[1] Keizer geworden heeft hij de handen toch niet geheel van hem
afgetrokken; hij gaf hem te Hamburg een goed bezoldigde betrekking. In
zijn gedenkschriften heeft Bourrienne zijn vriend en weldoener echter
niet gespaard.
[2] Wij gelooven niet, dat er in deze dagen veel luitenants van
een-en-twintig jaar bereid zouden zijn bij een inkomen van drie francs
en vijf centimes per dag nog een broertje voor hun rekening te nemen.
[3] Het wordt wel ontkend, dat Lodewijk dit zou gezegd hebben, maar
de woorden teekenen zuiver het standpunt, dat de koning toen innam.
[4] Op deze goederen werden assignaten afgegeven, welke als
betaalmiddel dienst deden.
[5] Later werd hij er op last der Nationale Conventie uit verwijderd
en door ... Marat vervangen.
[6] Woelingen in de Vendée en in Bretagne waren hiervan het eerste
gevolg.
[7] Later zou hij tot andere gedachten komen. Slechts één opperofficier
der artillerie is door hem tot maarschalk benoemd (Marmont) en dit
geschiedde dan nog alleen uit oude relatie.
[8] Hoewel Bonaparte's positie bij het leger den 13en Fructidor
volkomen in den vorm was geregeld, nam het Comité zestien dagen later,
op dienzelfden datum dus, dat zijn verzoek om detacheering daar in
behandeling kwam, een besluit, waarbij hij van de lijst der actief
dienende generaals werd geschrapt. Wat een janboel dus!
[9] Door een misslag was die stelling te vroeg losgelaten.
[10] Brief van 10 September 1796.
[11] Bonaparte zond den betrekkelijk ouden generaal Serurier om
de capitulatie in ontvangst te nemen, teneinde de oude Würmser te
besparen, zijn degen aan den 27-jarigen Bonaparte over te geven.
[12] Lodewijk XVII is de zoon van Louis Capet. Sommigen beweren,
dat hij uit de gevangenis le Temple ontvlucht en naar Duitschland
geweken is en later onder den naam van Naundorff te Delft overleed.
[13] Een misrekening voor den schreeuwer Augereau, die op een zetel
had gehoopt.
[14] Hij wist van Pichegru's verraad en had dit voor het Directoire
verborgen gehouden tot na 4 September.
[15] Te Passeriano en te Udine had hij ruimschoots van al het geleuter
en de spitsvondige breedsprakigheid der Oostenrijksche diplomaten
volop zijn bekomst gekregen. Hij hield van "afdoen."
[16] Dix années d'exil.
[17] Van een inspectiereis langs de kust aan 't Kanaal van Duinkerken
tot Hâvre.
[18] Zes millioen francs.
[19] Men had ze wel ministerieele bureaux kunnen noemen.
[20] Chaptal, Brune, Roederer, Boulay, Réal en anderen.
[21] Van de lijst der bannelingen.
[22] Pius VI was kort te voren te Valence gestorven.
[23] Hij wilde het Iersche parlement vereenigen met dat van
Engeland en Schotland, ook de katholieke Ieren toelaten tot de hooge
staatsbetrekkingen en het ongelukkige eiland dus opheffen uit zijn
staat van halve slavernij.
[24] In de Fransche koloniën in West-Indië werd de slavernij, tijdens
de omwenteling afgeschaft, weldra door Bonaparte hersteld.
[25] Uitsluitend de restauratie en meubileering van dit vorstelijk
verblijf had zes millioen gekost.
[26] Dr. A. Fournier, professor aan de universiteit te Praag.
[27] Russische staatsarchieven.
[28] Enkele gedeelten zijn genomen met toestemming van den schrijver,
den Heer A. W. Stellwagen, uit de Historische Feuilletons in de
N. Rott. Cour.
[29] Een Duitsche mijl heeft een lengte van bijna 7407.5 meter of
bijna 7.5 kilometer, dus circa 863 kilometer.
[30] Evenals de naam van dokter Larrey zullen ook de namen van deze
mannen ten eeuwigen dage in de gedenkboeken van het Fransche leger met
gulden letters prijken; aan hen alleen toch is het te danken geweest,
dat niet de gansche Grande Armée aan de Berezina is vernietigd.
[31] Wij denken hierbij aan de reuzenslagen aan de Jaloe, bij Liao
Jang en Moekden tusschen Rusland en Japan.
[32] Deze machtiging berustte op een vroegere, door Napoleon zelf aan
Jozef gezonden last, met de bedoeling daarvan alleen in den uitersten
nood gebruik te maken.
[33] Dus niet onder den druk der bondgenooten.--Deze hadden zich
vrijwel neutraal gehouden.
[34] Ney en de Labédoyère hebben hun trouw aan Napoleon na zijn val
met hun leven betaald. Door een krijgsraad gevonnisd zijn beiden wegens
landverraad doodgeschoten. Welk een lot voor den Hertog van Elchingen,
den Prins van Moskwa, die 't Fransche leger in Rusland redde!
[35] Dat Quatre-Bras toch door Ney bezet gevonden en voor Wellington
behouden gebleven is, is alleen te danken geweest aan den generaal de
Perponcher, die bij afwezigheid van den Prins van Oranje,--deze bevond
zich bij Wellington te Brussel op een bal--den zedelijken moed bezat
het bevel niet op te volgen doch bij Quatre-Bras met zijn divisie te
blijven staan (16 Juni, half twee 's nachts).
[36] De schetskaart is vervaardigd op de schaal 1 : 40.000. De nummers
stemmen overeen met de op een afzonderlijke bladzijde geplaatste
namen der troepenkorpsen en hun chefs.
[37] Een oogenblik is deze werkelijk van plan geweest hem te laten
doodschieten. De krijgsraad, die hem zou vonnissen, was reeds
aangewezen. Op St. Helena heeft de Keizer bij herhaling zijn spijt
te kennen gegeven, dat hij tot dien stap niet was overgegaan.--"Dan
was er in elk geval een schelm minder geweest," zei hij.
[38] Veel moeite hebben die heeren zich hiertoe niet gegeven. Den
meesten tijd bleven zij rustig te Jamestown en lieten de Engelschen
waken. Niet één hunner heeft den Keizer ooit levend gezien. Voor een
uitnoodiging om als particulieren bij hem te komen dineeren hadden
zij bedankt.
[39] Deze bepaling is niet gestreng nagekomen. Napoleon nam circa
400.000 frs. mede.
[40] Alleen bij den bankier Laffitte te Parijs had hij vier millioen
francs liggen doch hij vreesde, dat, als dit bekend werd, de royalisten
daarop beslag zouden leggen.