G. ¿Bakit ginágamit ang _pangtigil_?
N. Ginágamit ang tandâng itó sa pagsulat, upáng hatìin ang mg̃a
pang̃ung̃usap ó pangkát na maíiklî ng̃ isáng kaisipán. Ang salitâng
kinaroroonán niyá’y dapat tigilan ó hing̃aháng sumandalî.
G. ¿Kailán dapat gamitin ang pangtigil?
N. Dapat gamitin sa mg̃a tuntuning sumúsunód:
_Una._--Sa una at hulihán ng̃ pang̃alang tao ó bagay na siyáng
kinakausap, hal.: _Hoy, Teto_; _Binong, halika_; _Ibig ko sana,
Ninoy, na akó’y dinggín mo_.
_Ikalawá._--Upáng paghiwáhiwalayín ang mg̃a salitâng magkakásunód
at magkakáparis ang kahulugán kung walâng anó mang pangbigkís (ó
conjunción) na naglakip; hal.: _Ang bayan ay siyáng tukod, lakás,
buhay, diwà ng̃ mg̃a tao._ _Ang mg̃a pilipino’y mararang̃ál,
marurunong, magigitíng at bihasá._
_Ikatló._--Sa una at hulihán ng̃ mg̃a kaisipán (ó oración) na
salítsalít ó pagkakátaóng mangyari, hal.: “Si Balagtás, ang dakilàng
anák ng̃ Pang̃inay, ay siyáng harì ng̃ mg̃a mánanagalóg.” “Ang
mg̃a darakilàng aklát ni Rizal, kung akó’y may salapî lamang, ay
bibilhín ko.” “Pagkátapos kong mag-aral, sakalìng hindî mahihintô,
ay maglalakbáy akó sa Amérika.” “Ang Pilipinas, kung dî akó malî,
ay tinuklás ni Magallanes”.
_Ikapat._--Sa unahán ng̃ mg̃a salitâng _ng̃unì_, _dátapwâ_, _subalì_,
_palibhasà_, _baga man_, _kundî_, _gayón man_, _dang̃an_, _disin_,
atbp., kung hindî lubhâng malawig ang pang̃ung̃usap; hal.: “Si
Lucio’y pinagsadyâ ko, ng̃unì’t dî ko inabutan.” “Isáng talumpatìng
maiklî, dapwâ’t malamán at maring̃ál.” “Si Kikò’y hindî maghihirap,
palibhasà’y maraming salapî”.
Kung lubhâng mahabà na ang isáng pang̃ung̃usap ó salaysáy ay
nilálagyán ng̃ tuldók at pangtigil (ó punto y coma); hal.: “Huwág
tayong lubós na magpapaniwalâ at magpapakiníg sa mg̃a katakata at
pamápamahìin ng̃ ating matatandâ; ng̃unì’t kung mabubuting aral at
maháhalagáng turò ay ating dinggín nang lubhâng mataós sa ating mg̃a
pusò.”
Hindî dapat lagyán ng̃ pangtigil ang mg̃a salitâng buô at maiklî,
hal.: _Si Luis ay marunong_; _si Lucio ay dukhâ_; _mayamaya ay
áalís akó_.