Ni estis dislokitaj garnizone en urbeto X. La vivmaniero de armea
oficiro estas konata. Matene -- ekzercoj, rajdejo; tagmanĝo -- ĉe
la regimentestro aŭ en hebrea restoracio; vespere -- punĉo kaj
kartludo. En X. estas neniu gastigema familio, nek eĉ unu fianĉaĝa
fraŭlino; ni kunvenadis unu ĉe alia, kie ni vidis nenion krom niaj
uniformoj.
Nur unu persono el nia societo ne estis oficiro. Li estis proksimume
tridekkvinjara, kaj tial ni estimis lin kiel maljunulon. Sperteco
donis al li multajn prerogativojn kontraŭ ni; krome, lia kutima
malafableco, malmola karaktero kaj malica parolmaniero havis fortan
influon sur niaj junaj mensoj. Ia mistero ĉirkaŭis lian sorton;
laŭŝajne li estis ruso, tamen li havis fremdlandan nomon. Iam li
estis husaro kaj eĉ servis sukcese; neniu sciis la kaŭzon, kiu
estis instiginta lin eksiĝi kaj ekloĝi en mizera urbeto, kie li
vivis malriĉe kaj samtempe malŝpareme; li ĉiam iris piede, portis
eluzitan nigran redingoton, sed havis ĉiam pretan manĝotablon
por la oficiroj de nia regimento. Verdire, lia tagmanĝo konsistis
el du ĝis tri manĝoj, preparitaj de ekssoldato, sed ĉampanvino
fluis rivere. Neniu konis lian havon, nek liajn enspezojn, kaj
neniu kuraĝis lin demandi pri tio. Ĉe li estis troveblaj libroj,
plejparte militartaj kaj romanoj. Li volonte ilin donadis por
legi, neniam postulante la redonon; sed same neniam li redonis
prunteprenitajn librojn. Lia ĉefa ekzerco estis pistolpafado. La
muroj de lia ĉambro estis ĉiuj truetitaj per kugloj, kvazaŭ
abelĉelaro. Riĉa kolekto da pistoloj estis la sola luksaĵo en la
modesta dometo, kie li loĝis. La lerteco, kiun li atingis, estis
nekredebla; se li proponus forpafi piron de ies ĉapo, neniu el nia
regimento hezitus submeti al li sian kapon.
Nia konversacio ofte koncernis duelojn; Silvio (mi nomu lin tiel)
neniam sin enmiksis en ĝin. Demandite, ĉu li iam duelis, li jesis
sektone, tamen diris nenion pri detaloj, -- kaj estis videble, ke
tiaj demandoj estis al li malagrablaj. Ni konjektis, ke sur lia
konscienco peze kuŝis iu malfeliĉa viktimo de lia terura lerteco.
Cetere, neniel ni povis suspekti lin pri malkuraĝo. Estas homoj,
kies nura eksteraĵo forigas tiajn suspektojn. Jena okazintaĵo
ekmirigis nin ĉiujn.
Foje dekkelko da niaj oficiroj tagmanĝis ĉe Silvio. Oni drinkis
kiel kutime, tio estas -- sufiĉege; post la tagmanĝo ni insiste
petis la mastron, ke li aranĝu por ni bankludon. Dumlonge li
rifuzis, ĉar li ludis preskaŭ neniam; fine li ordonis doni kartojn,
elŝutis sur la tablon duoncenton da ormoneroj kaj eksidis kiel
banktenanto. Ni lin ĉirkaŭis kaj komencis la ludon. Silvio dum
kartludo kutime silentis, neniam disputis, nek diskutis. Se iu
ludanto faris kalkuleraron, li tuj pagis la mankon aŭ enskribis
la superfluon. Ni tion jam sciis kaj ne malhelpis lin mastri
laŭ sia maniero. Sed meze de ni sin trovis oficiro, antaŭ ne
longe veninta al nia regimento. Ludante, li pro distreco fleksis
superfluan kartangulon. Silvio prenis kreton kaj egaligis la kalkulon
laŭ sia kutimo. La oficiro, opiniante, ke li eraris, komencis
klarigojn. Silvio silente daŭrigis ĵeti la kartojn. La oficiro,
senpacienciĝinte, prenis broseton kaj forviŝis tion, kio al li
ŝajnis malĝuste skribita. Silvio prenis kreton kaj enskribis
denove. La oficiro, ekscitita per vino, kartludo kaj rido de la
kamaradoj, opiniis sin grave ofendita kaj, furioziĝinte, ekkaptis
de la tablo kupran kandelingon kaj ĵetis ĝin kontraŭ Silvion, kiu
apenaŭ havis tempon por forklini sin de la frapo. Ni konfuzegiĝis.
Silvio ekstaris, tute pala pro kolero, kaj kun flamantaj okuloj
diris: „Sinjoro, bonvolu foriri kaj danku Dion, ke ĝi okazis en mia
hejmo.“
Ni ne dubis pri la sekvoj kaj opiniis nian kamaradon jam morta. La
oficiro foriris, dirinte, ke li estas preta respondi pri la ofendo,
kiamaniere plaĉos al sinjoro banktenanto. La ludado daŭris ankoraŭ
iom da minutoj; sed, sentante, ke la ludo ne estas laŭhumora por la
mastro, ni unu post alia forlasis la kartojn kaj disiris en niajn
loĝejojn, parolante pri la vakonta oficira loko.
La morgaŭan tagon, en la rajdejo, kiam ni demandadis, ĉu vivas
ankoraŭ la malfeliĉa leŭtenanto, li mem aperis inter ni, kaj ni
faris al li la saman demandon. Li respondis, ke li havis ankoraŭ
neniun sciigon de Silvio. Tio nin ekmirigis. Ni iris al Silvio kaj en
la korto trovis lin, eniganta kuglon post kuglo en ason, algluitan
al la pordego. Li akceptis nin kutimmaniere, dirante nenion pri la
hieraŭa okazintaĵo.
Pasis tri tagoj, -- la leŭtenanto estis ankoraŭ viva. Ni demandadis
kun mirego: „Ĉu efektive Silvio ne duelos?“ Silvio ne duelis. Lin
kontentigis tre supraĵa interklarigo, kaj li paciĝis.
Komence tio tre malutilis al li en la opinio de la junularo.
Kuraĝmanko malpli ol io ajn estas pardonata de junaj homoj, kiuj en
maltimeco kutimas vidi plejsupron de homaj kvalitoj kaj senkulpigon
de ĉiuj eblaj malvirtoj. Tamen, iom post iom ĉio estis forgesata,
kaj Silvio reakiris sian antaŭan influon.
Mi sola ne povis plu proksimiĝi al li. Havante ennaskitan romantikan
imagemon, mi estis ĝis tiam plejforte sindonema al la homo, kies
vivo estis enigmo, kaj kiu ŝajnis al mi heroo de iu misterplena
novelo. Li ŝatis min; almenaŭ kun mi sola li ne uzis sian kutiman
malĝentilan kaj malican parolmanieron kaj konversaciis pri diversaj
temoj simplanime kaj kun eksterordinara afableco. Sed post la
malfeliĉa vespero, la penso, ke lia honoro estis makulita kaj ne
lavita pro lia mema volo, -- ĉi tiu penso ne forlasadis min kaj
malhelpis, ke mi kondutis kontraŭ li antaŭmaniere, -- mi hontis
lin rigardi. Silvio estis tro prudenta kaj sperta, por ne rimarki
tion kaj ne diveni la kialon. Videble ĉi tio lin ĉagrenis; almenaŭ
mi rimarkis kelkfoje lian deziron klarigi al mi la aferon, sed mi
evitadis tion, kaj Silvio min forlasis. De tiu tempo mi vidis lin
nur en ĉeesto de kolegoj, kaj niaj antaŭaj sinceraj interparoladoj
ĉesis.
Distriĝemaj loĝantoj de ĉefurbo ne prezentas al si multajn
impresojn, tiom konatajn al loĝantoj de vilaĝoj kaj urbetoj,
ekzemple -- atendado de poŝta tago; ĉiumarde kaj ĉiuvendrede
nia regimenta oficejo estis plena de oficiroj; iu atendis monon,
iu -- leteron, iu -- gazetojn. Kutime la kovertojn oni malfermis
en la oficejo mem, oni interparoladis pri novaĵoj, kaj la
oficejo prezentis plej vivoplenan aspekton. Silvio ricevadis sian
korespondaĵon adresitan al nia regimento kaj ordinare ankaŭ sin
trovis ĉi tie. Foje oni liveris al li paketon, de kiu li forŝiris
la sigelon kun vidigo de plej granda malpacienco. Trakurante la
skribaĵon, liaj okuloj brilegis. La oficiroj, okupitaj pri siaj
leteroj, rimarkis nenion.
-- Sinjoroj, -- diris al ili Silvio, -- cirkonstancoj postulas mian
foriron, mi do forveturas hodiaŭ je noktiĝo; mi esperas, ke vi ne
rifuzos tagmanĝi ĉe mi lastafoje. Mi vin atendas, -- li daŭrigis,
sin turnante al mi -- mi atendas nepre.
Post ĉi tiuj vortoj li eliris; kaj ni, interkonsentinte kunveni ĉe
Silvio, disiris ĉiu al sia flanko.
Mi venis al Silvio je la fiksita horo kaj trovis ĉe li preskaŭ la
tutan regimenton. Lia tuta havaĵo estis jam enpakita, -- restis nur
la nudaj, trapafitaj muroj. Ni altabliĝis; nia gastiganto estis tre
bonhumora, kaj baldaŭ la gajeco fariĝis ĝenerala; korkoj klakis
ĉiuminute, la glasoj ŝaŭmis kaj siblis senintermanke, kaj ni kun
plej ebla fervoro deziris al la forveturonto feliĉan vojaĝon kaj
ĉiujn bonaĵojn. Ni forlasis la tablon jam malfruvespere. En la
momento de disiĝo, Silvio, adiaŭante ĉiujn, prenis min ĉe la mano
kaj haltigis min en la momento mem, kiam mi intencis eliri.
-- Mi bezonas interparoli kun vi, -- li diris mallaŭte. Mi restis.
La gastoj estis foririntaj; ni restis duope, sidiĝis unu kontraŭ
alia kaj senparole ekfumis pipojn. Silvio ŝajnis priokupita; jam
restis neniaj postsignoj de lia konvulsia gajeco. Malĝoja paleco,
brilantaj okuloj kaj elbuŝiĝanta, densa fumo donis al li aspekton
de vera diablo. Pasis kelke da minutoj, -- Silvio interrompis la
silenton.
-- Estas eble, ke ni neniam revidos unu la alian, -- li diris al mi:
-- antaŭ la disiĝo mi volis interparoli kun vi. Vi povis rimarki,
ke mi nur malmulte estimas aliulan opinion, -- sed mi vin ŝatas
kaj sentas, ke al mi estus malagrable lasi en via menso maljustan
impreson.
Li haltis kaj replenigis per tabako sian pipon; mi silentis,
mallevinte la okulojn.
-- Al vi ŝajnis strange, -- li daŭrigis, -- ke mi ne postulis
kontentigon de tiu ebria frenezulo, sinjoro R. Vi konsentos tamen,
ke, ĉar mi havis elektorajton pri armiloj, lia vivo estis en miaj
manoj, kaj la mia -- preskaŭ eksterdanĝera; mi povus atribui mian
moderemon sole al mia grandanimeco, -- sed mi ne volas mensogi. Se mi
estus povinta puni sinjoron R., tute ne submetante al danĝero mian
propran vivon, mi neniel estus pardoninta lin.
Mi rigardis Silvion kun mirego. Tia konfeso tute min konfuzis. Silvio
daŭrigis:
-- Certe, jes, -- mi ne rajtas submeti min al mortdanĝero; antaŭ
ses monatoj mi ricevis vangofrapon, kaj mia malamiko ankoraŭ vivas.
Mia scivolo estis forte ekscitita.
-- Ĉu vi ne duelis kun li? -- mi demandis. -- Certe iuj cirkonstancoj
vin disigis, ĉu ne?
-- Mi duelis kun li, -- respondis Silvio, -- kaj jen memorsigno pri
nia interbatalo.
Silvio ekstaris kaj eligis el kartona ujo ĉapon kun ora kvasto kaj
galono (kion la francoj nomas „polica ĉapo“); li ĝin surmetis; ĝi
estis trapafita unu verŝokon[12] super la frunto.
-- Vi scias, -- daŭrigis Silvio, -- ke mi servis en *** husara
regimento. Mian karakteron vi konas; mi kutimiĝis ĉefi, sed
en mia junaĝo ĝi estis mia pasio. Niatempe diboĉado estis
moda; mi estis la unua diboĉulo en la armeo. Ni fanfaronis pri
drinkado; mi superdrinkis la faman Burcov-on, prikantitan de Deniso
Davidov. Dueloj en nia regimento okazis ĉiumomente; en ĉiuj mi
estis atestanto aŭ aganto. La kamaradoj min adoradis, kaj la
regimentestroj, tre ofte deŝanĝataj, opiniis min neforigebla
malbono... Mi kviete (aŭ malkviete) ĝuis mian gloron, kiam nian
regimenton eniris junulo el riĉa, eminenta familio (mi ne volas
lin nomi). De mia naskiĝo mi ne renkontis tiom brilan feliĉulon!
Imagu al vi junecon, spritecon, belecon, plej frenezan gajecon, plej
senzorgan kuraĝon, faman nomon, nekalkuleblan monon, kiu neniam
al li mankis, -- kaj prezentu al vi, kiamaniere li devis efiki sur
min. Mia superregado ekŝanceliĝis. Ĉarmita de mia gloro, komence
li penis akiri mian amikecon; sed mi akceptis lin malvarme, kaj
sen ia bedaŭro li forlasis min. Mi lin ekmalamis. Liaj sukcesoj
en la regimento kaj meze de virinoj min tute malesperigis. Mi
komencis serĉi malpaciĝon kun li; al miaj epigramoj li respondadis
per epigramoj, kiuj ĉiam ŝajnis al mi pli neatenditaj kaj pli
spritaj ol la miaj, kaj kiuj certe estis senkompare pli gajhumoraj;
li ŝercis, kaj mi furiozis. Fine, iun tagon, dum balo ĉe pola
bienhavanto, vidante lin atentobjekto de ĉiuj sinjorinoj kaj precipe
de la dommastrino, kiu estis amligita kun mi, mi diris al li en la
orelon iun malspritan insultaĵon. Li ekflamis kaj min frapis sur la
vangon. Ni nin ĵetis al la sabroj; la sinjorinoj svenis; oni nin
disigis, kaj samnokte ni veturis pro duelo. Estis je tagiĝo. Mi
staris sur difinita loko kun miaj tri sekundantoj. Kun neesprimebla
malpacienco mi atendis mian kontraŭulon. La printempa suno leviĝis,
kaj jam sentiĝis varmo. Mi lin ekvidis el-malproksime. Li piediris,
kun uniformo sur la sabro, akompanata de unu sekundanto. Ni ekiris
al lia renkonto. Li proksimiĝis, tenante ĉapon, plenan je merizoj.
La sekundantoj mezuris inter ni dek du paŝojn. Mi devis pafi la
unua; sed mia kolerekscitiĝo estis tiel forta, ke mi ekdubis pri
celtrafeco de mia mano kaj, por doni al mi tempon por kvietiĝo, mi
cedis al li la unuan pafon; mia kontraŭulo ne akceptis. Oni decidis
loti; la unuan numeron gajnis li, la ĉiama favorato de la sorto. Li
ekcelis kaj trapafis mian ĉapon. Nun estis mia vico. Fine lia vivo
estis en miaj manoj; mi rigardis lin avide, penante rimarki almenaŭ
iun ombron de maltrankvilo. Li staris sub mia pistolo, elektante
el sia ĉapo maturajn merizojn kaj elbuŝigante kernojn, kiuj
alflugis ĝis mi. Lia indiferenteco min frenezigis. „Kion utilos,
-- mi pensis, -- lin senigi je vivo, kiam li ne multe ĝin ŝatas?“
Malica konjekto ekaperetis en mia menso. Mi ekdirektis la pistolon
malsupren. -- „Ŝajne ĉi-momente vi ne tro atentas la morton, --
mi diris: -- vi bonvolas matenmanĝi; mi ne volus vin malhelpi.“ --
„Vi neniel min malhelpas, -- li rediris: -- bonvolu pafi; tamen, agu
laŭ via plaĉo; via pafo restas al vi, kaj mi estas ĉiam preta al
viaj servoj.“ -- Mi min turnis al la sekundantoj, deklarante, ke
hodiaŭ mi ne intencas pafi, -- kaj per tio la duelo estis finita...
Mi eksiĝis el la regimento kaj foriĝis en ĉi tiun urbeton. De tiam
pasis ne eĉ unu tago, dum kiu mi ne estus meditinta pri venĝo. Nun
mia horo alvenis...
Silvio eltiris el sia poŝo la matene ricevitan leteron kaj ĝin
donis al mi por tralegi. Iu (ŝajne lia aferkomisiito) skribis al li
el Moskvo, ke _certa persono_ baldaŭ edziĝos kun juna kaj bela
fraŭlino.
-- Vi divenas, -- diris Silvio, -- kiu estas tiu _certa persono_.
Mi veturas Moskvon. Nun ni rigardu, ĉu same indiferente li
akceptos la morton ĵus antaŭ sia edziĝo, kiel iam li ĝin atendis
kun merizoj!
Ĉe tiuj vortoj Silvio ekstaris, ĵetis sian ĉapon planken kaj ekis
paŝadi tien kaj reen tra la ĉambro, kvazaŭ tigro en sia kaĝo. Mi
lin aŭskultis senmove; strangaj, kontraŭdiraj sentoj emociadis min.
Servisto eniris kaj sciigis, ke la ĉevaloj estas pretaj. Silvio
forte ekpremis mian manon; ni interkisis. Li sidiĝis en veturilon,
kie kuŝis du valizoj, unu kun pistoloj, dua kun lia havaĵo. Ni
adiaŭis ankoraŭ unu fojon, kaj la ĉevaloj forrapidis.