Nou maar ....," zei Hein, bedremmeld of hij een boos geweten had,
"wat jij goed ben terecht gekomme.."
't Was op een Zondagmorgen, bij 't uitgaan van het Luthersche kerkje,
dat hij langs kwam en Marie staande hield.
Doch het meisje, of zij geen gezindheid voor een praatje voelde,
had alleen afgemeten "dag Hein" gezegd, en wilde doorloopen.
"De laatste maal, da 'k je zag," bleef de jongen volhouden, "toen
was je der zoo naar aan toe .... daar had 'k toch zoo'n sjagrijn over."
"He'k weinig van gemerkt," kwam Sprotje koel terug.
De jongen keek haar vergiffenis-vragend aan.
"Dat mot je zoo niet opnemen," zei hij, "'k hèb wel voor je rond
gekeken, en gevraagd .... maar 'k kon niks vinden .... en toen 'k
niks vinden kon, wou ik je liever maar niet zien ook."
"'k Kan niet tegen de narigheid," zei hij dan met een ruk van z'n
rooien kop op zij.
Marie zag verwijtend naar hem, maar zij kreeg nu ook wel meelij,
zoo bedelend en bedrukt als hij daar voor haar stond.
"Die narigheid, daar zat ik anders midden in," zei ze toch nog.
"'k Dacht," zei de jongen, als een uiterste verontschuldiging, "dat
je wat verkeerds gedaan had in je dienst .... net as die andere meid
van mijn .... daar had ik nog de meeste beroerdigheid over .... maar
nou ben je zoo goed beland .... 'k zie nou wel, da 'k dat mis had."
Met zijn fel-blauwe, naakte oogen keek hij recht en dringend in de
hare, en Sprotje, onder dien blik, voelde weer het vreemde, weeke en
angstige door haar heen duizelen, dat zij zoo goed kende, den laatsten
tijd, en waar zij zoo bang voor was.
Zij bloosde hevig, zei jachtig iets van: naar huis moeten .... al
laat...., en meteen ging zij door.
"En héí je 't nou alles naar je zin?" sprak luid de jongen nog achter
haar aan, in een laatste poging tot hartelijkheid.
"Alles best, hoor!" antwoordde Sprotje over haar schouder.
En toen zij zoo, blozende en beschaamd, en plots ook verzoend weer,
naar hem omkeek en lachte, had zij een liever gezichtje, dan de jongen
nog ooit van haar zag.
't Was in het tweede hotel van het stadje, in "De Cannegieter,"
dat Marie, door de voorspraak van vrouw Diepelink, was in dienst
gekomen. "De Cannegieter" was niet zoo voornaam gelegen, en zoo
duur, en zoo deftig beklant als het kleinere "Hof van Holland," maar
't was er wel tienmaal zoo druk. Alles van de markten kwam daar,
en de handelsreizigers, en er was een café bij, waar 't altijd vol zat.
Van dat hotel zelf echter en van het café kreeg Sprotje nooit iets
te zien. Om acht uur iederen morgen kwam zij door de zijdeur in het
Schoutensteegje binnen en daalde de bediendentrap af naar de keuken aan
de binnenplaats, waar zij haar dagen doorbracht. En iederen morgen om
acht uur stonden daar, in de bijkeuken, haar twee aanrechten al vol
vuil gerei, dat wachtte.... Sprotje wiesch, Sprotje droogde.... Dat
was haar werk. Zij wiesch de dozijnen koffiekoppen en likeurglaasjes,
die den vorigen avond nog waren leeggedronken, het aardewerk van
een verlaat diner, de vette bordjes van broodjes met ham en gebakken
eieren, waaraan, in de vroegte, bezoekers zich al hadden vergast.
En al naar zij de stukken wiesch en in de meters-breede, open
muurkasten weer op hun plaats schikte, kwamen nieuwe bladen-vol het
weggeruimde vervangen: 't ontbijt van de handelsreizigers, die er
zoo vroeg niet op uit trokken, het tweede ontbijt van het personeel
boven. En voor zij alle vorken en lepels en de nikkelen kannetjes en
suikerschaaltjes netjes had opgepoetst, en al de messen met messepoeier
blank gewreven, kwamen de bezendingen der vroege koffietafels alweer
in het liftkastje afgezakt.
Maar te druk had zij het toch nooit. Zij moest maar op haar verdrag
werken, was haar gezegd, en zorgen, dat het aardegoed nooit streperig
zag en het metaal nooit dof. Wat zij brak was voor haar rekening.
Klein-alleen in de groote, witgekalkte bijkeuken, die, met zijn
bovenramen aan de binnenplaats, wel een leeggedragen catechisatiekamer
leek, of een prachtige kelder,--daar stond het onnoozele Sprotje
te midden der resten van het popelendste leven der kleine stad,
al den afval van avondbrasserijtjes en smulpartijen, van morgen- en
middaggasterijen en goede sier. Zij wiesch en zij droogde, zij rook
aan de glaasjes, wat voor vreemde dranken daar wel in geweest mochten
zijn, zij begluurde de restjes op borden en schalen, proefde met een
vingerlik .... Soms draafde een kellner of een kamermeid binnen. Dan
schrok zij.
En in de nog uitgestrekter keuken naast-aan, voor het fornuis als een
kamertje zoo groot wel, stond, in zijn witte kleeren, de kok. Uit de
tusschendeur, die op een kier bleef, dreven de geuren binnen. Als zij
voor nieuw heet water aan de koperen fornuiskraan moest zijn, neusde
zij: daar dampten de ijzeren potten met het sissende braadvleesch,
de pannen vol borrelende saus en de ketels vol soep; in groote blikken
vaten op tafel koelde de gekookte melk.
Soms werd Marie binnengeroepen om te roeren. Dan stond de kok
voor het aanrecht en met zijn bebloede handen kerfde hij, als een
slager, de klompen vleesch; zijn vingers dropen en zijn schort was
besmeurd. Sprotje vond dat een ijselijk gezicht. De eerste maal raakte
zij bijna van haar zelf; dan wende zij er aan.
Iederen dag zag en leerde zij iets nieuws. Zij kon het niet bevatten
alles. Zij had nooit geweten, dat er zooveel in het leven te koop was,
en bij Diepelink, 's avonds, raakte zij niet uitgepraat.
Haar dagelijksche verwondering was ook, wie toch wel al dat eten
moest opmaken, dat zij iederen morgen weer verwerken zag. Vaag hoorde
zij iets over een "heerentafel," over de "pladduzjoer," en over de
"buitendinees".... Soms waren er gastmalen van "de Bond." Dan liep
ieders hoofd om. Vóór achten al stond de kok als een zot gele saus
te draaien; de flesch olie hield hij, in een servet, onder den arm;
druppeltje voor druppeltje viel er in de dikke brij.... Dan rolde
hij deeg met een ronde stok, en bakte een pastei.
En de hoopen eten, die er zoo'n volgenden dag voor hún tafel
overbleven! Soepvleesch zooveel zij maar lustten, en al het overige
naar venant.
Andere dagen weer sneed de kok al de resten ondereen en maakte daar,
met bruinen wijn en kruiden, een fijnen schotel van voor boven. Dan
kregen zij elk hun afgepaste deel en moesten verder genoeg eten aan
aardappelen en gruttenbrij. Maar lekker dat die aardappelen soms
waren! Sprotje had nog nooit zooiets geproefd: stukjes, of stokjes,
goudgeel en met korstjes, die knisterden en die je toch zóó fijn maalde
in je mond. Een volgenden keer hutste hij boonen en rijst door elkaar,
en gooide er een stuk spek in .... maar gek, zoo'n kok kon het zoo
raar niet klaar maken, of 't was toch altijd nog lekkerder dan wat
je thuis ooit at.
De gezamenlijke maaltijden aan de groote tafel in het achterhuis waren
Sprotje aanvankelijk wel eerder een kwelling dan een genot. Zij zat er,
de laatste, in een hoekje naast de linnenpers gedrongen, en zij hield
zich maar stil en achteraf, dat men niet op haar letten zou ....,
doch haar kleine, grijze oogen gluurden des te gretiger de schotels
rond, en er was nooit zoo weinig, dat je niet volop kreeg. Maar ze
werd vaak genoeg geplaagd.
--Ze mosten eens weten, dacht dan Sprotje met evenveel beduchtheid
als stiekeme voldoening, dat verleden week 's avonds Hein weer met
'r was opgeloopen van het Turfgrachtje tot aan de Vliet ....! Ze
mosten eens weten, dat Vrijdag Hein haar had afgewacht in de
Schoutensteeg!... Trouwens, ze was het plagen wel gewend, van vroeger,
thuis.
Ook haar werk was nu juist niet van het prettigste. Altijd afwasschen
.... altijd afwasschen! haar handen waren overal gebarsten van het
zeepwater en de soda. De kok kommandeerde, de kellners kommandeerden,
de kamermeiden kommandeerden .... Maar binnen twee maanden had ze
een japon overgespaard; zij leefde bij 't vooruitzicht van alles,
wat ze weer zou kunnen koopen; zij voelde ook, dat haar gezondheid
vooruit ging,--geen trappen loopen, geen haast meer--; een kost als een
rijkelui's meid, en vijfenzeventig centen in de week voor haar alleen!
Viel er in de keuken eens een extra hapje af, dan spaarde zij het
uit haar mond en bracht het aan grootmoeder Diepelink, die zich vaak
beklaagde, dat zij nooit meer 'ns iets bizonders over de tong kreeg,
nu zij niet langer in de fijne diensten uit bakeren kon.
Sprotje was de Diepelinks zeer dankbaar gebleven.
De vrouwen thuis, ingepalmd door die kleine vriendelijkheden,
hadden ook wel vaak een vriendelijkheid voor Sprotje terug, en toen
hun eens verteld was, dat Marie zoo dikwijls op straat werd gezien
met een werkman uit den oliemolen van achter de Weteringpoort, toen
verzonnen zij daar kleine, goedige plagerijen op, tante Bartje vooral,
die het vermaak waren van den avond. Sprotje bloosde dan, Sprotje werd
verlegen, maar haar hart zwol van een vreemde heerlijkheid. Zij kon
het nauwelijks gelooven .... zij zag zichzelve nog altoos achterlijk
en min .... Merietje, of Sprot.... en plots was daar nu de erkende
mogelijkheid, dat zij, als alle andere meisjes, verkeering zou hebben;
en met een kerel nog wel als Hein!
't Prettigst vond Sprotje die uren, als Ant was uitgegaan en zij
met de twee oude vrouwen alleen bleef; Hilletje was al sinds eenige
weken niet meer thuis. Die, het leven bij 'r opoe en oudtante beu,
met wie ze niet lachen kon als met haar moeder, en die haar te
weinig vrijheid lieten naar 'r zin,--de kommesalen waren ook al
niet meegevallen!--Hilletje had net zoo lang gedreven tot ze een
plaats op een kleermakerij in Amersfoort mocht aannemen, en daar bij
't groote huishouden van haar oom in den kost kwam. Met een laatste
naschrijning van verdriet en een verluchting tegelijk, had Sprotje
haar zien vertrekken. Iederen dag, onverdeeld, verlangde zij nu
naar de rustige avonden met grootmoeder Diepelink en tante Bartje,
en iederen dag ook verlangde zij naar dat spelletje van stilletjes
plagen en stilletjes zich verweren, dat haar zoo welkom was.
Het werd een spel van velerhande gewaarwordingen voor Sprotje. In
de tegenwoordigheid der vrouwen was het meest haar kleine, gevleide
ijdelheid die sprak; maar in de uren alleen, daarna, werd het heel
wonderlijk in haar hart van verlangens en vage hoop, die zij zich
ternauwernood bekennen dorst. Toch was het, of 't meer openlijke en
uiterlijke, door dat schertsen aangebracht, haar ontoegankelijker
maakte voor de zwijmelende gevoelens, die haar de laatste maanden zoo
vaak bekropen, in 't geheim, en verontrustten. Ze voelde zich trotsch,
een kriebelende vreugde was soms in haar hoofd, hoewel ze zich dikwijls
genoeg voorhield, dat Hein best niets bizonders bedoelen kon.
Ze zag er frisscher uit, ze liep niet meer zoo gebogen in de
schouders;--zij werd behaagziek voor haar doen; zij kocht zich de eene
week, van haar spaarbank-geld, een nieuwen winterhoed met schotsche
strikken, en de andere week een bontje van negentig cent.
Soms, als er niemand was, keek zij in den kleinen spiegel boven het
kastje van de voorkamer: ze had toch al wel een klein beetje kleur,
vond ze, en 'r haar leek ook niet zoo erg onvoordeelig meer ....
En den derden April, geheel vervaard, kwam Sprotje met het
bijna-niet-te-zeggene thuis: Hein had een briefje voor haar afgegeven
aan het hotel .... hij vroeg, of ze Zondag met hem uitging.
Dat was een bereddering! De grootmoeder en tante Bartje raakten niet
uitgevraagd: wat had ie precies geschreven? wou ie alleen Zondag met
'r uitgaan? of wou ie verkeering? maar as een jongen je vroeg om
uit te gaan, dan wou ie toch eigenlijk verkeering .. Nou, hadden ze
't niet gezegd?
Zij toonden al de kleine en nieuwsgierige belangstelling, die zooveel
oudere vrouwen hebben voor alles wat een jonge liefde aanbelangt.
Sprotje, in haar verwarring, was ten uiterste gestreeld.
Tante Bartje praatte vooral over: de verantwoordelijkheid .... een
meisje zonder ouders .... de voogd .. Ook Ant diende gehoord. Ant
zei niet veel ....--Ja, Merie most het zelf weten .... Zij scheen
niet al te best te spreken over het geval.
Ten slotte werd er beslist, dat Merie nog de jaren niet had, om zonder
zekerheid van verkeering met een jongen uit te gaan, en dat van der
Kamp--ze had dien Zondagmiddag toch niet vrij--des avonds bij hen
kon komen koffiedrinken.
En zoo gebeurde het.
Sprotje doorleefde dien avond als een koortsigen maar goeden
droom. Met plekkerig-heete kleuren onder de oogen, van opwinding en
verlegenheid, zat zij naast Hein, en zei zoo goed als niets. Hein zei
weinig méér. Iedereen keek hen aan; zij waren beiden zeer beschaamd
en zagen toch welgemoed.
Alleen Ant was nukkig, en op het midden van den avond, plotseling,
ging zij uit. Dat werd weinig aardig gevonden. De grootmoeder, met
een knipoogje naar den jongen, zei: "Die is jaloersch."
Hein kleurde nog feller dan hij aldoor al gedaan had, en hij stotterde
iets, van dat Ant toch met Busselaar vree ....
Dat gaf een nieuwe bereddering!--Busselaar? was dát die beurtschipper,
waar ze in 't begin wel eens over gehoord hadden? Was het dan toch
waar geweest, laatst, van dat loopen naar de haven? En waarom had Ant
hem nooit eris meegebracht? .... De oude vrouwen, nog nieuwsgieriger
en nog meer belust, raakten opnieuw niet uitgevraagd.
Sprotje wist niet, of ze spijt had dan wel blij was, dat de grootste
aandacht nu van haar bleef afgeleid.
Maar toen, na een poos, Hein aanstalten maakte om heen te gaan,
vroeg grootmoeder Diepelink, ten afscheid, heel vriendelijk maar
overrompelend beslist, en met een groote guitige gemeenzaamheid:--of
ze goed had begrepen, dat het voor vast was .... 't meissie had geen
ouwers ....; waarop Hein, of hij al voor den dominé stond, hoogblozend
en bedremmeld, maar vol goeden wil, een "ja" uitbracht.
Bij 't weggaan kuste hij, beschaamd en bruusk, Marie heftig naast
den mond.
Sprotje, dien nacht, was overvol van een schreiende verwondering. Het
was haar geheel onbegrijpelijk; zij kon er zich niet indenken, dat zij
verkééring had, en dat ze verkeering had met Hein, dien ze al zóó lang
kende; en toch was het haar juist daarom zoo gewoon en vertrouwd, of
zij altijd wel geweten had, dat met hem haar leven verder zou gaan. Zij
voelde ook weer, bij haar mond, den kus van zijn harde lippen; hij had
haar bijna pijn gedaan, maar nog ging er een scheut van verbijsterende
vreugde door haar heen, als zij er aan dacht. Zij was klaar wakker
en het bloed in 'r hoofd klopte lastig tegen het kussen. Zij kon er
niet aan ontkomen. Zij zag weer Hein's goedigen kop, zoo barstend
rood en trouw, toen grootmoeder Diepelink 't vroeg ....; hoe durfde ze!
En opeens had Sprotje een voorstelling van hoe haar moeder daar
tegenover Hein zou gezeten hebben, met een bezwaarlijk gezicht en dan
toch weer vol danige goedheid; haar moeder had van Hein gehouden, 't
altijd voor Hein opgenomen, al zag zij toen met Sien weinig toekomst
in de vrijerij .... Maar nou had Hein al zeven-vijftig in de week
.... nou zou 'r moeder wel blij zijn geweest ....; zij zag al, hoe die
'r trekken uit hun stuurschen plooi zouden zijn opengegaan in een
donker-oolijken spotlach .... zij hoorde al die gekscherende stem,
en 't was haar, of bij die warme herinneringen aan 'r moeder, haar
innigheid voor Hein te hechter en te heviger-om-van-te-schreien werd.
Sprotje, sinds dien Zondagavond, leefde in één verwarring van
gevoelens en ervaringen. Schijnbaar gewoon, alsof er niets gebeurd was,
gingen de lange dagen om in de bijkeuken van "de Cannegieter,"--doch
juist die waren vol van zoete, lachende en verwonderde gedachten;
soms merkte Sprotje, dat zij zacht stond te zingen boven het lichte
gekletter der borden in haar spoelbak .... Maar de avonden met Hein,
die de vervaarlijke werkelijkheid-zelf waren, die bleven vreemd en
schril en geheel uiterlijk.
Zij voelde voornamelijk het heel erge van met een jongen geärmd
door de straten te gaan, en dat iedereen dat zien mocht. Zij was
buitenmate trotsch en zij schaamde zich tevens. Hein was stil, hij
drukte stevig haar arm, maar hij dorst haar nauwelijks aanzien; dan
grinnikte hij maar eens, en als hij haar thuisbracht, in het donkere
portaaltje bij Diepelink, gaf hij haar zijn harden afscheidskus. En
den verderen avondtijd bij Diepelink eveneens, voelde Sprotje meer
haar nieuwe gewichtigheid van het-meisje-dat-een-beminde-heeft,
dan dat zij bewust gelukkig was. Zij besteedde ook veel tijd en veel
overleggingen aan kleinen opschik, en telkens stak haar het verlangen
en de angst tegelijk, dat in de keukens van "de Cannegieter" haar
verkeering zou bekend worden.
Den eerstvolgenden Zondagmiddag--Sprotje zelf had dat zoo
gewild--gingen zij naar Heins oude moeder, die inwoonde bij zijn
getrouwde halve zuster. "Och," had Hein gezegd, "wat zalle we d'r
doen ....?" maar bij Diepelink ook was de meening geweest, dat het
zoo hoorde.
't Was een van de lage, vervallen huisjes, die achter op het
Turfgrachtje staan, waar dat, omhoekend, doodloopt op een hek langs
het Singelwater. Het oude mensch, in een paars gebloemd jak, die
maar bleef kousen stoppen in haar hoek aan 't raam, had hun niet
eens de hand gegeven. Zij leek in niets op Hein: een smal, groezelig
rimpelgezicht, met glurende, waterig-bruine oogjes, en dun grijs haar
onder een gebreeën wit mutsje uit. Ze keek over haar bril Marie eens
aan en zei: "Zóó, wel-wel, nou-nou ....," toen Hein bazig vertelde,
dat dit dan zijn meisje was. En de stiefzuster, een lange, sluike
vrouw, met een ontevreden uitzicht--zij trok naar de moeder--smaalde,
terwijl zij de borden van het middageten borg: "Afijn hè, de derde
keer de goeie keer...."
Sprotje voelde zich zoo leeg en ontzet, dat ze niet eens huilen moest;
zij werd heel bleek en haar handen beefden.
Hein verschoof driftig op zijn stoel, maar hij zei niets; hij zag
vuurrood en ongelukkig.
Zij stonden gauw weer op en gingen wandelen; 't was een koele,
zonnige Aprildag, en het eerste groen sprong al door de struiken;
maar de nare stemming bleef nog wel een uur hun klemmen in de keel.
Toen zei de jongen: "Leefde me zus nog maar...., die op 't fabriek
van de Lange het geweest ...." En in het praten dan over die
eenige eigen zuster van Hein, die gestorven was, werd het wel weer
vertrouwelijk. Toch gelukte het hun nog niet, dien dag, het volle
begrip van hun nieuwe verhouding te omvatten.
Eerst na vele dagen sleet al het bijkomstige, al het ijdele en erge
en schaamachtige, bij Sprotje uit. En toen allengerhand haar gevoel te
bezinken begon, toen was het voornamelijk een dankbare aanhankelijkheid
en een diepe trouw, die zij gewaar werd, en die zich uitte, het meest,
in een onverdroten belangstelling voor alles wat Heins vroeger en
tegenwoordig leven betrof. Na een korten tijd wist zij nauwkeurig
hoeveel uren per dag Hein bij zijn eersten baas had gewerkt en wat
hij verdiende, hoeveel uren hij bij zijn tweeden baas had gewerkt
en wat hij verdiende, en zoo verder; zij kende de namen van al zijn
kosthuizen en vergat geen der verhalen, die hij daarover deed, noch
verwarde ze onderling; van Heins vader, die nu reeds twintig jaar
dood was, wist zij al spoedig alles, wat hij zelf er nog van wist;
zij kende zijn zuster, Gerritje, en haar twee diensten, waarin zij
't niet had kunnen volhouden, haar komen op 't fabriek van de Lange,
en haar sterven, een jaar nadat zij er gekomen was;--Sprotje ervoer
het, als had zij het zelve doorgemaakt. Zij wist ook alles van de
wreede geschiedenis, hoe Heins moeder bij de stiefzuster in huis was
gegaan en hoe smadelijk hij en Gerritje altijd behandeld waren. Als
hij daarvan vertelde, en zij antwoordde als eene, die het alles al
weet en er geheel in meeleeft, dan, met een innige verteedering,
hield zij het meest van hem.
Arm in arm en hand op hand, kuierden zij 's avonds van haar dienst
naar huis, liepen nog een Singeltje om .... Zij verwonderde zich, hoe
alles zoo vertrouwd en zoo rustig was, veel vertrouwder en rustiger
dan haar wandelingen met Hilletje. En dan de heerlijke vastheid, dat,
wanneer zij, na den langen werkdag, in den schemerigen lente-avond het
zijpoortje van "de Cannegieter" uitkwam, daar altijd, aan den hoek van
't Broerekerkplein, Hein stond te wachten. Dadelijk onderscheidde zij
zijn korte, zware gestalte; .... soms zag hij haar niet aankomen,
hij rookte zijn dikke sigaar, sloeg zijn werkbroek nog eens af
.... soms stapte hij dadelijk op haar toe, verschoof zijn pet langs
zijn stijf-scheef kuifje: "dag Merie." Hij was nog altijd wat verlegen
't eerste oogenblik, en zij niet minder. Zij liepen een huis of tien
zonder veel spreken naast elkaar voort, dan nam zij zijn arm; en als
hij haar, ten afscheid, bij de deur van Diepelink, op de wang kuste,
of als hij steviger, onder het gaan, haar hand in de zijne neep, dan
ondervond zij dat voornamelijk als een echt goed het meenen met elkaar.
De jongen eveneens leefde in velerlei verwonderingen. In zijn vorige
verkeeringen was 't altijd één onstuimige roezemoes geweest, van
felle verliefdheid voor de eerste, van baloorigheid meer en wreede
lust die aan de meid zelve vreemd bleef, bij de andere,--en ook een
gedurige onzekerheid van luimen en getreiter, waar hij zich niet
tegen opgewassen wist, van koude lacherigheid en heete bevlieging,
die hem verward en ongelukkig maakten; en telkens ook van in den
steek gelaten worden, van vergeefs wachten en jachtig zoeken door de
straten in wrange pijn en machtelooze woede ....
Voor Marie had hij een heel ander gevoel. Zij had een lief gezichtje,
vond hij, wat bleek, maar zoo vriendelijk .... haar oogen vooral, en
haar mond, als zij stil voor zich uitkeek; maar haar sluike lijfje
maakte weinig in hem wakker, en zij had ook geen woelende haren of
geen weligen hals om het water van in den mond te krijgen! Toch,
zooals zij altijd 's avonds stil-haastig op hem afkwam, mocht hij
haar schuchtere gestalte graag zien. Naast haar gaande, stapten zij
prettig eensgezind, even lang als zij waren, en haar zachte stem
maakte hem kalm, of er iets opklaarde in zijn hoofd.
"Gek," kon hij soms in een plotselinge verbazing zeggen, "gek, dat
wij nou zoo bij mekaar zijn geraakt.... 'k begrijp zelf nog niet,
hoe 'k er zoo toe gekomme ben ...."
"'t Zal zijn, da' we mekaar al zoo goed kenden--" peinsde hij nog voor
zichzelf.--"'t Zal zijn, da' we zoo best bij mekaar passen...." zei
hij dan, met een vertrouwelijke overtuiging achterna.
Nooit had iemand zich werkelijk om zijn welzijn bekreund; hij had
geleefd bij de kijvige heerschzucht van zijn moeder en de hatelijke
minachting van zijn halve broers en zusters--o! hij wist heel goed,
dat hij niet zoo bij de pinken was als die allemaal!--, tot zijn twee
verkeeringen hem wat wilden, schroeierigen gloed, maar geen deugdelijke
koestering hadden gebracht .... De luidruchtige omgang met zijn
kameraads, en de eenvoudige genegenheid van zijn gestorven zuster, dat
was nog het beste, dat hij in zijn leven had gekend! Hoeveel morgens
was hij niet uit zijn triestige kosthuizen zonder een vriendelijk woord
naar zijn werk getogen, en hoeveel avonden niet, dat hij, verlaten,
maar wat door de straten had geslierd, en wat in de kroegen gezeten,
en dan alleen maar weer naar zijn kosthuis was getrokken, om daar,
verdrietig, in zijn bed te kruipen .... Hij was heel ongelukkig
geweest, maar in zijn dompen, harden kop had hij nooit raad geweten,
hoe het te veranderen zou zijn, of hoe het ooit beter worden kon. En
nu had hij Marie!
't Werd hem zoo goed en zoo warm van binnen, als hij altijd weer de
groote aanhankelijkheid van het meisje ondervond, die altijd weer
blij was hem te zien, en nooit hem plaagde of uitlachte, en die heel
haar aandacht had voor hem alleen.
En hij ook luisterde met de grootste belangstelling naar wat Marie hem
vertelde van haar diensten en haar werk. Hij kon het alles niet zoo
onthouden als zij, verontschuldigde hij zich vaak, jongens konden dat
nooit zoo goed en hij had maar een stom hoofd .... doch hij deed wel
zijn best. En Sprotje, niet verwend op dat punt, vond het al heerlijk,
dat iemand met zoo een geduld kon luisteren naar haar beuzelachtigste
verhalen.
Ant, op het eind van dien zomer, was het eindelijk gelukt, haar
beurtschipper bij Diepelink thuis te krijgen. Op een avond in Juni,
na vele maanden wachtens, was zij hem plotseling aan de haven
tegengekomen.
"Zoo .... meisje ...." had hij gezegd. Hij was kalm vriendelijk
geweest, of hij haar een week te voren nog had bezocht. Maar naar
een vreemd huis meegaan, bij menschen, die hij niet kende, nee, dat
deed ie secuur niet .... Hij vroeg Ant evenmin om aan boord te komen;
ging met haar naar "het Schippertje," bestelde twee glaasjes anijs
en deed een langgerekt verhaal over een extra reis op Ruhrort en een
extra reis op Coblenz. Eindelijk vroeg hij ook: "Zou jij wel in het
Duitsche land kenne wenne? .... zou jij wel ham-pannekoek op een open
vuur kenne bakke?"
Vele veertien-dagen achtereen kwam trouw, sindsdien, Busselaar met
zijn Duif binnengeloopen en onthaalde Ant op haar glaasje anijs. Eens
zaten zij samen een middag aan het Veerhuis buiten de stad.
En toen, na een paar malen vergeefs weer wachten, had eindelijk Ant hem
overreed en meegetroond naar de Vliet, bij Diepelink. Onwillig had hij
daar gezeten, met zijn vierkanten, stuurschen schipperskop in elkaar
geknepen, en hij had alles opgenomen of hij een boedelbeschrijver was.
"Wij hebben verkoopen motte," zei Ant; "alleen de potkachel, die he'
'k gehouwe .... 'k dacht, dat jij daar gesteld op was."
Omdat ie boven roestte, hadden de Diepelinks het kacheltje in de
voorkamer gezet, waar zij toch nooit zaten.
Busselaar was mee daarheen gegaan, had naar de potkachel gekeken,
had naar Ant gekeken....; zijn kleine, zijen pet stond achter op zijn
zorgelijke voorhoofd en hij trok nadenkend aan het gouden ringetje
in zijn lange, gele oor.
"Nee .... meisje....," had h ij eindelijk gezegd, "'k geloof toch niet,
da 'k er toe zal overgaan ...." En vóór Ant nog uit haar ontzetting
zich kon herstellen, had hij bedaard zich omgedraaid, en was binnen
zijn koffie gaan uitdrinken. Ant was nog achter hem aangekomen, de
keuken in; haar gezicht was star vertrokken. Toen waren twee helle
tranen haar uit de oogen gesprongen; zij had zich omgedraaid zonder
een woord en was naar boven geloopen.
Busselaar had laks even achteromgezien; daarna had hij omstandig
iedereen de hand gedrukt en was weggegaan.
Toen Sprotje dien avond thuiskwam, vond zij Ant op bed, met groote,
starende oogen; nauwelijks beäntwoordde die haar nachtgroet. En den
volgenden morgen--voor het eerst, zoolang Sprotje zich herinneren
kon--verzuimde Ant 't fabriek. Heel in de vroegte, zonder 'r
boterhammen te hebben aangeraakt, liep zij 't huis uit en kwam eerst
tegen elven terug. Dien middag ging zij weer.
Vier jaar lang had Sprotje verkeering. Bijna heel die vier jaar ook
bleef zij vatenwasschen in de bijkeuken van "de Cannegieter;" eens
kreeg zij een aardig opslag, want men had haar daar graag, omdat zij
handig was en nooit iets brak; zijzelf eveneens vond het er prettig
op den duur. Des zomers was 't er altijd koel aan de schaduw-diepe
binnenplaats, en des winters, als de tusschendeur wijd openstond,
stoofde de hitte van 't groote fornuis er door, met al de heerlijke
geuren, die daar rondwaarden.
Sprotje snoof, Sprotje keurde, Sprotje trok een kennersneus; ze
onderscheidde als de beste of er weer maderawijn of kerry in de sausen
was gegaan, en of ze boven een chocoladepudding kregen dan wel een
koffievlâ.... Soms neusde zij van den kok een keukengeheim af, hoe
hij dìt klaarmaakte, of op dàt bezuinigde .... dat vertelde zij dan
's avonds bij Diepelink.
Een enkele keer maar, al die vier jaren, is het gebeurd, dat Hein niet
des avonds Marie opwachtte bij het hotelpoortje in de Schoutensteeg. 't
Was tweemaal, in den winter, dat ze veertien dagen thuis moest blijven
met de griep, en eens kreeg Hein, voor zijn baas, een karwei van drie
weken buiten de stad.
Maar alle de overige werkdagen zagen zij elkander dat avonduur, van
"de Cannegieter" naar huis, en liepen een Singeltje om. En altijd
was het hun zelfde vertrouwelijke gaan, met een armdrukje en stil
gepraat.. Sprotje vertelde de vele kleine voorvallen van den dag,
of zij sprak van de toekomst, hoe zij doen zouden, en met het geld.
Zij was zoo onbevangen voor Hein als zij nog nimmer met een ander
geweest was, maar van een algeheele openheid werd zij toch nooit;
er bleven altijd dingen, van vroeger bij haar thuis en uit haar
eerste diensten, waarover zij zweeg. Hein zag erg tegen Marie op;
hij vond haar verstandig, en zij zou zeker een goede huisvrouw zijn.
Soms, als het een zachte avond was, zaten ze in het plantsoen op een
bank, zij tegen hem aangeleund, haar hoofd op zijn schouder, in stil
gedroom; zijn verweerde hand streek haar langs de wang, en Sprotje
werd zoo week en zoo dankbaar en zoo heerlijk rustig, wanneer zij
zijn warm naar de buitenlucht geurend lichaam tegen zich voelde. Dan
keek zij teêr naar hem op, en kuste hem op zijn blozende kaak.
Eens dat zij zoo zaten, moest Hein plots denken aan een avond, lang
geleden, dat hij bij Marietje, een kind nog, in de keuken op Sien had
zitten wachten, en hoe die, toen ze eindelijk thuiskwam, gezeid had:
"Nou, as jij liever met me zussie vrijt ...."--Liever, dacht hij,
liever? .... ja, toch, liever ....--Voelde hij zich niet tevredener
nu dan ooit te voren? En het kwam in hem op, hoe vreemd het was,
dat hij bijna nooit aan Sien meer dacht, en nooit meer met hartzeer.
"Zit je goed zoo?" vroeg hij met een schorre stem, en haalde haar
zacht nog dichter naar zich toe.
Maar soms waren er ook dagen, dat Hein opeens anders was, stiller
en vreemder; dat hij verlaten paadjes voor hun wandelingen koos en
plots met een heete heftigheid het meisje tegen zich aandrukte en
haar woest zoende in den hals. Sprotje, in een schrille verwarring,
onderging lijdelijk deze heftigheden, die haar diep ontstelden doch
geen vrees gaven. Er ging een trillend voorgevoelen door haar heen,
maar de juiste herinnering, later, ontvluchtte zij en zij wist niet,
of er zonde bij kwam of dat het zoo zijn moest.
Zij was alleen wat bloô den volgenden dag, Hein keek verlegen, en
daarna dreef voor dagen de rustige genegenheid tusschen hen weer boven.
Toen zij, de grootste gebeurtenis uit die tijden, op haar twintigste
jaar werd aangenomen, kocht zij zich een degelijke en fraaie, zwarte
japon ....; ze had daar maanden voor gespaard. En ze had gedacht:
daar trouw ik in. Het zwarte zijden vestje zou ze door een wit van
dunner stof vervangen; dat stond dan wel als voor een bruid.
En den zonnigen morgen, dat zij, zeer ontroerd en met beschreide
oogen uit de plechtige Paaschkerk kwam, ging zij dadelijk boven zich
uitkleeden en borg de kostbare stukken, tusschen couranten, in een
schuif van haar ladekast.
Van dien dag af spaarde zij voor de meubels.
Toen zij een-en-twintig was, had zij op Ant's kamer zes trijpen stoelen
staan, die van haar waren, een spiegeltje en twee boodschapmanden.
Ook Hein deed wel zijn best. Van zijn loon, vrij groot voor een jongen
alleen, kon hij aardig wat overleggen; toch waren er ook weken, dat
hij alle verdienste voor zichzelf scheen te gebruiken en angstvallig
zijn spaarboekje in den binnenzak van zijn jas hield. Eerst had
Sprotje daar stil verdriet over; later begon zij schuchter hem na te
rekenen, betrapte hem tersluiks. De jongen was daar al vaak kribbig
onder geworden, en toen zij eens, openlijk, hem een ontbrekende paar
gulden verweet, stoof hij woedend op: zoo lang zij niet getrouwd
waren, verdomde hij het, zich op zijn vingers te laten kijken; hij
zou met zijn geld doen, wat ie verkoos ....! Sprotje had hem nog
nooit zoo driftig gezien en zij huilde tot aan huis. Dan zei hij:
"Kom .... Merie ...." en gaf haar een kus. Weerloos liet zij het toe.
Maar al waren er van die weken, dat Hein geen weerstand had kunnen
bieden aan de overredingen van zijn kameraads,--de jaren door had hij
toch ver over de honderd gulden gepot. Sprotje had een lijst gemaakt
van 't geen zij noodig zouden hebben voor hun inrichting: het zou er
wel van gaan .... en zoodra Hein negen gulden kreeg, konden ze trouwen!
Het was in het vierde jaar van Sprotje's verkeering, dat, met Mei,
een der beide kamermeisjes van "de Cannegieter" plotseling haar
dienst verliet, en men in het hotel, voor de opengevallen plaats,
aan Marie Plas dacht: die was altijd zoo netjes en gewillig, die keek
nooit stuursch en zou wel goed voldoen.
Bij Diepelink werd bedenkelijk het hoofd geschud: den heelen dag
bedden maken, water dragen, trappen loopen--; maar Sprotje wou van
geen bezwaren hooren. Honderdtwintig gulden ging ze verdienen, en dan
nog de fooien, die in het zomerseizoen het meest opleverden!.... Zij
kocht zich de drie grijze linnen japonnen, die vereischt werden, de
mutsjes en de zes blauw-en-witte linnen schorten met strooken over
de schouders.
En met denzelfden strakken wil, waarmede zij eens, als kind, in haar
diensten het werk boven haar krachten had volbracht, volbracht zij
nu de slopende taak van meid te zijn voor twintig vreemden.
Sprotje's diepste leven, in die dagen, ging met een hevige hebzucht
uit naar alles wat haar aanstaande huisje betrof. Daarvoor werkte
zij, daarvoor spaarde zij. Zij spaarde met hartstocht. Elke aankoop
was weken te voren met duizend overleggingen beraamd; de daad van 't
koopen zelf was een daad van vervoering; eenmaal den koop gesloten,
dan kon zij avonden lang den slaap niet vatten van de buitensporige
vreugde, van angsten ook wel over prijs en hoedanigheid.
Soms verdriette het haar, dat Hein voor dat alles zooveel koeler
bleef dan zij; soms ook was haar de zelfzuchtig alleen gesmaakte
blijdschap een nog dieper genot. Zij kocht achtereenvolgens twee
blauwe bloempotten met een vlucht roode vogels errond, twee wollen
dekens, een hanglamp, een wekkerklok, en een rieten tafeltje met een
porceleinen bord erin.
Zij draafde van den morgen tot den avond door de kamers en langs
de groote bovengangen van het hotel; zij sleepte met de matrassen,
klopte de zware, gewatteerde dekens uit, sjouwde met de kitten water
om de lampetkannen te vullen; zij boende de vloeren, lapte de ramen
en de spiegels en de marmerplaten der waschtafels, hield de privaten
schoon .... bij elk tringeltje op het portaal, haastte zij zich naar
het zwarte wijsbord, haastte zich naar de kamer, waar gebeld was,
haastte zich naar het sousterrain, om 't warme water te halen, dat
men verzocht, om kleedingstukken uit te borstelen; zoo'n ganschen
ochtend stond dat niet stil.
Zij werkte, werkte, nooit nalatig en schijnbaar nooit vermoeid; zij
wou werken, zij wou geld verdienen, en als er iemand wegging, dan,
met haar pijnlijk bleeke gezicht en haar gulzige oogen, als bedelend,
wachtte zij op de gangen, aan de trap .... sommigen gaven haar daar
meer om, anderen minder. Toch, op het einde der drie maanden, had
zij bijna vijfentwintig gulden extra gemaakt; maar tevens moest zij
den nieuwen post opgeven.
De eigenaar van het hotel was beducht, dat haar te ziekelijk uitzicht
de gasten onaangenaam zou zijn; en zijzelf voelde het ook, er waren
stoornissen in haar gezondheid, waarover zij met niemand dorst te
spreken; zij was vaak koortsig van overspanning, ze kon het niet
bolwerken.
Toen trof men een schikking, en, als de jaren daarvoor, daalde zij
weer af naar de bijkeuken aan de binnenplaats en wiesch er de vaten
als altijd.
Haar drie linnen japonnen en haar blauw-en-witte schorten met de
strooken op de schouders, vouwde zij in couranten en sloot ze weg in
de schuif der ladekast, waar ook haar trouwjapon lag ....
Toen zij weer voor haar aanrechten stond, leek het haar of ze in een
eigen thuis was teruggekeerd, en of het nu wel altijd zoo blijven
moest.
Iedereen in het hotel had zij zien komen en gaan, alle kellners, de
kamermeisjes, den stalknecht; 't was de tweede kok, voor wien zij nu
soms de sausen mocht roeren; zij voelde zich daar rechten hebben en
zij wist er zich gewaardeerd.
Dien zomer, dat zij kamermeisje was,--'t zou de laatste zijn van haar
verkeering,--kreeg Marie driemaal een geheelen Zondag vrij. Deze
Zondagen gingen Hein en zij samen naar buiten, maar het waren hun
gelukkigste uitgangen niet. Sprotje wist met zoo een langen dag langs
de wegen weinig raad, omdat het wandelen haar te gauw vermoeide en
de straffe lucht haar hoofdpijn gaf; aan Hein was het zitten in een
weiland-bocht, het liggen kijken naar de graspluimen in de wijde lucht,
en naar de wilde bloemen, of het zoeken van een klaverblad-van-vieren
al evenmin besteed. Zij belandden meest in een uitspanning, waar
Sprotje, toch al wat huiverig voor de lange eenzaamheden, enkel een
glaasje limonade dorst te drinken. Zij voelde zich zoo zwaar in haar
beenen, haar hoofd klopte en zij had wel willen gaan huilen ....
"Wat is er?" vroeg Hein dan.
"Och," schokte zij kribbig terug, "'k ben moe."
"Je most dat werken op die kamers er aan geven," had Hein haar op de
tweede wandeling geraden, omdat zij er telkens slechter ging uitzien.
"Nee," beet Sprotje bot terug, "'k wil 't."
"Laten we dan niet meer loopen," stelde Hein goedig voor.
En dat had hij toen zelf ook het prettigst gevonden: in een warmen
zandkuil den middag te verslapen.... Maar het meisje, rechtop en
doodmoe, dorst de oogen niet te luiken, in een vage, vreemde vrees,
die haar nog het meest vermoeide van alles.
En aan den laatsten dier uitgangen had zij lang een martelende
gedachtenis behouden.
Zij waren, op den thuisweg, een verlaten stuk heigrond overgestoken,
en Hein had daar zoo ruw en verwilderd met haar gedaan, dat zij,
bang en heftig-gekwetst, hard met haar handen zijn gezicht van zich
weg had geduwd. De verdere dag was er geheel door vergald geweest,
en nog vele dagen daarna kon Sprotje Heins schrille, heete oogen,
in dat oogenblik, niet van zich afzetten.
Zij waren het gelukkigst op hun stille wandeltjes de singels langs, als
zij spraken over hun toekomstig huisje en elkaar zoo maar zoetjesweg al
de luttele wederwaardigheden van den afgeloopen dag vertelden,--of op
de koffie-avonden bij Diepelink en in Heins kosthuis, waar de menschen,
sinds hij Marie eens meebracht, veel aardiger voor hem waren geworden,
en telkens vroegen of zij niet nog eens kwámen met hun beiden. Heins
moeder bezochten zij slechts drie of viermaal, en heel kort; die
maakte telkens hatelijke toespelingen op Marie's zwakke gezondheid,
en Hein wou maar liever niet over die bezwaarlijke dingen denken.
En toen, plotseling, een maand of wat later, kreeg Hein het opslag,
waarover altijd gesproken was. Hij werd eerste werkman. Ze zouden
gaan trouwen. Dat was een overrompeling!
Sprotje leefde als in de begin-weken van haar verkeering: 't was
alles een droom, en haar gevoelens kon zij beheerschen noch overzien.
Angstig en toch schril-blij ging zij haar dienst opzeggen. Zij hield
nog meer van Hein dan zij ooit gedaan had, en zij sidderde voor het
komende, dat als een dreiging leek.
In September was zij de bruid.
In zulk een roezigheid van gedachten en verwarde instincten ging zij
de dagen door, dat zij tweemaal in één week iets brak, wat nog nimmer
gebeurd was.
En een vaste, klare vreugde daagde pas in haar aan, toen zij, drie
weken voor de bruiloft, met Hein een huisje was gaan huren .... 't Was
een huisje aan de Zijdveldsche Dwarsstraat, bijna buiten, een huisje,
zooals zij het zich maar had kunnen verlangen, sinds kort gebouwd,
nog netjes in de verf, en het had een plaatsje met een achterhekje
op graslanden. Alles had haar daar heerlijk geleken, het nieuwe en
zindelijke, het lichte bloembehangsel in het kamertje, de blauw-grijze
verf op de keukenwanden, en niet het minst het achteruit, dat was als
bij hun oude huis aan het Dijkje, wat beperkter alleen, maar even vrij
en even frisch; je zag op een weigrondje tusschen boomen, een voetpad
liep dwars daar doorheen naar ommuurde erven van andere huizen, en
links, in de verte, zilverde de rivier, waar Heins oliemolen was ....
Na enkele dagen nog trokken de bewoners het huisje uit; van toen af
sjouwde Sprotje iederen avond van haar dienst naar de Zijdveldsche
Dwarsstraat, om er met Hein alles op stel te maken. Zij werkte als een
uitzinnige; met haar hevigen wil dreef zij iedereen mee haar te helpen,
te komen kijken, Ant, Tante Bartje, Moeder Diepelink. Zij leefde
geheel op haar zenuwen. En een week voor de bruiloft was alles gereed.
Als Sprotje onder haar werken in "de Cannegieter," of des nachts,
als zij wakker werd, aan dat huisje dacht, dan was er een toomelooze
vreugde in haar hart, een verlangen zoo dwaas en zoo heerlijk, als
zij nog nooit had gevoeld. Het was een vreugde, die niet sleet, die
in geen maanden nog slijten zou. Als het kostbaarste wat zij bezat,
droeg zij den huissleutel in haar zakdoek gewikkeld bij zich. 's
Nachts lag hij onder haar hoofdkussen.
Het was er keurig, in dat huisje aan de Zijdveldsche Dwarsstraat.
In de keuken had Sprotje voor alles haar gerei en gemak, zooals
het maar behoorde! Zij had haar lucifersbakje op den rand van den
schoorsteen staan, en boven den gootsteen haar zeepkommetje van wit
email; zij had haar rekje voor de potlepels en haar rekje voor de
keukendoeken, haar Keulsche potje voor het zout, haar bussen en busjes
voor koffie en peper en kaneel, haar twee houten aardappelbakken,
haar groentemanden en haar teilen en teiltjes voor elk gebruik;
achter de deur hing de krakend-nieuwe mattenklopper.
Op alle planken van de kast lagen blauwe papieren, die zij sinds
maanden reeds uit de afgedankte van het hotel had bijeengezocht. Haar
keukengordijntjes waren van witte vitrage, op haar tafel lag een
blauw-en-wit geblokt zeildoek, als in de keuken van de Veerbrug. Er
waren twee koperen knoppen aan het rijkelijk fornuis, en al haar pannen
waren van blauw glazuur. Dat alles had zij van Heins geld bekostigd!
En dan het kamertje! Daar stond Sprotje's ladekast bij het raam,
als eertijds in haar moeders huis .... daar stonden haar zes trijpen
stoelen en de bloempotten, en in den hoek het tafeltje met het
porceleinen bord. De wekkerklok blonk er op den schoorsteen. Hein
had hier een mooie ronde tafel gekocht, in de kleur van de ladekast;
van Sien hingen er, weerszij het spiegeltje, twee prachtige, gekleurde
platen in gouden lijst. De Diepelinks hadden samen een rieten leunstoel
gegeven en Ant een best koffieservies op een zwart gelakt blad.
Boven, naast den zolder, was het slaapkamertje, met een hoog kapvenster
en twee kasten in den muur. Daarin lagen de lakens en sloopen en
het lijfgoed geschikt, alles van geel katoen, dat Sprotje zelf bij
Diepelink op de haag had wit gebleekt.
En iedere maal, dat zij, die dagen, nog in de Zijdveldsche Dwarsstraat
kwam, bracht zij iets mee, een matje voor de zoldertrap, een aschbakje
op den kamer-schoorsteen, iets dat zij zich bezonnen had nog te
ontbreken, en dat zij van haar laatste spaargeld dan kocht. Zij
zette het er neer met een vrome bedachtzaamheid, alleen in het stille
huisje, zooals een Roomsch vrouwtje een bloempotje zetten zou voor
een zij-altaar van haar kerk....
Als Sprotje goed zich erin dacht, dat zij daar binnen enkele dagen en
voor altijd nu wonen zou, zij de "juffrouw," de bezitster van al dat
heerlijke, dat kostbare, dan kon zij zoo heftig en uitgelaten plots
haar arm om Heins hals slaan en haar hoofd tegen hem aandrukken,
dat het den jongen gansch week en warm om het hart werd. Hij vond,
dat Marie hoe langer hoe gekker op hem werd, nu het maar naar 't
trouwen liep .... "Zoo ging dat nou met de meissies," had hij in z'n
goedigen kop uitgemaakt, en hij was gelukkiger, dan hij ooit gedacht
had nog te zullen worden.
Alleen, met een plotselingen schrik, meende hij wel telkens te zien,
dat Marie nòg bleeker en nòg magerder begon te worden, dan zij vroeger
al geweest was; maar iedereen zei lachend, dat het door de verliefdheid
kwam, en dat zij maar eerst eens getrouwd moesten wezen ....
En toen, tegen het eind van September, op een zachten en stralenden
herfstdag, had de bruiloft plaats. In een vigelante reed het paar
bij Diepelink weg; zoo had Sprotje dat bepaaldelijk gewild. Zij had
haar nog altijd gloednieuwe zwarte japon aan, met het pas gemaakte
wit kanten vest er in; ook Hein stak in een zwart pak; hij droeg
de prachtige geelzijden das, die hij van Marie had gekregen, en hij
had een zwarten deukhoed op. Grootmoeder Diepelink keek hen na in de
deur. Moeder Diepelink was met Ant en den oom uit het Kerspel vooruit
gegaan, en Heins moeder zou ook op het stadhuis zijn. Tante Bartje,
wat ziekig, was op haar hofje.
Eerst toen zij weer bij Diepelink terug waren, om daar met de getuigen
een glaasje te drinken, kwam Sprotje wat tot zich zelf. Op het
stadhuis en in de kerk, als verdoofd en verblind, had zij nauwelijks
geleefd. Zij had alleen maar gedacht: nou is Hein mijn man,--een al
door malende gedachte, of zij ijlde.
En 's middags om drie uur was het feest in de linnenkamer van "de
Cannegieter:" het geschenk van haar "volk" bij het trouwen. Den
vorigen avond had Sprotje zelf er de tafel voor gedekt.
Hein en zij zaten midden voor het groote, ovale blad, Ant naast Hein
en moeder Diepelink naast de bruid. Aan den overkant zaten grootmoeder
Diepelink, oom Tinus en de moeder van Hein.
Die voelde zich niet erg op haar gemak bij dit gezelschap. Zij was
anders niet gauw om een antwoord verlegen, maar nu, in haar gesleten
bruin Zondagsche jak en met haar zwarte wollen kaper, wist ze zich al
te zeer de mindere van de twee zware, deftige bakers, wier welgedane
gelaten, omglansd door de hagelwitte neepjes-mutsen en het witzijden
lint dat daarrond gaat, met meerderheid glimlachten en nauwelijks op
haar letten.
Sprotjes oom zei evenmin heel veel. Een oolijk buitenmannetje,
met hard-roode geschoren kaken en wollig haar in zijn hals, zijn
zwart-lakensche pet vast op z'n hoofd, zat hij maar leep te luisteren,
en als moeder Diepelink wat ondeugends plaatste over de jonggetrouwden,
gaf hij haar stiekem een knipoogje en zei: "Nèt .... juust ....dà segge
'k ok."--
Ant, die 't erg warm had in haar donkerroode jurk, was zeer luidruchtig
en praatte veel en hard tot grootmoeder Diepelink.
't Was overigens zoo maar een kalm-genoegelijke bruiloft.
Sprotje was wel wat stil en wat bleek, maar "dat eurde zoo bie de
bruud'n," zei oom Tinus met een slim lonkje naar Hein.
En iedereen liet zich het eten best smaken. Hein niet het minst. Die
zat daar dik en stevig, als een blakende bruigom in het midden; zijn
blauwe oogen zonder veel wimper staken sterk in zijn rooden kop; zijn
koonen blonken, en zijn stijf-scheef kuifje leek van zilver in het
late zonlicht, dat over zijn hoofd naar binnen viel. Zijn ruwe mond
was lacherig tegen iedereen, en toen Sprotje hem daar zoo barstend
rood zag zitten, moest zij plotseling denken aan een avond, lang,
lang geleden, dat zij daarover iets heel zots en vies' had gezegd
.... zij bloosde van schaamte, of iedereen aan tafel het wist ....
Toen de soep was verorberd, een deugdelijke groentesoep met doppertjes
en stukjes wortel en bloemkool erin, zoo'n soep, waar moeder Diepelink
"haar ziel en zaligheid voor verkoopen zou," toen kwam er iets fijns
voor het fijne tongetje van de grootmoeder--Sprotje had zelf het
menu mogen vaststellen, en zij had dat, met veel overleg, naar ieders
bizonderen smaak gedaan. "Een deftige schotel," had zij zoo maar in
't vage aan den kok besteld, en de kok, die Marie goed gezind was,
had zijn best gedaan. Dat was een schaal vol saus met balletjes en
stukjes vleesch en bruine brokjes, die niemand thuis kon brengen;
maar de grootmoeder wou dit niet weten, praatte er over heen en noemde
vier vijf klinkende namen, waar zij dat vroeger iederen middag gegeten
had! Zij proefde met een zaakkundig gezicht. Er leken ook schijfjes
augurk in te drijven, en oom Tinus zocht die eruit te pikken, de
rest liet hij staan. Ant en Heins moeder trokken al eveneens vieze
gezichten; en deze, toen zij weer zoo'n bruin, vuns brokje in den
mond kreeg, sputterde het terug op haar bord, en schoot eensklaps met
haar voos-heesche stem uit den hoek: "Vos, je sel mijn nie fange dat
dà fleesch is!"
"Z' 'ebbe mien gesteren mien kàtte geskoot'n," zei oom Tinus langs
zijn neus weg.
Als ze tot den biefstuk met gebakken aardappelen waren gevorderd--voor
Hein en Ant gevraagd!--kwam de hotelhouder binnen, met Mevrouw,
om het jonge paar geluk te wenschen.
Vrouw Diepelink was dadelijk zeer gemeenzaam en Mevrouw deed ook lief
en vertrouwelijk met háár:--of ze er nog veel op uit was geweest, den
laatsten tijd?--"Och, menschlief," zei de baker, uit de hoogte, "'k ken
het niet bijhouwen; 't begin van 't jaar he'k twee teleurstellingen
gehad, bij mevrouw Petein en bij mevrouw Sitters .... maar nou ben
'k net van de week bij beron Boetselaar weg .... och, zoo'n lekker
jochie was dat daar, hé? .... 'k ben der negen weken geweest, en nou
te kommende week mot 'k naar notaris van Brakel.... En Sephietje hier,
is die al van de flesch?"
Sprotje was niet weinig verguld met al die hoogheid van moeder
Diepelink, en ze was volstrekt niet verlegen, toen de hotelhouder
en Mevrouw haar en Hein de hand schudden en feliciteerden, voor ze
weer heengingen.
Heins moeder echter, die niet dan terloops was gegroet, en die
verscheidene glazen wijn had gedronken, scheen erg uit haar humeur
geraakt; en er kwam even een heel pijnlijk oogenblik, toen zij,
boosaardig, over tafel aan Sprotje vroeg:
"En je suster uit Amersfoort, most die niet bij de bruiloft weze?"
Sprotje ontstelde; maar moeder Diepelink keek het oude mensch zoo
fel-verontwaardigd aan, dat die verder haar mond hield. Oom Tinus
kuchte en zag steelswijs eens naar Hein.
Hein had niets gehoord. Hein zat te smullen aan den biefstuk, een
biefstuk rood als bloed van binnen en van buiten als koffie zoo
bruin! de lillende, dampende lappen bracht hij zoo aan de punt van
zijn mes in den mond en hij smakte van geweld.
Toen tikte grootmoeder Diepelink, die veel feesten had bijgewoond,
aan haar glas, en met een plotseling luid-uitgezette stem toostte
zij in veel bloemrijke woorden van de huwlijksboot en rozenslingers,
die geen banden waren ....
Daarna werd er uitvoerig geklonken.
Maar Sprotje, door de mooie, feestelijke woorden van de grootmoeder,
en door den wijn, was in een stil-gloriënde stemming geraakt. Haar
wangen gloeiden en haar oogen waren heet en licht. Zij voelde zich
verheerlijkt, of zij in een geheel ander leven was gestegen; en toen
zij daarop Hein aanzag, keek die ook juist zoo warm en week naar haar,
dat het haar wonderzoel te moede werd .... Zij begreep niet hoe ze
ooit zoo tegen het trouwen-zelf had opgezien en ze verlangde met Hein
in hun huisje te wezen.
Een poosje wachtten zij; toen kwam de jongste kellner met de pudding
aangehaast--druk dat het dien middag was in 't café .... ze wisten
niet hoe alles af te loopen ....!--; vlug zette hij de borden rond,
vroeg aan Ant of die even de lepels wou bijleggen.
Het was de chocoladepudding met vanille-saus, Sprotjes eigen
lievelings-gerecht; een pudding zoo luchtig en zacht als bruine room,
en de vla weelderig-zoet daarover, als een vloeiend geel fluweel. In
een groote verteedering zat Sprotje neêr en proefde stil de smeltende
likjes.
En tegen het einde van den maaltijd, juist toen het gaslicht aanging,
kwamen de twee kamermeisjes en de kok zelf binnen, om de bruidsuikers
te helpen opeten. En die brachten opeens de rumoerigheid mee! De eene
kamermeid hield een voordracht, en de kok zong liedjes .... Sprotje
keek haar oogen uit, maar het behaagde haar weinig. De eigenlijke
bruiloft was al gauw op den achtergrond, en die drie hadden het
hoogste woord ....
De eerste paar maanden van Sprotje's huwelijk waren voor haar van
een groote gelukkigheid.
Zij voelde zich wel vaak heel moe en niet sterk, maar ze had weinig
te doen; in het keurige huisje, dat zij met hun tweeën nauwlijks
stoffig maakten, viel bijna niet te werken, hun kleeren waren nieuw,
en in de keuken van "de Cannegieter" had zij, de jaren door, aardig
wat bedrevenheid gekregen in het bereiden van het middagmaal.
Zij was in haar eigen huis, zij deed zooveel zij kon en wou, en op
de tijden, dat het haar goed dacht. Het was dat vrij-zijn vooral,
dat dag aan dag, en uur aan uur, haar een heerlijkheid bleef van
ongekenden aard.
Zij ging vaak alle meubelstukken en kleine voorwerpen in haar huisje
rond, betastte ze, wreef ze af met haar schort, bekeek ze in het
licht; zij opende haar kasten en laden, ontvouwde, telde, taxeerde
haar goed. Zij vond zich rijk. Zij verlangde niets meer.
Zij zag er altijd kraakhelder uit, in haar grijslinnen japon en de
blauw-en-wit gestreepte schort met de strooken op den schouder. De
menschen in de buurt noemden haar Júffrouw van der Kamp.
Zij kookte lekker voor Hein, veel beter dan hij 't ooit in zijn
kosthuizen was gewend geweest, en zij gaf toch weinig uit. Wel merkte
zij al gauw dat er, van negen gulden in de week, niet kon worden
opgedischt als aan de maaltijden in "de Cannegieter," doch dat vond
ze ook best .... ze at toch altoos genoeg .... en wat ze at was haar
eigen bestel. Iederen namiddag, met haar blinkend nieuwe boodschapmand
onder den arm, haar portemonneetje en haar huissleutel in de mand,
ging zij zelf inkoopen doen; soms kuierde zij nog een eindje naar
den oliemolen op ....
Hein vond, dat hij een "knap wijfje" had. In zijn wat lompere
gëaardheid moest hij wel, goedig, lachen, als zij zoo preciesjes haar
koffieblaadje schikte, met een doekje onder de melkkan en weer een
kleedje onder het blad, of als zij de boter in een vlootje deed en
met den achterkant van een lepel daar figuurtjes over trok, zooals
zij dat in het hotel had zien doen; dat leek hem wel teuterig, maar
het vleide hem toch.
Vooral de avonden vond hij heerlijk, als hij, na de boterham, de pet
achter op zijn hoofd en de ellebogen op tafel, onder de lamp zijn
krantje zat te lezen, en Marie hem nog een lekker kommetje schonk.
En Sprotje genoot; met haar knieën opgetrokken, haar voeten op
de stoof, zat zij te breien naast het koffieblad, waar, onder de
wit-steenen kan, het oliepitje pinkte. Zij dacht aan de avonden bij
juffrouw Jonkers, als die nog een kopje warm hield voor meester. En
nu zat daar Hein aan den overkant, aan hun eigen tafel, zijn goeie
kop onder hun eigen lamp, kalm en tevreden, omdat hij 't zoo goed
bij haar had! Soms keek hij op van zijn krant, vertelde er wat uit,
schaamachtig rood en de oogen naakt van trouw.
's Zondags schemerden zij in de voorkamer, bij het flauwe schijnsel
der lantaren, die enkele huizen verder stond; het koffielichtje pinkte
tusschen Ant's beste servies.
Hein luierde in den rieten stoel en Sprotje schoof haar trijpstoel
naast hem en leunde met haar hoofd op zijn schouder. Zijn ruwe hand
nam dan soms de hare en zij droomde zich terug in de zachte avonden,
dat zij zoo zaten samen op een bank in 't plantsoen.
"Zit je zoo goed?" hoorde zij in haar gedachten Hein weer zeggen
.... Vreemd, zij bezat hem nu geheel, en zij voelde zich zoo dankbaar,
en toch was het haar of zij iets verloren had. Zij voelde zich droevig
en gelukkig tegelijk, de tranen kwamen haar in de oogen, en zij kuste
hem op zijn blozende kaak.
Het eenige, wat Marie in haar stille huishouden te zwaar viel,
dat was het doen van de groote wasch. Maar zij wou dat niet aan
Hein bekennen. Heimelijk gaf zij de omvangrijke stukken buitenshuis;
later moest zij knoeien met de betaling .... herhaalde malen knoeide
zij,--tot Hein de ongeregeldheden merkte. Zoo ontstond hun eerste
ongenoegen; en omdat Hein driftig was, verliep dat onmiddellijk in een
ruzie met vloeken en veel geraas. Marie huilde, of zij nooit weer een
gelukkig oogenblik zou kunnen beleven. Maar Hein had al gauw berouw,
en zonder dat Marie een verklaring had gegeven van het ontbrekende
geld, werd de oneenigheid bijgelegd.
Een andere keer wist zij de geldrekening verwikkelder te maken;
Hein verloor er zijn kop bij, werd wel boos, maar kon met goed recht
niets zeggen, en Sprotje, in een verongelijkte vriendelijkheid,
kreeg haar zin.
Overigens zorgde zij best voor Hein; geen werkman van den molen kwam
in zoo netjes onderhouden kleeren op karwei als hij; altoos was zijn
eten op tijd klaar en altoos lekker .... zijzelf, ondanks de schralere
kost, werd gezonder van uitzicht dan in de maanden vóór haar trouwen;
't scheen wel, of zij de overspanning van haar laatsten zomer in
"de Cannegieter" heelemaal zou te boven komen ....
"Zagen zij 't wel?" zei grootmoeder Diepelink, "en hád zij 't niet
voorspeld?"
Toen, na drie maanden, begon Marie plots te sukkelen. Zij viel
verscheidene keeren flauw en kon geen eten meer zien.
Eenige weken later begreep zij, met het al maar rekken der dagen,
dat zij zwanger was.
Een over-teere, bijna bedwelmende verwondering ontsproot in haar
hart. Maar de meeste dagen, dien eersten tijd, was zij zóó ziek,
dat alle zoete vreugd haar verging.
't Was in het midden van den winter dan. Sprotje leed aan een
verkleumdheid of ze geen bloed meer had .... daar was geen warm worden
aan, en dat gevoel van innerlijke verijzing was haar nog ondraaglijker
dan elk ander kwalijk-bevinden, dat haar nieuwe staat meebracht.
Alle zorgen voor haar huisje waren haar al spoedig te veel; het was er
zoo netjes en zoo vriendelijk niet meer .... Hein zelfs merkte dat op,
doch hij maakte nooit een verwijt.
Hij was zoo inschikkelijk en zorgzaam, als Sprotje niet gedacht had,
dat hem mogelijk zou zijn; hij nam haar uit de hand wat hij kon,
beurde de zware dingen, pompte de emmers water 's morgens, kreeg
boven uit de kasten, wat zij hebben moest ....
--Negen maanden .... 't was wel lang, troostte hij haar en zichzelf,
maar als er een paar om waren, werd ze wel weer gezonder .... zoo
hadden alle vrouwen dat .... en na 't eerste kind werden ze altijd
sterker ....
Hij was gelukkig en trotsch, dat hem een kind zou geboren worden.
Maar met de weken, die verliepen, werd Marie niet beter.
Haar gezichtje was oud van trekken geworden en door zijn nietigheid
heel kinderlijk tegelijk; heur haar was krachteloos en zoo vaal
van kleur, dat het grijzig leek, en haar oogen hadden de vragende
smartelijkheid van een dier, dat lijdt, en niet begrijpt wat en waarom.
Soms, op zon-warme middagen, als ze alleen thuis was en lang had
gerust, voelde zij zich wel beter; dan waren haar gedachten innig en
zacht-opgetogen, en van een hoopvolle gelukkigheid over het groote,
dat haar te gebeuren stond.
Doch met de vijfde maand was zij zóó zwak geworden, dat er een dokter
diende geraadpleegd. Het was niet dezelfde dokter, die haar vroeger
wel behandeld had; 't was een jong hospitaalarts, maar zeer zorgzaam
ook en begrijpelijk. Hij vroeg haar van allerlei uit haar leven,
van haar kindsheid af; hij scheen haar welgezind te wezen, schreef
medicijnen voor en versterkende middelen, die zij krijgen kon uit
een fonds voor onbemiddelde kraamvrouwen en aanstaande moeders.
En de eerste weken kwam Sprotje aardig wat bijgeleefd; met nieuwen
moed begon zij aan de kleertjes voor het luiermandje te werken;
Hein herademde.
Doch toen in de zesde en zevende maand de lasten der zwangerschap
grooter werden, zakte zij weer in.
De dokter deed moedeloos; wat hij voorschreef, verdroeg zij niet
langer, en voor eieren en melk had zij een weerzin, die niet te
overwinnen was. Hij beval rust aan, rust....--Ze moest wel zeer
ontzien worden, zei hij, afzonderlijk, tegen Hein.
Nu de eerste, groote beproeving voor dit schamele lichaam aanbrak,
nu bleek het daartegen niet bestand.
Het begon vreemd spaak te loopen in het keurige huisje aan de
Zijdveldsche Dwarsstraat. Ant, veel minder in zichzelf gekeerd, dan
zij de laatste jaren wel geweest was, kwam meest 's avonds een handje
helpen; 's morgens verscheen vaak grootmoeder Diepelink, erg jichtig
weer en daarom slecht geluimd, maar vol goede bedoelingen toch, en
zij hielp altijd wat uit den weg; zij had ook, uit oude vriendschap,
beloofd, het kind te zullen bakeren, als 't zoover was. Het meeste
wil nog had Sprotje in die dagen van Heins laatste kostvrouw, die
een straat verder woonde, een trouwhartige ziel, die deed wat ze kon,
en meer.
Zoo sukkelden zij de weken door.
In het gemoedsleven van Sprotje was een vreemd iets gekomen, waar zij
nooit over sprak. Zij had vaak gehoord van den wonderlijken hang bij
zwangere vrouwen naar een bepaalde lekkernij of naar een bepaalden
drank. Haarzelf was niets dergelijks wedervaren. Maar onafwendbaar en
onontkomelijk, zoodra zij maar even met haar gedachten alleen bleef,
was er, langen tijd, in haar het schreiende en tegelijk zoete verlangen
naar juffrouw Jonkers en naar het kleine Wilmpje.
Zij gaf er zich wel rekenschap van, dat klein Wilmpje nu een jongen
moest zijn, dien zij niet eens meer kennen zou, dat juffrouw Jonkers
haar al lang vergeten was, en ook niet de juffrouw Jonkers van voor
acht jaar geleden meer kon wezen,--het verlangen bezat haar als een
ziekte en geen redeneering van haar ijl-zwakke hoofd was daartegen
bestand.
Eens had zij aan Hein gevraagd, of het kind, als het in leven bleef,
Wilmpje mocht heeten.... 't Ging voor een jongen en voor een meisje
.... Meisjes heetten ook vaak Wim of Wilmpje ...., had zij in een
hartstochtelijken drang eraan toegevoegd. Hein, die de verhalen van
bij Jonkers wat vergeten was, begreep niets van de voorliefde voor
dien naam; hij vroeg, dorst niet aandringen, beloofde vaag. Het
dwaas-felle van haar toon had hem hevig verontrust.
Sprotje zelf, in bezonkener oogenblikken, maakte zich over die vreemde
aanvechtingen wel bezorgd. Op een morgen ondervroeg zij, zijdelings,
grootmoeder Diepelink.
"Snoepen, en lekker eten alleen? .... wel nee, ziel ...." vertelde
die dadelijk in een rijk relaas uit haar jarenlange ondervindingen;
"je ken het zoo mal niet bedenken, of vrouwen in positie halen het uit;
.... 'k heb er een gekend, die altoos rauwe koffieboonen at .... een
ander wou met geweld een kanarievogel in huis hebben .... een ander
liep iederen dag naar de guldensbazar--dat was een rijke Mevrouw in
Rotterdam--en kocht daar de raarste dingen .... 'k heb er ook een
gekend, die niet ophield, of ze most een horloge hebben, en 'r man
verdiende nog geen zeven gulden in de week ...."
Sindsdien streed Sprotje niet langer tegen haar zonderlinge begeerten,
doch zij gaf er zich met een groote zorgeloosheid aan over, en vele
middagen verliepen in een vreemd-bewogene en zoet-kwellende mijmerij.
In de zevende maand werden Sprotje's lasten zeer groot. Haar eigen
lichaam was afgeteerd tot vel over knokels, maar het nieuwe leven in
haar groeide met een angstige voorspoedigheid. Als zij zich bewoog
door huis, zeeg haar magere gezicht met den smartelijken mond en de
vragend starende oogen, schuin voorover op den dunnen, uitgegroefden
hals; haar smalle borst, tusschen de puntig vooruitkomende schouders,
was als weggevreten, zoo nietig en schraal, maar daaronder, geweldig,
bijna afzichtelijk, bolde het wreede, zware lijf.
Zij moest nu telkens, vooral als zij lang stil zat, met een
plotselingen schok, of iets haar kwetseerde, de hand in de rechterzij
drukken. En zij dacht dan aan Sien, hoe die voor haar moeders bed
had gezeten; zij zag zoo klaar en ijl, of 't in een droom was, Siens
gelaat en houding. Zij merkte vaak met verwondering, dat zij verlangde
naar Sien .... en naar 'r kinderen.
Het eerste kind was, een jaar oud, gestorven. Zij hadden er nu twee
andere, gezonde, flinke jongens scheen het, een van drie jaar en een
van veertien maanden. Sprotje had geen van beiden gezien.
Ook aan Ant was zij zeer gehecht in dien tijd. Ant leek zooveel op
moeder. Ieder jaar méér, had die datzelfde uiterlijk gekregen, dezelfde
hoogroode koonen in het wat hoekige gezicht, en dezelfde lange, vale
wangstukken langs de ooren, onder de groote slapen; dat gezicht, dat
geen leeftijd had, altijd bloosde en toch ongezond zag. Maar Ant's
oogen waren niet als moeders donker-stille, vlak-afgetrokken oogen;
die zagen duister-brandend, als aangegloeid door een begeerte of een
wroeging, die niemand kende.
't Was in Ant 'r spreken vooral, dat Sprotje haar moeder terug
vond. Met denzelfden goedig-verbaasden spot kon zij een "rare sijs!" of
"malle piet!" van iemand zeggen, en met dezelfde, wat klaaglijke
verongelijktheid een: "Wel-god-nog-en-toe," als zij iets hoorde,
dat haar niet aanstond.
Sinds haar verkeering met Busselaar was afgesprongen, had zij zich in
een taaie nauwgezetheid op haar werk toegelegd. Zij hoorde al gauw
bij de ploeg meiden, die tot het hoogste loon waren opgeklommen,
en onder het fabrieksvolk werd gezegd, dat Ant Plas nog wel 'ns
opzichteres van haar afdeeling zou worden.
In die weken toonde zij een nog grootere werkkracht en een nog grootere
gewilligheid vooral, dan in de dagen van haar moeders ziek-zijn,
toen zij het kleine huishouden aan het Dijkje deed. Iederen dag kwam
zij, tusschen haar fabrieksuren, aan de Zijdveldsche Dwarsstraat,
en al haar avonden sleet zij er insgelijks. Zij deed voor Marie
wat er maar te doen viel. Zij kookte het eten, wiesch de vaten,
verstelde de kousen en de werkkleeren van Hein. Al gauw had zij de
hulpvaardigheden van grootmoeder Diepelink en van Heins vroegere
kostvrouw geheel overbodig gemaakt.
En Hein, onder de zorgen dier gestadige verpleging, begon weer wat
licht in het leven te zien. Hij had soms niet geweten, waar hij het
zoeken moest, toen, na de eerste maanden van krukkeligheid, Marie,
instee van gezonder, maar al zwakker en zieker werd. Die ziekelijkheid
zelf beangstigde hem wel, want hij hield veel van haar, doch hij wilde
toch niet gelooven aan een ernstige dreiging; hij kniesde maar over de
triestigheid om hem heen, hij voelde zich tobberig en verlaten ....:
Marie was zoo stil en zoo verwezen en leefde haars weegs of er niets
anders bestond dan het kind en zij. Hein was ten slotte heelemaal
niet blij meer, dat er een kind komen moest. Hij kon niet tegen
de narigheid.
Sprotje, als zij hem zoo met z'n goedig-somberen bullekop het huis
uit zag gaan, dacht vaak aan dat oude zeggen van hem, in de dagen toen
zij zoo geworsteld had met het vinden van een dienst. Zij voelde wel,
dat zij nu te kort schoot in zorg voor hem, maar zij kon niet anders;
en zij was Ant dubbel dankbaar, dat die 't weer wat prettig maakte
bij hen thuis.
Niet altijd twee, drie vreemden over den vloer .... het bed weer
behoorlijk gespreid, en het eten op tijd klaar .... Eigenlijk kwam
Ant's plompere manier van doen en Ant's ruwere wijze van de pot te
schaffen ook nog beter overeen met Heins eigen manieren en Heins
eigen smaak, dan het wat preciese en pietepeuterige, waaraan hij, de
eerste maanden van zijn huwelijk, zich had onderworpen. Hij had zich
altijd wat in moeten houden voor Marie, was, om haar plezier te doen,
trouw voor den eten zijn handen gaan wasschen, en hij at vaak lomp
uit angst op haar heldere servet te knoeien. Bij Ant luisterde dat
allemaal zoo nauw niet; die stond wel altijd met de een of andere
vuile vaatdoek klaar en zei: "daar is 't pompwater goed voor," of
"met een dweil van een dubbeltje kom je ver."
Sprotje was te ziek, om zich veel van het veranderde huishouden aan
te trekken; zij scheen het niet eenmaal te merken. Zij bracht haar
dagen door, slepende van bed op stoel; met moeite ging zij iederen
mooien middag het hekje van hun achteruit door, op het lapje weiland,
dat daaraan grensde.
In den uitersten hoek, bij een zwarte schutting, wemelde de zachte
schaduw van een boom uit den tuin daar achter; een stoel en een stoof
hadden Hein of Ant er voor haar heen gebracht.
Met haar kleine, bleeke hoofd, zoo ijl in het licht, en haar witte,
blauw-beäderde handen naast zich aan de stoelzitting geklemd, zat
zij en koesterde zich in de zon, die door de al dunne boomkruin
kwam gespeeld.
Haar puilende lichaam scheen wat geslonken deze laatste maand, en
minder afzichtelijk; en als een voorbode van de verlossing reeds,
gevoelde zij minder last.
Het was September, de maand waarin haar moeder stierf, de maand waarin
zij was getrouwd.
Er dreef een goudige, vochte teerheid door de lucht; het gras zag
zoo donker-zacht-groen, en aan den hemel kwam een enkele kleine,
bleeke wolk langs gevaren.
Sprotje staarde voor zich uit, droomde zich weg in het verleden. Zij
zag zich staan aan het hekje van hun oude achteruit, zij zag de wijde
weilanden, waar de touwslager langs zijn deinende draden liep en de
stoomvlokjes zilverden boven de lijn van den verren treindijk. Zij
dacht haar leven na, zij dacht aan haar vader, aan haar moeder;--aan
haar vader, die zoo ongelukkig zijn leven had zien enden; aan haar
moeder, die steenen moest sleepen, toen zij nog maar een kind was,
die later, haar dagen door, zich had afgewerkt voor hen allen, tot
zij er hard en bits van was geworden. Zij dacht aan dat alles, en
zij dacht aan de weinige, lange jaren van haar eigen leven .... Een
algeheele treurigheid overviel haar, en zij peinsde met een groot en
teeder medelij aan het kind, dat uit haar geboren zou moeten worden.
Lange tijden aaneen kon zij in een vaag en woordenloos maar
smeltend-innig gebed, over dat kind Gods zegen afsmeeken.
Zij dankte ook wel den Heer, dat hij haar nog de vreugde van haar
eigen huisje en het geluk van Heins trouw gegund had. Doch voor haar
bevalling bad zij zelden.
"Om en bij den zesden October," had de "juffrouw" gezegd. "Om en
bij den zesden October," zei Sprotje vaak in zichzelf, maar met een
gedachte van afscheid en dood.
Nu de laatste paar weken van haar zwangerschap waren aangebroken,
was zij er zeker van, dat met het verstrijken van dien tijd ook haar
leven zou geëindigd zijn.
En sinds die vastheid in haar groeide, was, de uren door, alles wat zij
zeide of dacht van een roerende zorgvuldigheid voor het ongeboren kind,
dat zij voelde leven, en dat zij zeker wist, nooit te zullen zien.
Haar laatste krachten spande zij in om de kleertjes te schikken en
om klaar te leggen, al wat het eerste noodig zou zijn. Haar witte,
als reeds uitgestorven handen hadden het wiegje voorzien en het
dekje opgeslagen, dat zóó het kindje er in kon neergelegd. In de
kast stond het fleschje fijne, zoete olie, waarmee het de eerste maal
moest afgewasschen worden, en erbij lagen de zachte, linnen lapjes,
om de oogjes en het mondje uit te vegen, en het teere huidje te
drogen. Iederen avond liet zij Ant nog een nieuwe bizonderheid over
de verpleging of de kleertjes vragen aan grootmoeder Diepelink of
aan tante Bartje.
Zij bepaalde zelf de plaats van het wiegje in de kamer, dat het kindje
geen tocht zou voelen, zij wees het gerei aan, dat bizonderlijk voor
de voeding moest gebruikt worden, zij deed nog een tinnen wiegkruikje
koopen, een doosje talkpoeder en een stukje zachte zeep. Over een
naam sprak zij niet meer.
Zij zei alles met een zoo klare en verre stem, dat wie haar hoorde,
voelde, dat zij sprak met den dood in het uitzicht.
Eens zat Hein aan tafel te huilen als een klein kind.
Er ging in die dagen zulk een liefheid van haar uit, dat het iedereen
een behoefte was, haar iets liefs terug te doen.
Tante Bartje had nog drie fijne hemdjes genaaid en grootmoeder
Diepelink had zelf wollen sokjes gebreid. Toen moeder Diepelink
juist in dien tijd opnieuw in "de Cannegieter" was gaan bakeren,
kwam vandaar, op een avond, een mooie wollen jurk en een witte kaper.
Sien had reeds vroeger twee dekentjes voor de wieg gestuurd.
Vele weken geleden was Sprotje eens een mutsje van witte en roze wol
beginnen te haken; lang was ze te zwak geweest om aan het werk te
vorderen. De laatste dagen, met een koortsigen ijver, was zij opnieuw
daaraan getogen.
Aan datzelfde, bijna voltooide mutsje werkte zij nog, toen de eerste
pijnen haar overvielen.
Twee dagen en twee nachten duurde de kamp van het oudere, zwakke
leven, dat het nieuwe moest voortbrengen, en van het nieuwe, sterke,
dat het oude verbrijzelen ging.
En toen eindelijk, na veel jammer, de strijd was beslecht, toen het
gemartelde moederlichaam plots weggeslonken lag tot de nietigheid
van een kinder-karkasje, toen was daar het nieuwe leven, welvoldragen
en sterk.
"Een flink kind," zei de vroedvrouw, die den dokter had bijgestaan,
"het aardt naar den vader."
Op haar laatste, smartelijke verlangen, lei men, zoodra het gewasschen
en gekleed was, het jongetje naast haar op het kussen;--doch zonder
dat ze de kracht meer had het hoofd te wenden en te zien, nog geen
uur na de verlossing, stierf zij.
Het kind werd uitbesteed bij grootmoeder Diepelink. Ant hielp het
verzorgen.
Hein, alleen in zijn vereenzaamd huis, wist van verdriet en
onwennigheid niet, hoe zijn uren door te komen.
En op een avond in Maart, dat hij bij Diepelink was geweest, zei Hein
het, met een dompige stem vol goedig schuldgevoel:--Een man met een
huishouden kon niet zonder vrouw.... Als Ant hem wilde....
En nog vóór de Mei weer in 't land was, trok Ant met Wilmpje,
die kostelijk was gegroeid, naar het huisje aan de Zijdveldsche
Dwarsstraat. Haar potkachel had ze er den vorigen middag laten brengen.
En zoo, voor zijn verdere leven, nam Hein de derde nu, Ant, na Sien
en na Marie.