Conviene notare qui che, quantunque Virgilio esercitasse assai visibile
influenza anche sulla prosa, non lasciò gran nome di sè come prosatore.
«Vergilium illa felicitas ingeni in oratione soluta reliquit.» SENECA,
_Controv._ 3, p. 361 (ed. BURSIAN); cfr. DONAT. _Vit. Vergil._ p. 58.
[63] «Cetera sane vitae et ore et animo tam probum constat ut Neapoli
Parthenias vulgo appellatus sit.» DONAT. _Vit. Vergil._, p. 57. «anima
candida.» HORAT. _Sat._ I, 5, 41. Qualche antico commentatore di Orazio
ha pur creduto, benchè invero a torto, di riconoscere Virgilio nei noti
versi: «Iracundior est paulo» etc. _Sat._ I, 3, 29 sgg.
[64] «Malo securum et secretum Vergili recessum, in quo tamen neque
apud divum Augustum gratia caruit, neque apud populum romanum notitia.
Testes Augusti epistulae, testis ipse populus, qui, auditis in theatro
Vergili versibus, surrexit universus, et forte praesentem spectantemque
Vergilium veneratus est sic quasi Augustum.» _Dial. de Oratorr._ 13.
Quanta fosse questa sua «apud populum romanum notitia» si rileva anche
dalla biografia: «ut... si quando Romae, quo rarissime commeabat,
viseretur in publico, sectantis demonstrantisque se suffugeret in
proximum tectum.» DONAT. _Vit. Vergil._ p. 57.
[65] Sat. VI. 434 segg.:
«Illa tamen gravior, quae cum discumbere coepit
laudat Vergilium, periturae ignoscit Elisae,
committit vates et comparat; inde Maronem,
atque alia parte in trutina suspendit Homerum.»
[66] «Homerus et Vergilius tam bene de humano genere meriti quam tu
et de omnibus et de illis meruisti, quos pluribus notos esse voluisti
quam scripserant, multum tecum morentur.» _Dial._ XI, (_Ad Polyb. de
consol._) 8, 2, «Agedum illa quae multo ingeni tui labore celebrata
sunt, in manus sume, utriuslibet auctoris carmina, quae tu ita
resolvisti ut quamvis structura illorum recesserit, permaneat tamen
gratia. Sic enim illa ex alia lingua in aliam transtulisti, ut, quod
difficillimum erat, omnes virtutes in alienam te orationem secutae
sint.» Ibid. II, 5.
[67] «Auditis in theatro Vergili versibus.» _Dial. de Oratorr._ 1. c.;
«bucolica eo successu edidit, ut in scena quoque per cantores crebro
recitarentur.» DONAT. _Vit. Vergil._ p. 60.
[68] «Sub exitu quidem vitae palam voverat, si sibi incolumis status
permansisset, proditurum se partae victoriae ludis etiam hydraulam et
choraulam et utricularium, ac novissimo die histrionem, saltaturumque
Vergili Turnum.» SVETON. VI, 54. Cf. JAHN, in _Hermes_, II, p. 421;
FRIEDLÄNDER, _Sittengeschichte_ etc. II, 274.
[69] «Ecce alius ludus. Servus qui ad pedes Habinnae sedebat, iussus,
credo, a domino suo, proclamavit subito canora voce: «Interea medium
Aeneas iam classe tenebat.» Nullus sonus unquam acidior percussit
aures meas; nam praeter recitantis barbarie aut adiectum aut deminutum
clamorem, miscebat Atellanicos versus, ut tunc primum me Vergilius
offenderit.» PETRON. _Sat._ 68.
[70]
«Accipe facundi Culicem, studiose, Maronis,
ne nugis positis Arma virumque canas.»