Ik wrocht er dus voor den dollar en ik wrocht er lange en vele
dagen. Het was een harde, dorre, onbehagelijke strijd. Want de
Amerikaan is hard en dor en stug op stuk van zaken. Hij kent
geen tegemoetkoming noch medelijden voor een zwak en onervaren
mededinger. Zaken zijn zaken in den droogsten zin van 't woord voor hem
en niets is hem aangenamer dan een concurrent, vooral een buitenlander,
te kunnen fnuiken. Ik had er den indruk alsof het heele land van meer
dan tachtig miljoen inwoners tegen mij samenspande en of de gansche
samenleving er op was ingericht alleen om mij ten onder te brengen.
's Zondags, en in mijn vrije uren, ging ik er veel naar buiten wandelen
en in mijn heimweeïge verlatenheid en eenzaamheid, filosofeerde ik
zonder eind over den materialistischen struggle for life en over de
gansche, volgens mijn meening ongerijmde levensopvatting van al die
rijke Amerikanen.
Wat hadden ze wel aan hun rijkdommen en aan hun leven? Meer dan eens,
in een bar of restauratie, had men mij zoo, met een soort eerbied,
een of ander man gewezen en gezegd: "Kijk eens, zie je daar dien
man. Hij is zonder een duit in 't land gekomen en nu is hij vijftig
miljoen dollar waard."
Vijftig miljoen dollar waard! herhaalde ik in mezelf, en keek, en
mijmerde. Zoo'n man van vijftig miljoen dollar waard zat meestal op
een hooge kruk bij een schenktafel en slikte schrokkig een bord eten
in. 't Was of hij achterna gezeten werd door onzichtbare vijanden,
die hem zijn voedsel zouden rooven als hij zich niet haastte; hij had
geen tijd, geen tijd; hij moest in allerijl weer naar zijn "office" om
nog maar steeds meer geld te verdienen en met dat geld dan eindelijk
van het leven te genieten....? Wel neen: hij had immers geen tijd
daarvoor, en dat was ook zijn doel niet. Zijn doel was alleen maar
om boven zijn concurrenten te komen, om de eerste en de grootste te
zijn,--de eerste en de grootste van wat?--en om de kleinere, zooals
ik was, te fnuiken en van de markt te verdrijven. Zoo'n man werd niet
oud. Zoo'n man werd zenuwlijder, door zijn onverpoosd en overspannen
werken, of kreeg een maagkwaal, door zijn haastig, schrokkig eten;
en dan lagen daar de vijftig miljoen dollarswaarde, heusch te veel
om de slooten melk en mineraalwater,--de eenige weelde die hij zich
voortaan mocht veroorloven,--mede te betalen.
Veel en veel heb ik in Amerika gefilosofeerd. En dat heeft mij altijd
in mijn tallooze beproevingen gesterkt en nooit heb ik gewenscht
een Yankee van vijftig miljoen dollar waard te zijn. Integendeel:
in Amerika, het land van 't geld, heb ik het geld leeren minachten
en mij rijk gevoeld in betrekkelijke armoede.