Die teedere herinnering aan 't mooie Tieldeken en aan het poëtische
Meylegem-Zuid heeft alweer mijne verbeelding en mijn pen op
hol gebracht. Ik ben weer veel te verre in mijn verhaal den tijd
voorbijgeloopen en ik moet terug, lange jaren terug, naar alles wat
nog tusschen toen en nu ligt.
"Les fleuves," zei Pascal, "sont des chemins qui marchent." De
ijsvelden, zou ik er durven aan toevoegen, zijn wegen die trekken. Hoe
is het mogelijk thuis te blijven zitten, of zich op een en zelfde
plekje op te houden, terwijl men weet dat zich alom de vreugdewegen
uitstrekken, dat kanalen en rivieren dichtgevroren zijn en dat men zich
maar heeft te laten gaan, om spoedig en gemakkelijk te komen, waar
men anders niet komt, om tafereelen te aanschouwen en gebeurtenissen
bij te wonen, die men anders niet zal zien en niet zal bijwonen!
Zoo ging het ons, in strenge winters, zoodra de groote waters sterk
lagen. Ik herinner mij dat dagelijks gaan kijken naar 't kanaal, dat
hopen en vreezen, dat rusteloos speuren naar den stroom, die overdag
weer afvrat wat de vorst des nachts aanbakte, tot weldra de open
geul versmalde en versmalde en eindelijk op een ochtend dicht lag,
hard-dicht, als één lange donker-glinsterende spiegel, zoover het oog
kon reiken, tusschen de kaarsrechte, met boomen beplante oevers van
't kanaal.
Dan kwam in ons een soort van koorts en hoop en vrees stegen ten
top. Zou het blijven vriezen; zou het ijs goed sterk worden; en
bovenal zou er niet vóór het goed sterk was, een sleeper doorheen
varen, die alles weer openbrak en al onze hoog-gespannen hoop als
ijle rook vervliegen deed?
Somtijds, helaas! helaas! kwam er op 't allerlaatste oogenblik
werkelijk nog een sleeper door. Ik herinner mij een ochtend, een
schitterenden vries-ochtend, zoo een van die bladstille, grijs-lila
winter-ochtenden, waarin de zon aan neveligen einder opkomt, gansch
rood, gansch rond, als een bol zonder stralen, als een wonder uit
een nieuwe, pasgeboren, onbekende wereld. De handen waren verkleumd,
de ooren tintelden, de adem doomde alsof men rookte, maar de oogen
straalden en met mijn schaatsen onder den arm liep ik naar 't kanaal
toe, zoo goed als zeker dat er reeds op gereden werd.
Toen, plotseling, hoorde ik iets dat mijn beenen verlamde en den
adem in mijn keel deed stokken: Een geloei, een gebrul, schor en
akelig-langgerekt, als een noodkreet van verwoesting: de stoomfluit
van een sleeper!
Hoe was het mogelijk! 't Kanaal lag reeds enkele dagen dicht en dien
nacht had het gevroren, gevroren! Ik kon noch wilde het gelooven en
holde naar de vaart toe, om mij te overtuigen dat het slechts een
akelige zinsverbijstering van mij was.
Helaas! helaas! drie maal, tien maal, honderd maal helaas! Zoodra
ik op den berm kwam zag ik een dikke, zwarte rookpluim en onder die
rookpluim de sombere sleeper, die als een vraatzuchtig beest door 't
mooie ijs geploegd kwam. Ik vloekte en meteen had ik kunnen snikken
van ellende. Ik zag die scherpe, zwarte punt door de spiegelgladde
oppervlakte boren; ik zag het ijs barsten als glas en ik hoorde het als
't ware schreien onder 't kraken; ik zag de van elkaar gerukte schotsen
naar de oevers opkruien en zich daar in de wanhopigste verwarring
boven op elkander stapelen, ik zag het reddeloos vernietigen van al
die schoone hoop-in-belofte, die bijna reeds werkelijkheid was; en
zulk een woede greep mij aan, dat ik mijn beide vuisten balde naar
het werk van de vernielers en aan de zwarte, vuile mannen daar op
't dek toeschreeuwde, dat ik hen allen met hun rotte schuit naar
den kelder wenschte. Zij lachten mij uit met hun gemeene, koolzwarte
tronies en uittartend lieten zij weer hun heesche stoomfluit brullen,
oorverdoovend lang en akelig, om te eischen dat men ginds even verder
in het dorp, de brug voor hen ophaalde.
Dat waren dan de doodende gebeurtenissen, doch niet elk jaar trof
ons zulk een gruwelijke ramp. Er kwamen ook winters waarop het ijs
aan de vernielingszucht der menschen ontsnapte en dan werden wij de
triomfeerende helden van die heerlijkheid en ons genot kende geen
grenzen meer.
O, die tochten, die tochten, die uren-en-die-dagenlange tochten over
de kanalen en rivieren van het schoone Vlaanderenland!
Het kanaal op zichzelf was slechts een rechte, vrij eentonige
verbindingsweg en daar het vrij diep lag tusschen zijn oevers was er
omheen al niet veel te zien; maar aan het uiteinde van het kanaal was
er een sluis; en dan had men de Leie, de mooie, kronkelende, poëtische
Leie, de rivier der dichters en der schilders, die als het ware plat
over het land heen lag uitgeslingerd met langs haar grillige boorden de
schoonste ouderwetsche dorpjes, de kleurenrijkste boerderijtjes en de
verrukkelijkste vergezichten welke een artiesten-ziel zich droomen kan.
O, witte kleine kerktorentjes, mooier en intiemer nog dan het liefelijk
Meylegem-Zuid; oude, oude torentjes van nietige dorpjes, zooals gij
u daar stond te spiegelen onder boomen, op een heuveltje, bij een
lus der rivier, gansch wit en grijs, met zwarte klokgaten-oogen;
lieve torentjes van Vlaanderen, bestaat gij nog? Ik durf aan u haast
niet meer denken, zóó zwaar drukken mij heimwee en vrees. Maar zooals
ik u tóén zag, in die heerlijke dagen, in die zacht-wazige atmosfeer
van wit, en roze, en mauve, teer doorzeefd van tintelend zonnegoud,
zoo zie ik u nog steeds in mijn geheugen en vergeet ik u nooit!
Het was een wonder en ontroerend leven. Evenals de natuur zelve,
schenen de menschen van aard en karakter veranderd. Dat doet het
ijs. Het ijs maakt andere, nieuwe wezens van de menschen. Er ontstaat
ineens een ongekende broederlijkheid en vrijheid van omgang. De mensch
vertoont zich, schijnt zich althans te willen vertoonen, zooals hij
werkelijk is. En onder den invloed van het ijs, het schoone ijs der
schoone winterdagen, ontluikt de liefde, de lichte, vroolijke liefde
van een dag of van een uur, gelijk een mooie bloem die even geurt
en kleurt en fleurt en even gauw verwelken mag als zij ontstond,
zonder wrange spijt noch wroeging na te laten.
O, wat al vluchtige, korte liefdes in dat frisch en licht, charmant
verleden! Wat al mooie boerinnetjes, wel zoo mooi en zelfs nog
mooier dan het aardige Tieldeken van Meylegem-Zuid, eventjes in
't voorbijrijden gezien met blozende wangen en stralende oogen;
eventjes aangesproken, en de hand gedrukt en ook wel eens gezoend
en in de lenden geknepen, maar dan ook zonder spijt weer verder,
naar andere bekoringen, naar andere oogen en andere lippen, als een
vrije vogel van tak op tak, als een lichte en lichtzinnige kapel van
bloem tot bloem! Het had niets ernstigs te beteekenen, het vulde een
uur of een half uurtje van den vroolijken dag; het was een glimlach
en een streeling, een opwekkende prikkeling der zenuwen, iets als
de prikkeling der scherp-gezonde lucht, die alles zoo goed en zoo
licht en verrukkelijk maakte. Want de grond en de basis van al dat
heerlijke genot was en bleef toch steeds het element-zelf waardoor
en waarop het gebeurde: het ijs en het schaatsenrijden! En terwijl al
die lichte minnarijtjes als het ware om ons heen in de ijle atmosfeer
wegwoeien, zweefden wij zelven steeds verder en verder, verslonden
wij afstanden en dorpen en kwamen telkens weer in streken waar weer
alles nieuw was. Waar wij ook verschenen was het een verrassing, een
openbaring, en als 't ware een verovering. Bij ieder dorp, in elke
kleine stad vertoonden wij onze kunsten en genoten wij triomfen;
en telkens hoorden wij, evenals vroeger te Meylegem-Zuid, uit de
bewonderende scharen den kreet opgaan: "'t Es boerke van daar of
van daar!" want ieder dorp, elk gehucht, hoe klein en onbeduidend
ook, had zoo zijn legendarisch boerke, zijn ijsheld, dien niemand
ooit gezien had, maar dien allen kennen wilden en in elken knappen,
vreemden schaatsenrijder meenden te ontdekken.
Toen dacht ik weer aan Tieldeken van Meylegem en voelde een soort
wroeging en heimwee. Wat had ik haar verwaarloosd, bijna vergeten! En
ik reed er weer eens heen en bleef er enkele uren; maar 't was reeds
dàt niet meer, de vrijheid trok, de onrust kwelde, de groote ijswegen
van 't schoone land lokten almachtig en de Meylegemsche Meerschen,
hoe ruim en heerlijk ook, waren reeds te klein geworden.
Ik moest weer weg en verder, de wijde wereld in.
V