Konforme al peto de amiko skribinta al mi el Oriento, mi vizitis afablan
paroleman maljunan Simonon Hveleron kaj enketis pri amiko de mia amiko,
Leonido V. Smilejo, responde al la peto, kaj mi cxi tie alfiksas la
rezultajxon. Mi sentas kasxitan suspekton ke Leonido V. Smilejo estas
mito; ke mia amiko neniam konis tian personon; kaj ke li nur hipotezis
ke se mi demandus al Hvelero pri li, tio memorigus al la multagxulo sian
fifaman _Jacxjon_ Smilejon, kaj li ekoficus, enuigante min per kelkaj
agacantaj tiurilataj rememorajxoj tiel longaj kaj tedaj kiel senutilaj
por mi. Se tio estis la celo, okazis sukceso.
Mi trovis Simonon Hveleron en komforta dormetado apud la servocxambra
stovo de la kadukinta drinkejo de mortanta mineja kampadejo nomigxanta
Cxe-Angxelo kaj konstatis ke li estas dika kaj kalva kaj portas sur sia
trankvila vizagxo mienon de cxarmaj mildeco kaj simpleco. Li vekigxis
kaj salutis, dezirante al mi bonan tagon. Mi diris al li ke amiko mia
petis ke mi enketu pri kara kamarado de lia knabeco nomigxanta Leonido
V. Smilejo--Pastoro Leonido V. Smilejo, juna predikisto pri la Biblia
mesagxo lauxraporte logxinta antauxe en Cxe-Angxelo. Mi aldonis ke, se
S-ro Hvelero scipovos informi min pri tiu Pastoro Leonido V. Smilejo, mi
sxuldos al li multajn reciprokajn komplezojn.
Simono Hvelero malantauxenirigis min en angulon kaj blokadis min tie per
sia segxo, tiam sidigxis kaj evoluadigis la tedan rakonton sekvontan
cxi tiun alineon. Li neniam ridetis, neniam kuntiris la brovojn, neniam
senigis la vocxon je la mildaritma tonalo al kiu li agordis sian
komencan frazon, neniam elmontris la plej etan indicon pri entuziasmo.
Tamen laux la tuta longo de la senfina rakonto kuris vejno da imponaj
seriozo kaj sincero komprenigantaj klarscie al mi ke, anstataux imagi
ke lia rakonto ampleksas ridindan aux absurdan temaron, li taksas gxin
vere grava afero kaj admiras ties du heroojn kiel virojn disponantajn
transcendan genion pri altnivela _lerteco_. Mi lasis lin dauxrigi
siamaniere la rakontadon, neniam lin interrompante ununuran fojon.
"Pastoro Leonido V.--Ho, nu, Pastoro Leo--Nu, foje cxeestis cxi tie
ulo nomigxanta _Jacxjo_ Smilejo, en la vintro de '49, aux eble estis
la printempo de '50--mi ne memoras precize, iel, kvankam la kialo
pro kiu mi opinias ke estis unu aux la alia estas tio ke mi memoras
ke la klintrogego ankoraux ne estis finkonstruita kiam li alvenis la
kampadejon. Tamen li estis la plej stranga ulo kiun oni iam vidis
kiam temis pri cxiam veti pri kio ajn surscenejigxas kondicxe ke li
sukcesu instigi iun veti pri la kontrauxa flanko, kaj se ne, li mem
sxangxis vetflankon. Placxis al li iu ajn arangxo placxanta al la
kontrauxvetanto. Se li nur sukcesus starigi veton, _li_ kontentigxis.
Tamen li estis bonsxanca, malkutime bonsxanca. Preskaux cxiam li
venkis. Li estis cxiam preta kaj atendanta oportunon. Kion ajn oni
menciis, li proponis priveti gxin kaj priveti iun ajn flankon, laux
via deziro, kiel mi jxus menciis. Se okazis vetkuro por cxevaloj, je
ties finigxo vi trovis lin multricxigita aux nepre senmonigita. Se
okazis hundobatalo, li vetis pri gxi. Se okazis katbatalo, gxin li
privetis. Se okazis kokbatalo, li gxin privetis. Nu, se du birdoj
sidis sur barilo, li vetis pri kiu el ili forflugos antaux la alia.
Kaj se okazis evangeliza kunveno, li cxeestis gxin senmanke por veti
pri Pastoro Valkero kiu estis, laux lia takso, la plej bona oratoro
de la regiono, kaj tia li estis certe, kaj bona viro. Kaj se li vidis
krampkrur-insekton eksurvojigxi en iu ajn direkto, li vetis pri kiom
da tempo la besteto bezonos por atingi sian cellokon--kiu ajn estu la
loko. Kaj se vi konsentis priveti kontraux li, li konsentis postsekvi
tiun krampkrur-insekton gxis Meksikio por ekscii kien gxi celas iri kaj
dum kiom da tempo gxi estos survoje. Multaj el la knaboj de cxi tie
vidis tiun Smilejon kaj kapablas raporti al vi pri li. Nu, entute egalis
al _li_--li bonvolis veti pri io _ajn_--la lauxdamne plej stranga
ulo. La edzino de Pastoro Valkero malsanis foje, dum multe da tempo,
kaj sxajnis ke oni ne sukcesos sxin savi. Tamen iun matenon li eniris
kaj Smilejo ekdemandis al li kiel sxi fartas kaj li diris ke sxi fartas
iom pli bone nun--danke al Nia Sinjoro pro Lia senfina kompato--kaj
progresas tiel favore ke, kun la beno de Providenco, sxi finfine
resanigxos kaj Smilejo, antaux ol pripensi la aferon, diris: 'Nu, mi
vetas je du dolaroj kaj duono ke ne.'
"Cxi tiu cxi Smilejo havis cxevalinon--la knaboj kromnomis sxin la
'dekkvinminutajxo' sed ili faris tion nur por sxerci, vi scias, cxar
kompreneble sxi estis pli rapida ol tio--kaj li ofte vetgajnis monon
pri tiu cxevalinacxo, malgraux tio ke sxi estis tiel malrapida kaj cxiam
suferis pro astmo aux tempro aux ftizo aux io simila. Kutime ili cxiam
cedis al sxi du-tricent-jardan frustarton kaj tiam preterpasis sxin
survoje. Tamen cxe la finfinigxo de la konkurso sxi ekscitigxis kaj
farigxis kvazaux urgxpelata kaj komencis antauxenkaprioli kaj largxe
disapartigi la gambojn, etendante la krurojn facilartike, foje en la
aeron, foje vojoflanken en la direkto al la bariloj kaj suprenlevante
piedbate tr-o-o-n da polvo kaj estigante tr-o-o-n da bruacxego pro
tusado kaj ternado kaj mungado--kaj cxiam atingi la venkobudon kun
cxirkaux kololonga antauxeco, laux la plej bona takso.
"Kaj li havis etan malgrandan buldogidon kiu, kiam vi gxin rigardis,
sxajnis tute senvalora, kapabla nur sidadi kun feroca aspekto, atendante
bonan sxancon por sxtelpreni ion. Tamen tuj post kiam oni privetis
gxin, gxi farigxis tute alia hundo. Gxia submentono komencis elstari
kiel vaporboata teuxgo kaj gxiaj dentoj malkovrigxis kaj ekbrilis kiel
altfornoj. Kaj se cetera hundo gxin atakis kaj gxin skuis cxifonacxe
kaj mordis gxin kaj lancxis gxin du-trifoje trans la sxultron, Andreo
Gxaksono--tio estis la nomo de la hundido--Andreo Gxaksono cxiam
sxajnigis propran kontentigxon, kvazaux atendinte nenion alian--rezulte
de kio la vetoj dauxre kaj redauxre duobligxis kaj reduobligxis en la
kontrauxa flanko, gxis kiam cxiuj finvetis. Tiam subitege li alkrocxis
tiun alian hundon perbusxe jxus cxe la artiko de ties malantauxa kruro
kaj tenis gxin en seninterrompa frostigxo. Li ne macxacxis, vi komprenu,
nur busxtenis kaj persistegis gxis kiam ili koncedis la venkon, ecx
se temis pri tutjara dauxrotempo. Smilejo cxiam gajnis la vetpremion
helpe de tiu hundido gxis kiam la besto devis konkursi kontraux hundo
perdinta siajn malantauxajn krurojn forsegitajn per disksegilo, kaj kiam
la vetado atingis finan punkton kaj la mono jam kusxis surgrunde kaj
Andreo Gxaksono ekpretis efektivigi sian plej sxatatan alkrocxmanovron,
tujege li konsciis kiel oni lin supertrompis kaj kiel la alia hundo lin
kontrauxmurenigis, por tiel diri, kaj li aspektis surprizite kaj tiam
li aspektis iom malkuragxigite kaj cxesis penadi gajni la venkon kaj
finigxis tute fintrompite. Li direktis rigardon al Smilejo, kvazaux por
diri ke lia koro estas rompita kaj ke la kulpinto estis la mastro pro
konsenti priveti kontraux hundo kiu ne havas malantauxajn krurojn al
kiuj oni povas alkrocxi, kio en batalo estis lia cxefa atakmanovro, kaj
tiam li iom foriris lampasxe, sin kusxigis kaj mortis. Bonega hundido
estis tiu Andreo Gxaksono kiu sin famigintus se gxi sukcesintus travivi,
cxar gxin enestis bona konsistigajxo kaj genio. Tion mi scias, cxar
antauxe gxi disponis neniajn apartajn priparolindajn oportunojn kaj
estas mallogike ke hundo povas batali tiel sukcese en tiaj cirkonstancoj
se gxi ne havas talenton. Cxiam mi ekbedauxras pensante pri tiu lasta
batalo gxia kaj ties finigxo.
"Nu, cxi tiu cxi Smilejo havis rathundojn kaj virkokojn kaj virkatojn
kaj cxiujn tiajn specajxojn gxis senripozigi vin kaj vi ne povus alporti
al li privetajxon kontraux kiu li ne kapablus kontrauxstarigi samajxon.
Iun tagon li kaptis ranon kaj hejmenportis gxin kaj diris intenci gxin
klerigi. Tial dum tri monatoj li faris nenion ceteran krom sidi en
sia malantauxdoma gxardeno kaj lernigi saltadon al tiu rano. Kaj estu
certa ke li jes ja lernigis gxin. Li kutimis iom sxoveti la ranon de
malantauxe kaj en la sekvinta minuto vi vidis la ranon kirligxadi en la
aero kiel pastoringo, vin vidis efektivigi transkapigxon, aux eble paron
da ili, se li sukcesigis bonan starton, kaj reterenigxi platpiede kaj
bonsane, kiel kato. Li alkutimigis la ranon al tiaspeca saltado lernante
al gxi kiel kapti musxojn kaj trejnis gxin tiurilate tiel konstante ke
la besteto sukcesis trafi musxon cxiun fojon kiam la insekto eniris
gxian vidkampon. Smilejo diris ke mankas al la rano nur tauxga edukado
por ke gxi povu fari ion ajn--kaj mi kredas lin. Nu, mi vidis lin meti
Danielon Vebsteron cxi tien sur cxi tiun plankon--Danielo Vebstero
estis la nomo de la rano--kaj ekkriegi, 'Musxoj, Dacxjo, musxoj!'--kaj
pli rapide ol vi povas palpebrumi gxi suprensaltis vertikallinie kaj
forlekegis la musxon de sur la tablo kaj refalacxis surplanken tiel
solide kiel kotbulo kaj komencis grati la kapoflankon kun malantauxa
piedo tute apatie kvazaux ne konsciante esti farinta pli ol kutimas fari
iu ajn rano. Vi neniam vidis ranon tiel modestan kaj honestan malgraux
ties grandaj talentoj. Kaj kiam temis pri honesta kaj senruza saltado
sur ebena platajxo, gxi kapablis atingi pli grandan distancon en ununura
salto ol iu ajn besto de sia speco iam vidita de vi. Saltado sur ebena
platajxo estis gxia specialajxo, vi komprenu, kaj kiam temis pri tio
Smilejo bonvole vetis monon pri gxi gxis restis al li nenia plua cendo.
Smilejo fieregis pri sia rano kaj li tute rajtis fieregi cxar uloj
vojagxintaj cxien kaj estintaj cxie diris cxiuj senescepte ke la besto
superas cxiun ajn ranon iam viditan de _ili_.
"Nu, Smilejo tenis la beston en latajxa skatoleto kaj foje li kunportis
gxin en la kampadejocentron kaj proponis gxin kiel monvetobjekton. Iun
tagon ulo--nekonato en la kampadejo--renkontis lin kun lia skatoleto
kaj diris:
"'Kio povus esti tio kion vi tenas en la skatoleto?'
"Kaj Smilejo respondas, iom indiferente, 'Povus esti papago, aux povus
esti kanario, eble, tamen ne estas tiajxo. Nur rano gxi estas.'
"Kaj la ulo prenis gxin kaj okulkontrolis gxin zorge kaj turnis gxin en
diversaj direktoj kaj diris: 'Nu, vi pravas. Do, por kiu _gxi_ utilas?'
"'Nu,' diris Smilejo, trankvile kaj senzorge, 'gxi utilas por
_unu_ afero, mi opinias. Gxi kapablas pretersalti iun ajn ranon de
Kalavero-Konteo.'
"La ulo reprenis la skatolon, direktis novan longan apartan rigardon al
gxi, retransdonis gxin al Smilejo kaj diras meditege: 'Nu,' li diras,
'mi vidas neniajn ecojn cxe tiu rano kapablajn plibonigi gxin rilate al
aliaj ranoj.'
"'Eble vi ne vidas ilin,' diras Smilejo. 'Eble vi konas ranojn kaj eble
vi malkonas ilin. Eble vi estas spertulo pri tio kaj eble vi ne estas
nura amatoro tiurilate, por tiel diri. Tamen, opinion _mian_ mi havas
kaj kuragxas veti kvardek dolarojn pri gxia kapablo pretersalti iun ajn
ranon de Kalavero-Konteo.'
"Kaj la ulo primeditis momenton, tiam diras, en iom malfelicxa maniero,
'Nu, mi estas nur fremdulo cxi tie kaj ne havas ranon, sed se ranon mi
havus, mi bonvolus priveti kontraux vi.'
"Kaj tiam Smilejo diras, 'Ne gravas--ne gravas--se vi bonvolos teni
mian skatoleton momenton, mi iros akiri ranon por vi.' Tial la ulo
prenis la skatolon kaj metis siajn kvardek dolarojn apud tiujn de
Smilejo kaj sidigxis por atendi.
"Tial li sidis tie dum iom longa tempo pensante kaj repensante pri la
afero kaj tiam li eligis la ranon, levstangumis ties busxon kaj prenis
kafkuleron kaj plenigis la besteton je koturnkugletajxoj--gxin plenigis
gxis preskaux la mentono--kaj surplankenigis gxin. Smilejo, siaflanke,
aliris la marcxon kaj vagsercxis dum longa tempo en la kotacxo kaj
finfine mankaptis ranon kaj gxin revenportis kaj transdonis al la ulo,
kaj diras:
"'Nu, se vi pretas, metu gxin apud Danielon, kun gxiaj antauxpiedoj
en paralela pozo kun tiuj de Danielo, kaj mi diros la signalvorton.'
Tiam li diras, 'Unu--du--tri--_eku_! kaj li kaj la ulo ektusxis la
ranojn de malantauxe kaj la nova rano forsaltis vigle sed Dacxjo faris
klopodegon kaj kuntiris la sxultrojn--tiel--kiel Franca viro--sed
sensukcese--li ne povis ekmovigxi. Li restis fiksite tiel solide kiel
pregxejo kaj ne pli kapablis ekiri ol ankrita sxipo. Smilejo estis iom
surprizita kaj ecx nauxzigita sed kompreneble li havis nenian ideon pri
kio temas.
"La ulo prenis la vetmonon kaj komencis foriri. Kaj kiam li estis sur la
pordosojlo li iom skumovis la dikfingron transsxultren--tiel--en la
direkto al Dacxjo, kaj rediris, tre egalritme, 'Nu,' li diras, 'mi vidas
neniajn ecojn cxe tiu rano kapablajn plibonigi gxin rilate al aliaj
ranoj.'
"Smilejo, li staris gratante la kapon kaj malsuprenrigardante Dacxjon
dum longa tempo, kaj finfine li diras, 'Mi jes ja priscivolas kio ajn
en la lando estus povinta malebligi tiun ranon--mi scivolas cxu eble
gxi spertas iuspecan gxenon--sxajnas al mi ke gxi estas iom pufigita.'
Kaj li alkrocxis Dacxjon per la kolnuko kaj levis gxin kaj diras, 'Nu,
kulpigu miajn katojn se gxi ne pezas kvin funtojn!' kaj gxin renversis
kaj la besteto elruktegis duoblan manplenon da kugletajxoj. Kaj tiam
li komprenis kio okazis kaj ege kolerigxis--li formetis la ranon kaj
komencis postkuri la ulon sed neniam lin atingis. Kaj--"
En tiu momento Simono Hvelero auxdis iun alvoki lian nomon en la
antauxdoma gxardeno kaj starigxis por foriri ekscii pri kio temas. Kaj
turnigxante al mi, dum li foriris, li diris: "Restu tie kie vi estas,
fremdulo, kaj mallacigu vin, mi estos for nur ununuran sekundeton."
Sed, kun via permeso, mi jugxis ke dauxrigo de la historio pri la
entreprenema vagabondo _Jacxjo_ Smilejo ne povos disponigi al mi multajn
informajxojn pri Pastoro Leonido V. Smilejo, kaj tial mi survojigxis.
Cxe la pordo mi renkontis la afablan Hveleron en revenado kaj li
alkrocxis min kaj rekomencis:
"Nu, cxi tiu cxi Smilejo havis flavan unuokulan bovinon kiu havis nenian
voston, nur mallongan bananaspektan stumpon, kaj--"
Tamen, disponante nek tempon nek deziron, mi ne restis por auxskulti pri
la afliktita bovino sed adiauxis kaj foriris.