G. ¿Bakit ginágamit ang _tuldók at pangtigil_?
N. Ginágamit ang tandâng itó sa maháhalagáng salaysáy ó pang̃ung̃usap
na hindî pa buô ang talagáng kahulugán, upáng mapatang̃ì sa ibáng
mg̃a tandâ gaya ng̃ pangtigil. Sa mg̃a salitâng kinaroroonán niyá’y
dapat tumigil ó huming̃áng matagaltagál, higít sa paghing̃áng
ginagawâ sa pangtigil.
G. ¿Kailán dapat gamitin ang tuldók at pangtigil?
N. Dapat gamitin sa mg̃a panutong sumúsunód:
_Una._--Kapág lubhâng mahahabà ang ibá’t ibáng panig ng̃ mg̃a
pang̃ung̃usap, at ang mg̃a itó’y pinaglalakiplakip, ó kayâ’y kapág
ang ibáng salitâ’y may tagláy nang pangtigil. Halimbawà: “Ang mg̃a
pilipinong pinang̃ung̃uluhan ni Bonifacio ay nákitunggalî ng̃ buông
siglá, ng̃ buông pusò at buông buhay; hindî inalintanà ang init, ang
lamíg, ang gutom at ang uhaw; hindî inalala ang kaniláng mg̃a iná,
asawa at anák; at hindî ginunitâ ang bahay at pag-áarì, ang buhay
at pamumuhay sa hang̃ád na máitanggól ang puri at dang̃ál ng̃ Ináng
Bayan.”
_Ikalawá._--Sa unahán ng̃ mg̃a pangbigkís (ó conjunción) _ng̃unì_,
_dátapuwâ_, _palibhasà_, _gayón man_, atbp., kung ang mg̃a
pang̃ung̃usap na magkakáhiwaláy ay may kahabaàn. Halimbawà: “Malabis
ang pagmámahál natin sa sariling lahì at masugíd na pinagsusumikapan
ang kanyáng ikasúsulong at ikadadakilà; ng̃unì’t kasakitsakit ang
mg̃a nangyayari kung magugunitâng ang ilán ay hindî na nakakátulong
bagkús nakakáhambalang pa sa ating matuling paglakad.”
_Ikatló._--Upáng paghiwáhiwalayín ang ibá’t ibáng panig ng̃
pang̃ung̃usap, baga ma’t náuuwî rin sa kahulugáng pinanggagaling̃an.
Halimbawà: “Kamalig na kugong may apat na sulok na parisukát;
gadipâng pasibi sa kaliwâng panig at gatatlóng dangkál na panambíl
namán sa tatló pang bálisbisan; balag sa harapáng pulós na dahong
tuyô ang nandadalang na habong; isáng pagápagahang halos dikít na
sa bubung̃án ng̃ kamalig, táhanan ng̃ may arì ó bantáy-batis, at
kinasasandigán ng̃ isáng mahabàng hagdanang kawayan....” _Banaag at
Sikat_.