Dionysius autem Aristarchi discipulus, cognomento
Thrax, domo Alexandrinus, qui Rhodi docuit, lyricorum
poetarum longe studiosissimus, tres tradidit quibus nunc
omnes utuntur βαρεῖαν ὀξεῖαν περισπωμένην.
6 dionisius _L_ || aristarci _L_ || 7 trax _L_ ||
alexandrios{*above o: u} a qui rodii _L_ || liricorum
_L_ || 9 baria noxian perispomenon _L_
Tyrannio uero Amisenus, quem Lucullus Mithridatico 10
bello captum Lucio Murenae concessit, a quo ille libertate
simul et ciuitate donatus fuit, quattuor scribit esse
prosodias βαρεῖαν μέσην οξεῖαν et περισπωμένην. atqui
memoriae proditum est hunc ante alios fuisse pronuntiatione
peritum, quod nequaquam assequi potuisset, nisi tenore 15
singularum uocum diligentissime perquisito.
10 tyrannion uero iamisenus _L_ || lucillus
mitridatico _L_ || 11 captam _corr. in_ captum _L_ ||
munere _corr. in_ murene _L_ || concesit _L_ || quo
illo _L_ || 12 fuit] sit _L_ || 13 barian
mesehenoxiant perispomenenat qui _L_ || 14 peritum]
potiorem _L_ || assequi] esse{*above e: a} qui _L_
In eadem opinione et Varro fuit, qui in leges suas
redegit accentuum scientiam et doctrinam, isque omnibus
a se propositis euidentissimas affert probationes, ut id quoque
pro media prosodia facit; dicendo ipsam naturam nihil 20
facere totum, ubi non sit medium. ut enim inter rudem
et eruditum, inter calidum et frigidum, amarum et dulce,
longum et breue sit quiddam medium, quod neutrum est,
sic inter imam summamque uocem esse mediam, ibique
quam quaerimus prosodiam. neminem musicum esse, qui 25
mediam uocem in cantu ignorauerit, nec quemquam potuisse
dicere in sono chordarum aut uoce tibiarum assaue
uoce cantantium μέσην esse, si non in omni uocis natura
esset medium, minimeque mirum, ut in hanc multorum
sensus non animaduertat, cum illum, qui in cithara aut tibia 30
aliquanto uberior est, saepe totum non sentiat meatum.
17 qui in _Endl._ quin _L_ || 18 redigit _L corr.
Endl._ || scientia et doctrina _L_ scientiam.
doctrina _Endl._ || isque] eius quae _L_ ||
19 quodque _L_ || 20 prodosia _L_ || dicendo ipsam]
_hic incipit Wasi (cf. supra p. 49) excerptum (= W)
his uerbis: Varro laudatus in Seruii Ms. Cap. de
Accentib. pluribus pro Media Prosodia arguit_, ipsa
in natura nihil totum || 22 amarum et dulce longum
et breue _W_ et amarum dulcem longum et brebem _L_ ||
23 sit] est _LW_ || quoddam _W_ || 25 querimus _L_ ||
musicam _L_ || 26 quenquam _W_ || potuisse _L_
potius esse _W_ || cordarum _L_ || aut uoce quarum
aliaue _L_ alia uoce buccinarum assaue _W_ ||
28 mesen _LW_ || si _W_ si si _L_ || 30 illa quae
_LW_ || chitera{*above e: i} aut quia aliquando
_L_ cithara auditur quia aliquanto _W_ || 31 tatum
_corr. in_ totum _L_ tantum _W_ || cum illam, quae
etc., saepe totum non sentiat theatrum _ci. Wachsmuth_
Praeterea minus reliquis notam, primum quod ea sit
principium aliarum ut μέση in musice initium cantionis, et
omnium rerum initia semper obscura sint. dein quod omne
medium in angustis non uideatur, ut punctum in quamuis 35
magno orbe, quod uocant κέντρον. nullum esse corpus,
ubi non sit medium, et omnem uocem corpus esse,
omnem igitur uocem medium habere. quod enim fuit deorsum
prius in medium succedere quam euolet sursum, et
quod sursum est ante eodem uenire quam deorsum, quare 40
utriusque compitum medium esse. et multa praeterea latius
in eam rem disputata profert, quae nunc nobis locus
non est iterare. scire enim oportet rationis huius recens
non esse commentum, sed omnium, qui ante Varronem et
Tyrannionem de prosodia aliquid reliquerunt, plurimos et 45
clarissimos quosque mediae huius fecisse mentionem, quos
omnes sibi fuisse auctores Varro commemorat: grammaticos
Glaucum Samium et Hermocraten Iasium; item philosophum
Theophrastum peripateticum cui diuina facundia
nomen adsciuit, nec non eiusdem sectae Athenodorum, 50
summi acuminis uirum, qui quandam prosodiam μονότονον
appellat, quae uidetur non alia esse quam media, licet diuerso
uocabulo.
32 preterea _L_ || 33 mese _W_ mesae _L_ || musica
_W_ || 34 omnia initia _W_ || deinde _W_ || 35 in
quamuis _W_ non quamuis _L_ || 36 quod] quem _LW_ ||
centron _LW_ || 38 fuit _Weil et Benloew théor. gén.
de l’accent. lat. p. 16_ fluit _LW_ || 39 succendere
_L_ || 40 eodem uenire _Weil et Benloew l.s._ eo
deuenire _LW_ || quare utriusque _L_ quantumuis _W_ ||
41 et multa--14 aliquid reliquerunt] _om. W_ ||
42 disputatam _L_ || locum est iterarae _L_ ||
44 barronem _corr. in_ Varronem _L_ || 45 relinquerunt
_L_ || Haec Varro, qui plurimos _W_ || 46 quoque _L_ ||
huius sibi fuisse autores commemorat _W_ || 47 barro
_corr. in_ Varro _L_ || 48 ioseum _L_ || philosofum
theoprastum _L_ || 50 ut henothorum _corr. in_
athenothorum _L_ || 51 prosodoam _corr. in_
prosodiam _L_ || monotonon _corr. in_ monotomon _L_
Nec desunt, qui prosodias plures esse quam quatuor
putauerint. ut Glaucus Samius, a quo sex prosodiae 55
propositae sunt sub hisce nominibus: ἀνειμένη,
μέση, ἐπιτεταμένη, κεκλασμένη, ἀντανακλωμένη, νήτη. sed
hic quoque non dissentit a nobis. nam cuiuis ex ipsis
nominibus intellectu procliue est tres primas esse simplices
et non alias quam βαρεῖαν μέσην ὀξεῖαν, postremas 60
autem tres duplices et quasi species unius flexae, quae
est genere una. hanc enim flecti non uno modo omnes
putauerunt, Eratosthenes ex parte priore acuta in grauem
posteriorem, Theodorus autem aliquando etiam ex graui
in acutiorem excendere. ceterum Varro in utramque partem 65
moueri arbitratur, neque hoc facile fieri sine media,
eamque acutae coniunctam plerumque esse potius quam
grauem, quod ea propius utramque est, quam illa superior
et inferior inter se.|
54 nec desunt _L_ nec deesse monet Seruius _W_ ||
prosodosias _L_ || 55 prosodiae sunt _LW_ ||
56 hiisce _W_ || ansimen himesip petamene cecasmen
antanaca homenehc _L_ an simenhimes ip pentamene
cecasmen antanaca homenech _W_ || 58 desentit _L_ ||
60 uariam mesenoxian _L_ || 63 erat ostenes _L_ ||
64 posteriorem _om. W_ || autem _om. W_ ||
65 extendere _W_ || in utramque partem _Weil et
Benloew l.s. p. 14_ in utraque parte _LW_ ||
66 hoc] his _LW_ || 67 acutam plerumque esse putius
quam grabem (_corr. in_ grauem) _L_ acutam plerumque
esse potius quam grauem _W cf. supra p. 55_
adiunctam _ci. Vsener_ || 68 probrius utraque _L_ ||
69 inter se] _hucusque W_
Media, quae inter duas quasi limes est, quod grauioris 70
quam acutioris similior est, in inferioris potius quam
superioris numerum relegatur. in hoc enim fere doctissimorum
consensus est, acutam plus una uno in uerbo esse
non posse, graues esse complures.
71 similior est] similiores _L_ || putius _L_ ||
72 superiorum || 73 uno _om. L_
Prosodiam ibi esse dicimus, ubi aut sursum est aut 75
deorsum. quae demissior est, ea a pluribus βαρεῖα appellatur
graece, latine uero grauis ideo quod deorsum est,
in sede scilicet ponderum grauiorum. at eam quae sursum
est Glaucus ἐπιτεταμένην, item alius aliter, sed nemo
adhuc leuem uocauit, quamuis id erat graui contrarium, 80
uerum ea nomen optinet ὀξείας latine acutae, ideo quod
tenuis et omne acutum tenue. inter has est μέση; latine
media, quia limes est per quem duae supradictae ultro citroque
commeant. quartae illi coniunctae, quia ceteris
perplexior est, plura sunt uocabula. Ammonius Alexandrinus, 85
qui Aristarchi scholae successit; ὀξύβαρυν uocat,
Ephorus autem Cymaeus περίσπασιν, Dionysius Olumpics
δίτονον, Hermocrates Iasius σύμπλεκτον, Epicharmus Syracusius
κεκλασμένην. uerum ea nunc ab omnibus περισπωμένη
graece uocatur, apud nos flexa; quoniam primo erecta 90
rursus in grauem flectitur.
75 prosodiant _L_ || 76 quae demisior est quae a _L_ ||
βαρεῖα uaria _L_ || 78 eamque rursum est _L_ ||
79 epitetamenen _L_ || 81 numen _L_ || oxian _L_ ||
acuta _L_ || 82 mese _L_ || 84 commeant] commentat
_L_ || quarte _L_ || illi coniungit liquia _L_
coniunctili, quia _ci. Vsener_ || 85 hammonius
alixondris{*above last i: u} _L_ || 86 aristarci
scollae[*small l inserted before l] _L_ || oxibarin
_L_ || 87 cymeus perispasin _L_ || 88 δίτονον _ci.
Weil et Benloew l.s. p. 10_ aponon _L_ || sim
plecton _L_ || epicarmus siracusius cetasmenen _L_ ||
89 perespomene _L_ || 90 prima _corr. in_ primo _L_ ||
91 grauem] grebem _L_
Acuta exilior et breuior et omni modo minor est,
quam grauis, ut est facile ex musica cognoscere cuius
imago prosodia. nam et in cithara omnique psalterio quo
quaeque chorda acutior eo exilior, et tibia tanto est uoce 95
acutiore quanto cauo angustiore, adeo ut corniculo aut
βομβυκίω addito grauior reddatur, quod crassior exit in
aera. breuitatem quoque acutae uocis in iisdem organis
animaduertere licebit, siquidem in pulsu chordarum citius
acuta transuolat, grauis autem diutius auribus immoratur. 100
etiam ipsae chordae, quae crassius sonant, longiores uidentur
quia laxius tenduntur. item in fistula duo calami breuissimi,
qui acutissimae uocis, tibiae quoque acutiores quae
breuiores, et his foramina quam sunt ori proxima et breuioris
aeris motum persentiscunt tam uocem reddunt acutam. 105
sic in loquentium legentiumque uoce, ubi sunt prosodiae
uelut quaedam διαστήματα, acuta tenuior est quam
grauis et breuis adeo, ut non longius quam per unam syllabam
quin immo per unum tempus protrahatur, cum grauis
quo uberior et tardior est diutius in uerbo moretur et 110
iunctim quamuis in multis syllabis residat. quocirca graues
sunt numero plures, pauciores acutae, flexae rarissimae.
92 brebior _L_ || 94 chitera _L_ || quoque quae _L_ ||
95 tibia] uita _corr. in_ tiuia _L_ || tanta _corr.
in_ tanto _L_ || 97 βομβυκίῳ bamborio _L cf. supra
p. 58_ || addita _corr. in_ addito _L_ ||
98 brebitatem _L_ || isdem _L_ || 99 in _om. L._ ||
cordarum _L_ || 100 transuolai _L_ || 101 cordae
_L_ || 102 tendentur _corr. in_ tenduntur _L_ ||
103 tiuiae quo acutiores _L_ || 104 sint _corr. in_
sunt _L_ || 107 διαστήματα] istamina _L_ _cf. supra
p. 59_
Acutae nota est uirgula a sinistra parte dextrorsum
sublime fastigata. grauis autem notatur simili uirgula in
eadem parte depresso fastigio, quae notae demonstrant 115
omnem acutam uocem sursum esse et grauem deorsum.
ipsum etiam musicorum docetur diagrammate in quo tropi
pro acumine uocum superiores scribuntur; denique summus
huperlydius quia acutissimus, infimus hypodorius quo
nullus est grauior. flexa autem prosodia, quod duplex est 120
et ex acuta grauique ficta, notam habet nomini potestatique
respondentem. nam a sinistro cornu surgens arduo
fastigio et sursum molli curuatura dextrouersum flexa
praecipiti cliuo deprimitur et speciem pronae litterae V
efficit et priorem acutam et posteriorem grauem sibi inesse 125
significat. |
114 _an_ in eandem partem depressa a fastigio? ||
115 depressa _L_ || 117 diagrammatae _L_ ||
118 sumus hic per lidius _L_ || 119 quo _corr. in_
qua _L_ || 121 nominis _L_ || 122 cum surgens _L an_
a sinistra consurgens? || 123 curuatur adextro uersu
_L_ || 125 efficit et] et _om. L_
Ordo in accentibus non adtenditur, uerum uarie, nunc
grauem nunc acutum nonnumquam flexum primo loco
poni dubium non recipit.|
Longitudo uerborum duabus in rebus est, tempore et 130
syllabis. tempus ad rhythmicos pertinet, syllabae ad metricos.
inter rhythmicos et metricos dissensio nonnulla est,
quod rythmici in uersu longitudinem uocis tempore metiuntur
et huius mensurae modulum faciunt tempus breuissimum
in quo quaecunque syllaba enuntiata sit breuem 135
uocari. metrici autem uersuum mensuram syllabis conpraehendunt
et huius modulum syllabam breuem arbitrantur,
tempus autem breuissimum intellegi quod enuntiationem
breuissimae syllabae cohaerens adaequauerit. itaque
rhythmici temporibus syllabas, metrici tempora syllabis 140
finiunt.
_60._ Seru. de accentib. 17 p. 530 Endl.: *Quot* ergo *sint ...
dicendum est*. quae res eo maiore cum cura tractanda est,
quod nostra ratio ab opinione iam inueterata et omnium fere
animis adfixa discrepat. *Athenodorus duas ... inferior inter
se*. sed hoc mediae prosodiae satis, quo quis sciat esse
quaerendam. ceterum qui hanc ignorant, ‘quia sola nouerunt,
quae scholis studuerunt, non sunt culpandi. sed nec
magistros, qui tres solas demonstrant, erroris arguerim, si
modo hoc docendi causa faciunt, cum ipsos quarta non lateat.
tres prosodias in usu esse scire oportet, *media* autem *quae
... inesse significat*. mediae uero cuius nunc usus non
habetur, notam non ponimus, quia neque a maioribus accepimus
neque fingere possumus. *ordo in accentibus ... non recipit*,
non tamen setius est aliquis (_an_ alius?) prior natura quam
alius, non secus atque in litteris euenit. nobis de accentu
_dicturis non_ longitudo tractanda est, _uerum_ (accentu
longirido tractandum est ue _cod._) altidudo, quae tamen
liquido cognosci non potest, nisi longitudinis quoque ratio
habeatur. in eius enim aliqua parte esse debet id quod
altissimum est. denique cum uerbum enuntietur, aliqua in eo
syllaba necessse est summum illud uocis fastigium possideat,
sed quae potissimum sit, ea monstrari non potest, nisi per
temporum syllabarumue numerum, qui proprie longitudinis est,
quapropter etsi metricis uidetur syllabarum naturam * ad
rhythmicos solos pertinere temporum denumerare interualla,
tamen, quia titulus propositi utramque flagitat cognitionem,
ne quid quod ad discendos accentus pertinet deesse uideatur,
de uerbi longitudine dicendum est, ea sola adtingentes, quae
operi necessaria uidebuntur. *longitudo uerborum ... syllabis
finiunt*. neque enim refert, tempus in syllaba esse an in
tempore syllabam dicamus, dummodo discendi causa concessum
est eam moram qua breuis syllaba dicitur, unum et breuissimum
tempus uocare, qua uero longa profertur, duo tempora
appellare, ipsa cogit natura, cum loquimur. breuem
monochronon, longam dichronon appellamus. duo enim longa
syllaba habet tempora, positionis et naturae, breuis naturae
habet tantum (unum?) modo. Terentius rhythmis scribit
comoedias uel Plautus. Prisc. de accentib. p. 519, 25:
accentus est certa lex et regula ad eleuandam et deprimendam
syllabam uniuscuiusque particulae orationis, qui fit ad
similitudinem elementorum litterarum syllabarumque, qui etiam
tripertito diuiditur, acuto graui circumflexo. acutus namque
accentus ideo inuentus est, quod acuat siue eleuet syllabam;
grauis uero eo, quod deprimat aut deponat. circumflexus ideo
quod deprimat et acuat. Isid. orig. I 17, 1: accentus, qui
graece prosodia est, ex graeco nomen accepit, nam graece
πρὸς ad latine, ᾠδή graece latine cantus est ... accentus
autem dictus, quod iuxta cantum sit sicut aduerbium quod
iuxta uerbum est. acutus accentus dictus, quod acuat et
erigat syllabam, grauis quod deprimat et deponat, est enim
contrarius acuto. circumflexus, quia de acuto et graui
constat, incipiens enim ab acuto in grauem desinit, atque ita
dum ascendit et descendit, circumflexus efficitur. acutus
autem et circumflexus similes sunt. nam uterque leuat
syllabam. grauis contrarius uidetur ambobus, nam semper
deprimit syllabas, cum illi leuent, ut ‘unde uenit Titan et
nox ubi sidera condit’. unde hic grauis est, minus enim
sonat, quam acutus et circumflexus. Mar. Vict. I 8, 1 p. 2481
P.: inter metricos et musicos propter spatia temporum, quae
syllabis conprehenduntur, non parua dissensio est. nam musici
non omnis inter se longas aut breuis pari mensura consistere,
si quidem et breui breuiorem et longa longiorem dicant posse
syllabam fieri, metrici autem prout cuiusque syllabae
longitudo ac breuitas fuerit, ita temporum spatia definiri
neque breui breuiorem, aut longa longiorem, quam natura in
syllabarum enuntiatione protulit, posse aliquam reperiri.
133 longitudine uocis tempora _L_ || 135 in
quocumque _L_ in quo cum quae _Westphalus fragm. d.
gr. rhythm. p. 42_ || 137 et] ut _L_ || brebem _L_ ||
138 brebissimum _L_ || enuntiationem _Westphalus
l.s. p. 43_ enuntiatione _L_ || 139 brebissimae ||
coherens adaequaberit _L_ || 140 rithmihi temporibus
syllabis _L_
_60A_ Varro ait ad Marcellum de lingua latina: quattuor
foraminum fuisse _tibias_ apud antiquos. etenim et se ipsum
ait in templo Marsyae uidisse tibias quattuor foraminum.
_60A._ Acro ad Horat. art. poet. 202: *Varro ait* in tertio
disciplinarum et *ad Marcellum ... foraminum*. quare quaterna
tantum foramina antiquae tibiae habuerunt. alii dicunt non
plus quam tria. Comm. Cruqui ad h. u.: *Varro* in tertio
disciplinarum _et_ ad Marcellum de lingua latina quattuor
foraminum fuisse tibias apud antiquos ait, et se ipsum in
Marsyae templo eas uidisse refert.
2 tibias _om. P_ = _cod. Paris. 7975 saec. XI cuius
Alfredus Holderus mecum communicauit lectiones_ ||
antiquos. & Nam & si ipsum _P_ || 3 in templo
Marsiae _Paulyus uolg._ in marsiae templo _P_ ||
·IIII· _P_
_60B_ Tibia phrygia dextra unum foramen habet, sinistra
duo, quorum unum acutum sonum habet alterum grauem.
_60B._ Seru. ad Verg. Aen. VIIII 618: Tibiae aut serranae
dicuntur, quae sunt pares et aequales habent cauernas, aut
Phrygiae, quae et impares sunt et inaequales habent cauernas
... ut enim ait Varro: *tibia Phrygia ... alterum grauem*.
1 phrigia _cod. Regin. 1674 saec. X_ frigia _cod.
Paris. 7929 saec. X_
_61_ In priore uerbo graues prosodiae quae fuerunt manent,
reliquae mutant.
_61._ Gell. XVIII 12, 1: Id quoque habitum est in oratione
facienda elegantiae genus, ut pro uerbis habentibus patiendi
figuram agentia ponerent ac deinde haec uice inter sese mutua
uerterent ... Varro libris quos ad Marcellum de lingua latina
fecit: *in priore ... reliquae mutant* inquit elegantissime
pro mutantur.
_62_ Faenerator, sicuti M. Varro in libro tertio de sermone
latino scripsit, a faenore est nominatus. faenus autem dictum
ait a fetu et quasi a fetura quadam pecuniae parientis
atque increscentis. idcirco et M. Catonem et ceteros
aetatis eius feneratorem sine A littera pronuntiasse tradit, 5
sicuti fetus ipse et fecunditas appellata.
_62._ Gell. XVI 12, 1: Cloatius Verus in libris, quos
inscripsit uerborum a graecis tractorum, non pauca hercle
dicit curiose et sagaciter conquisita neque non tamen quaedam
futilia et friuola ... in libro quarto ‘faenerator’ inquit
‘appellatus est quasi φαινεράτωρ ἀπὸ τοῦ φαίνεσθαι ἐπὶ τὸ
χρηστότερον, quoniam id genus hominum speciem ostentent
humanitatis et commodi esse uideantur inopibus nummos
desiderantibus’ idque dixisse ait Hypsicratem quempiam
grammaticum, cuius libri sane nobiles sunt super his, quae a
graecis accepta sunt. sine hoc autem ipse Cloatius siue
nescio quis alius nebulo effutiuit, nihil potest dici
insulsius. *faenerator* enim *sicuti ... fecunditas
appellata*. Non. p. 54: faenus ab eo dictum est, quod
pecuniam pariat increscenti tempore quasi fetus aut fetura.
nam et graece τόκος dicitur ἀπὸ τοῦ τίκτειν, quod est
parere. *Varro* libro III de latino sermone: foenus autem
dictum a foetu, et quasi foetura quadam (foeturam quandam
_W_) pecuniae. nam et Catonem et ceteros antiquiores sine A
littera faenus pronuntiasse contendit, ut fetus et
fecunditas. _cf._ Varr. de l.l. VII 96 p. 373. Fest. Pauli
p. 86: fenus et feneratores et lex de credita pecunia
fenebris a fetu dicta, quod crediti nummi alios pariant ut
apud graecos eadem res τόκος dicitur. cf. p. 94: fenus.
_de codd. uid. adnot. ad fr. 36_
1 fenerator _LV_ || sicuti _V_ uti _L_ || tercio _L_ ||
11 latine _L_ || foenore _L_ fenore _V_ || est _V_
esse _L_ || fęnus _L_ fenus _V_ || 3 ait _om. L_
|| ad fętu _L_ || pecunię _L_ pecunie _V_ ||
4 et in catoneinne ceteros _L_ || 5 etatis _V_ ||
sine A] A _om. V_ || pronunciasse _L_ ||
fęcunditas _L_
_63_ Vtrumque mulieres et epicrocum uiri quoque habitarunt.
_63._ Non. p. 318: Habitare est inhabitare habere uti. Varro
_de_ sermone latino libro III: *utrumque ... habitarunt*.