Aco,i, umoui na; at nang dumating aco sa aquing tinutuluyang bahay, ay
guinuguni-guni cong palagui, na cung ano caya ang napapalaman sa
casulatang ipaquiquita sa aquing nang caquilala cong si tandang Basio.
Sari-sari ang napapasaisip co; at baga man pinapagpag co, ay hindi co
rin maitapon sa aquing calooban ang pagalaala nang naturan cong
casulatan; at dahilan dito,i, uala acong catulog-tulog niyong magdamag
na yaon.
Caya ang ibig co baga, at ang ninanasa cong totoo,i, sumicat na ang
arao, at lumubog tuloy, nang gumabi agad at macaquita aco at macabasa
nang inuulit cong casulatan. At, palibhasa,i, ang panahon ay ualang
catiguiltiguil sa caniyang paglacad, maigui man, ó masama man ang
simoy nang hangin, ó ang singao nang lupa, ay dumating din ang _oras_,
na tinutucoy co sa pagdalao sa aquing quinacaibigang matanda, at
agadagad ay naparoon aco sa caniyang bahay.
Nang aco,i, dumating sa bahay nang matanda, ay _nagrorosario_ pa
silang mag-anac; caya aco,i, nag-antay, at umupo aco sa liputan nang
bacuran, hangan sa natapos ang canilang _pagdarasal_.
Pagcatapos nang canilang dasal, ay sumungao si tandang Basio sa
_bintana_, at pagcaquita sa aquin, ay sumigao nang gayon:
--¡Aba! ¡cayo, po, pala,i, naririyan! Cami, po,i, inyong patatauarin,
at cayo, po,i, pinaantay namin diyan sa hamogan.
--Uala, pó, ang sagot co, uala, pó, acong sucat na ipatauad sa inyo,
at uala, pó, cayong casalanan, sapagca,t, inaagapan co ang aquing
pagparito.
--¿At _comusta_, pó, cayo? Cayo, pó, yata,i, naligo cangina sa bucal.
--Siya nga, pó, ang aquing sagot, doon aco,i, naligo canginang umaga,
at namaril acong tuloy nang caunting _oras_ sa manga tabing palayan.
Pagcatapos nitong aming pagbabatia,t, _pagcocomustahan_, ay pumanhic
na aco sa canilang bahay, at capagcaraca,i, sumigao si tandang Basio
nang gayon: ¡Silia! ¡Silia!... cunin mo yaong balutang natatabi sa
loob nang aquing caban, doon sa ilalim nang manga damit.
Pagca maya-maya,i, ito na si tandang Siliang may taglay ang naturang
balutan na iniabot sa caniyang asaua. Binuclat ni matandang Basio, at
hinango roon ang isang parang _librong_ munti, at ang uica niya sa
aquin:
--Ito, pó, aniya, ang casulatang sinabi co sa inyo cagabi. Cung
_gusto_, po, ninyong basahin, ay basahin, pó, ninyo, at cung ang
_gusto_ po, ninyo, na aco,i, siyang bumasa, ay babasahin co, pó.
--Cayo, na, pó, ang aquing sabi cay tandang Basio, cayo na, po, ang
bumasa, at paquiquingan co.
--Salamat, pó, cung siya ang inyong _gusto_. Subali,t, bago cong
sapulan ang pagbasa nito,i, mayroon, po, acong ipahahayag sa inyo.
--Cayo, pó, ang bahala; at aco,i, ayunayunan sa inyo.
--Salamat, pó, ang ulit nang matanda, at tuloy nag-uica sa aquin nang
gayon:--Ito pong casulatan, ay guinaua nang aquing tatay, at
palibhasa,i, siya,i, capoua co ring hangal, ay _segurong-seguro_ po,i,
maraming mapipintasan ninyong salitang hindi matotouid. Datapoua,t,
cung sa laman, pó, ay totoong-totoo ang nalalaman dini; at cung
caya,i, pinatotoohanan co, sapagca,t, inabot co at naquilala co rin
ang lahat nang tauong nasasambit dito sa tinatangnan cong _libro_.
--Houag, pó, cayong, ang sagot co; houag, po, cayong mag-alaala niyan
at nang anoman, at aco,i, isa ring hangal. Ang ibig co, pó, lamang ay
matalastas co ang laman niyang casulatang hinahauacan ninyo; caya,
cung baga minamatapat, pó, ninyo, ay inyong sapulan na.
--Cung ganoon, pó, ay inyo, pong paquingan, at aco,i, sasapol na.
--Pagcasagot nang ganito ni tandang Basio, ay lumapit siya sa ilao,
binuclat niya ang casulatan, pinahiran nang _paño_ ang caniyang mata,
suminga nang caunti, tumic-him pang dahan-dahan, at binasa niyang
tuloy itong manga susunod, na isinalin co dito sa _papel_, na ualang
culang at ualang labis: