Doen nu Lourens Thijsz. aan de Saldange Baey was aangekomen, wierd van
daar aanstonds kennisse daar van aen de Gouverneur der Kaap gesonden
die ter aller yl een Vaertuygh [188] na ’t schip de Goude Buys af-sond,
gelijck hier na sal gesegt werden, waer door den watermaker Daniel
Silleman mede behouden wierd, want gelijck gesegt is den Commandeur der
soldaten, den botteliers maat en ik Daniel Silleman watermaker, in
manieren voorschreven van den zieltogende en neer-gezegenen boekhouder
gescheyden sijnde, waren weynigh voort gegaan wanneer wy een schilpatje
vonden; maakten vyer, braden het en aten te samen op; deden oock
verscheyden schooten met onse pistolen om te doen hooren waer dat wy
waren, meenende dat sy weder by ons soude komen, maer vernamen haer
niet. Omtrent den avondt maeckten wy weder vuyr dat de botteliers maet
(terwijl wy sliepen) brandende hieldt.
Den volgende morgen begaven ons weder op wegh om by de rivier te komen
en vonden drie schildpadden, die wy weder braden en te samen op aten;
bleven daer een weynigh leggen om de groote hitte, tot dat de sonne wat
gedaelt was wanneer wy weder voortgingen en drie dagen daer na aen de
revier quamen, al waer wy weder ons kannen van water versagen, maer
wierden door al het water drincken seer hongerigh.
Wy vonden dan aen de kant van de rivier tusschen de biesen amelyen of
hanebollen [189] (soo men die in Hollandt noemt); aten daer van maer
kosten onse honger daer mede niet verzaden; derhalven beraatslaegden
weder boswaerts in te gaen om te sien of wy iets konde bekomen, alwaer
by geval een schildpadt of twee vonden; keerden van daer weder na ’t
strandt, daer wy onse verlaten schuyt, die aen stucken geslagen was
vonden leggen; begaven ons met ons drien op een stuck van de schuyt te
water, om weder aen boort te komen, maer wierden t’elkens met de zee
weder te rugge gesmeten.
Onderwijlen was ons water weder op geraeckt; wy dan sagen malkander
seer bedroeft aen en keerden van disperatie weder boswaerts in om mondt
kost voor ons te soeken; vonden eyndelijck van die blaeuwe bessen, daer
voor heen van gemeldt is; aten van die selve en onthielden ons aldaer
14 dagen, drinkende ons eygen water, gelijck wy meermalen gedaen
hadden. Doen verloren wy de boteliers maet, sijnde omtrent den 26. of
27. December ende een weynigh van het doode ligchaam gegaen sijnde,
seyde de Commandeur tegens my Daniel Silleman: „Jan Crist of
Christiaensz. (soo was sijn naem) is nu doodt en wy lijden grooten
honger; laet ons weder te rugh gaen en snijden van het dickste vlees
een stuck af en laet ons het selve braden en op eten; Godt sal ons dat
voor geen sonden reekenen.” Ik schrikte van so een voor-slagh en zeyde
neen. Evenwel na veel tegenspreeken seyde hy, door honger geprangt
sijnde: „Ik sal het dan voor my daer uyt snyden.” Ende alsoo mijn
honger niet minder dan de sijne was, seyde ick tegens hem: „Wilt gy
daer van snyden en braden, ick sal ’er u van helpen eeten.” Dit was nu
tegens den avondt; ick kreegh hout en maeckte vuyr en hy ginck henen en
sneed hem uyt het dick van ’t been een stuck omtrent soo groot als een
handt en brade het; maer doen het gebraden was, konden wy daer niet van
eten van wegen sijn droge tajigheyd; aten evenwel een mondt vol of twee
daer van en staken het overschot in onse sack, willende sien of wy het
den volgenden dag bequaem tot eten soude konnen maken; leyden ons hier
op omtrent 20 treeden van ’t doode ligchaam (kraght en moedeloos
zijnde) te slapen tot den volgende dag.
En alsoo wy noch toback by ons hadden, bleven by malkanderen sitten en
pijp toeback roocken tot ontrent de middagh, als wanneer ons de slaap
overviel.
Onderwylen quamen daer vier Hottentots, gewapent met pijl en boogh by
ons die my eerst aenriepen, waer op ick ontwaeckte en schrickte
soodanige menschen te sien; stondt dan op en gingh een tree of thien te
rugh by de Commandeur die noch sliep. Ick maeckte hem wacker; sy
volghden my en setten hun met haer vieren rontom ons neder. (Dese
Hottentots waren van de Saldange Baey afgesonden na dat Lourens Thijsz.
daer was aengekomen om ons met ons driejen op te soeken; dog soude ons
aparent soo kort niet hebben gevonden, maer wy hadden vuyr gemaeckt
dicht onder eenig kleyn geboomte dat door de windt aen brandt geraeckt
en vorder een groot gedeelte van ’t bos aen brandt stak.) Een van haer
die krom Duyts sprack, vroeg ons of wy geen dorst hadden. Wy seyden van
ja, want het was den 15. dagh dat wy niet anders als ons eygen water en
den dan die wy ’s morgens van de bladeren lickte hadden genuttight. Sy
maeckte vuyr en braden een schildtpadt voor ons die Daniel Silleman
weygerde om te eten, seggende hy soude daer eerst van eten, waer op den
Hottentot antwoorde: „Hongerige ziele, soude ick u kost op eten, dat
doen wy niet.” Dies wy die eyndelick op aten.
Als nu het water dat sy gebraght hadden uyt was, gaven wy haer elck
acht dubbeltjes en vraeghden haer of sy meer wilden halen, dat wy haer
dan meer geldt souden geven. Hier op gaen ’er twee weder om water ende
de andere twee bleven by ons die wy wat toeback gaven. Een van de twee
dewelck by ons bleef was die gene die wat Duyts konde en zeyde dat hy
een capiteins soon was; de andere twee naer dat zy na gissinge vier
uren waren wegh geweest quamen wederom en bragten water daer wy seer
hartigh van droncken.
Dat gedaen zijnde spraken sy van naer haer woninge te gaen; begaven ons
met haer op de weg maer de Commandeur was soo zwack dat ’t elkens neder
viel en sy waren soo gezwindt in ’t vooruytloopen dat ick haer oock
niet volgen konde, oock soo wilde ick myn maet niet verlaten. Sy dan
waghten ons verscheyden reysen in en droegen onse rocken daer wy ons ’s
nachts mede deckten; maer als sy sagen dat de commandeur niet voort
konde komen en ick van hem niet gaen wilde, seyden sy dat wy hun in
haer hutten soude vinden; namen onse rocken mede, denckende dat wy
souden volgen, maer als sy een musquet schoot van ons af waren bleven
sy stille staen en maeckte een misbaer, niet of sy menschen maer of ’t
duyvels waren.
Daer op quamen sy alle vier weder na ons toe loopen; wy dat siende,
meenden dat sy ons om den hals soude brengen, maer twee van haer gaven
haer geweer [190] over en siende dat ick noch gauwer als de commandeur
was, vat my elck by een arm en liepen met my weg, latende de commandeur
leggen. Hy, my dan soo siende mede slepen, kroop soo veel hy kost voort
om my te volgen, maer na dat sy my een groot stuck weeghs hadde mede
gesleept (en ick van haer geen goedt was verwachtende), sochte ik
t’elkens van haer af te komen; haelde een knip-mesjen (dat ick by my
hadde) uyt myn sack, waer mede ick na de eene stiet, dit voort los
liet, en doen dede ick van gelijcken naer de andere die my oock los
liet waer door ick gelegentheyd kreeg haer te ontvluchten, gelijck ick
oock van haer ter zijden af in ’t bos liep. Doen maeckten zy een groot
geschreeuw waer op twee andere die al ’t geweer droegen en een stuck
weeghs achter waren, na haer toe liepen en haer geweer overgaven; waer
op sy alle vier na my toe quamen en met haer pijl en boog ons dreygden
te doorschieten. De voornoemde Hottentots riepen tot verscheyden malen
dat ick by haer soude komen maer ick en wilde niet uyt vreese als sy my
in haer coralen [191] gesleept hadden, my slachten en eeten soude.
Ondertusschen was de commandeur weder by my gekomen en als sy dan sagen
dat ick niet met haer en wilde, smeeten onse rocken weder toe, maer een
leeren rantsel daer omtrent 180 gulden aen geldt van my in was namen zy
mede en lieten ons daer samen sitten.
De nacht aenkomende leyden ons tot slapen ende den volgende morgen
marcheerden wy weder te rugh en quamen ter plaetse daer wy te vooren
die swarte bessen gegeten hadden; bleven daer 4 dagen by malkander
leggen, want de commandeur konde niet een voet meer versetten en ick
wilde hem niet verlaten. Ick pluckte somtijds wat bessen die ick hem
brachte, maer eyndelijck van tijd tot tijd soo verzwackte dat hy op den
5. dagh naulijks meer geluyt konde geven. Ick bleef soo langh by hem
dat de spraek hem quam te begeven en op den 30. of 31. December den
geest gaf.
Ziende dan geen ander uytkomst als de doodt, verliet hem en wenste
weder by de Hottentots te zijn, doch die gedagten en konden my doen
niet helpen; derhalven resolveerde weder naer strandt te gaen, met
voornemen so het verlaten schip daer noch lag, naer het selve te
swemmen. Ick gaf my dan in de achter-middagh op wegh en marcheerden soo
verre dat ick tegens den avondt ons schip weder in ’t gesight kreegh en
soo mijn dochte sagh ick achter het schip noch een vaertuygh, maer
konde het selve door de duysterheyt niet kennen, ging egter soo lange
voort als ick sien konde, alsoo mijn hoope was Christen menschen te
vinden. Als het dan gants duyster was geworden maekten ick vuyr, en een
bos rijsen [192] by malkanderen geraept hebbende stak die in brandt en
alsoo ick nogh weynigh toback op my hadde, rookte van deselve een
pijpjen en begaf my om te slapen.
Den volgende morgen marcheerden ik soo spoedig voort als mijn mogelijck
was en quam omtrent ten 10 uren aen strant, zijnde den 2. January 1694
alwaer ick onse verlaten schip vondt van sijn ankers geslagen en tegens
strant geset; oock sagh ick een schip met 3 masten in de baey, met noch
een Engels vaertuygh, omtrent een mijl van land. Ick was seer verblijt
als ick dit schip sagh ende begon met mijn Engelsche-Mus die ick op
hadde te wencken waer op een schuytjen met twee man wierd afgestuert om
my te halen. Als dit vaertuygh omtrent de brandingh was gekomen, liep
ick van blijdtschap tot onder mijn armen in ’t water en gerraeckten
alsoo behouden in ’t vaertuygh. Van dese twee maets verstondt ick dat
het eene schip met drie masten, den Dageraet was, en het Engels
vaertuygh de chaloep de l’Amie [193], dewelcke van de Caap waren
afgeschickt om het schip de Gouden Buys af te halen. Zy roeyden my aen
de Gouden Buys alwaer den schipper Jan Tack die den Dageraet voerde op
was.
Welck schip de Dageraet, schipper Jan Tack voornoemt (op ordre van den
Gouverneur van de Caap die den 28. December d’eerste kennisse van de
Saldange Baey had bekomen) den 29. dito was afgesonden en de Tafel Baey
uyt gelaveert en quam op den 1. January 1694 aen het schip de Gouden
Buys die voor omtrent 12 dagen van te voren van sijn anckers gedreven
nu tegens de wal van S. Helenaes Baey aen vonden leggen op 15 voeten
waters, hebbende alleen maer 23 duym water in; sulks schipper Jan Tack
moet hadde, om ’t selve van strand af en weer in ’t diep te brengen;
dies hy aen de Gouverneur van de Caap over de landt wegh daer van
kennisse gaf waer op zijn Ed. hem toesondt ’t Jacht Tamboer, ’t Galjoot
’t Hoen, en ’t vaertuyg Jupiter met 50 man die den 10. January daer
aenkomen; waer op zy gesamentlijck te werck gaen, hebbende zijn ladinge
uyt deselve genomen om te lichten en ’t schip in ’t vlot te brengen,
gelijck dan sulcks oock op den 12. January daer een weynig na begon te
lijcken, dewijl ’t schip nu maer 14 voet gaende, vermids alle zware
goederen daer uyt waren geborgen en reets op 12 voeten water was
gebragt; op den 13. dito meende men ’t genoegsaem te hebben gewonnen,
maer ’t weer en windt wat ontstelt sijnde, ’t geene de zee hooger deede
dijnen als te vooren; raekte ’t schip geweldigh aen ’t stooten, sulcks
de groote mast 2 voeten uyt sijn spoor lichte en ’t schip leck
geraeckte, waer op geresolveert wierd de lins te kappen [194] en ’t
schip weder na de wal te laten drijven, gelijck gedaen wierd; waer op
het den 15. January op zy viel; dies men vorder alle wat nogh kon
geborgen worden en daer noch in was als loot, yser en eenige andere
waren met 9 anckers en touwen daer uyt lichten ende te samen gelaeden
na de Caap weder keerden; welcke schepen als ’t jaght Tamboer, ’t
galjoot ’t Hoen ende Jupiter neffens de chaloep de l’Amie op den 4
February weder na Gouden Buys sijn afgesonden om verder alles te bergen
wat nogh overigh was, gelijck zy oock deeden en den 7 February weder
volladen te rugh keerden en ’t hare in salvo bragten: welcke goederen
vorder na Batavia met de Compagnie schepen sijn versonden.
Daer gekomen zijnde sagh my een yder met verwonderingh aen daar dien
ick gandts swart en mager van honger was, want het was nu 7 en een
halve week dat ick van schip was gegaan. Ik eyschte drincken, en also
geen water by de handt was, seyde den schipper het beter te zijn dat
ick versterckende dranck nuttighde en liet een half-musjen [195]
caneel-water geven dat ick graegh in dronck. Ondertussen vondt ick een
vaetjen met water, daer in zynde 6 kannen water dat uyt de schuyt in ’t
schip was gekomen en, alsoo ick noch niet machtig was het selve op te
lichten (een teken van seer kleyne kragt), leyde het by my neer en
dronck het meer als half leegh. Oock liet my de schipper een pint
Franse wijn geven, die ick mede met smaeck uytdronck. Ick verstondt van
’t volck dat sy ’s avonds te vooren met haer schepen daer waren gekomen
en dat sy wel seventhien a achtien doode lichamen gevonden hadden waer
van eenige soodanigh gestelt waren, dat men haer niet konde handelen.
Ongelooffelijke stanck wasser in ’t schip en alsoo den avondt viel en
het niet geraden vonden om in die grooten stank het volck in het schip
te laten, stapten sy alle in de boot en sloep om weder aen boort van
haer schip te varen, maer voor haer vertrek van boort hoorden zy noch
gekerm van een mensch, waer op zy weder uyt de sloep in het schip
gingen om te besoeken en komende in de stuurboorts hut, vonden aldaer
den hof-meester Jan Frantz. Doesborgh heel kranck. Zoo haest hy ons
sagh riep hy: „Slaet my niet doodt, ick sal seggen waer het geldt is.”
Wy vermoeden dat hy meenden dat wy quamen om het schip te berooven. Hy
seyde dan: „Het geldt leydt onder de schipper sijn kooy.” Zy namen hem
uyt het schip en quamen alle weder in de sloep, en bragten hem op het
schip den Dageraet alwaer van behoorlijcke medicamenten tot herstelling
zijnder gesontheyd met de hulp van Godt wierde gegeven; dogh hy
overleed na twee en een half etmael op den Dageraet.
Om weder tot mijn varhael te komen, so bragten sy my met mijn kisten en
slaep goedt aen den Dageraet. In ’t roeyen naer ’t schip voeren wy
eerst aen de chaloup l’Amie, alwaer zy 2 gebraden vissen, twee
geweyckte bisschuyten en een kanne water voor my overlanghde, aen de
welck ick in ’t roeyen na de Dageraet begon te peuselen en op het schip
gekomen zijnde wierd ick van de kock met warm water van ’t hooft tot de
voeten gewassen; verschoonde my doen van alles en dit gedaen zijnde,
sette de kock my schape vlees met geele wortelen voor om te eeten; daer
toe wierd my so veel wijn gegeven als ick konde drincken.
Wy bleven hier noch drie dagen leggen; onderwijlen wierd ons schip De
Dageraet geladen met de gebergde goederen van het verlooren schip De
Gouden Buys, waer onder seventhien kisten met geldt waren.
Onse ladingh in hebbende, gingen in Compagnye van de chaloup l’Amie
(die oock volladen was) ’t zeyl en na dat wy twee dagen in zee geweest
waren, kregen een storm dat wy in korten tijdt door de poorten tusschen
deck drie voet water in kregen. Wy deden dan met alle man soo veel met
balijen en putsen dat wy eyndelick het schip weder leegh kregen; maer
’s anderen daegs, eendeels door contrarie windt en anderdeels om ons
schip wat te kalleffateren de Saldange Baey in liepen, alwaer wy oock
visten ende in twee trecken met den Zegen wel een half schuyt vol vis
vongen; de gevangen vis aan boort gebraght hebbende koockte, braede en
backte deselve daer ick niet weynigh mijn part van kreegh, ’t welck een
groote vervarssingh voor mijn was. Sy broghten my oock na de Compagnie
post die in de Saldange Baey leydt om een van myn mackers die sy seyden
van de Swarten daer gebracht te zijn te besoecken, maer als ick daer
quam verstondt ick dat hy daeghs te vooren met een vrijmans vaertuygh
dat daar lagh was vertrocken. Ick verstont hier oock dat de swarte die
my in ’t bos gevonden hadde, aldaer de tijdinge hadden gebragt dat sy
ons beyde wel gevonden maer niet mede hadden konnen krijgen, gelijck
waer was. Ick vroeg of zy mijn rantsel met geldt daer niet hadden
gebraght, daer ick op tot antwoordt kreeg dat sy wel wisten wat geldt
was en wijser waren het daer te brengen. Sy gaven ons dan te eten ende
dat gedaen zijnde, voeren weder aen boort, maekten den volgende dagh
zeyl en staken in zee. Na dat wy weder 2 daghen in zee geweest waren,
kregen de Tafel en Leewen Bergh in ’t gesigt; die nacht was het heel
stil weer en liet de stuerman in de honde-waght [196] ons groote zeyl
met de fock [197] op gijen [198], streken ons mars-zeyl op de randt
neder en lieten het alsoo drijven; na datter 6 glasen in de honde-waght
uyt waren [199] zagen wy de brandings soo natuerlijck dat het ons heel
ontstelde; hier op komt de schipper uyt sijn kooy, die hem in ’t begin
van de honde-wagt tot slapen had geleydt en de sorgh aen de stuerman
gelaten hadde, zeyde: „Mannen wat wil dit zijn? Heer, wat is dat? Soude
wy wel aen de vaste wal sijn?” Dit seyde hy uyt oorsaecke van de groote
mist die daer was en alsoo de zee boven gemeen hol gingh, was het wel
te presumeeren dat wy digt by landt mosten wesen, lieten het diep loot
werpen en bevonden op 10 vadem water te sijn. Hier op riep de schipper:
„Mannene ’t sa, wacker! Het ancker voor van de boegh af en laet het
vallen”; daer wel voort aengegaen wierdt maer de branding begost al
voor ons te breken. Na dat wy 2 anckers hadden laten vallen en omtrent
100 vadem geviert [200] was eer het selve wilde houden, waren wy alsoo
dight op de wal dat de brandingh met sulcken kraght voor ons schip
storten dat onse groote blinde ree [201] in de eerste stortingh aen
stucken brak waer op ons voor schip wierdt aen stucken geslagen. Een
man die voor de beetingh [202] stont, wierdt van de zee tegens deselve
aen geslagen dat sijne ribben aen stucken waren; hy kroop noch na de
cojuyt, maer bestorf het. Door de vuyle klippige gront raekten beyde
onse cabel touwen aen stucken en wiert ons achter-schip tegens de wal
geset dat hem het roer van syn gat af stiet en het voorschip dwars zee,
soo dat hy met syn stuur-boort aen landt quaem te leggen en wierd al
hoger op tegen de wal geset. Wy kregen van bakboort sulken zee, dat ons
de focke mast midden door sloegh. Even te vooren hadden wy de schuyt in
de taakels [203] gehangen om te sien of wy met deselve niet konde
ontvluchten, maer wy sagen daer geen apparentie toe want d’eene zee was
niet over ons hooft of kregen eer wy ons adem gehaelt hadden d’ander
weder op ’t lijf. Wy vluchten dan d’eene parthy op ’t half-deck [204],
sommige op de hut [205], eenige klommen in ’t want andere saten op het
zonne-dek [206], in somma elck sogt hem te salveeren als hy best konde.
Ick was dan mede achter op geloopen; onderwijlen komt daer een zee en
slaet de schuyt in sijn taakels aen stucken dat de achter en voorsteven
bleef hangen en met deselve zee, raekte onse groote mast (die digt
onder de mars wierdt aen stucken geslagen) over boort; de zee die daer
op volgden sloeg de boot die los in sijn klampen [207] stont mede over
boord ende de groote mast noch eenmael aen stucken.
Hier na wiert het voor schip tot aen ’t groote luyck van ’t achter
schip van malkanderen geslagen so dat ondertusschen het agter schip
hooger tegen strant aen schookte. Op het sonne-deck waren wel 15 a 16
gevlught dewelcke door een zee met het selve van ’t schip wierden
geslagen en van ’t water alle over de klippen aen landt geset. Kort
hier op wierdt het deck van de hut, daer de rest van ’t volck op was
gevlught (behalven ick en de konstapels jonge [208], gelight en quamen
als de voorige aen landt. Ick op het vrak van ’t schip staende, trock
mijn kleederen uyt om met swemmen aen ’t landt te komen, maer siende
dat ’er verscheyden waren die beter swemmen konden als ick haer te
water gaven, maer wat ter zijden het schip gekomen zijnde trock het
water soo sterck dat het haer in zee sleepte en alsoo 15 a 16 man
verdronck; ick moeder naekt dit ellendig schou-spel aensiende, quam
weder een zee en slaet my met de jonge een stuck van boort in zee; ick
verliet het stuck houdt, alsoo om siende veel houtwerck en vaten op my
sagh afkomen, liet my na de gront toe sincken om van deselve niet
beschadigt te werden. Onderwijlen raekten dit goedt alles over mijn
hooft en weder boven komende, zag mijn door de vloet van ’t water een
goedt stuck van ’t wrack af, de tweede brandingh over viel mijn soo
schielijck dat ick deselvige niet konde ontwijken; zij nam mijn op en
smeet my los tegens de klippen in, alwaer ick door de bandieten [209],
die op het schieten daer gekomen waren, zijnde vijf sterk, gezwind
daeruyt gehaelt wierd.)
Op het landt gekomen zijnde, bragten sy my by een groot vuyr om te
warmen dat sy gemaekt hadden; gewarmt hebbende setten sy my met noch
vier andere op een wagen, bragten ons in haer woon huys en setten ons
broot en kaas voor daer wy wat van aten. Na dat wy daer drie dagen
hadden geweest, wierden met de boot van ’t schip Schoondijck dat aen de
Caap lag van daer gehaelt en aen de Caap gebragt en aldaer gekomen
zijnde, vondt ick mijn cammeraet Lourens Thysz. op ’t hooft staen die
in ’t bos met den boekhouder van ons was gescheyden; als hy my sag
verwellekomde my met groote blijdtschap en nam my met hem in zijn
logement, ten huyse van de voorgemelte vryman Lambert Adriaansz. alwaer
ick wel wierde ontvangen en bleef logeeren.
Eenige dagen hier naer, deden wy aen den secretaris van den Governeur
het voor-verhaelde relaes, het welcken in ’t kort opgeschreven zijnde,
wy met eden bevestigen.