V
_79_ Prosa est producta oratio a lege metri soluta. prosum
enim antiqui productum dicebant et rectum, unde ait
Varro, apud Plautum ‘prosis lectis’ significari rectis. unde
etiam quae non est perflexa numero sed recta prosa oratio 5
dicitur, in rectum producendo. | praeterea tam apud
graecos quam apud latinos longe antiquiorem curam fuisse
carminum quam prosae. omnia enim prius uersibus condebantur,
prosae autem studium sero uiguit. primus apud
graecos Pherecydes Syrus soluta oratione scripsit, apud 10
romanos autem Appius Caecus aduersus Pyrrhum solutam
orationem primus exercuit. iam exin ceteri prosae eloquentia
contenderunt.
_79._ Isidor. orig. I 37, 1: *Prosa est ... rectum producendo*.
alii prosam aiunt dictam ab eo quod sit profusa, uel ab eo
quod spatiosius proruat et excurrat nullo sibi termino
praefinito. *praeterea tam ... eloquentia contenderunt.*
_Isidori capituli mihi contulit Vsener codices Bernenses hos:
A = cod. 101 B = cod. 224 C = cod. 36 saec. X uel XI D = cod. 95
saec. XII uel XIII_
2 producta _sup. lin. add. ab alt. manu in A_ ||
4 uaro _A_ || letis {*above e: c} _D_ ||
significare _BD_ || 5 perflexa _AB_ per.lexa
{*above .: p} _C_ perplexa _D_ || 6 producenda
_D_ || preterea _D_ || 7 grecos _A_ || aput latinos
_A_ || longe _ab alt. m. add. C_ || 8 prosę _AB
prose C_ || p̃rius _C_ || condebatur {*above ‘at’: n}
_C_ || 9 prose _C_ || prim; _A_ || grecos _AD_ ||
10 ferecides _ABCD_ || syrus _AD_ sirus _BC_ ||
oration~ _B_ || _recte
iudicauit Vsener quae uolgo leguntur cap. 38, 12
quondam uerbis nostris adscripta fuisse, praue
relata ad § 11_ ‘ante Pherecydem’; _sunt autem
haec:_ hoc (hunc _AB_) apud graecos Hecataeus
Milesius (achatesius milesius _A_ acatesius melesius
_B_ acathes milesius _ras. trium litterarum post_
acathes _D_) fertur primus conposuisse uel ut alii
putant Phercydes Syrus (ferecides sirus _ABD_). _de
C tacet Vsener_ || apius _C_ || caecus _A_ cecus
_CD_ c&us _B_ || pirrum _ABCD_ || 12 prius {*above
u: M} _M alt. m. add. A_ prius _C_ || exhinc &
caeteri _A_ exhinc & ceteri _BCD_ || pose {*above
po: r} aeloquentia condiderunt _C_
_80_ Et in carmine et in soluta oratione genera dicendi
sunt tria probabilia, quae graeci χαρακτῆρας uocant nominaque
eis fecerunt ἁδρόν ἰσχνόν μέσον. nos quoque quem
primum posuimus uberem uocamus, secundum gracilem,
tertium mediocrem. uberi dignitas atque amplitude est, 5
gracili uenustas et subtilitas, medius in confinio est utriusque
modi particeps.
_R = cod. Lugdun. Rottendorfianus Gronou. 21 saec. XII (cf.
Hertz ber. d. berlin. acad. 1847 p. 411)
1 quem ipse contuli_ in soluta] in _om. R_ ||
2 pabilia (_corr. ex_ babilia) eis fecerunt tria u~
nos primum uberem uocamus _om. reliquis R_ ||
5 atq: atq: _R_
His singulis orationis uirtutibus uitia agnata sunt pari
numero, quae earum modum et habitum simulacris falsis
ementiuntur. sic plerumque sufflati atque tumidi fallunt 10
pro uberibus, squalentes et ieiuni dici pro gracilibus, incerti
et ambigui pro mediocribus. uera autem et propria
huiuscemodi formarum exempla in latina lingua M. Varro
esse dicit ubertatis Pacuuium,
gracilitatis Lucilium, mediocritatis
Terentium. sed ea ipsa genera dicendi iam antiquitus 15
tradita ab Homero sunt tria in tribus: magnificum
in Vlixe et ubertum; subtile in Menelao et cohibitum, mixtum
moderatumque in Nestore.
8 uicia _R_ || 10 emenciuntur _R_ || 12 propria] pa
{*above p: i} _R_
Animaduersa eadem tripertita uarietas est in tribus
philosophis quos Athenienses Romam ad senatum legauerant 20
impetratum, uti multam remitteret, quam fecerat
is propter Oropi uastationem. ea multa fuerat talentum fere
quingentum. erant isti philosophi Carneades ex academia;
Diogenes stoicus, Critolaus peripateticus. et in senatum
quidem introducti interprete usi sunt C. Acilio senatore, 25
sed ante ipsi seorsum quisque ostentandi gratia
magno conuentu hominum dissertauerunt. tum admirationi
fuisse aiunt Rutilius et Polybius philosophorum trium sui
cuiusque generis facundiam. uiolenta, inquiunt, et rapida
Carneades dicebat, scita et teretia Critolaus, modesta Diogenes 30
et sobria.
_80._ _Gell._ VI 14, 1: *Et in carmine ... et sobria*.
unumquodque autem genus ut diximus, cum caste pudiceque
ornatur fit illustrius, cum fucatur atque praelinitur fit
praestigiosum. Macrob. sat. I 5, 14: illos dico quos
Athenienses quondam ad senatum legauerant impetratum uti
multam remitteret, quam ciuitati eorum fecerat propter Oropi
uastationem. ea multa fuerat talentum fere quingentum. erant
isti philosophi Carneades ex academia, Diogenes stoicus,
Critolaus peripateticus, quos ferunt seorsum quemque
ostentandi gratia per celeberrima urbis loca magno conuentu
hominum dissertauisse. fuit ut relatum est facundia Carneades
uiolenta et rapida, scita et tereti Critolaus, modesta
Diogenes et sobria. sed in senatum introducti interprete usi
sunt C. Acilio senatore.
20 filosophis _R_ || atenienses _R_ || senatum
populi legrauerunt imperatum _R_ || 21 remitterent
_R_ || fecerant _R_ || 22 uastacionem _R_ ||
25 cecilio _R_ || 27 disseritauerunt _R_ ||
admiracioni _R_ || 28 polibius _R_ || 29 rapida
capida _del._ capida _R_ || 30 terecia _R_ ||
modesdiogenes {*above di: ta} _R_
_81_ Ἤθη ut ait Varro de latino sermone libro V, * * nullis
aliis seruare conuenit, inquit, quam Titinio Terentio Attae.
πάθη uero Trabea; inquit, Atilius Caecilius facile mouerunt.
1 _lacunam signauit O. Iahn_ || nullis aliis
_Ritschelius parergon plaut. I p. 194_ nullus ali
_N_ || 2 atte pathe _N_
‘Egone illam? quae illum? quae me? quae non? sine
modo, mori me malim. sentiet qui uir siem’: praecise,
inquit Varro, generat animi passionem. quod noui generis 5
cum non sit interiectio sed ademptio, tamen interiecti
animi causa uocitamus. ‘tu me homo adigis ad insaniam’
irascentis et haec oratio est, licet nulla sit interiecta
particula. ‘tun consulis quicquam’? et haec irascentis
oratio est. ‘tremo horreoque postquam aspexi hanc’ 10
adfectus ob amorem. ‘heus heus pater, heus Hector’ a
dolore mentis adfectus. ‘mane mane, porro ut audias’ cupiditatis
adfectus est.
_81._ Char. p. 241, 27: *Ἤθη ut ait ... adfectus est*. _cf._
Isidor. orig. II 14.
4 egone] _Ter. Eun. I 1, 20_ || illam quae] illamq:
_N_ || 6 praecisę _N_ || 8 tu me] _Terent.
Ad. I 2, 31_ || 10 tun] _Ter. Ad, I 2, 47_ ||
11 tremo] _Ter. Eun. I 2, 4_ || 12 adolere _N_||
13 adfectae _N et edit._
_82_ Id praesente legatis omnibus exercitui pronuntiat.
_82._ Donat. in Ter. Eun. IIII 3, 7: _Nescio quid profecto
absente nobis turbatumst domi_: aut subdistinguendum est et
subaudiendum ‘me’ aut ἀρχαισμὸς figura est ‘absente nobis’
pro nobis absentibus. Pomponius: ‘sine ergo istuc praesente
amicis inter cenam’. Varro ad Marcellum (Varro Marcello
_codd. omnes_ Varro in Marcellum _uolg._): *id praesente ...
pronuntiat.*
1 exercitu _codd. ut Schopenius mecum communicauit:
num seruandum coll. Prisciano VII p. 363, 6?_
_83_ Later lutum iugmentatum.
_83._ Char. p. 135. 17: Later an lateris? et huic nominatiuum
singularem ablatiuus restituet singularis, si E litteram
deponat. Varro de sermone latino V: *later ... iugmentatum.*