_10_ Ait Plinius Secundus, secutus Varronem, quando
dubitamus principale genus redeamus ad diminutionem, et
ex diminutiuo cognoscimus principale genus.
_10._ Pomp. comm. art. Don. 11, 7 p. 154 Lind.: *Ait Plinius
... principale genus*. puta arbor ignoro cuius generis sit.
fac diminutiuum arbuscula, ecce hinc intellegis et principale
genus quale sit. item si dicas columna, cuius generis est?
facis inde diminutiuum id est columella et intellegis,
quoniam principale feminini generis est. _cf._ Char. p. 155,
13. Diom. p. 326, 9. Excerpta gramm. p. 535, 19K. Prisc. III
27 p. 102, 1.
3 diminutiuo _cod. Sangermanens. 1179 saec. VIIII
uel X_ || cognoscemus _Sangerm. 1179_
_11_ Hypocorismata semper generibus suis unde oriuntur
consonant, pauca dissonant velut haec rana hic ranunculus,
hic unguis haec ungula, hoc glandium haec glandula,
hic panis hic pastillus et hoc pastillum, ut Varro dixit:
haec beta hic betaceus, haec malua hic maluaceus, hoc 5
pistrinum haec pistrilla, ut Terentius in Adelphis; hic ensis
haec ensicula et hic ensiculus, sic in Rudente Plautus.
_11._ Char. p. 37, 13: *Hypocorismata ... Plautus*. Char.
p. 155, 13: illud uero meminerimus quod semper deminutiones
generibus suis unde oriuntur consonant, pauca dissonant, ut
rana ranunculus, unguis ungula, glandium glandula, beta
betaceus, malua maluaceus, pistrinum pistrilla, ut Terentius
in Adelphis, ensis ensicula et ensiculus: Plautus in Rudente.
Exc. gramm. I p. 535, 21 K.: illud uero memineris quod semper
deminutiones generibus suis unde oriuntur consonant, pauca
dissonant, ut rana ranunculus, glandium glandicula, beta
betaceus, malua maluaceus, pistrinum pistrilla, ut Terentius
in Adelphis, ensis ensicula et ensiculus: Plautus in Rudente.
p. 551, 36: semper ὑποκορίσματα generibus suis unde
oriuntur consonant, pauca dissonant, ut haec rana ranunculus,
unguis ungula, beta betaceus, malua maluaceus, pistrinum
pistrilla, ensis ensicula. Char. p. 94, 2: deminutionis
inaequalitas dura est, ut iuuenis iuuenculus, canis catulus,
puluis puluisculus, uinum uinulum, talus taxillus, panis
pastillus, homo homunculus et homuncio, piscis pisciculus et
pisculus. Diom p. 326, 9: apud nos diminutionis hoc genus
seruatur quod est primae positionis, id est prima diminutio
... sunt item quae non seruant genera, quae ex nominibus
primae positionis acceperunt, ut scutum scutula scutella,
pistrinum pistrilla, canis canicula, rana ranunculus, unguis
ungula ungella ungellula. Prisc. III 44 p. 115, 6: et
sciendum quod pauca inueniuntur diminutiua, quae non seruant
genera primitiuorum, ut rana ranunculus, canis canicula,
scutum uel scuta scutula scutella. Lucilius in V: ‘scutam
ligneolam in cerebro infixit’. hic qualus hoc quasillum,
pistrinum pistrilla, haec acus hic aculeus, et praeterea
anguis anguilla, unguis ungula, nubes nubilum, quae magis
denominatiua sunt existimanda quam diminutiua, quippe non
habent diminutiuorum significationem, sed formam tantum.
praeterea panus panucula. Lucilius in VIII ‘intus modo stet
rectus ... subteminis panus’. Probus etiam ponit hoc glandium
haec glandula, ensis ensiculus ensicula, praeterea haec beta
malua, his betaceus maluaceus.
1 Ypocorismata semper generib: suis und ... hic
ranuncul: hic ungis {*above u: a} haec ungula
{*above ‘ungula’: anguilla}. _h ... h_. pastillum
ut uarro dixit haec beta hic betace ... h. pistrinum
haec pistrilla ut terentius in ad ... sic in rudente
plautus: _N reliqua, quae ibi iam legi non possunt,
e Charisio exc. grammaticis editione principe
Diomede Prisciano suppleta_ || 6 Terentius
_Ad. IIII 2, 44_ || 7 hic _om. libri_ || Plautus
_Rud. IIII 4, 112_
_12_ Dies communis generis est. qui masculino genere dicendum
putauerunt has causas reddiderunt, quod dies festos
auctores dixerunt non festas, et quartum et quintum
kalendas, non quartam nec quintam, et cum hodie dicimus,
nihil aliud quam hoc die intellegitur. qui uero feminino, 5
catholico utuntur quod ablatiuo casu E non nisi producta
finiatur, et quod deminutio eius diecula sit non dieculus,
ut ait Terentius ‘quod tibi addo dieculam’. Varro autem
distinxit ut masculino genere unius diei cursum significaret,
feminino autem temporis spatium. quod nemo seruauit. 10
_12._ Char. p. 110, 8: *Dies communis ... seruauit*. nam et
secundum distinctionem dixit Vergilius (_Aen. II 324_):
‘uenit summa dies’ id est tempus, et (_Aen. IIII 169_): ‘ille
dies primus leti’ pro uno die. tamen et feminino genere diei
spatium significat, cum ait (_Aen. V 104_): ‘exspectata dies
aderat’. cf. Prisc. V 26 p. 158, 11. _in ‘libro glossarum’
Bern. n. 16 fol. 121u leguntur haec, quae Vsener mihi
descripsit:_ dies cum multa significet, significat etiam
tempus plerumque generale, quod (quo _Vsener_) et dies et nox
conprehendatur. dies generis masculini bonum tempus, feminini
malum significat. dies secundum artis regulam feminini
generis est, cum significat tempus: eius diminutio diecula et
ablatiuus casus producta -e- littera terminatus, ut ab hac
die, ab hac re, ab hac specie, uerum masculino genere
dicendum in trina obseruatione retinemus: in qualitate numero
aduerbio. qualitate, ut ‘serenus dies’ [numero serena],
numero, aut (ut _Vsener_) ‘bis quinos silet ille dies’ non
‘bis quinas’, aduerbio, ut hodie non hac die. Ceterum diecula
nihil praeiudicat, qui nihil (quia nonnulla _Wachsmuth_)
diminutiua recedunt a nominibus primae positionis, ut scutum
scutula (_corr. ex_ scutela) scutella, canis canicula, rana
raniculus.
4 nec quintam _N_ et quintam _p_ || 5 intellegitur
_p_ intellegatur N || 8 _Terent. Andr. IIII 2, 27_ ||
9 distinxit et mas̄ genē _N_ distincxit
masculino genere _p_ ut _Putschius_ || cursum
significare _N_ cursus significaret _p_
_13_ Hic naeuus.
_13._ Gramm. inc. de generib. nom. 224 p. 89, 12 Haupt. p. 45
Otto: Naeuus generis neutri, sed Varro ad Ciceronem: *hic
naeuus*.