Ukol sa anyông “MANGHÍ”
GURÒ. ¿Anó ang tinátawag na anyông _manghí_?
NAG-AARAL. Tinátawag na anyông _manghí_ ang pangwatas na may
pang-angkáp na _manghí_ sa salitâng ugát.
G. ¿Nagkakaroón ba ng̃ mg̃a kabaguhan itóng _manghí_?
N. Nagkakaroón pò kailan ma’t iniáangkáp sa mg̃a ugát, at ang
tuntunin ng̃ kanyáng pagkakabagobago ay dapat ialinsunod sa anyông
_mang_ gaya sa _kukó_ ay _manghing̃ukó_, sa _ting̃á_ ay _manghining̃á_.
G. ¿Paano ang paraán ng̃ kanyáng pagbabaybáy?
N. Gaya rin ng̃ mg̃a natapos ay inúulit ang hulíng pantíg ng̃ anyô
sa mg̃a panahóng kasalukuyan at haharapín. Kunin nating halimbawà
ang binanggít na _kukó_ at _ting̃á_.
_Kukó_ _Ting̃á_
Pangbadyá Manghing̃ukó Manghining̃á
Kasalukuyan Nanghihing̃ukó Nanghihining̃á
Nakaraán Nanghing̃ukó Nanghining̃á
Nakaraán na Nanghing̃ukó na Nanghining̃á na
Haharapín Manghihing̃ukó Manghihining̃á
Pang-utos Manghing̃ukó Manghining̃á
Kasalukuyan Kung nanghihing̃ukó Kung nanghihining̃á
Nakaraán Kung nanghing̃ukó Kung nanghining̃á
Haharapín Kung manghihing̃ukó Kung manghihining̃á
G. ¿Alín ang pangtiyák ng̃ _manghí_?
N. Ang katugmâ nitóng pangtiyák ay _panghí_. Tumutukoy dito ang _i_
at ang _an_ na nagigíng _ipanghí_ at _panghi-an_. Ang anyông _in_ ay
maáarì ring tumulong kung minsan baga ma’t kauntî ang sakláw niyáng
mg̃a ugát. Sa pagbabaybáy nitóng pangtiyák ay kunin nating halimbawà
ang pangwatas na _manghing̃ukó_.
_IPANGHÍ_ _PANGHI-AN_ _PANGHI-IN_
Pangbadyá Ipanghing̃ukó Panghing̃ukuhán Panghing̃ukuhín
Kasalukuyan Ipinanghihing̃ukó Pinanghihing̃ukuhán Pinanghihing̃ukó
Nakaraán Ipinanghing̃ukó Pinanghing̃ukuhán Pinanghing̃ukó
Nakaraán na Ipinanghing̃ukó na Pinanghing̃ukuhán na Pinanghing̃ukó na
Haharapín Ipanghihing̃ukó Panghihing̃ukuhán Panghihing̃ukuhín
Pang-utos Ipanghing̃ukó Panghing̃ukuhán Panghing̃ukuhín
Kasalukuyan Kung Kung Kung
ipinanghihing̃ukó pinanghihing̃ukuhán pinanghihing̃ukó
Nakaraán Kung Kung Kung
ipinanghing̃ukó pinanghing̃ukuhán pinanghing̃ukó
Haharapín Kung Kung Kung
ipanghihing̃ukó panghihing̃ukuhán panghihing̃ukuhín
G. ¿Alínalín ang kanyáng mg̃a kágamitán?
N. Ginágamit ang _manghí_ sa mg̃a ugát na tumutukoy sa iláng mg̃a
dumí ng̃ katawán ó sa iláng mg̃a hayuphayupan na nagkakahulugán ng̃
paglilinis, hal.: sa kukó ay manghing̃ukó, sa ting̃á ay manghining̃á,
sa kuto ay manghing̃uto, sa tuma ay manghinuma, sa mutà ay manghimutà,
sa tutulí[30] ay manghinulí, atbp.
Ginágamit din ang _manghí_ sa iláng mg̃a ugát na bumabanggít sa mg̃a
bagay na maáarìng pulutin, kunin, pilìin, hanapin, atbp., hal.: sa
palay ay manghimalay, sa pulot ay manghimulot, sa puti ay manghimuti,
sa tabas ay manghinabas, atbp.
Ginágamit pa rin ang _manghí_ sa iláng ugát na tumutumbók sa ibá’t
ibáng bagay, gaya sa sawà ay manghinawà, sa sayang ay manghinayang.