Pentraĵeto el Rusa Litvujo.
Originale en Esperanto, verkita de Osip Ivanoviĉ Elleder.
Mi memoras la unuan renkonton de Leonid Leonidoviĉ kun la freneza
knabino. Tio estis en printempo post lia alveno. Li venis en nian
Litvan angulon en malfrua aŭtuno en monato Novembro. Neĝojn ni
havis tiam ankoraŭ ne multajn sed la frostoj estis jam severaj, tial
la frenezulino estis jam antaŭ kelkaj semajnoj forkondukita de sia
sidejo. Mi konatiĝis najbarmaniere kun Leonid Leonidoviĉ kaj ni
ofte iris kune promenadi aŭ ĉasadi. Mi estas granda admiranto de la
naturo kaj Leonid Leonidoviĉ konis tiel bone ĉiujn naturaperaĵojn,
kaj kvankam li ne volonte paroladis, tamen ĉio, kion li rakontadis,
estis ĉiam interesinda; mi tial plezure akompanadis lin. Tiamaniere
ni konatiĝis kaj kunamikiĝis.
Pasis la vintro, venis printempo, alflugis birdaroj. Ĉiuvespere el
la proksima arbaro eksonadis nun laŭtaj melodiaj fajfadoj de turdoj
kaj merloj kaj apud ĉia marĉeto vagadis ruĝtibiaj cikonioj. Unu
tagon en Aprilo estis venta, malagrabla vetero, sed post mezatago, je
la kvara horo, la vento tute kvietiĝis, fariĝis pli varme kaj mi
foriris por fari la promenadon tra la arbetaĵo, kies fondo nun estis
kovrita per amasoj de ĉielbluaj hepatikoj kaj blankaj anemonoj,
parte origita per steletoj de flavaj gageoj (_gagea lutea_) aŭ sur
malseketaĵoj per larĝfoliaj ĥrisosplenioj (_Chrysosplenium
atternifolium_).--Admirante tiun ĉi tapiŝon de raviganta ĉarmeco,
kun kiu nevideblaj spiritoj por festo fianĉa nun ornamigis la teron,
mi tie renkontis Leonid Leonidoviĉ, kaj ni kune longe promenis
aŭskultante la voĉojn de reviviĝinta naturo aŭdataj ĉie: el la
tero, el akvoj, en la aero, de ĉiuj sennombraj folioburĝonoj. Ĉie
oni sentis la spiron de juna mistera vivo. Ĉio tio videble
bonfarante efikis je la spirita stato de mia akompananto, li fariĝis
pli parolema kaj la malĝoja trajto, kiun oni ĉiam en lia vizaĝo
vidis, estis nun malpli rimarkema ol kutime.
La luno jam klare lumis kiam ni venis al la bordo de Ŝeŝupo, jen
subite eksonis de ne tre malproksime, kvazaŭ el nuboj ĉielaj
elirante, la kantado de la frenezulino.
Kiel arĝentaj voĉoj de harpo eksonoris tra la silenta nokto la
kanto portata de kvietaj printempaj aerondoj--jen proksimiĝante, jen
ree malaperante, nun laŭte, ĝis fine, malrapide iom post iom
disfluiĝante en la trankvila malproksimeco ĝi ekmortiĝis. Ŝi
kantis kanton pri malfeliĉaj geamantoj kaj sendireblan sopiron kaj
maldolĉegan plendon de juna knabino, kies amatulo estas deviĝinta
restadi malproksime kaj nur per "_marga gromateli_" (multkolora
letereto) povas konsoligi sian knabinon, esprimis la strofo ĵus
eksonanta:
_"... kass man' iĵ vardalo, ir iĵ pravardelo_
_nier' mano jaŭnialo, balto dobile-e-lo,_
_ir atejtu ponu, ŝimtas milionu_
_nier' mano jaŭnialo balto dobile-e-e._"[109]
Ni haltis kaj aŭskultis:
... balto dobile-e-e-e redonita de eĥo ŝajnis vibri kaj tremeti
ĉie en la aero.
Leonid Leonidoviĉ demandeme ekrigardis min.
"Kio estas tio?" diris li post unuminuta silentado mallaŭte, kaj lia
voĉo ŝajnis iom malcerta.
"Litva kanto," rediris mi.
"Kaj la mistera kantistino?"
"Estas kompatinda frenezulino," kaj mi rakontis al li kion mi sciis
pri ŝi.
Li aŭskultis min tre atenteme kaj mi rimarkis kiel li dum mia
rakonto kelkfoje nevole ektremetis.
Kiam mi finiĝis ekdemandis mi: "Ĉu vi volas vidi la frenezan
knabinon? Ŝi sidas ne tre malproksime de ĉi tie sur la alta ŝtono
apud la rivero."
"Ne!" diris li rapide, "mi ne deziras vidi ŝin."
Liaj vortoj sonis kontraŭ kutime malmole, ja preskaŭ malamike. Liaj
vangoj estis iom ruĝiĝintaj kiam li diris: "Fariĝis jam tro
malfrue, mi devas iri hejmen; bonan nokton!" kaj ne atendinte mian
resaluton, kun rapidaj paŝoj li malproksimiĝis.
Pasis kelkaj semajnoj post la rakontita okazo. Leonid Leonidoviĉ mi
nenie trovadis. Al kutimaj vesperpromenadoj li ne alvenadis, kaj mi,
estinte tage tre okupata, ne povis elserĉi lin, tial mi nenion sciis
pri lia farto. Unu dimanĉon mi fine decidis viziti lin sed alveninte
en lian hejmon mi trovis domon fermitan kaj sensukcese mi devis
reveni hejmen.
Tagoj post tagoj foriradis, jam de longe estis hirundoj revenintaj al
siaj antaŭjaraj nestoj, en la arbaro kriadis kukoloj laŭte sian
nomon, el la densaĵoj de Ŝeŝupa-bordo eksonadis dolĉaj kantoj de
najtingaloj. Sur fondo de arbetaĵo jam malaperis anemonoj kaj
hepatikoj, aliaj kreskaĵoj anstataŭis ilin: pli altaj, pli
luksaj leviĝadis ili fiere siajn florkapetojn, malestime
malsuprenrigardante je la modestaj, nun velkiĝantaj, infanetoj de
frua printempo. De mia amiko mi nenion aŭdis.
Venis tagoj sunplenaj, la kukoloj jam ĉesis kriadi, en la grenkampoj
ekfloris bluaj cejanoj, kaj kiel helaj flametoj lumiĝis inter la
trunkaro ruĝaj floroj de kamppapavoj. De mallarĝaj kamplimetoj
alportadis ventspiro odoron de timianoj kaj en mia ĝardeno
ekflorantaj rezedoj dolĉigadis la aeron de vasta ĉirkaŭaĵo kun
sia raviganta bonodoro. ... La norda somero kun sia varmeco, kun siaj
ĉarmoj kaj turmentoj estis veninta.
Mi en tia tempo ofte forestadis de mia hejmo, ankaŭ mi havis multe
por fari, tial mi ne posedis libertempon por aliaj aferoj. Mian
homoevitantan amikon mi ne vidadis, kaj tial mi estis lin iom
forgesinta.
* * *
"...Rezedoj miaj karegaj rezedoj kiom mi amas vin, ĉarmegaj,
dolĉaj floretoj kiom vi estas karaj al mia koro, amataj, mi
eksalutas vin; mi benas vin mil--milfoje!" Tiujn vortojn per de
profunda pasio tremanta voĉo elparolitajn, aŭdis mi foje vespere
kiam mi okaze eniris en la parton de mia ĝardeno, kiu estas pli
malproksima de mia domo kaj kien ordinare en tia malfrua horo neniu
venadis. Mi haltis kaj aŭskultis atente, la voĉo ŝajnis al mi
konata. Kiu estas tie? demandis mi min mem ekmirigite. Jen ree mi
aŭdis:
"Kresku, floru, odoru, vi estas ja ŝiaj favoruloj. Ho! se la vento
povus forporti vian dolĉegan spiron kune kun miaj salutoj al ŝi,
malproksimen, malproksimen," jen la voĉo eksilentis, la parolanto
devis esti min rimarkinta.
"Leonid Leonidoviĉ!" mi elvokis, kaj kun malmultaj grandaj paŝoj mi
estis ĉe la barilo de ĝardeno.
Aliflanke, duone kaŝigite per elkreskitaj tie densaj siringoj, genue
staris sur la herbaĵo mia amiko. Lia ĉapelo kuŝis apud li sur la
tero, liaj brakoj estis etenditaj tra la paliseroj de barilo: kvazaŭ
li volas ĉirkaŭpreni iun; li estis ankoraŭ pli pala ol kutime kaj
tremis de ekscitiĝo.
"Leonid Leonidoviĉ! granda Dio kio estas al vi?" elvokis mi,
"parolu, diru al mi kara amiko!" kaj kun granda salto super barilo mi
estis apud li.
"Ho!" ekĝemis li, "pardonu, mi petegas ... mi nenion ... mi nur
estis ... mi volis ..." konfuze balbutis li, sin leviĝante kaj
timeteme ĉirkaŭrigardante "mi nur admiris viajn florojn, ili estas
tiel belaj ... mi tre amas rezedojn," aldonis li fine pli kuraĝe.
"Nu mia kara amiko," rapidis mi rediri por maskigi lian videblan
konfuziĝon, "kiel mi ĝojas vin ree foje vidi, ni tiel longe ne
kunvenis, kiel vi fartas? Sed nun mi ne lasos vin, vi devas iri kune
kun mi, ni hodiaŭ vespermanĝos kune," kaj prenante lin sub la brako
ni eniris en mian ĉambron. Alveninte tien li rakontis ke li
lasttempe iomete malsaniĝis kaj pro tio ne povis daŭrigi nian
interkomunikaĵon, ankaŭ ke li nun estas pli okupata ĉar li skribas
artikolon en ia scienca ĵurnalo. Tiel kaj simile li penadis pravigi
sian longan forestadon, sed mi ekkonis, ke ĉio dirita ne estis la
vera kaŭzo, ĉar li seninterrompe balbutiĝis kaj ruĝiĝis. Li ne
estis lerninta mensogi, mia kara Leonid Leonidoviĉ.
Iom post iom mia amiko retroviĝis, li fariĝis pli certa, kaj kiam
li malfrue adiaŭdiris devis li promesi, ke li baldaŭ ree venos por
ĝuadi la bonodoron de liaj amataj floroj.
De nun Leonid Leonidoviĉ ofte alvenadis, kaj forirante li ĉiam
portadis freŝan rezedbukedon kun si.
De ia tempo komencis cirkuladi famoj: ke la frenezulino trovis nun
kolegon. Kolonistoj kiuj nokte kaptis fiŝojn en la Ŝeŝupo
rimarkis, ke sube ĉe la granda ŝtono staras ia viro dum tutaj horoj
se ne eĉ dum tutaj noktoj. Ankaŭ malfruigitaj terlaboristoj vidis
ofte vespere Leonid Leonidoviĉ kiel li iris tra la kamparoj en
direkto de la rivero, kaj oni supozis ke li, kaj la nokta gasto ĉe
granda ŝtono estas sama persono.
Mi tion ne volis kredi, sed, foje ĉasante, mi preteriris la sidejon
de la freneza knabino kaj mi vidis ke sur la ŝtonplato kuŝas
freŝaj rezedbukedoj, tiuj samaj kiujn mia amiko el mia ĝardeno
portadis hejmen. Efektive samaj rezedbukedoj! Mi estis multe
ekmirigita.
Kiam mi foje kun Leonid Leonidoviĉ kunvenis mi tial intence tuŝis
la temon pri la freneza knabino kaj diris ke nun baldaŭ venos la
tempo kiam mallaŭtiĝos ŝiaj kantoj ĉar la vintro alproksimiĝas.
Tute kontraŭ mia atendo mia amiko aŭskultis mian parolon kun
trankvila mieno; li eĉ ne konfuziĝis kiam mi rakontis, ke mi vidis
rezedbukedojn sur la ŝtono kuŝantajn kaj nur ĉe la vortoj, ke la
noktaj kantoj nun baldaŭ mallaŭtiĝos mi rimarkis, ke lia vizaĝo
malklariĝis, kaj videbla malgajeco speguliĝis en liaj trajtoj. Post
mallonga silentado li rediris:
"Jes, mi devas konfesi ke mi kutimiĝis, kaj ke mi nun ofte
aŭskultadas la kantojn de kompatinda knabino--li ĉiam evitadis la
vorton _Frenezulino_--kiuj tiel sopireme, tiel kortuŝante eksonadas
tra la nokta trankvileco. Ŝi estas malfeliĉulino kaj ŝia sorto
estas certe terura, sed dume ŝi povas restadi sub la pura ĉielo en
la libera naturo, havante siajn florojn kaj siajn kantojn: ŝi
estas certe feliĉa, eble pli feliĉa ol tiuj kiuj posedas nenion
krom--sopiro, brula sopiro je la feliĉeco: tiom por ili karega, kiom
ne atingebla, egale kiel neatingebla estadas por sola nokta migrulo
la brila stelo sur ĉiela firmamento...."
"Mi kore bedaŭros kiam mallaŭtiĝos la nokta kantistino ĉar tiam
ŝia kantado mankos al mi, sed ankoraŭ pli mi bedaŭros ŝin mem, ke
ŝi estos devigita forlasi sian verdan sidejon kaj restadi en surda
putra ĉambreto por longa vintra sezono. Kompatindulino, tiam ankaŭ
ŝi perdos ĉion kion ŝi amis!"
Li eksilentiĝis--"Kaj tamen" daŭrigis li poste, "por ŝi revenos la
printempo, ekfloros ree la rozoj, ŝi ree ekkantos, por ŝi restadas
la espero. Ekzistas homoj pli malfeliĉaj ol tiu ĉi knabino!"
aldonis li pli mallaŭte, kvazaŭ nur por si mem.
Post tiu parolo restis Leonid Leonidoviĉ nur ankoraŭ mallonge ĉe
mi, li diris cetere ke, ĉar la noktan kantistinon la floroj tiom
feliĉigadas li, por plezurigi ŝin, alportadis kelkafoje bukedon por
ŝi.
Ni adiaŭdiris.
_Finota._