H. Bolingbroke Mudie.
La Unua Internacia Esperantista Kongreso finigis sian tre
sukcesegan vivadon en Boulogne-sur-Mer, la 11 de Aŭgusto. Sendube
estontaj Kongresoj estos ja multenombraj, sed neniam ni povos forgesi
la rimarkindajn impresojn, kiujn faris je ni tiu ĉi unua Kongreso.
Ĉar estas, ni kredas, la intenco de ĉiuj niaj kunbatalantaj
Esperantistaj Gazetoj pritrakti detale la Kongresajn agadojn, ni nur
verkos kelkajn vortojn pri la ĝenerala impreso.
Estas certe ke tiuj multaj amikoj estis pravaj, kiuj antaŭ-diris ke
nun Esperanto, por la unua fojo, estos monde reklamata. Ĉar ĉiuj
ĵurnaloj, eĉ tiuj kiuj neniam antaŭe volis nomi la "Dua Lingvo
por Ĉiuj Nacioj," jes, ĉiuj donis tre favorojn raportojn pri la
rimarkinda fervoro, komprenebleco, kaj amikemo, kiuj unuigis la
diversnaciajn Kongresanojn.
Kiam ni unue paŝis sur Francan teron, forlasinte la belan
turben-ŝipon _Onward_, ni ekvidis ke Boulogne fariĝas Esperanta
urbo. Eĉ la portistoj, kiuj klopodis pri la pakaĵoj, diris: "A
l'Hotel Espérantiste, Monsieur?" Sur la stratoj flugetis verda flago
kun blanka kojno, sur kiu estis brodita verda stelo.
Kvankam Boulogne estas sufiĉe granda urbo, du miloj da verdsteluloj
estis tre videblaj sur la stratoj, kaj ĉiam, dum eĉ mallonga
promenadeto, ni certe renkontus kelkajn afablajn samideanojn.
Persone, mi estis pli ol kontenta, ĉar, dank' al oftaj feliĉaj
Esperantaj vojaĝetoj, kiujn kredeble niaj legantoj bone memoros, mi
rekonatiĝis kun tiel granda nombro da Esperantistoj kiel ia alia
Kongresano.
La tuta Kongreso estis do serio da kontentigaj renkontoj kun
entuziasmaj amikoj. Kaj mi ne povis malpermesi al mi la memoron pri
la malgrandaj ĉarmaj kunvenoj kiujn mi ĉeestis dum la du antaŭaj
jaroj. Vere, vidante la Boulogne Kongreson, neniu povas plu diri ke
Esperanto ne faris mirindegan progreson. Eĉ la Angla _Times_ devis
konfesi ke la fakto ke tiom da diversnaciaj homoj povis sin tute
interkomprenigi nur per Esperanto "ne estis kontraŭdirebla."
"En la mondon venis nova sento," prave skribis nia eminenta
Prezidanto; sed ni multe dubas se eĉ li iam atendis vidi tian
pruvon, kia estas donita inter Aŭgusto 4-11. Kaj kion pensis D-ro
Zamenhof pri ĉio ĉi? Ĉu li trovis ke la ekcitiĝo, fervoro, kaj
entuziasmo, kiujn li vidis inter la ĉeestantaro; ĉu li trovis ke la
tondraj aplaŭdoj, kiuj bonvenigis lin ĉiam kaj ĉie; ĉu li kredis
ke tiuj ĉi kaj la aliaj nekalkuleblaj signoj de nia progreso valoris
la penadon de la longa veturo de Varsovio ĝis Boulogne?
Oni ja ne povas dubi pri lia respondo!
Kaj tiuj amikoj ankaŭ kiuj venis de eĉ pli malproksime, de Kanado,
Nov-Zelando, Japonujo, k.t.p., ĉu ili ne estas ankaŭ kontentegaj?
Kaj, pli ol ĉiuj, ĉu ne estis Maître Michaux, la nelacigebla
organizinto, la forta "Blovanto de la Kongresa ventego," ĉu li ne
estas kontentega kaj fierega pro la rezultato de liaj klopodoj? Ja
nenie oni estus povinta trovi homon pli taŭga por laborego tia, kaj
kiu samtempe posedis tiom da valoraj gehelpantoj.
"Palmam qui meruit ferat."
Ni en niaj koroj denove danku kaj gratulu Maître Michaux kaj la
Grupon de Boulogne-sur-Mer!
Kompreneble ni Esperantistoj grupiĝis, restis multope ĉe diversaj
Esperantemaj hoteloj. Certe hotelestroj ne povas plendi je Esperanto!
Alveninte vendredon nokte, ni jam havis tempon por diversaj
ekskursetoj sur la kamparo antaŭ sabatvespero, kiam la Kongreso
oficiale komenciĝis.
Doktoro Zamenhof mem alvenis vendredon post glorplena restado en
Parizo. Li restis ĉe Maître Michaux. Elektita malmulto estis
invitata lin renkonti por privata parolado antaŭ la oficiala
vesper-kunveno.
Tiam estis decidite elekti kvin Vic-Prezidantojn de la Kongreso,
ĉar D-ro Zamenhof ne sentis sin sufiĉe forta por preni ĉion
sur si. La kvin elektitaj estis:--D-ro Zamenhof, Prezidanto.
Vic-Prezidantoj:--M. Boirac, Rektoro de la Universitato de Dijon;
Maître Michaux, Advokato, Boulogne; Doktoro Mybs, Hamburg; Kolonelo
Pollen, LL.D., C.I.E., V.D., Prezidanto de la Brita Esperanta Asocio;
kaj Generalo Sebert, Membro de la Franca Instituto, Parizo.
La sukceson de la diversaj kunvenoj ni multe ŝuldas al la Urbestro
de Boulogne, kiu afablege donis al ni la uzon de la Urba Teatro dum
la tuta daŭro de la Kongreso. Vere, sen tiu ĉi helpo, ni ne scias
kio estus okazinta, ĉar tiu granda teatro mem estis ne tro vasta
por la aŭdantaro.
Sabatvespere, ĉirkaŭ 8.20, la amika babilado de la kunvenintoj
subite silentiĝis, la teatra kurtenego leviĝis, kaj jen! en longa
vico, vidiĝis la eminentaj Francoj, kiuj volis doni al ni la
bonvenon sur Franca tero.
Doktoro Zamenhof estis la sola ne-Franco, kaj la aliaj estis la
Urbestro, la Sub-Urbestro, la Prezidanto de la Komerca Ĉambro,
Generalo Sebert (Membro de la Franca Instituto, Reprezentanto de la
Franca Touring Klubo), Profesoro Carlo Bourlet (Prezidanto de la
Grupo Pariza), Profesoro Cart, kaj MM. Boulet and Derveaux (la du
Sekretarioj de la Boulogne Grupo), kaj laste, sed ne malpleje, Maître
Michaux.
Post multaj ĉarmaj paroladoj, Doktoro Zamenhof leviĝis, kaj tute
senŝancele aŭdis la plej tondran aplaŭdon imageblan. Multaj malpli
fortaj homoj ja estus konfuziĝintaj je tia okazo; sed, kvankam mi
sidis en la unua vico de seĝoj, mi ne eĉ vidis tremeti la Doktoran
manon. Tute kalme, eble iom aŭtomate, la kreinto de la lingvo
Esperanto klarege elparolis belegan paroladon, dum li rigardis antaŭ
siaj piedoj la triumfon de lia laboro, la floron de la proesperanta
batalantaro.
Kaj, dum la silentego kiu regis dum la longa parolado, ne eĉ
unu vorto el liaj lipoj perdiĝis. Estis same ĉiaokaze dum la
tuta Kongreso. Ĉiu Esperantisto sen malhelpo komprenis ĉiun
Esperantiston!
Detalan priskribon de la parolado de Doktoro Zamenhof ni lasas al
tiuj el niaj samtempaj ĵurnaloj, kiuj estas difinitaj por oficiala
raportado.
Kiam D-ro Zamenhof sidiĝis, kaj la aplaŭdoj reaŭdiĝis, la
kurteno falis, kaj la Kongreso oficiale malfermiĝis.
Iom poste la Boulogne Grupo donis tre ŝatindan koncerton. La virina
ĥoro, sub la direktado de la sindona S-ino Bergier, estis speciale
aprobinda.
Nia kunverkinto, S-ro Paul Boulet, deklamis "La Bano de la Pastro"
kaj ankaŭ havis rolojn en la du komedioj kiuj ludiĝis dum la
Kongreso.
Ni ja volus ke ĉiuj Esperantistaj Grupoj estu tiel talentoplenaj,
kiel tiu en Boulogne-sur-Mer!
Post la koncerto, ni nature rekunveniĝis en la Grand Café, ĉar ni
estis en Francujo, kie la kafejo estas la ĝenerala kunvenejo. En la
sama eleganta konstruaĵo ses-aŭ-sepdek Esperantistoj babiladis kun
D-ro Zamenhof, je neoficiala kunveno la antaŭan nokton, tial ni do
bone konis la lokon.
La proksiman tagon estis, kompreneble, Dimanĉo. Certe neniu el la
Anglaj partoprenantoj iam ĝuis tian Dimanĉon antaŭe; kaj, por
kvietigi maltrankvilajn konsciencojn, ni certigis al ili ke, ĉar
estis la dua tago (de la Kongreso) ne estis eble ke ĝi estu ankaŭ
Dimanĉo, kiu estas la unua tago!
Matenfrue ni kunvenis, laŭ nacioj, por aranĝi la elekton de
reprezentantoj pri la Lingvaj Aferoj, k.t.p.
Post la kunveno, la elektituloj rekunvenis sole, kaj la ceteroj frue
matenmanĝis por povi aliri la Ĉevalkuradojn, en speciala vagonaro.
La tago estis ĉarmega, aero klara kaj freŝa, suno varma, ĉielo
blua. Kiam do S-ro Gehet, Sekretario en Rouen, proponis al mi ke
ni iru ĝis la ĉevalkuradoj per vel-boato, anstataŭ vagonare, la
propono estis tiel alloga ke mi forlasis mian patrinon kaj la multajn
amikojn, kaj vojaĝis kun nur tri.
La maro estis tiel bela, tamen iom maltrankvila, ke, alveninte ĝis
Wimereux (kie estas la ĉevalkurejo) blovita de favora vento,
S-ro Gehet kaj mi decidis returnen-iri ĝis Boulogne, kaj poste
veturi trame. Tiel okazis ke ni nur vidis la lastan kurson--de la
Oficiroj--kaj revenis urbon per la Esperantistplena vagonaro.
Post rapida vespermanĝo, ni devis forkuri ĝis la teatro, kie okazis
la "Internacia Koncerto." Eĉ pli plenigita ol antaŭe, la teatro ja
prezentis kuraĝigantan aperon. Diversaj kantoj, deklamoj, kaj muziko
plenege sukcesis, kaj la _Edziĝo Kontraŭvola_, de Molière, ludiĝis
de oknaciaj aktoroj. Neniam antaŭe, certe, okazis tia ludo. Inter la
aktoroj kaj la aŭdantoj estis unu sola interkomprenilo--Esperanto;
kaj estis ja rimarkinda afero ke, preskaŭ sen antaŭludoj, komedio
sukcesis tiamaniere!
Doktoro Zamenhof kaj lia afabla edzino invitis nin, la naŭ aktorojn,
en sian kupeon, kaj dankis nin. Dum la longa trairo de la teatro kiun
postulis tiun viziton, ni ja estis subpremegataj je gratuloj. La
vestoj, scenoj, kaj ĉio estis ja bone aranĝitaj.
La dua parto konsistis el kantoj, deklamoj, ŝercoj, k.t.p., kiuj ja
elmontris veran talenton. Ni presigas la programon, kaj ĉiama estu
la honto de tiuj Esperantistoj kiuj povis, sed ne klopodis ĉeesti!
Post koncerto, kafejo; post kafejo, lito; post lito, dormo; post
dormo, festenoj (bis). Tiel oni povas priskribi la unuajn Kongresajn
tagojn malmultvorte.
Lundo, Aŭgusto 7, Banklibertago en Anglujo kaj Skotlando,
Esperantalibertago en la Esperantujo! Ĉu oni iam povos tiun tagon
forgesi?
Matenmanĝante, ni memoris la konsilon de
Ham Mukasa, kaj ne tro
manĝis, pro la venontaj bonaj manĝaĵoj; ĉar ĉu hodiaŭ ne estas
la tago difinita por la Granda Internacia Festeno, kaj ĉu oni ne
estis dirinta al ni ke eble la ĉambrego de la Kazeno ne estos
sufiĉe granda por ni?
Jes, estis tiel! Kvankam ĝi povis enhavi 400 manĝantojn, kvindekon
da Esperantistoj devis iri en apudan ĉambron. Bonega sukceso!
Kaj ĉie la vorto Esperanto. Esperanta Visko, Esperanta Ĉampanvino,
Esperanta ĉi-tio kaj Esperanto tio. Kaj ĉie Esperantistoj. Ne grave
ĉu Ruso, Polo, Franco, Germano, Belgo, aŭ Anglo, ĉiuj estis kaj
ĉiam estos, Esperantistoj.
Ĉu iam oni aŭdis tiajn paroladojn? Unue D-ro Zamenhof, poste
eminentaj Francoj kaj reprezentantoj de ĉiuj ĉeestantaj nacioj,
esprimis, per belsona Esperanta, siajn pensojn kaj esperojn. La tempo
rapide forflugis!
La fotografantoj havis multe da okupado tiun tagon; ĉar, kvankam ili
bone laboris dum la festeno mem, eĉ pli bone estis kiam, forpelitaj
en la Kazen-ĝardenojn, ni ĉiuj amasiĝis apud muzikludejo, por
fotografiĝi, kaj aŭskulti tiujn naciojn, kiuj ne ankoraŭ havis
sian okazon en la salonego.
Oni ja povas esti tre elokventa per Esperanto. La efekto de la
paroladoj estis tre favorega. Ĉiuj estis tute interesaj, tute bone
elparolataj. Mi ne volas aplaŭdi ian specialan paroladon super alia,
sed nenia estis pli elokventa ol tiu elparolita de nia plej juna
amiko, Edmond Privat, el Ĝenevo. Inter la plej bonaj parolintoj
estis D-ro Zamenhof (Polujo), MM. Michaux, Boirac, Bourlet,
Cart, Javal, S-rino Bergier (Francujo), MM. Grabowski (Polujo),
Ostrowski (Rusujo), Balik (Bohemio), Simon (Aŭstrujo), Borel
(Germanujo), S-rino Junck (Italujo), MM. Codorniu (Hispanujo),
Krikorts (Svedujo), St. Martin (Kanado), Seynaeve (Belgujo), Privat
(Svisujo), Schneeberger (Protestantismo), Abbé Peltier (Katolikismo).
Kvankam la festeno komenciĝis tagmeze, estis jam la kvina antaŭ
ni povis fortiri nin, por pretigi nin por la kruela vaporŝipo, kiu
devis korpe disigi nin de la Esperantistoj.
Sed anime, ili restas ankoraŭ kun ni. Kiam, trairante la arĝentan
strekon je la horo de la sunkuŝiĝo, ni ekvidis tute rimarkindan
oran landon okcidenten, ni figuris al ni ke ni veturas al tiu glora
ora lando de la Esperantismo, kie regas frata amo kaj kontentiĝo, la
ora lando kiu devas iam veni, la lando de la interkompreniĝo de la
tuta homaro.