noon ilagay mo sa isang cucharang tubig na malamig, at ipalon-oc mo sa
maysaquit; houag lamang palonoquin nang marami noon ang maysaquit,
sapagca itong damong ito,i, matapang pa sa _cicuta. _Ang cagalin~gang
ipalon-oc sa maysaquit sa unang arao ay ang timbang ualong butil na
palay. Cun hindi nacacaano sa caniya yaon ay big-yan nang timbang
labingdalauang butil; at cun hindi rin masama sa caniya yaon ay
damihan arao-arao, para nang guinagaua _sa cicuta, _hangang sa siya,i,
macalon-oc maghapon nang timbang saicapat, ó nang caniyang macayanan.
Datapoua pagca ang maysaquit ay pinalon-oc nang talampunay, sa loob
nang isang lingo, ay itinatahan muna itong gamot na ito, at cun
nacalalo ang ualong arao ay itinutuloy para nang dati. Caya guinagaua
ito nang houag mamihasa ang sicmura, doon sa gamot na yaon. Ang
_talampunay _hindi nacacaano sa sicmura, at hindi rin nacacaibay;
houag lamang n~guyain, cundi boo cun lonoquin. Itong gamot ay aquing
guinagamit na parati sa aquin ding catauan, sapagca namasdan cong
magaling sa binabalingtamad.
_Nota. _Itong gamot hindi sucat gamitin nang babaying buntis.
=NÚMERO 58.=
Ang timbang pisong ugat nang _grama_ (cauacauayan) at ang timbang piso
rin n~g ugat nang _chicoria_ (dilang usa) lulutuing sumandaling oras
calauon sa isang tagayang tubig. Itong tubig na ito,i, huhulugan n~g
timbang isang salaping _sal de sedlitz,_ sampon nang timbang dalauang
pisong _maná._ Pagca tunao na,i, sasalain, at touing dalauang oras
iinumin nang maysaquit ang isang taza. Cun nacarang ang dalaua ó
tatlong arao, ay inuuling guinagaua yaon din.
=NÚMERO 59.=
Ang laman nang tinapay at ang bulaclac nang _manzanilla,_ ay babayuhin
mong may casamang _gatas,_ bago lag-yan nang timbang saicapat na
_sabón_ sa castila sa baua,t, isang tapal. Yaong tapal na yao,i,
papaltang macaapat maghapon nang ibang bago.
_Nota._ Maigui rin ang tapal nang _cicuta,_ na cun bibilhin sa
botica, ang hihin~gin doo,i, _emplasto de cicuta._ N~guni madali
namang itapal ang isang caputol na dahon nang talampunay na yaon ay
casing galing nang cicuta, ayon sa turo ni Linneo.
=NÚMERO 60.=
Ang cicutang tuyo ay isisilid sa isang unan, ó supot na munti; saca
lulutuing sumandaling oras calauon sa tubig, bago pigain at itapal.
Touing icalauang oras inaiinit uli doon din sa tubig na yaon.
_Nota._ Sapagca dito sa Filipinas ualang _cicuta,_ ay iyong gamitin
ang dahon nang talampunay, at sundin ang lahat na bilin sa númerong
ito.
=NÚMERO 61.=
Ang timbang cahati nang taquip nang _sihi,_ na ang pan~galan doo,i,
_bouanbouanan,_ at ang timbang apat na butil na palay nang _canela,_
ay gagauing ualong bahagui. Ang isang bahagui noon ay inihuhulog sa
isang cucharang may lamang gatas ó tubig, at ipinaiinom sa bata bago
sumoso.
_Nota._ Ang taquip nang _sihi_ ibinababad muna nang malauon sa tubig
sa ulan, na arao-arao pinapaltan nang ibang bago; saca binabayong
maiguing maigui sa babay-ang bato, at inaag-ag sa sinamay na masinsin.
=NÚMERO 62.=
Ang pag-gaua nang ungüeento nang _hagonoy_ ay gayon: Bumayo ca nang
dahon nang _hagonoy,_ na maminsan minsan papatacan mo nang _lan~gis ó
lana;_ saca magtunao ca nang caunting pagquit, at pagca tunao na,i,
ihuhulog mo roon yaong binayo mong _hagonoy,_ at yari na ang ungüento.
Ang ungüento nang _llanten_ (lantin,) ay gayon din ang pag-gaua.
_Nota,_ Cun baga sugat ang tatapalan ay hindi cailan~gang doonan nang
pagquit ang _hagonoy._
=NÚMERO 63.=
Gumaua ca nang isang tazang jarabe nang _chicoria_ (dilang usa) bago
samahan mo nang timbang calahating _maná._ Ang bata,i, pinaiinom na
maminsan minsan nang calahating cuchara noon. Cun ang bata,i,
mayroong dalauang taon, ay dinarami damihan ang ipinaiinom doon.
=NÚMERO 64.=
Bumayo ca nang timbang cahating _albayaldeng_ casabay nang timbang
isang salaping _suca,_ sampon nang tatlong cucharang _lan~gis ó lana._
Ang pan~galan dito ay _nutrido;_ at ang timbang piso noon ay isasama
mo sa _pula_ nang isang _itlog,_ at cun malaqui ang _itlog,_ ay sa
calahati lamang.
=NÚMERO 65.=
Magtunao ca sa apoy nang timbang apat na pisong pagquit na maputi;
pagca tunao na,i, hulugan mo nang isang cucharang lan~gis. Dito sa
guinaua mong _ungüento,_ ay magbabad ca nang ilang caputol na lienzong
luma, at patuyuin mo, na yaon ang itatapal sa may saquit.
_Nota._ Sa saquit na almorranas, capítulo 41, ay bagay naman itong
isang pinaca ungüento. Maghulog ca sa isang botella nang isang tazang
_lana_ at bun~gang hinog nang _apaliya_ (amargoso) na aalisan mo muna
nang bot-o; ibilad mo sa arao ang botella nang isang lingo calauon,
bago salain at itago sa botellang may taquip.
=NÚMERO 66.=
Ang pinan~gan~galang _ungüento blanco_ ay gayon ang paggaua: Ang
timbang dalauang pisong _lan~gis,_ at ang timbang cahating _pagquit_
na maputi, tutunauin sa apoy. Pagca tunao na, ay budburan mo nang
timbang pisong _albayalde,_ at haloing parati, bago doonan mo naman
nang timbang cahating _suca_ ó timbang cahati pa nang gata nang
_dayap,_ cun ibig mo. Pagca halo nang maigui, ay itago mo sa botellang
may taquip na daluro, ó ibubu mo sa papel.
=NÚMERO 67.=
Cun magaling ang panahon ay hanapin mo yaong _colatcolat,_ ó tila
cabuting tungmutubo sa _alibangbang,_ ó sa ibang man~ga cahoy. Ang
unang balat noong tila cabuti, ay inaalis nang matalas na sundang.
Yaong ibang natitira,i, binubugbug ó pinapalo nang cahoy, hangan
lumambot. Ang isang caputol nito, ay yaon ang itatapal sa man~ga sugat
nang maampat ang dugo.
=NÚMERO 68.=
Ang timbang apat na pisong laman n~g tinapay, at ang dalauang dacot
nang bulaclac nang _alagao_ sampon nang isang dacot na _manzanilla,_
ay lulutuin hangang lumapot sa tubig, na ang calahati ay suca.
_Nota_ Na-aari namang tapalan ang casangcapang masaquit nang man~ga
basahang babad doon sa tubig na pinaglagaan noong man~ga gamot na
yaon.
_Nota._ Sa saquit na sinaysay sa párrafo 272, ay magaling ang dalauang
dacot na _ruda,_ ang isang dacot at calahati nang bulaclac ó dahon
nang _romero,_ at ang isang gayon ding bulaclac nang _gumamela,_ na
lulutuing maigui nang sumandaling oras calauon sa tatlong tagayang
alac sa misa sa palioc na may taquip; bago pigain nang malacas. Dito
sa alac na ito ay ibabad mo ang man~ga damit na basahan na itatapal sa
maysaquit. Cun baga mayroong nasactan na casucasuan, yaong iniluluto
mong _ruda, romero_ at _gumamela_ ay samahan mo nang caunting cicuta ó
_ talampunay._
=NÚMERO 69.=
Ang emplasto _diapalma,_ na bibilhin sa botica.
_Nota._ Itong ungüento,i, tutunauin muna sa caunting lana, bago ilatag
sa sugat na sinasabi sa párrafo 297.
=NÚMERO 70.=
Ang dalauang babaguing tubig at ang isang bahaguing _vinagre_ de
_litargirio_ na bibilhin sa botica.
=NÚMERO 71.=
Ang timbang pisong ugat nang _grama_ (cauacauayan) at ang timbang
isang salaping ugat nang _chicoria_ (dilang usa) lulutuin sa tatlong
tagayang tubig, hangan sa maiga ang isang tagayan; saca sasalain at
doroonan nang timbang cahating _salitre._
=NÚMERO 72.=
Ang timbang isang salaping _cebolla albarrana_ (bacong) ibabad sa
dalauang tagayang alac sa misa.
=NÚMERO 73.=
Ang isang dacot nang talbos nang _alagao,_ ay samahan mo nang lasona,
bago lutuin at ipacain sa maysaquit cun gab-i. Ito,i, gagauing ilang
arao. Ito,i, turo ni P. Santa María. Datapoua mayroong maysaquit na
hindi napupurga noon.
=NÚMERO 74.=
Ang timbang dalauang pisong _ajenjos,_ at ang timbang pisong ugat nang
_tagbac,_ (cálamo aromático) sampon nang timbang pisong bot-o nang
_damoro_ (anís de la tierra) ibabad na maghapon at magdamag sa tatlong
tagayang alac sa misa, sa palioc na may taquip sa gaboc na mainit.
=NÚMERO 75.=
Ang timbang dalauang pisong ugat nang chicoria (dilang usa) na
tatadtarin muna, ay lulutuin sa tatlong tagayang tubig hangan maiga
ang isang tagayan. Saca sasalain, at doroonan nang timbang cahati nang
_sal de Glaubero,_ na bibilhin sa botica.
=NÚMERO 76.=
Ang timbang pisong balat nang _quina_ ó cun ualang quina, ang timbang
isang salaping _dita_ na babayuhin muna, at ang timbang cahati nang
ugat nang _malaubi_ ó _timbangtimban~gan_ ay lulutuin sa tatlong
tagayang tubig, hangang sa maiga ang isang tagayan. Saca sasalai,t,
doroonan nang timbang saicapat na salitre.
=NÚMERO 77.=
Ang timbang saicapat nang ugat nang _cebolla, albarrana_ (bacong) ay
patutuyoin muna, ayon sa turo sa número 8, bago bayuhing maiguing
maigui, at ang timbang sa icaualo nang ugat nang _timbangtimban~gan_
na babayuhin ding maigui, ay hahaluin capoua, at ang maysaquit
palolonoquing macaapat maghapon nang timbang anim na butil na palay
noon sa isang cuchara, na may alac sa misa.
=NÚMERO 78.=
Ang timbang isang salaping sabóng maputi sa castila, at ang timbang
saicapat nang ugat nang _bacong,_ (cebolla albarrana) na pinatuyo muna
at binayong maigui, ay sasamahan nang caunting jarabe n~g
_culantrillo,_ at gagaua ca nang pelotillas ó píldoras na ang timbang
nang baua,t, isa ay sampong butil na palay.
=NÚMERO 79.=
Ang timbang labing anim na pisong _apog_ sa bato ó sa cabebe, na
bagong yari ay bubusan nang labing anim na tagayang tubig. Saca
hahaluin mong magaling at papagtinin~gin bago salain sa papel sangley.
Maiinom maghapon ang isa ó dalauang tagayan noon tubig na yaon.
_Nota._ Itong _tubig_ nang _apog_ cun pagbabaran nang timbang dalauang
pisong dahon nang _saga,_ ay mabuti ring lalo cun minsan.
=NÚMERO 80.=
Ang timbang isang salaping balat nang _dita_ (ó cun mayroong _quina_
ang timbang piso noon) na babayuhin muna, at ang timbang cahati nang
ugat nang _timbangtim-ban~gan,_ lulutuin sa tatlong vasong tubig
hangang sa maiga ang isang vaso. Saca sasalain bago hulugan nang
calahating tazang suca, ó gata nang _dayap_ ó _cahel._ Itong gamot na
ito,i, uubusing iinumin nang maysaquit sa loob nang isang arao.
=NÚMERO 81.=
Ang ugat nang valeriana pati nang catauan ay ibilad mo sa arauan.
Pagca tuyo, iyong bayuhin at paraanin sa sinamay. Maiinom maghapon
nang maysaquit ang timbang cahati; datapoua ang hindi pa bihasa doon
houag painumin n~g ganoon carami; sucat na roon muna ang timbang
saicaualo ó saicapat. Itong polvos ay isinasama sa tubig na malacuco.
Cailan~gang ituloy gauin itong ganitong gamot nang mababang panahon.
Ang pan~galan nang tagalog doon sa damong yaon ay _anisanisan_,
sapagca ang bot-o noon ay tila bot-o nang _anis._ Ang damo,i,
cungmacalat sa lupa, at ang puno,i, mapulapula.
=NÚMERO 82.=
Ang man~ga isusunod co dito n~gayon ay maipupurga rin sa man~ga
maysaquit. Ang _cañafístula_ na inaalisan muna nang laman ang bun~ga.
Yaong laman niyon ay pinararaan sa sinamay, at ang timbang dalauang
piso, ó limang salapi noon, ay ipinaiinom sa maysaquit. Itong purga
nang _cañafístula_ bagay sa babaying nacapan~ganac; ang timbang cahati
ó tatlong bahagui noon. Ang timbang cahating _hojas de sen_ ay ibabad
mong magdamag sa tubig, na siya ang iinumin cun umaga.
Ang dahon nang _acapulco_ (timbang cahati) ay ilaga mo sa dalauang
tazang tubig sa mahinang apoy; pag naiga ang calahati, salai,t, pigain
nang malacas, at yaon ang iinumin nang maysaquit.
Ang isang tazang tubig na pinagbabaran nang timbang saicapat na
_ruibarbo._
Ang timbang dalauang pisong _maná,i,_ tunauin sa isang vasong suero
nang gatas.
_Ang man~ga purgang sinabi co n~gayon ay gagauin lamang pagca
nabibilin dito sa libro._
* * * * *
_Man~ga, ilang tagobiling patungcol sa man~ga gamot na ipinagbibilin
dito._
1. Tungcol sa pagsasangra, sa pagpupurga at sa pagpapasuca sa man~ga
maysaquit, ay babauasan nang caunti ang man~ga nauutos doon sa libro,
dahil sa cahinaan nang catauan nang tagalog.
2. Caya ang timbang saicaualong _hojas de sen,_ na bilin sa número 21,
ay houag nang bayuhin; cundi ihulog mo lamang sa isang tazang tubig na
cunmuculo pa; at pag malamig lamig na,i, doon sa tubig na yaon ihulog
mo ang _jalapa_ at ang _crémor._
3. Gayon din ang _salagsalag,_ na nadoroon sa número 34 ay sucat ang
ibabad sa tubig hangang nagdarasal ca nang isang _Aba Guinoong Maria_.
Ang _iguio_ sa número 35 naman ay sucat na sa maysaquit na malacas ang
timbang _saicaualong mahiguit higuit_ noon. Datapoua mayroong tauo, na
nacainom nang timbang saicapat, cun siya totoong lacas nang catauan.
Ang _sampaloc_ número 47 ay houag palaloin sa timbang dalauang piso,
cundi maliuag mapurga ang maysaquit.
4. Ang extracto nang _talampunay_ na bilin sa número 57 ay sucat na
ang timbang dalauang butil na palay noon sa caunaunahang inom saca cun
malauon at ualang nararamdamang masama ang maysaquit, ay bago painumin
siya nang marami rami noon. Datapoua cun hindi _extracto_ cundi ang
dahon ang babayuhin pagcaraca ay maiinom nang maysaquit ang timbang
ualong butil na palay noon. Ang talampunay hindi sucat igamot sa
babaying buntis.
5. Touing nabibilin doon ang alac sa castila yao,i, _alac sa Misa_ ang
cahulugan, at hindi aguardiente.
6. Ang _sabong_ castila (jabón) na cun minsan nauntos sa libro, yao,i,
ang sabóng maputi, sapagca ang may ibang color, ay masama.
7. Sa m~ga párrafo 445 at sa 517 yaon lamang nabibilin sa pinurga nang
malacas ay ang _lan~gis sa castila._
=TABLA=
_Nang man~ga saquit na sinaysay dito sa librong ito._
_Pag._
=Capítulo 1.= Ang man~ga dahilang
iquinapagcacasaquit nang tauo.............................35
=Cap. 2.= Ang man~ga dahilang iquinalalaqui
nang man~ga saquit nang tauo..............................39
=Cap. 3.= Ang gagauin n~g tauo capag
nararamdaman na siya,i, magcacasaquit na..................43
=Cap. 4.= Ang mahusay na gaua sa may
man~ga malalaquing saquit.................................44
=Cap. 5.= Ang gagauin nang maysaquit na
magaling-galing na........................................47
=Cap. 6.= Ang saquit na pulmoníang totoo,
na ang _baga_ sa loob nang dibdib nang
tauo siya ang nasasaquitan, at yaon din
cun minsan ang pinangagalin~gan nang
_ética_...................................................48
Ang gagauin sa may saquit, na may
sibol doon sa caniyang baga...............................56
Ang pulmonía nang apdo....................................63
Ang pulmonía falsa........................................64
Ang gagauin sa natutuyo ang catauan.......................66
=Cap. 7.= Ang sintac sa dibdib, na pinan~gan~ganlan
nang castilang _pleuresía ó dolor
de costado_................................................72
=Cap. 8.= Ang saquit na ang pan~gala,i, _garrotillo,_
at ang ibang man~ga saquit sa
lalamunan nang tauo........................................76
Ang gamot sa bucol na ang pan~galan
nang tagalog doo,i, bayiqui ó bayicqui.....................83
=Cap. 9.= Ang _romadizo._ sa uicang tagalog
ay sipon...................................................84
=Cap. 10.= Ang saquit nang n~gipin at bagang
pati nang cabiac nang ulo ó muc-ha, sa
uicang castila ay _jaqueca,_ sampon nang
escorbuto na yao,i, pagdurugo nang n~gipin
nang tauo..................................................89
=Cap. 11.= Ang gamot sa _apoplegia._ ó sa
himatayin..................................................96
=Cap. 12.= Ang gamot sa inarauan, sa uicang
castila ay _insolación_....................................102
=Cap. 13.= Ang _reuma,_ sa uicang tagalog
_balingtamad,_ yaon bagang pagsaquit nang
man~ga casucasuan nang catauan nang
tauo.......................................................105
Ang saquit na balingtamad na lauon.........................111
=Cap. 14.= Ang saquit na pinan~gan~ganlang
_piyo_ nang tagalog sa uicang castila,i, _gota._.115
=Cap. 15.= Ang gamot sa quinagat nang
asong ban~gao..............................................117
Ang gagauin sa quinagat nang asong
ol-ol cun ualang mercurio..................................125
=Cap. 16.= Ang gamot sa quinagat nang
man~ga hayop na may camandag...............................127
=Cap. 17.= Ang saquit na bulutong sa uicang
castila,i, _viruelas_......................................137
=Cap. 18.= Ang saquit na ticdas, sa provincia
nang Batan~gan ay toco, sa uicang
castila,i, _sarampión_.....................................149
=Cap. 19.= Ang lagnat na malaqui na ualang
hibas, na pinan~gan~ganlang _lagnat na
manin~gas,_ na yao,i, isang bagay na tabardillong
dala nang cainitan nang dugo...............................154
=Cap. 20.= Ang lagnat na malaqui na dala
nang _apdo,_ na ang tauag nang castila
doo,i, _calentura pútrida, lagnat na buloc,_
na yao,i, ang icalauang bagay na tabardillo................159
=Cap. 21.= Ang _lagnat_ na _sucab_ na ang
tauag nang castila doo,i, _calentura maligna_
na yao,i, ang icatlong bagay na
tabardillong _may mancha_..................................167
=Cap. 22.= Ang saquit na pan~giqui.........................175
=Cap. 23.= Ang saquit na _erisipela_ na cun
turan nang tagalog ay culebra..............................184
=Cap. 24.= Ang gamot sa galis sa uicang
castila,i, _sarna_.........................................190
=Cap. 25.= Ang gamot sa _buni,_ sa uicang castila,i,
_empeines_ ó _herpes_......................................192
=Cap. 26.= Ang gamot sa may mancha sa
muc-ha, at may man~ga pilat................................193
=Cap. 27.= Ang gagauin sa sinisibulan nang
anomang bagay na sibol para nang _bagá,
pigsa taguihauat, tiboc, cancro,_ pati sa
nasisira ang ilong.........................................194
=Cap. 28.= Ang gamot sa bicat pati sa lumalaqui
ang liig...................................................206
=Cap. 29.= Ang gamot sa sinisin~gauan ang
bibig, ang tauag nang castila sa saquit
na yao,i. _aflas_..........................................212
=Cap. 30.= Ang gagauin sa nahulog sa mataas,
sa pinalo, sa naipit, sa nahulog sa
cabayo ó sinicaran.........................................215
=Cap. 31.= Ang gagauin sa recalcadura ó relajación,
pati sa lungminsad ang boto................................219
=Cap. 32.= Ang gagauin sa tauo, na may
bot-ong nabali, ó sa nabasag ang ulo.......................226
=Cap. 33.= Ang gamot sa natinic, ó sa tinamaan
nang pana ó nabaril........................................228
=Cap. 34.= Ang gamot sa napaso nang baga
ó pólvora, ó sa nabanlian nang anomang
mainit.....................................................230
=Cap. 35.= Ang gamot sa tauong naguitguitan
nang lubid ó nang ibang bagay, pati
sa nagalusan, sa nasugatan, sa nahiua
ó sa tinaga nang ibang tauo.................................232
=Cap. 36.= Ang gagauin sa mayroong sugat
na lauon na hindi mabahao...................................237
=Cap. 37.= Ang gamot sa linuluslusan........................242
=Cap. 38.= Ang gagauin sa lungmalabas ang
tumbong, at sa babaying lungmalabas
ang caniyang punong catauan.................................249
=Cap. 39.= Ang gamot sa lalaqui cun ungmuurong
ang caniyang punong catauan,
at sa namamaga ang bayag, ó ungmiihi
nang nana, ó cun macati ang punong catauan
nang lalaqui ó nang babayi..................................247
=Cap. 40.= Ang gagauin sa man~ga batang
ipinan~gan~ganac, na ualang butas sa pouit
ó may sara ang tayin~ga, ó ang punong
catauan, ó cun mayroong pinacatali
sa ilalim nang dila.........................................249
=Cap. 41.= Ang gamot sa quilmosin, sa uicang
castila,i, _almorranas,_ na yao,i, pamamaga
nang pouit nang tauo........................................251
=Cap. 42.= Ang gamot sa binabalin~goyn~goy..................253
=Cap. 43.= Ang gamot sa lungmulura nang
dugo........................................................255
=Cap. 44.= Ang gamot sa nagsusuca nang
dugo........................................................258
=Cap. 45.= Ang gamot sa ungmiihi nang
dugo........................................................259
=Cap. 46.= Ang gamot sa mayroong bato sa
pantog, pati sa tauong balisausauin, ó
sa mahirap ungmiihi.........................................261
=Cap. 47.= Ang gamot sa ungmiihing parati
di man cusa nang caniyang loob..............................264
=Cap. 48.= Ang gamot sa hindi manabi........................265
=Cap. 49.= Ang gamot sa sinisin~gauan ó sa
namumula ang mata...........................................266
=Cap. 50.= Ang gamot sa may culaba ó
sa namumula ang mata........................................268
=Cap. 51.= Ang gamot sa hindi macaquita,
magaling man ang caniyang mata, na
ang tauag nang castila sa saquit na
yao,i, _gota sirena_.........................................269
=Cap. 52.= Ang gamot sa may sugat sa
suloc nang mata, ó sa lirain.................................270
=Cap. 53.= Ang gamot sa masaquit ang tayin~ga................271
=Cap. 54.= Ang gamot sa inuurun~gan nang
pauis, galis, ó buni, ó cun nauauala
ang bucol, ó sibol sa catauan, at hindi
tungmutuloy..................................................273
=Cap. 55.= Ang sa namamaga ang boong
catauan na ang tauag nang castila
doo,i, _hidropesía_..........................................274
=Cap. 56.= Ang gamot sa namamaga ang
tiyan, na yao,i, pinan~gan~ganlang _belbel
ó berben_....................................................279
=Cap. 57.= Ang gamot sa namamaga ang paa.....................282
=Cap. 58.= Ang gamot sa nabiquig ó sa naloogan
nang anomang bagay sa lalamunan,
na hindi macatuloy sa ilalim.................................284
=Cap. 59.= Ang lagnat na _daua,_ na may
casamang pauis na ang tauag, nang castila
doo,i, _calentura miliar sudatoria_..........................286
=Cap. 60.= Ang man~ga saquit nang sicmura,t,
tiyan, na doon nauucol ang _cólico, ahito,_
at ang iba pa................................................288
Ang cólico inflamatorio....................................289
Ang cólico nang apdo.......................................293
Ang empacho ó ahito........................................295
Ang cólico flatulento......................................298
Ang cólico dahil sa nalamigan ang tauo.....................299
=Cap. 61.= Ang _miserere_ ó _pasión íliaca_, na
yao,i, pagsasara nang man~ga bituca, na
dahil doon ay hindi manabi ang maysaquit,
cundi isinusuca niya ang lahat...............................301
=Cap. 62.= Ang gamot sa inaanayo, na yao,i,
pagsuca,t, pag-iilaguin; ang tauag nang
castila doon, ay _cólera morbo_..............................304
=Cap. 63.= Ang saquit na pag-iilaguin, cun
hindi totoong sumasama ang damdam
nang may catauan, na ang tauag nang
castila doo,i, _diarrea_.....................................311
=Cap. 64.= Ang icalauang bagay na pag-iilaguin,
na may casamang saquit na malaqui
sa tiyan, na yao,i, _disenteria_ cun
turan nang castila...........................................313
=Cap. 65.= Ang icatlong bagay na pag-iilaguin,
na mahirap ang damdam nang may
catauan sa sicmura, at pati nang paghin~ga
ay mahirap din, na yaon ang pinan~gan~ganlan
nang castilang _disentería
maligna_.....................................................318
=Cap. 66.= Ang gamot sa hinihica.............................321
=Cap. 67.= Ang gamot sa nag-iilaguin nang
_darag-is_ na ang tauag nang castila
doo,i, _pujas_...............................................325
=Cap. 68.= Ang gamot sa nagcacasaquit dahil
sa siya,i, natacot...........................................326
=Cap. 69.= Ang gagauin sa dinaraanan nang
anomang bagay na convulsión ó pagquinal
nang catauan para nang tamang
han~gin sauan etc, pati nang gagauin sa
babaying sinusubaan..........................................327
Ang saquit na _alferecía,_ na ang tauag
sa Maynila doo,i, _taon_.....................................329
Ang gagauin sa sinasauan, na yaong
saquit na yao,i, isa rin ang pinan~gan~ganlan
nang castilang _epilepsia, ó mal caduco,
ó mal de corazón._ Ang pan~galan
cun minsan nang tagalog dito,i, suba;
cun minsan nama,i, panhihimatay..............................332
Ang gagauin sa babaying _sinusubaan,_
na yao,i, pinan~gan~ganlan nang castilang
_mal de madre_...............................................336
Ang gagauin sa babaying _namamanhid_
ang caniyang paa ó camay, ó ang
ibang casan~gcapan nang catauan, na ang
tauag nang castila doo,i, _calambre
histérico_...................................................340
Ang gamot sa biglang dinaaraanan
nang hindi _macahin~ga_, na ang tauag
nang castila doo,i, _sofocación_.............................341