GURÒ. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _ng̃_?
NAG-AARAL. Itóng _ng̃_ ay salitâng daglî (ó abreviatura) ng̃ _nang_,
na pinagkaraniwanan nang gawíng gayón. Dapat mabatíd na ang _ng̃_ ay
isinusulat ng̃ ganitó kailan ma’t pang-ukol (ó preposición). Kung
pangbago (ó adverbio) ay dapat isulat ng̃ _nang_ na nakákatumbás ng̃
_noón_ ó _niyón_, at dî dinaglî (ó abreviado) _ng̃_. Gayón din ang
dapat gawín kapág náuukol sa pangbigkís (ó conjunción) na nakákatumbás
ng̃ _upáng_. Isinusulat din ng̃ _nang_ kailan ma’t binubuô ng̃ _na_
at ng̃ pang-anib (ó ligazón) _ng_.
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _mg̃a_?
N. Ang _mg̃a_ ay karaniwan nang isulat ng̃ ganitó. Siyá’y salitâng
daglî (ó abreviatura) ng̃ _mang̃a_.
G. ¿Alín ang tuntunin sa pagsulat ng̃ anyông _mag_?
N. Ang _mag_ ay dapat lagyán ng̃ isáng panghatì (ó guión) kailan
ma’t iniáangkáp sa mg̃a ugát na nagpapásimulâ sa ting̃ig (ó vocal)
na tumutukoy sa anó man, magíng sa pangwatas at magíng sa pangdiwà;
gaya ng̃ _mag-ahit_, _mag-aral_, _mag-isip_, _mag-amá_, _mag-iná_.
Kung ang ugát ay nagpapásimulâ sa pangtinig (ó consonante) ay dî
dapat pagitnâan ng̃ isáng panghatì (ó guión), hal.: _magtulóy_,
_magpasok_, _magsaing_.
G. ¿Alín ang panutong sinúsunód sa pagsulat ng̃ _mang_?
N. Itóng anyông _mang_ ay dapat gawíng _mang̃_ pagkâ iniangkáp sa
ugát na nagpapásimulâ sa ting̃ig (ó vocal), gaya ng̃ _mang̃isdâ_,
_mang̃utang_. Kung nagpapásimulâ sa pangtinig (ó consonante) ay
dî dapat baguhin, gaya ng̃ _manghuli_, _manghanap_. Dapat alamíng
sa anyông _mang_ ay nagkakábagobago ang pásimulâng titik ng̃ ugát
sang-ayon sa tuntuning sinúsunód sa kanyáng kabanatang kinaúukulan.
G. ¿Alín ang mg̃a tuntunin sa pagsulat ng̃ _pag_?
N. Kung itó’y iáangkáp sa anó mang ugát na nagpapásimulâ sa ting̃ig (ó
vocal) ay dapat lagyán ng̃ isáng panghatì (ó guión) sa ikalíliwanag
ng̃ pagsulat at ikalálayô sa kamalìán, gaya ng̃ _pag-isahín_,
_pag-awayan_, _pag-ibig_, _pag-asa_, _pag-inís_. Kung nagpapásimulâ
namán sa pangtinig (ó consonante) ay hindî kailang̃an ang panghatì,
gaya ng̃ _pagsaing̃an_, _paglayùin_, _pagsulong_, _pagkuskós_,
_pagtugtóg_. Ng̃unì’t kung ang _pag_ ay náuukol sa pangbigkís (ó
conjunción) ay dapat ihiwaláy sa anó mang salitâng sumúsunód, hal.:
_Pag ikáw ay naglarô ay papaluin kitá_, _pag lumapit ka ay bibigyán
kitá ng̃ puto_.
G. ¿Alín ang pátakarán sa pagsulat ng̃ _pang_?
N. Kung tumutukoy sa pangwatas at iáangkáp sa ugát na nagpapásimulâ
sa ting̃ig (ó vocal) ay dapat gawíng _pang̃_, gaya ng̃ _pang̃isdâín_,
_pang̃utang̃an_. Kung bumabanggít namán sa pangdiwà at iáangkáp
sa ugát na nagpapásimulâ sa ting̃ig din ay dapat pagitnâan ng̃
isáng panghatì, gaya ng̃ _pang-angkóp_, _pang-anib_, _pang-alíw_,
_pang-ahit_. Kung ang ugát namá’y nagsisimulâ sa pangtinig (ó
consonante), tumukoy man sa pangwatas ó sa pangdiwà ay hindî
dapat baguhin, gaya ng̃ _panghulihan_, _pangbató_. Dapat alamíng
nagkakábagobago ang mg̃a unang titik ng̃ mg̃a ugát sang-ayon sa
mg̃a tuntunin nitóng anyông _pang_ na itinakdâ sa mg̃a kabanatang
nang̃auná.
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _pagka_?
N. Itó’y dapat idikít ó isiping sa ugát kailan ma’t tumutukoy sa
pangdiwà ang kahulugán, kahì’t na siyá’y magpasimulâ sa ting̃ig (ó
vocal) at pangtinig (ó consonante), gaya ng̃ _pagkaanák_, _pagkaáso_,
_pagkatakot_, _pagkahulog_. Kung ang kátuturán ng̃ _pagka_ ay náuuwî
sa pangbigkís (ó conjunción) ay dapat ihiwaláy, hal.: _Pagkâ dinampót
mo itó ay kagagalitan kitá_; _pagkâ akó ang tinátawag mo’y sasagót
akó agád_.
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _kapág_ at _kapagkâ_?
N. Ang dalawáng itó’y dapat isulat na hiwaláy sa mg̃a salitâng sa
kanyá’y sumúsunód.
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _kung_?
N. Itó’y dapat isulat na hiwaláy sa mg̃a salitâng sumúsunód sa kanyá.
Itóng _kung_ ay dapat isulat ng̃ ganitó, at hindî _kun_ sapagkâ’t
itó’y garíl kung ibábatay din lamang sa ating pagbigkás.
G. ¿Alín ang tuntunin sa pagsulat ng̃ _kung dî_ at _kundî_?
N. Ang _kung dî_ (dalawáng salitâ) ay isinusulat ng̃ ganitó kung
pangbago (ó adverbio), at ang _kundî_ (isáng salitâ) ay ganitó dapat
isulat kung pangbigkís (ó conjunción).
G. ¿Alín ang pátakarán sa pagsulat ng̃ _man din_ at _mandín_?
N. Ang _man din_ (dalawáng salitâ) ay ginágamit sa pagpápatibay, hal.:
_sinunód ko na ang mg̃a iniutos at akó pa MAN DIN ang pinarusahan_.
Ang _mandín_ (isáng pang̃ung̃usap) ay ginágamit sa pag-áalinlang̃an,
hal.: _tila MANDÍN ikáw ang tinátawag at hindî akó_.
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _may_?
N. Ang pagsulat nitó’y dapat ihiwaláy sa mg̃a pang̃ung̃usap na
kanyáng kasunód, kahì’t na itó’y magsimulâ sa ting̃ig ó pangtinig,
gaya ng̃ _may arì_, _may bahay_, _may tao_, _may salapî_, at hindî
_mayarì_, _maybahay_, _maytao_, atbp. gaya ng̃ gawâ ng̃ ilán.
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _man_?
N. Itóng _man_ ay dapat isulat na hiwaláy sa anó mang pang̃ung̃usap
na sa kanyá’y náuuná, gaya ng̃ _sino man_, _anó man_, _alín man_,
_baga man_, _akó man_, _si Luis man_.[39]
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ _pa_?
N. Dapat isulat itóng hiwaláy sa mg̃a salitâng náuuná sa kanyá, gaya
ng̃ _anó pa_, _akó pa_, _ikáw pa_, _siyá pa_.
G. ¿Paano ang pagsulat ng̃ mg̃a salitâng dambál (ó doble)?
N. Ang mg̃a salitâng dambál ay isinusulat ng̃ íisá ó magkasiping
kailan ma’t hindî pinamagitanan ng̃ pang-anib (ó ligazón) _g_ at
_ng_ gaya ng̃ _isáisá_, _ilanilan_, _anóanó_, _alínalín_, _sinosino_,
_samasama_, _pisanpisan_, _dikítdikít_. Ng̃unì, kung pinamagitanan
ng̃ pang-anib _g_ at _ng_ ay dapat paghiwalayín ó gawíng dalawá upáng
gumandá ang pagkakáhanáy, umiklî ang mg̃a pang̃ung̃usap at sa biglâng
masíd ng̃ isáng bumabasa ay huwág makalitó sa paning̃ín, gaya ng̃
_masamâng masamâ_, _mabuting mabuti_, _maraming marami_, _malakíng
malakí_. Kung mg̃a salitâng ang inúulit ay ang hulíng dalawáng pantíg
ó kayâ’y ang ugát ay dapat pag-isahín, gaya ng̃ _nagkislápkisláp_,
_nagtunógtunóg_, _nagting̃inting̃in_, _nagmalasmalas_.