[1] Woorden van de Java-Bode, 9 April 1902. Zie tot staving van dit
argument de advertentie op pag. 37 en 42.
[2] Overgenomen uit het verslag van de Deli-Courant van 1 April 1902.
[3] De heer Lefèbre c. s.
[4] Een keurig argument, waar ik juist die praktijk bestrijd.
[5] Alleen te Medan een heel klein Protestantsch kerkje, waarvoor men
in dit land der millioenen, na een gesukkel van eenige jaren ƒ 14000.—
bijeen wist te brengen en een atappen huis, dat als kerk voor de
Roomsch-Katholieken bij het jaarlijksch bezoek van den pastoor dienst
doet.
[6] Dag der uitbetaling der loonen aan de koelies.
[7] Sumatra-Post, 5 April 1899.
[8] Sumatra-Post, 7 Augustus 1902.
[9] Hoofd-administrateur der Koninklijke Maatschappij tot Exploitatie
van Petroleumbronnen in Ned.-Indië.
[10] Hoofd-administrateur der Medan Tabak Mij.
[11] Hoofdadministrateur der Deli Mij.
[12] Administrateur van Bindjei Estate.
[13] Hoofd-administrateur van de Mij. Arendsburg.
[14] Planters: hier gebruikt voor het meer omvattende „lieden, die voor
hunne ondernemingen (van landbouw of van nijverheid) contract-koelies
gebruiken.”
[15] Toch spoeden zich de hoogste ambtenaren, zoowel als de
onafhankelijkste particulieren met hunne vrouwen en dochters naar de
paleizen dezer hoofden ten dage hunner recepties.
Ook zijn deze menschen Rechters in den Landraad!
[16] Zonder schuld.
[17] Eerbewijs.
[18] Onder de planters heeft men drie categorieën: toean ketjil (de
assistent), toean besar (de administrateur), toean-maatschappij (de
hoofd-administrateur).
[19] Dat is: de controleur.
[20] Overtredingen.
[21] Medelijden.
[22] Zie blz. 53.
[23] Het dreigement hielp den administrateur ditmaal niet. Wel had hij
gelijk, wat het toetoepen der andere zaken betrof, doch hiervoor was
een ander magistraat verantwoordelijk, dan de betrokken controleur.
[24] Hoe ongelooflijk schijnbaar ook, is dit voorgekomen. Men begrijpt,
dat voor sommige chefs kieschkeurigheid bij hunne ondergeschikten eene
minder gewenschte eigenschap is. Het is in zulke gevallen minder gebrek
aan tact tegenover den Chinees, dan tegenover den superieur.
[25] Palen.
[26] De huizen in Deli staan alle 1 à 2 M. boven den grond, op steenen
neuten of op houten palen.
[27] Oproer onder de koelies.
[28] Over de beteekenis dezer uitdrukking, zie pag. 54.
[29] Oppasser.
[30] Is het mogelijk onchristelijker, onmenschelijker te zijn? vraagt
F. A. White in het nummer van September 1901 der Westminster Review,
waaraan het aangehaalde ontleend is.
[31] Dit geschiedde in ’t jaar 1900.
[32] Winkel op de onderneming.
[33] Wrok gevoelden.
[34] Tiencentstuk.
[35] Kunstgreep, list.
[36] Het Residentiegerecht en de Landraden, waar een rechterlijk
ambtenaar praesideert, blijven hier buiten beschouwing. Ik spreek
alleen over de berechting der overtredingen der koelie-ordonnantie door
koelies.
[37] Sumatra-Post ddo. 9 Augustus 1902.
[38] Dwangarbeid.
[39] Technische benaming voor minderwaardige koelies.
[40] Chineesche opzichter.
[41] Cultuur-onderneming.
[42] Overgenomen uit de correspondentie van D. E. Liaan in de Java-Bode
van 31 December 1901.
[43] Uit de beoordeeling dezer zaak door de Deli-Courant.
[44] De schrijver van dit boekje.
[45] Het verloop dezer zaak is te eigenaardig, te teekenend om het den
Lezer te onthouden. Ziehier dan, wat het gevolg was mijner aanklacht:
1e de Resident gaf bevel tot vervolging van... Goh Tjau Hin;
2e het onderzoek toonde de volkomen onschuld aan van den Chinees;
3e Goh Tjau Hin zag zijn 530 dollars nooit terug;
4e de controleur H. E. Muller bleef gehandhaafd en spreekt nog
recht te Bindjey;
5e Goh Tjau Hin verkocht zijne bezittingen en vluchtte naar China,
naar hij mij zeide, omdat hij vreesde, dat de controleur hem
zou zoeken en hij zich niet opgewassen voelde tegen zoo’n groot
heer;
6e het vertrouwen der bevolking in de rechtspraak van dezen
Magistraat... wat dunkt u, Lezer?
[46] Werkploegen.
[47] Tijdelijke woningen.
[48] Tooneel.
[49] Winst.
[50] Vertaling van Tanah Kringet.
[51] Een soort rok, het voornaamste kleedingstuk der Javaansche vrouw,
dat minstens één dollar kost en waar zij niet buiten kan.
[52] De Sultan van Deli schijnt blijkbaar de zegeningen der
koelie-ordonnantie, in tegenstelling met het Gouvernement van
Ned.-Indië, voor zijne onderdanen niet te wenschen.