De H. G. Wells. Tradukita de Martyn Westcott.
"Parolante pri la kosto de birdoj, mi vidis struton, kiu kostis tri
cent livrojn," diris la taksidermisto, memorigante sian vojaĝplenan
junecon. "Tri cent livrojn!"
Li min rigardis supre siaj okulvitroj. "Mi vidis alian, kiun oni
refuzis je kvar cent!"
"Ne," li diris, "ne estis pro imagaj punktoj. Ili nur estis ordinaraj
strutoj. Iom difektitaj ankaŭ, pro malbona dieto. Kaj ne malgrandigo
de la postulo ekzistis. Oni estus pensinta ke kvin strutoj vendiĝus
je malalta prezo sur vaporŝipo de la Orientaj Hindujoj. Sed la
allogo estis, ke unu el tiuj strutoj estis glutinta diamanton.
"La bienulo estis Sir Mohini Padishah, dandon de Piccadilly[93] oni
nomus lin je vido, kun malbela kapo nigra, kaj grandega turbano, en
kiu estis tiu diamanto.
"La birdo subite ekmordis kaj posediĝis je ĝi, kaj, kiam la viro
koleriĝis, la birdo, mi supozas, komprenis, ke ĝi estis aginta
malprave, kaj vagis inter la aliaj por resti nekonata!
"Ĉio okazis dum unu minuto. Mi alvenis inter la unuaj, kaj jen tiu
idolano alvokante siajn diojn, kaj du maristoj kaj la viro kiu zorgis
pri la birdoj, laŭtege ridantaj.
"Kiel ridinde li estis perdinta juvelon!
"La zorganto ne ĉeestis ĝuste je la momento, kaj li ne sciis, kiu
estis la birdo.
"Tute perdata, vi komprenas!
"Mi ne malĝojiĝis multe, por diri la veron. La dando estis
fanfaroninta pri sia diamanto de tiam, kiam li enŝipiris. Tia afero
rapidege disvastiĝas sur ŝipo. Ĉiuj paroladis pri ĝi. Padishah
malsupreniris por kaŝi siajn sentojn. Je vespermanĝo, li porke
manĝis ĉe aparta tablo, kune kun du aliaj Hindoj. La ŝipestro
kvazaŭ mokadis je li, kaj li troe ekscitiĝis. Li sin turniĝis kaj
babiladis en mian orelon: Li ne aĉetus la birdojn; li ja havus sian
diamanton! Li demandis siajn rajtojn kiel Brita regnano! Lia diamanto
devus troviĝi! Decidega li estis pri tio. Al la 'House of Lords'[94]
li alvokus.
"La birdzorganto estis unu el tiuj malkleruloj, kiuj neniel ricevas
novajn ideojn. Li rifuzis ĉiajn proponojn por doktori la birdoj per
kuraciloj. Liaj ordonoj estis, ke li nutru ilin laŭ tiu maniero, kaj
ke li agu je ili tiamaniere, kaj li forsendiĝus, se li ne nutrus kaj
agus je ili laŭordone.
"Padishah estis dezirinta stomak-pompilon-sed oni ne povas uzi tion
je birdo, kiel vi scias! Tiu ĉi Padishah estis plena je malbona
leĝoscienco kiel la plimulto de Bengaloj, kaj paroladis pri
garantiaĵo je la birdoj, kaj tiel plu.
"Sed maljunulo, kiu diris ke lia filo estis advokato en Londono,
argumentis, ke tio, kion birdo glutis fariĝis _ipso facto_ ero de
la birdo, kaj ke la sola rimedo de Padishah estis procesigi kaj ke
eĉ tiam oni eble povus pruvi malatenton liaflanke. Li tute ne havis
irpermeson ian en struto, kiu ne apartenis al li."
"Tio treege maltrankviligis Padishah, des pli ke ni preskaŭ ĉiuj
opiniis, ke tio estis rezona.
"Ne estis advokato sur la ŝipo por decidi la aferon, kaj ni ĉiuj
libere babiladis.
"Fine, post Aden, ŝajnas ke li ekkonsentiĝis je la ĝenerala
opinio, kaj private vizitis la birdzorganto kaj proponis prezon por
ĉiuj la kvin strutoj.
"La proksiman matenon, estis grandega malpaco ĉe matenmanĝo. La
zorganto ne havis permeson por vendi la birdojn, kaj tute nenio igus
lin vendi ilin; sed ŝajnas ke li diris al Padishah, ke Eŭrasiano,
nome Potter, jam estis farinta proponon; je tio Padishah denuncis
Potter antaŭ ĉiuj.
"Sed mi kredas ke ni preskaŭ ĉiuj pensis, ke Potter estis iom
lerta, kaj mi scias ke, kiam Potter diris, ke li estis telegrafinta
de Aden al Londono, por aĉeti la birdojn, kaj ke li ricevus
respondon ĉe Suez, mi malbenegis je tia perdita okazo!
"Ĉe Suez, Padishah sin cedis je larmoj, veraj malsekaj larmoj, kiam
Potter ekposedis la birdojn, kaj li tuj proponis pagi ducent kvindek
livrojn pro la kvin, tio estante pli ol ducent procent je tio, kion
Potter estis paginta.
"Potter diris ke neniel li fordonus eĉ plumon, kaj ke li intencis
mortigi ilin unuope kaj trovi la diamanton: sed poste, pripensinte,
li iom kompleziĝis. Li estis vetema hundo, tiu Potter, iom
malhonesta je kartludo, kaj tia hazarda afero multege plaĉis lin
eble. Li do ŝerce proponis aŭkcie vendi la birdojn, malkune al
apartaj homoj, je unua prezo da £80 po birdo. Sed unu birdon, li
diris, li intencis gardi 'pro ŝanco.'
"Vi devas kompreni, ke tiu ĉi diamanto estis multekosta; malgranda
Hebreo, diamanta makleristo, taksis ĝin je tri aŭ kvar mil livrojn,
kiam Padishah ĝin estis montrinta al li, kaj tiu ĉi ideo de vetludo
en strutoj sukcesegis. Nu, okazis ke mi estis parolinta pri
ĝeneralaj aferoj kun la birdzorganto, kaj tute ŝance, li estis
dirinta, ke unu birdo malsaniĝis, kaj ke li supozis, ke ĝi havis
dispepsion. Ĝi havis en sia vosto, unu preskaŭ blankan plumon, per
kio mi rekonis ĝin. Tiel, kiam, je la proksima tago, la aŭkciado
komencis per ĝi, mi plialtigis la okdek kvin livrojn de Padishah je
kvin. Mi kredas, ke mi estis iom tro certa kaj avida pri mia
plipropono, kaj iuj aliaj divenis, ke mi ion sciis! Kaj Padishah
penegis por akiri tiun birdon, simila je frenezulo. Fine, la Hebrea
negocisto akiris ĝin por £175. Kaj Padishah kriis £180 ĵus post
la malsupreniro de la martelo (tiel Potter anoncis).
"La Hebreo do akiris ĝin, kaj tiam kaj tie li prenis pafilon kaj
mortigis ĝin.
"Potter multege koleriĝis, tial ke li diris, ke tio ĉi malhelpus la
vendon de la aliaj tri; ankaŭ Padishah kondutis sin kiel idiotulo:
sed ni ĉiuj ekscitegis. Mi povas diri al vi, ke mi multege ĝojis,
kiam tiu ĉi dissekcio finiĝis, kaj nenia diamanto troviĝis--multege
mi ĝojegis! Mi estis proponinta £140 mi mem!
"La malgranda Hebreo estis tiel, kiel la plej multe da Hebreoj; li ne
koleriĝis pro malbona ŝanco: sed Potter rifuzis daŭrigi la
aŭkciadon antaŭ ol ĉiuj kunsentis, ke la komercaĵo ne liveriĝus
antaŭ la fino de la vendado. La malgranda Hebreo deziris argumenti,
ke la okazo estis escepta, kaj, ĉar la diskuto progresis egale, la
afero estis prokrastita ĝis la proksima mateno. Ni estis vivemaj ĉe
vespermanĝo, tiun vesperon, mi vin certigas! Fine Potter venkis,
ĉar, kompreneble, li estus sendanĝera se li gardus ĉiujn la
birdojn, kaj ni ŝuldis al li iom da ŝatateco pri lia sportema
konduto. Kaj la maljunulo, kies filo estis advokato, diris, ke li
estis pripensinta la aferon, kaj ke li multe dubis, kiam birdo estis
malfermigita kaj la diamanto eltrovita, ĉu ĝi ne devus esti
redonata al sia propra bienulo.
"Mi memoras, ke mi proponis, ke ĝi vere submetiĝis je la leĝoj de
trezor-trovo, kio estas efektive la vero pri la afero. Estis varmega
disputo, kaj ni decidis, ke certe estus malsaĝe mortigi la birdojn
sur la ŝipo. Tiam la maljunulo, trograndigante per parolado
leĝoscienca, penis pruvi, ke la vendo estis loterio, kaj kontraŭ la
leĝoj; li demandis la ŝipestron pri tio; sed Potter diris, ke li
vendis la birdojn _kiel strutoj_. Li ne volis vendi diamantojn, li
diris, kaj ne ĝin proponis kiel allogon. La tri birdojn li vendus
kiuj, laŭ lia plena kredo kaj opinio, _ne enhavis_ diamanton!
Tio ĉi li esperis estis en la unu, kiun li gardus.
"Grandegaj prezoj oferiĝis tute same je la proksima tago. La fakto,
ke estis nur kvar hazardoj, anstataŭ kvin, kompreneble igis
plialtigon de la kosto. La birdoj vendiĝis je meza prezo de £227,
kaj, sufiĉe strange, tiu ĉi Padishah ne ricevis unu--_ne eĉ unu!_
"Li tro koleriĝis, kaj kiam li devus esti pliproponinta, li babilis
pri garantiaĵojn, kaj, plie, Potter malhelpis lin.
"Unu birdo aĉetiĝis de malgranda kvieta oficiro, alia al la
malgranda Hebreo, kaj la tria sindikatiĝis je la inĝenieroj.
"Tiatempe Potter subite ŝajnis malĝoja pro la vendado, kaj diris,
ke li estis forĵetinta tute mil livrojn, kaj ke verŝajne li tirus
nulon; ke li ĉiam estis simplanimulo. Tamen, kiam mi ekparolis kun
li pri asekurado kontraŭ perdo je lia lasta hazardo, mi eklernis, ke
li jam estis vendinta la rezervitan birdon al politikisto,--viro kiu
lernadis la Hindajn etikojn kaj Socialajn aferojn dum sia libertempo.
"Tiu lasta estis la £300 birdo!
"Nu, tri benataj estaĵoj elŝipiris ĉe Brindisi--kvankam la
maljunulo opiniis, ke estis kontraŭ la limdepagaj impoŝtoj. Potter
kaj Padishah ankaŭ elŝipiris.
"La Hindo ŝajnis preskaŭ freneziĝi kiam li vidis sian diamanton
irantan tien ĉi kaj tien, kvazaŭe. Li rediradis, ke li havigus
leĝan ordonon (li ja havis leĝan ordonon je la cerbo) kaj li donis
lian nomon kaj adreson, tial ke oni sciu kien sendi la diamanton.
Kompreneble neniu deziris lian nomon kaj adreson, kaj neniu donis la
sian.
"Estis tumulto, mi certigas al vi, sur la trotuaro. Ĉiuj foriris per
malsamaj vagonaroj.
"Mi daŭrigis ŝipe ĝis Southampton, kaj mi tie vidis la lastan
birdon kiam mi elŝipiris. Ĝi estis tiu de la inĝenieroj, kaj ĝi
staris apud la ŝipponto en skatolego, kaj aperis tiel krurema kaj
malsaĝa ejo por multekosta diamanto, kiel vi iam vidis!" ...
"_Kiel ĝi finiĝis?_"
"Ho! Tiel! Nu ! eble... Jes! estas unu alia afero, kio eble iom
klarigos.... Post mia elŝipiĝo, mi estis en Regent Street
komercante, kaj jen! brako ĉe brako, kaj ĝuantaj luksegan tempon,
_Padishah kaj Potter_! Se vi pripensadas pri ĝi...."
"Ho jes! _Mi_ opiniis tion! Sed, vi komprenas, ekzistas nenian
dubeton ke la diamanto estis vera diamanto. Kaj Padishah estas
eminenta Hindo. Mi vidis lian nomon en ĵurnaloj--_ofte_!
"Sed ĉu la _birdo glutis_ la diamanton estas, kiel vi diras, ja
alia afero!"