KABANATA TUDLÍNG
Paunawà 7
Simulâ 17
UNANG BAHAGI
Pagbigkás ó Prosodia
I.--Ang Pagbigkás at ang kaniyáng sakláw 19
II.--Abakadáng tagalog 20
III.--Pagbigkás ng̃ mg̃a ting̃ig (ó vocal) 21
IV.--Pagbigkás ng̃ mg̃a pangtinig (ó consonante) 23
V.--Tungkól sa mg̃a pantíg (ó sílaba) 26
VI.--Hinggíl sa mg̃a diptongo 27
VII.--Sa mg̃a pang̃ung̃usap ó salitâ 29
VIII.--Ukol sa diín (ó acento prosódico) 30
IX.--Tungkól sa paglilihim (ó sinalefa) 35
X.--Hinggíl sa mg̃a pang-anib (ó ligazón) 36
IKALAWÁNG BAHAGI
Pagkilala ó Analogía
I.--Ang Pagkilala at ang kaniyáng sakláw 39
II.--Salitâng Pang-akbáy (ó Artículo) 43
Pang-akbáy sa mg̃a ng̃alan ng̃ tao 44
Pang-akbáy sa mg̃a ng̃alan ng̃ bagay 47
III.--Salitâng Pangdiwà (ó Sustantivo) 50
Ukol sa iláng bahagi ng̃ pangdiwà 53
Pangdiwàng pangwatas (ó verbal) 56
Pangdiwàng malimit (ó frecuentativo) 57
Pangdiwàng karamihan (ó colectivo) 58
IV.--Salitâng Pangturing (ó Adjetivo) 59
Ukol sa bilang na dalawá ó marami 63
Sa mg̃a salitâng pangtulad (ó comparativo) 65
Sa mg̃a salitâng pangtaás (ó superlativo) 68
Sa mg̃a salitâng panglakí (ó aumentativo) 69
Sa mg̃a salitâng pangliít (ó diminutivo) 70
Sa ibá pang bahagi ng̃ salitâng pangturing 71
V.--Salitâng Pangtayô (ó Pronombre) 72
Pangtayô sa ng̃alan ng̃ tao (ó personal) 73
Pangtayô sa pagtuturò (ó demostrativo) 79
Pangtayô sa pag-áarì (ó posesivo) 81
Pangtayô sa pagtatanóng (ó interrogativo) 83
Pangtayô sa pagbabalak (ó indeterminado) 85
Sa mg̃a anyông isinásama sa mg̃a pangtayô 85
VI.--Salitâng Pangwatas (ó Verbo) 86
Sa mg̃a pang̃ulong bahagi ng̃ mg̃a anyô 89
VII.--Ukol sa pagbabaybáy (ó conjugación) 93
Sa mg̃a ayos ng̃ pangwatas 93
Sa mg̃a panahón ng̃ pangwatas 94
Sa mg̃a bilang at sa mg̃a katawán 97
VIII.--Ang pangbalak na anyông “um” 98
Mg̃a tuntunin sa pagbabaybáy 99
Kágamitán ng̃ anyông “um” 103
IX.--Ang pangbalak na anyông “mag” 106
Mg̃a panuto sa pagbabaybáy 106
Kágamitán ng̃ anyông “mag” 108
X.--Ang pangtiyák na anyông “in” 113
Hugis ng̃ “in” at ang kanyáng mg̃a tuntunin sa
pagbabaybáy 115
Kágamitán ng̃ anyông “in” 119
XI.--Ang pangtiyák na anyông “i” 124
Mg̃a pátakarán sa pagbabaybáy 124
Kágamitán ng̃ anyông “i” 127
XII.--Ang pangtiyák na anyông “an” 129
Mg̃a panuto sa pagbabaybáy 131
Kágamitán ng̃ anyông “an” 133
XIII.--Pangtiyák ng̃ anyông “um” 135
XIV.--Pangtiyák ng̃ anyông “mag” 137
XV.--Ang pangbalak na anyông “mang” 143
Mg̃a tuntunin sa pagbabaybáy 144
Pangtiyák ng̃ anyông “mang” 145
Kágamitán nitóng anyông “mang” 148
XVI.--Ang pangbalak na anyông “ma” 151
Mg̃a pátakarán sa pagbabaybáy 151
Pangtiyák ng̃ anyông “ma” 152
Kágamitán nitóng anyông “ma” 154
XVII.--Pagbabaybáy sa mg̃a anyông pangbalak 156
Huwaran ng̃ unang pagbabaybáy 157
Huwaran ng̃ ikalawáng pagbabaybáy 162
Huwaran ng̃ ikatlóng pagbabaybáy 164
Huwaran ng̃ ikapat na pagbabaybáy 166
XVIII.--Pagbabaybáy sa mg̃a anyông pangtiyák 168
Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “um” 169
Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “um” 171
Huwaran sa ikatlóng pangtiyák ng̃ “um” 173
Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “mag” 175
Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “mag” 177
Huwaran sa ikatlóng pangtiyák ng̃ “mag” 179
Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “mang” 181
Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “mang” 183
Huwaran sa ikatlóng pangtiyák ng̃ “mang” 185
Huwaran sa unang pangtiyák ng̃ “ma” 187
Huwaran sa ikalawáng pangtiyák ng̃ “ma” 189
XIX.--Sa mg̃a pangtulong na anyô ng̃ pangwatas 191
XX.--Ukol sa anyông “maká” 193
Ang kanyáng pangtiyák 195
Kágamitán ng̃ náturang anyô 197
XXI.--Hinggíl sa anyông “magpa” 200
Ang kanyáng pangtiyák 201
Kágamitán ng̃ násabing anyô 203
XXII.--Tungkól sa anyông “pa” 206
Ang kanyáng pangtiyák 207
Kágamitán ng̃ anyông nábanggít 209
XXIII.--Ukol sa anyông “magpaka” 211
Ang kanyáng pangtiyák 212
Kágamitán ng̃ náturang anyô 215
XXIV.--Hinggíl sa anyông “makí” 217
Ang kanyáng pangtiyák 218
Kágamitán ng̃ násabing anyô 219
XXV.--Tungkól sa anyông “magká” 221
Ang kanyáng pangtiyák 222
Kágamitán ng̃ anyông nábanggít 223
XXVI.--Ukol sa anyông “magíng” 224
XXVII.--Hinggíl sa anyông “magsí” 227
XXVIII.--Tungkól sa anyông “magpatí” 229
XXIX.--Ukol sa anyông “manghí” 231
XXX.--Hinggíl sa anyông “magkáng” 234
XXXI.--Tungkól sa anyông “magsa” 236
XXXII.--Salitâng Pangbago (ó Adverbio) 238
Sa ibá’t ibáng bahagi ng̃ pangbago 240
XXXIII.--Salitâng Pang-ukol (ó Preposición) 242
XXXIV.--Salitâng Pangbigkís (ó Conjunción) 245
Pangbigkís sa pag-íisá 245
Pangbigkís sa paghihiwaláy 248
Pangbigkís sa pagsubalì 249
Ukol sa ibáng pangbigkís 250
XXXV.--Salitâng Pangdamdám (ó Interjección) 252
XXXVI.--Ukol sa Pagbabawas (ó Síncopa) 254
XXXVII.--Hinggíl sa Pangdulo (ó Desinencia) 256
IKATLÓNG BAHAGI
Paglalakip ó Sintaxis
I.--Ang Paglalakip at ang kaniyáng sakláw 258
II.--Ukol sa pagkakaayon (ó concordancia) 259
III.--Hinggíl sa paghaharì (ó régimen) 261
IV.--Tungkól sa pagbubuô (ó construcción) 266
V.--Ukol sa mg̃a kaisipán (ó oración) 269
VI.--Sa mg̃a kaisipáng dalisay (ó simple) 272
VII.--Sa mg̃a kaisipáng mayhalò (ó compuesta) 274
VIII.--Paglalakip na likhâ (ó Sintaxis figurada) 275
IX.--Mg̃a kamalìán ng̃ salitâ (ó vicios de dicción) 278
IKAAPAT NA BAHAGI
Pagsulat ó Ortografía
I.--Ang Pagsulat at ang kanyáng sakláw 282
II.--Hinggíl sa malalakíng titik 283
III.--Paggamit ng̃ iláng titik ayon sa kanyáng tunóg 285
Hinggíl sa _E_ at _I_ 285
Hinggíl sa _O_ at _U_ 286
Hinggíl sa _B_ at _P_ 288
Hinggíl sa _K_ at _G_ 289
Hinggíl sa _D_ at _T_ 291
Hinggíl sa _I_ at _Y_ 292
Hinggíl sa _U_ at _W_ 293
IV.--Tungkól sa kudlít (ó acento ortográfico) 294
V.--Mg̃a tuntunin sa pagkukudlít 295
VI.--Sa mg̃a pang̃ulong tandâ ng̃ pagsulat 301
Ang pangtigil (ó coma) 302
Ang tuldók at pangtigil (ó punto y coma) 303
Ang dalawáng tuldók (ó dos puntos) 305
Ang tuldók (ó punto final) 306
Ang pangsugpông tuldók (ó puntos suspensivos) 306
Ang pangtanóng (ó interrogación) 307
Ang pangtaká (ó admiración) 308
VII.--Sa mg̃a pangtulong na tandâ ng̃ pagsulat 309
VIII.--Ang panghatì at ang paraán ng̃ pagkakabahábahagi
ng̃ mg̃a pantíg 311
IX.--Ukol sa pagsulat ng̃ iláng salitâ 313
X.--Tungkól sa mg̃a salitâng hirám 317
XI.--Kung paano ang pagpapalít sa Wikàng Tagalog ng̃
mg̃a titik na walâ sa kanyá 319
Ukol sa c 320
Hinggíl sa ch 320
Tungkól sa f 320
Ukol sa j 321
Hinggíl sa ll 321
Tungkól sa ñ 321
Ukol sa q 321
Hinggíl sa rr 321
Tungkól sa v 322
Ukol sa x 322
Hinggíl sa z 322
XII.--Mg̃a salitâng daglî na malimit gamitin sa Wikàng
Tagalog 322
Balarilang Tagalog.
Simulâ.
GURÒ. ¿Anó ang tinátawag na _wikà_ ó _salitâ_?
NAG-AARAL. Tinátawag na _wikà_ ó _salitâ_, ang kabuùan ng̃ mg̃a
pang̃ung̃usap at ang mg̃a paraán ng̃ pagsasalitâ sa bawà’t bayan ó
bansá.
G. Kung gayón, ¿anó ang tinátawag na Wikàng Tagalog?
N. Tinátawag na Wikàng Tagalog[1] ang wikàng ginágamit ng̃ Katagalugan
ó kayâ’y ng̃ mg̃a táong tubò sa gitnâ at ibabâ ng̃ Lusóng[2].
G. ¿Anó ang _Balarilà_ (ó Gramática) ng̃ isáng wikà?
N. Balarilà (ó Gramática) ng̃ isáng wikà ay ang katípunan ng̃ mg̃a
panuto (ó arte) hinggíl sa mahusay niyáng pagsasalitâ at ng̃ tumpák
na pagsulat.
G. Kung gayón, ¿anó ang _Balarilàng Tagalog_?
N. Balarilàng Tagalog ay ang tumpák na pagsasalitâ at tugmâng pagsulat
sa wikàng tagalog.
G. ¿Sa ilán nabábahagi ang Balarilà?
N. Sa apat: _Pagkilala_ (ó Analogía), _Paglalakip_ (ó Sintaxis),
_Pagbigkás_ (ó Prosodia) at _Pagsulat_ (ó Ortografía).
G. ¿Anó ang tinátawag na _Pagkilala_ (ó Analogía)?
N. Ang panig ng̃ Balarilà na nagtuturò at nagpapakilala ng̃
káhalagahán at tungkulin ng̃ mg̃a pang̃ung̃usap.
G. ¿Anó ang _Paglalakip_ (ó Sintaxis)?
N. Ang bahagi ng̃ Balarilà na nagtuturò ng̃ mg̃a kaparaanán ukol sa
pagbubuô ó paglalakiplakip ng̃ mg̃a salitâ.
G. ¿Anó namán ang _Pagbigkás_ (ó Prosodia)?
N. Ang panig ng̃ Balarilà na nagtuturò ng̃ mg̃a paraán hinggíl sa
tuwíd na pagbigkás.
G. ¿At ang _Pagsulat_ (ó Ortografía)?
N. Ang bahagi ng̃ Balarilà na nagtuturò ng̃ angkóp na paggamit sa
mg̃a titik at ibá pang mg̃a tandâ na gamit sa pagsulat.