[1] Onder bovenstaanden titel kwam ons in handen een uitgebreid
werk over de exploratie van Nieuw-Guinee door de Luitenants ter zee
L. Doorman en J. Langeler, welke beide officieren een belangrijk
aandeel hadden aan dezen grootsch opgezetten Gouvernementsarbeid.
Wij nemen hieruit, bij gebrek aan plaatsruimte voor geheele publicatie,
een aantal fragmenten over. Een korte inleiding, die de schrijvers
doen voorafgaan aan de schetsen, is onontbeerlijk.
De Uitgevers.
[2] Raak = Papoesch woord voor plunderen en koppensnellen.
[3] Dit ontschepen en weder inschepen was noodig om de materialen,
die het eerst gebruikt moesten worden, te sorteeren.
[4] Luitenant ter zee Langeler.
[5] Niet overgenomen.
[6] Mamberamo, evenals Amberam of Aiberam, beteekent "het groote water"
in Papoea-taal.
[7] Bij het bereiken van grootere berghoogten verschijnt zij helaas
weer, mijn collega Doorman had er tot 2000 M. hoogte last van.
[8] Collega Doorman teekent hierbij aan:
"Deze Papoea's werden door mij aangetroffen bij de Weir-rivier,
vergezeld van twee Ternataansche of Binongkineesche jagers; zij
kwamen rechtstreeks in aanraking met deze jagers, die van Wakdé-eiland
kwamen, via de Matabori (een rivier tusschen Mamberamo en Apauwer),
naar den Mamberamo. Deze laatste rivier oproeien lukte hun niet door
den sterken stroom."
[9] Evenals Pionierbivak het hoofdbivak was der vorige expedities voor
de stroomversnellingen in het Van Rees-gebergte, was Batavia-bivak
geweest het hoofdbivak nà die versnellingen, dus bij het begin der
"Meervlakte", waar de Mamberamo weer vlakterivier was; Batavia-bivak
dateerde van de Expeditie Franssen Herderschee van 1910.
[10] Die wij naar onzen dokter de "Thomsen-rivier" noemden.
[11] Niet overgenomen.
[12] De groote motorboot liep n.l. hoogstens 5 1/2 mijl per uur.
[13] Uit den vezeligen bast van den melindjoe-boom.
[14] Doorman teekent hierbij aan, dat op Nieuw-Guinee nog nooit
vergiftigde pijlen gevonden zijn.
[15] Maleisch; = het schip komt!
[16] Maleisch: heel gemakkelijk.
[17] Noordkust beoosten Kaap d' Urville.
[18] De lezer ziet uit deze uitlating, dat het ongeval van de "Valk",
op blz. 148 beschreven, niet alleen stond.
[19] De eigen gemaakte tuinbank op den hoogen rots was van Post II
en was voor den doortrekkende na het dagwerk een gewaardeerd zitje.
[20] Zoet water voor voeding van den ketel.
[21] Mandoer = bootsman.
[22] Werd gedoopt Motorbivak; wel te onderscheiden van Motorbivak
aan de Idenburg-rivier.
[23] Lens beteekent hier: droog en drijvende.
[24] Karabijnen = Inl. fuseliers.
[25] Ladangs = tuinen.
[26] Zie kaart.
[27] Bij het Detachement geplaatst voor den geëvacueerden 1en
luitenant Schulze.
[28] Obs.-punt 4 = de zoo juist beklommen top van 2650 meter.
[29] Hier en daar zijn enkele onjuistheden verbeterd.
[30] Deze "ik" is de schrijver S(taal) in het Tijdschrift K.N.A.G.
[31] Tocht van Doorman in 1913.
[32] Maleisch; = we leven weer op
[33] "Karabijn" is synoniem met fuselier.
[34] Dit bedoelde hoofdstuk is niet opgenomen.
[35] Indische naam voor de kamponghonden.
[36] cholera-essence.
[37] Maleisch: er uit! er uit!
[38] Maleisch; pana = pijl.
[39] Hoe worden deze aanzienlijke afstanden echter weder in de
schaduw gesteld, als men bedenkt dat de lengte van den Amazonas van
den oorsprong tot de monding 4500 KM. is!
[40] Toerin beteekende hier water.
[41] Maleisch; = ik leef weer op!
[42] De tegenwoordige kolonel Gooszen, Commandant van Walcheren.