[376] Bentivoglio tom. 4. Relac. p. 86.
[377] Resend. liv. 1. de Antiquit. _Neque tunc quidem malos, neque modo
nobis erubescendos._
[378] Diodor. Sicul. lib. 6. cap 9. e Boem. de morib. gent. lib. 3. cap
25. e Fern. Nun. no Commento à Copla 48. de Juan de Mena.
[379] Justin. lib. 44. Bos. lib. 5. cap 23. e outros apud Maced.
nas Flor. de Hesp. cap. 14. per totum Justo Lipsio lib. 5. Epist.
66. Famian. Strad. de bel. Belgico lib 4. pag. mihi 188. Boter. nas
Relaç. p. 2. liv. 4. p. 93. e 101. Joaõ Bautista Moreli na Reducion, y
Restaur. de Port. p. 15. e 183. Garibay tom. 4. liv. 35. cap. 16. Fr.
Anton. de S. Roman. Histor. da India liv. 1. cap. 16. Sandoval Histor.
de Carl. V. part. 2. liv. 22. §. 4. Marian. Hist de Hesp. tom. 1. liv.
10. cap. 13. Lope da Vega na Arcad. liv. 3. p. 109. Dos nossos veja-se
a Gaspar Estaço nas Antig. de Port cap. 74. Monarq. Lusit. tom. 3. liv.
10. cap. 15. Bento Pereira na Pallas togata, & armata clas. 4. p. 319.
Fr. Francisc. de Maced. no Propugn. Lusit. part. 1. cap. 6. p. 146.
Far. nos Comm. das Lusiad. p. 245. Fr. Manoel Hom. no Memor. das arm.
cap. 37.
[380] Cam. Cant. 1. est. 11.
[381] Bosio tom. 1. de Signis Eccles. Dei cap. 1. lib 8 _Nulla natio ab
orbe condito præter Lusitanicam reperitur, quæ per tot sæcula civilibus
bellis minùs adversùs Reges suos fuerit commota. Imò nunquam commota
adversùs Reges communi decreto constitutos... Hanc laudem deberi
Lusitanica genti, ut Regum suorum studiosissima fuerit... Catholicis
hoc Lusitanis ab orbis exordio divinitùs est concessum, ut nunquam
Reges suos communi decreto constitutos armis petiverint._
[382] Barr. decad. 4. liv. 1. cap. 6. Duart. Nun. na Vida delRey D.
Sancho II. e na Descripç de Port. cap. 85. Monarq. Lusit. liv. 1. cap.
20. Freit. de Just. Imper. Lusit. cap. 15. n. 2.
[383] Cam. cant. 10. est. 148.
[384] Idem cant. 5. est. 71. e 82. das Lusiad.
[385] Franc. de Monçon Espejo de Princip. lib. 1. cap. 89. Zurita tom
5. liv. 3. cap 30. Gil Gonçalv. d’Avila Grandez. de Madr. liv. 4.
Marian. Histor. de Hespanh tom. 1. liv. 10. cap. 13. e liv. 12. cap. 4.
Joaõ Baptista Moreli na Reducion, y Restaur. de Port. pag. 39.
[386] Veja-se a Macedo nas Flores de Hespanh. cap. 13. per totum.
Monarq. Lusitan. part. 4. pag. 165. Miguel Leit. nas Miscel. p. 47.
[387] Cam. cant 8. est. 70.
[388] Bos. de Sign. Eccl. tom. 1. lib. 8. sign 32. cap. 1. n 2. 3. 4.
_Nulla unquam gens, ex quo mundus est productus, tot maria transmitit,
ac tàm longè dissitas terras obivit, ut Lusitanica.... Nulla unquam
gens ab humani generis exordio in tot, ac tàm longè positis oris
sedes fixit, coloniasque deduxit, ut gens Lusitanica. Videbatur hoc
esse Romanorum, vel etiam Macedonum, Phœnicumque: sed his proculdubiò
Lusitani superiores. Romani namque Colonias nullibi posuerunt, nisi
intra Imperii sui confinia, quæ non protendebantur ultra gradus
nonaginta ab Occidente in Orientem; Lusitanorum verò sunt ultra gradus
250. Nulla unquam natio tàm remota regna, terrasque in suam potestatem
redigit, ut Lusitanica. Plures quidem plura, sed non adeo longinqua.
Igitur Lusitani non modò remotissimas oras adierunt, & in hoc omnibus
præcellunt, sed et in iis domos posuerunt, amplius etiam subegerunt
imperio suo._
[389] Bucanan. e Scaliger. apud Freit. de Just. Imper. pag. 29. 82. e
83. Maced no Olisip. p. 24. est. 60. Cam. cant. 1. est. 8. e cant. 7.
est. 14.
[390] Freit. de Just. Imper. Lusit. cap. 18. n. 12. 13. e 14. Bosio de
Sign. Eccles. tom. 1. lib. 4. cap 2. pag. mihi 245. _Toti Lusitanicæ
genti debetur hæc laus, ut nobis ad remotissimas oras, & antiquis
invias, facillimus, ac tutus fuerit aditus apertus, ita ut Christiana
in amplissimis regionibus religio longè, latèque potuerit disseminari._
Aubert. Miræus in Politica Ecclesiast. liv. 2. cap. 15. _Lusitanis
itaque in Indiam commigrantibus, & Imperio latè propagato, Christi
cultus, ac reverentia per vastissimum illum Asia tractum sese erigere
cœpit._ Gerard Mercat. in Tabula Lusit. Marian. tom. 1. liv. 10. cap.
13. Joaõ Pinto Ribeiro, Desengano ao parecer enganoso Gil Gonçalv.
d’Avil. Grandez. de Madrid: _Siendo(los Portuguezes) los primeros
hombres, que seminaron en el Indo la semilla de la palabra Divina,
aumentada con el riego de su sangre, haziendo se mas gloriosos con las
palmas del martyrio._
[391] Maced. nas Flor. de Hesp. cap. 8.
[392] Cam. est. 95. do 5.
[393] Sá de Miranda na epist. 4.
[394] Far. na Europ. Port. tom. 3. part. 4. cap. 8. e no Comm. do Cant
5. de Cam. est. 25. e Joaõ de Barr. Decad 1. liv 4. cap. 2.
[395] Idem ibid. liv. 3. cap. 5. Camões Cant. 5. est. 77.
[396] Gracian part 3. do Criticon cris. 8
[397] Feijó tom. 6. do Theatr. Critic. disc. 3. §. 4. n. 6.
[398] Mervelleux Memoir. instr. tom. 1. pag. 86. Gracian. no Critic.
ibid.
[399] D. Franc. Man. na Visita das Font. pag. 218.
[400] Simaõ Machad. na. Comed. de Alfeo p. 72. Veja-se tambem a Man.
de Far. na Font. de Agan. part. 3. Ode 15. est. 11. Franc. Rod. Lobo
Eglog. 1.
[401] Faria no Comm. das Lusiad. Cant. 2. est. 97.
[402] Idem nos Com. das Rim. de Cam. Eglog. 1. est. 2. Francisc. Nun.
de Velasco no Dialog. 11. Sá de Mirand. cart. 2.
[403] Simaõ Machado na Comed. de Alfeo part. 1.
[404] Description de la Ville de Lisbone pag. 92.
[405] Sor. Mar. de la Antigual. 12. cap. 13.
[406] Monarq. Lusit. part. 1. liv. 2. cap. 11.
[407] Valer. Maxim. lib. 9. cap 1. n. 5. _En ubi ista? Non in Græcia,
neque in Asia, quarum luxuria severitas ipsa corrumpi poterat; sed
in horrida, et bellicosa Provincia, cum præsertim acerrimus hostis
Sertorius Romanorum exercituum oculos Lusitanis telis perstringeret._
[408] Fr. Jacinto de Deos no Escudo dos Cavall. §. 59.
[409] Cam. Lusiad. cap. 6. est. 43. & seq. e seu Commentador Manoel de
Faria tom. 2. pag. 113.
[410] D. Franc. de Port. na Arte de Galantaria, e D. Francisc. Man. na
Visit. das Fontes p. 279.
[411] Sá de Miranda cart. 2. est. 76.
[412] Joaõ de Barr. na Descripç. do Minho cap. 9.
[413] Figueiroa na Plaça Univ. disc. 12. §. 2. n. 3.
[414] Veja-se a Blauteau no Vocab. verb. _Tourear_, e a Colmenar. nas
Delicias de Portug. pag. 857.
[415] Memoires pour un Voyageur tom. 2. p. 131.
[416] Far. tom. 3 da Asia p 1. c. 1. n. 15.
[417] Ibid. tom. 1. c. 5. parr. 2.
[418] Ibid. cap. 7.
[419] Idem tom. 1. da Asia part. 4. c. 1. n. 2
[420] Ibid. part. 2. c. 2.
[421] Justo Lipsio na epist. 96. do liv. 5. Andr. Scot. na Bibliotheca
Hispanica tom. 2. clas. 9. & tom. 3. clas. 2. Bosio tom. 3. de Sign.
Eccles. lib. 8. cap. 1. Cæsar de Bello Gallico lib. 3. Fr. Jeronym.
Rom. Republic. do mund. liv. 4. cap. 18. Magin. in nova Geograp. §.
_Portugalenses_.
[422] Hoffman. Diccion. verb. _Portugallia_. Veja-se tambem a Mons.
de la Hontan, Mervelleux, Davity, Maffeu Historia da India, Sanson,
Moreri, Coronelli, e outros muitos, que por brevidade deixo de allegar.