Produced by Sophia Canoni. Book provided by Iason Konstantinides
Note: The tonic system has been changed from polytonic to monotonic.
Errors indicated in a Table of Errors have been corrected in the
text. The spelling of the book has not been changed otherwise. Words
with bold characters are enclosed in &. I have added certain footnotes,
explaining certain words
Σημείωση: Το τονικό σύστημα έχει αλλάξει από πολυτονικό σε μονοτονικό.
Το κείμενο έχει λάβει υπόψη τον πίνακα παροραμάτων. Κατά τα άλλα έχει
διατηρηθεί η ορθογραφία του βιβλίου. Λέξεις με έντονους χαρακτήρες
περικλείονται σε &. Πρόσθεσα μερικές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου
εξηγώντας μερικές λέξεις
ΠΛΑΤΩΝ
ΣΟΦΙΣΤΗΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Κ. ΖΑΜΠΑ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΦΕΞΗ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
1) Το κείμενον.
Αναμφιβόλως ο Σοφιστής αποτελεί την τολμηροτέραν και
πρωτοτυπωτέραν μεταρσίωσιν προς ανίχνευσιν των ορίων της
ανθρωπίνης νοήσεως, και δικαίως εθεωρήθη ανέκαθεν ως η μεταφυσική
του Πλάτωνος και ως ο δυσκολώτερος των διαλόγων αυτού. Αλλά εις
τας δυσκολίας αυτάς προσέθηκε ο χρόνος και την διαστροφήν του
κειμένου, η οποία παρεμόρφωσεν ακριβώς τα ουσιωδέστερα μέρη
αυτού. Δια τούτο ουκ ολίγας διορθώσεις επεφέραμεν εις το κείμενον
αυτού, και περί τούτων ηδυνάμεθα να φέρωμεν πειστικωτάτας
αποδείξεις, άλλα τούτο εξέρχεται του σκοπού και της υποχρεώσεως
της παρούσης μεταφράσεως. Άλλως τε και η καλλιτέρα απόδειξις
είναι ότι διά των διορθώσεων ημών ευοδούται η έννοια των χωρίων
τούτων εις την μετάφρασιν, και καθ' εαυτά και εν σχέσει προς τα
προηγούμενα και επόμενα.
2) Η λύσις των διαλόγων αποκρυπτομένη.
Μία από τας κυριωτέρας δυσκολίας του Πλάτωνος είναι ότι συνήθως
αποκρύπτει την λύσιν του εξεταζομένου ζητήματος χωρών ούτω κατά
τρόπον μαθηματικόν. Ούτω δε έκαστος διάλογος διατηρεί ακμαίαν την
εξασκητικήν αυτού δύναμιν, καθώς έν μαθηματικόν πρόβλημα του
οποίου δεν δίδεται η λύσις. Λόγου χάριν του Κρατύλου η λύσις
υπάρχει εις την σελίδα 101. Κατ' αυτήν η γλώσσα κατ' αρχάς μεν
παράγεται κατά φύσιν, κατόπιν όμως εισχωρεί εις αυτήν και η
συνθήκη. Και όμως ο Πλάτων κατώρθωσε να την συγκαλύψη διά νέων
αντιλογιών και διά μεταφυσικών τινων σκέψεων περί γλώσσης, αι
οποίαι είναι τα σπέρματα των κατόπιν διαλόγων. Επίσης εις τον
Θεαίτητον διετυπώθη σαφώς και απεριφράστως ο ορισμός εις σελίδα
142, καθ' ον διά να εννοηθή καλώς και επιστημονικώς έν πράγμα
πρέπει να διακριθή σαφώς από όλα τα άλλα. Η λύσις όμως του
Σοφιστού παρέχει μεγίστας δυσκολίας καθώς και η του Πολιτικού,
και περί αυτής κάμνομεν λόγον εις τον πρόλογον του τελευταίου,
διότι είναι λύσις κοινή δι' αμφοτέρους.
Κ. ΖΑΜΠΑΣ
ΠΛΑΤΩΝΟΣ
ΣΟΦΙΣΤΗΣ
(η περί του όντος)
ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΔΙΑΛΟΓΟΥ
ΘΈΟΔΩΡΟΣ, - ΣΩΚΡΑΤΗΣ, - ΞΕΝΟΣ ΕΛΕΑΤΗΣ, - ΘΕΑΙΤΗΤΟΣ
Θεόδωρος.
Καθώς εμείναμεν σύμφωνοι χθες, καλέ Σωκράτη, και ημείς ήλθαμεν
στην ώρα μας, και ένα φίλον τον κύριον απ' εδώ εφέραμε μαζί, ο
οποίος κατάγεται από την Ελέαν και είναι στενός φίλος των
Παρμενιδικών και των Ζηνωνικών, και πολύ δυνατός φιλόσοφος.
Σωκράτης.
Μη τυχόν άραγε, καλέ Θεόδωρε, χωρίς να το καταλάβης έφερες μαζί
σου όχι φίλον, αλλά κανένα θεόν, καθώς λέγει ο Όμηρος; Ο οποίος
λέγει ότι και όλοι οι άλλοι θεοί και προ πάντων ο ξένιος Ζευς
συνοδεύει ανθρώπους ευσεβείς και δικαίους διά να επιβλέπη τας
αδικίας και τας ευνομίας των ανθρώπων. Διόλου παράδοξον λοιπόν
και αυτός που συνοδεύει εσέ να είναι κανέν από τα ανώτερα όντα,
και ήλθε να επιθεωρήση και εξελέγξη ημάς τους μικρούς, και είναι
κανείς θεός εξελεγκτής.
Θεόδωρος.
Δεν είναι τοιούτος, καλέ Σωκράτη, ο χαρακτήρ του φίλου, αλλά
είναι πολύ μετριοφρονέστερος από τους ασχολουμένους εις τα
εριστικά. Και εις εμέ φαίνεται αυτός ο άνθρωπος ότι αν δεν είναι
θεός, είναι όμως θείος. Διότι εγώ όλους τους φιλοσόφους τους
ονομάζω θείους.
Σωκράτης.
Πολύ καλά κάμνεις, φίλε μου. Αλλά δεν είναι τόσον πολύ εύκολον να
διακρίνη κανείς αυτό το γένος από τους θεούς, εάν ημπορώ να
εκφρασθώ ούτω πως. Διότι αυτοί θεωρούνται από τους άλλους, όσοι
δεν τους γνωρίζουν, ως άνθρωποι πολυμήχανοι, — δεν εννοώ τους
ψευδείς, αλλά τους αληθείς φιλοσόφους — και περιερχόμενοι τας
πόλεις επιβλέπουν από υψηλήν περιωπήν τον βίον των κατωτέρων, και
εις άλλους μεν φαίνονται ότι δεν έχουν καμμίαν αξίαν, εις άλλους
δε ότι αξίζουν ό,τι και να ειπής. Και άλλοτε μεν νομίζονται ως
πολιτικοί, άλλοτε δε ως σοφισταί, κάποτε όμως είναι δυνατόν να
νομισθούν από μερικούς ότι είναι εντελώς μανιακοί. Από τον φίλον
όμως απ' εδώ έχω ευχαρίστησιν να μάθω, εάν δεν του κάμνη κόπον,
ποίαν γνώμην έχουν δι' όλα αυτά εις τον τόπον του και πώς τα
ονομάζουν.
Θεόδωρος.
Ποία εννοείς;
Σωκράτης.
Τον σοφιστήν, τον πολιτικόν, τον φιλόσοφον.
Θεόδωρος.
Τι κυρίως έχεις περιέργειαν να μάθης περί αυτών και εσκέφθης να
ερωτήσης;
Σωκράτης.
Το εξής. Άραγε όλα αυτά έν τα θεωρούν, ή δύο, ή καθώς είναι τρία
τα ονόματα, ομοίως και αυτοί τα διαιρούν εις τρία και χωριστά
αποδίδουν το καθέν γένος εις ένα έκαστον;
Θεόδωρος.
Δεν πιστεύω να δυσκολεύεται ο ίδιος να μας το ειπή. Δεν είναι
έτσι, φίλε, ή τι θέλεις να απαντήσωμεν;
Ξένος.
Έτσι είναι, φίλε Θεόδωρε. Δεν έχω κανέν εμπόδιον, ούτε μου είναι
δύσκολον να ειπώ ότι τα θεωρούν τρία. Αλλ' όμως δεν είναι μικρόν
ουδέ εύκολον πράγμα, να καθορίσωμεν σαφώς τι είναι το καθέν.
Θεόδωρος.
Και να ιδής, καλέ Σωκράτη, έτυχε να ανοίξης σχεδόν το ίδιον
ζήτημα, το οποίον και ημείς πριν να φθάσωμεν έως εδώ τον
ερωτούσαμεν ολοένα. Αυτός όμως τας ιδίας αυτάς προφάσεις έλεγε
και τότε εις ημάς. Άλλως όμως ομολογεί ότι ήκουσε αρκετά μαθήματα
από αυτά και δεν τα λησμονεί.
Σωκράτης.
Τότε λοιπόν, φίλε Ξένε, μη θέλεις να μας αρνηθής αυτήν την χάριν
που σου εζητήσαμεν διά πρώτην φοράν, και τούτο μόνον εξήγησέ μας.
Άραγε σου είναι προτιμότερον μονολογικώς να διηγήσαι με μακρόν
λόγον, όταν θέλης να εξηγήσης ένα ζήτημα εις κανένα, ή με
ερωταποκρίσεις, καθώς μίαν φοράν εγώ παρευρέθην, όταν ο
Παρμενίδης διηγήθη λόγους ωραιοτάτους και ήμην νέος εγώ τότε, ενώ
εκείνος ήτο πάρα πολύ γέρων;
Ξένος.
Καλέ Σωκράτη, όταν ο απέναντί μου δεν με στενοχωρή και δεν
δυστροπή, μου είναι ευκολώτερος αυτός ο τρόπος της
ερωταποκρίσεως. Αλλέως όμως ο μονολογικός.
Σωκράτης.
Αλλά τότε έχεις δικαίωμα από όλους τους παρευρισκομένους να
εκλέξης όποιον θέλεις, και να είσαι βέβαιος ότι όλοι θα σε
ακούσουν χωρίς αντίστασιν. Αν θέλης όμως να ακούσης την συμβουλήν
μου, να προτιμήσης, κανένα από τους νέους, καθώς τον Θεαίτητον
απ' εδώ, ή και κανένα από τους άλλους, όποιος σου αρέσει.
Ξένος.
Φίλε Σωκράτη, μου είναι κάπως εντροπή, αφού πρώτην φοράν
γνωριζόμεθα, να μη συνομιλήσω μαζί σας με συντόμους εκφράσεις,
αλλά να αρχίσω μόνος ένα μακρόν μονόλογον, ωσάν διά να κάμω
επίδειξιν. Διότι πραγματικώς αυτό το ζήτημα που μου ερωτήσατε,
δεν είναι τόσον εύκολον, όσον θα ενόμιζε κανείς, αλλά απαιτεί
πολύ μακρόν λόγον. Αλλά πάλιν το να μη κάμω χάριν εις εσέ και εις
όλους τους παρευρισκομένους, αφού άλλως τε συ είπες εκείνα που
είπες, μου φαίνεται αφιλόξενον και άγριον. Δι' αυτό με όλην μου
την ευχαρίστησιν παραδέχομαι να αποτείνωμαι προς τον Θεαίτητον,
παρακινούμενος από όσα και μόνος μου προηγουμένως συνωμίλησα με
αυτόν, και από την ιδικήν σου αυτήν παρακίνησιν.
Θεαίτητος.
Άραγε όμως, φίλε Ξένε, θα είσαι και εις όλους τόσον υποχρεωτικός,
καθώς είπε ο Σωκράτης;
Ξένος.
Σχεδόν αυτό το ζήτημα το εξηντλήσαμεν πλέον, Θεαίτητε. Και τόρα
πλέον σχεδόν, καθώς φαίνεται, πρέπει εις εσέ να αποτείνω τον
λόγον. Τόρα όμως, αν κάποτε σε κουράζη το μήκος του, να μη
κατακρίνης εμέ, αλλά αυτούς εδώ τους ιδικούς σου φίλους.
Θεαίτητος.
Εγώ νομίζω ότι δεν θα αποκάμω τόσον εύκολα. Αν τύχη όμως και
συμβή κανένα τέτοιο πράγμα, θα συμπεριλάβωμεν και τον Σωκράτη
τούτον εδώ, τον συνονόματον με τον Σωκράτη μας και ιδικόν μου
ομήλικον και συμμαθητήν, ο οποίος δεν είναι ασυνήθιστος να
μοιράζεται μαζί μου όλας τας δυσκόλους εργασίας.
Ξένος.
Πολύ καλά, αυτά και μόνος σου ημπορείς να τα σκεφθής όσον
προχωρεί ο λόγος. Τόρα όμως πρέπει να συζητήσης μαζί μου,
αρχίζων, καθώς φαίνεται, πρώτον από τον σοφιστήν και να ερευνάς
και να εξηγής διά λόγου τι είναι. Διότι προς το παρόν συ και εγώ
το όνομα μόνον κατέχομεν εξ ίσου ως προς αυτόν. Ενώ το επάγγελμα,
διά το οποίον του δίδομεν αυτό το όνομα, δεν είναι παράδοξον ο
καθείς μας να το αντιλαμβάνεται διαφορετικά. Και όμως διά κάθε
πράγμα είναι προτιμότερον να εξηγή κανείς αυτό το ίδιον, παρά να
λέγη το όνομά του χωρίς να δίδη ορισμόν. Αυτό δε το γένος, το
οποίον τόρα έχομεν σκοπόν να ερευνήσωμεν, δεν είναι τόσον εύκολον
να το συλλάβωμεν και να εύρωμεν τι πράγμα είναι ο σοφιστής. Εξ
άλλου όμως όταν πρόκειται περί ενός μεγάλου ζητήματος ανέκαθεν
εθεωρήθη από όλους καλόν, να το προμελετούν εις μικρότερα και
ευκολώτερα παραδείγματα, πριν αρχίσουν τα ίδια τα δύσκολα. Τόρα
λοιπόν και εγώ, φίλε Θεαίτητε, δίδω την συμβουλήν εις τους δύο
μας να θεωρήσωμεν δύσκολον και ασύλληπτον το γένος του σοφιστού,
και να προμελετήσωμεν προηγουμένως την μέθοδον αυτού εις άλλο
ευκολώτερον, εκτός εάν συ έχης να ειπής άλλον συντομώτερον
δρόμον.
Θεαίτητος.
Όχι, δεν έχω.
Ξένος.
Δέχεσαι λοιπόν να συζητήσωμεν πρώτα κανέν παραμικρόν ζήτημα, και
έπειτα να προσπαθήσωμεν να το μεταχειρισθώμεν ως παράδειγμα διά
το μεγαλίτερον;
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Θέλεις λοιπόν να προτάξωμεν ένα ευνόητον και μικρόν ζήτημα, το
οποίον όμως δεν έχει μικρότερον ορισμόν από κανέν από τα δύσκολα;
Λόγου χάριν ο ασπαλιευτής που ψαρεύει με την ορμιά (1), άραγε δεν
είναι εις όλους γνωστός και δεν έχει ανάγκην πολύ μεγάλης μελέτης;
Θεαίτητος.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Και όμως ελπίζω ότι αυτός δεν μας δίδει ακατάλληλον μέθοδον και
ορισμόν δι' εκείνο το οποίον θέλομεν.
Θεαίτητος.
Τότε είναι πολύ ωραία.
Ξένος.
Εμπρός λοιπόν ας αρχίσωμεν περί αυτού ως εξής. Ειπέ μου, άραγε θα
δεχθώμεν ότι αυτός είναι τεχνίτης ή άτεχνος, και ότι έχει κάποιαν
άλλην δύναμιν;
Θεαίτητος.
Διόλου μάλιστα, δεν είναι άτεχνος.
Ξένος.
Τόρα όμως από όλας τας τέχνας δύο είδη υπάρχουν σχεδόν.
Θεαίτητος.
Πώς εννοείς;
Ξένος.
Η γεωργία και όλη η προμήθεια του θνητού σώματος, και πάλιν η
κατασκευή από τας πρώτας όλας πραγμάτων τα οποία ονομάζομεν
σκεύη, έπειτα η μιμητική, όλα αυτά είναι πολύ δίκαιον να τα
ονομάζωμεν με έν όνομα.
Θεαίτητος.
Πώς και με ποίον;
Ξένος.
Παν ό,τι δεν υπάρχει προηγουμένως και το φέρει κανείς κατόπιν εις
την ύπαρξιν, αυτός μεν που το φέρει, λέγομεν ότι το κατασκευάζει,
αυτό δε που φέρεται λέγομεν ότι κατασκευάζεται.
Θεαίτητος.
Ορθότατα.
Ξένος.
Αλλά αυτά που αριθμήσαμεν προηγουμένως δεν είχαν όλα αυτήν την
ιδιότητα;
Θεαίτητος.
Είχαν βεβαίως.
Ξένος.
Τότε λοιπόν όλα αυτά ας τα συμπεριλάβωμεν με μίαν λέξιν εις την
παραγωγικήν.
Θεαίτητος.
Παραδέχομαι.
Ξένος.
Εξ άλλου πάλιν ολόκληρος η τάξις των σπουδών και γνώσεων, έπειτα
η χρηματιστική τέχνη και η αγωνιστική και η θηρευτική, επειδή δεν
παράγει τίποτε από όλα αυτά, αλλά απλώς τα υπάρχοντα και τα
παραχθέντα από άλλας τέχνας άλλα μεν τα οικειοποιείται με λόγους
και με πράξεις, άλλα δε δεν τα αφίνει εις τους οικειοποιηθέντας
αυτά, θα ήτο πολύ επιτυχημένον δι' όλα αυτά μαζί να ονομασθή
τέχνη κτητική.
Θεαίτητος.
Μάλιστα θα ήτο επιτυχημένον βεβαίως.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν, αφού όλαι αι τέχναι μαζί αποτελούν την κτητικήν και
την παραγωγικήν, εις ποίαν από αυτάς τας δύο θέλεις, καλέ
Θεαίτητε, να κατατάξωμεν την ασπαλιευτικήν;
Θεαίτητος.
Προφανώς εις την κτητικήν.
Ξένος.
Και τόρα πάλιν δεν υπάρχουν άραγε δύο μέρη της κτητικής; Και το
μεν έν μέρος είναι ανταλλαγή αμοιβαίως οικειοθελής διά των δωρεών
και των μισθώσεων και των αγοραπωλησιών, το δε άλλο, επειδή
οικειοποιείται ή με έργα ή με λόγους, ημπορεί γενικώς να ονομασθή
οικειοποιητικόν.
Θεαίτητος.
Αυτό τουλάχιστον φαίνεται από όσα ελέχθησαν.
Ξένος.
Και λοιπόν; Άραγε την οικειοποιητικήν δεν πρέπει να την διχάσωμεν
εις δύο;
Θεαίτητος.
Κατά ποίον τρόπον;
Ξένος.
Αφού θεωρήσωμεν ολόκληρον το φανερόν μέρος αυτής ως αγωνιστικόν,
ολόκληρον δε το κρύφιον ως θηρευτικόν.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Τόρα όμως πάλιν δεν είναι λογικόν να μη διχάσωμεν εις δύο και την
θηρευτικήν.
Θεαίτητος.
Λέγε κατά ποίον τρόπον.
Ξένος.
Το ένα μέρος αυτής διά την τάξιν των άψυχων, το δε άλλο διά την
τάξιν των εμψύχων.
Θεαίτητος.
Πώς όχι; αφού υπάρχουν αυτά και τα δύο;
Ξένος.
Και πώς δεν υπάρχουν; Και τόρα πρέπει ημείς την μεν τάξιν των
αψύχων, η οποία δεν έχει όνομα εκτός της κολυμβητικής και ολίγων
άλλων αναξίων λόγου, να την αφήσωμεν κατά μέρος, την δε άλλην
τάξιν η οποία αποτελεί το κυνήγιον των ζώων να την ονομάσωμεν
ζωοθηρικήν.
Θεαίτητος.
Παραδέχομαι.
Ξένος.
Της ζωοθηρικής πάλιν δεν είναι άραγε δίκαιον να παραδεχθώμεν δύο
είδη, και το μεν ένα διά την τάξιν των πεζών, το οποίον
διαιρείται εις πολλάς ονομασίας, να το ονομάσωμεν πεζοθηρικόν, το
δε άλλο δι' όλα τα άλλα κολυμβητικά ζώα να το ονομάσωμεν
ενυγροθηρικόν;
Θεαίτητος.
Πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Από τα κολυμβητικά όμως το έν γένος δεν είναι πτηνά, το δε άλλο
ένυδρα;
Θεαίτητος.
Πώς δεν είναι;
Ξένος.
Και διά το γένος των πτηνών ολόκληρον το κυνήγιον νομίζω ότι
λέγεται ορνιθευτική.
Θεαίτητος.
Βεβαίως λέγεται.
Ξένος.
Το δε κυνήγιον των ενύδρων καθ' ολοκληρίαν σχεδόν λέγεται ψαρική.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Και λοιπόν; Αυτό πάλιν το κυνήγιον δεν ημπορούμεν να το
διαιρέσωμεν εις δύο μέρη;
Θεαίτητος.
Εις ποία;
Ξένος.
Εις έν το οποίον με περιφράγματα εκτελεί το κυνήγιον, και εις το
άλλο το οποίον τα πληγόνει.
Θεαίτητος.
Πώς το εννοείς και πώς διακρίνεις αυτά τα δύο;
Ξένος.
Το μεν ένα, επειδή γενικώς περικλείει κάτι τι και το εμποδίζει να
φύγη, είναι ορθόν να το ονομάσωμεν περιφραγματικόν.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Την καλαμωτήν δηλαδή και τα δίκτυα και τους βρόχους και τα
κοφινέλια (2) και τα παρόμοια άραγε άλλο τίποτε πρέπει να τα
ονομάσωμεν και όχι περιφράγματα;
Θεαίτητος.
Όχι άλλο.
Ξένος.
Επομένως το μέρος τούτο της ψαρικής θα το ονομάσωμεν
περιφρακτικόν ή κάτι παρόμοιον.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Το δε άλλο μέρος το οποίον γίνεται με άγκιστρα και με καμάκια διά
πληγώσεως και είναι διάφορον από εκείνο, είναι ανάγκη να το
ονομάσωμεν με μίαν λέξιν πληγωτικόν. Ή τι άλλο καλλίτερον όνομα
ημπορεί να δώση κανείς εις αυτό, καλέ Θεαίτητε;
Θεαίτητος.
Ας μη μας μέλη τόσον πολύ διά το όνομα, διότι και αυτό είναι
αρκετόν.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν του πληγωτικού το νυκτερινόν είδος, το οποίον
εξασκείται με φως, νομίζω ότι συμβαίνει να ονομάζεται από αυτούς
τους ιδίους πυρευτική.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Το άλλο δε είδος που γίνεται την ημέραν, επειδή κρατούν άγκιστρα
και καμάκια, λέγεται αγκιστρευτικόν.
Θεαίτητος.
Βεβαίως λέγεται.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν από αυτό το αγκιστρευτικόν μέρος της πληγωτικής
εκείνο μεν το οποίον εκτελείται από επάνω προς τα κάτω, επειδή
κυρίως μεταχειρίζονται εις αυτό τα καμάκια, νομίζω ότι λέγεται
καμακωτόν.
Θεαίτητος.
Μερικοί τουλάχιστον έτσι το ονομάζουν.
Ξένος.
Το δε υπόλοιπον είναι άλλο πάλιν είδος.
Θεαίτητος.
Ποίον είναι αυτό;
Ξένος.
Εκείνο εις το οποίον εκτελείται κατ' αντίθετον διεύθυνσιν η
πλήγωσις και όχι εις όποιον τύχη μέρος του σώματος των ψαριών
καθώς με τα καμάκια, αλλά προς την κεφαλήν και το στόμα του
συλλαμβανομένου εκάστοτε, οπότε ανασύρεται από τα κάτω προς τα
άνω με ράβδους και με καλάμια. Εις τούτο δε, φίλε Θεαίτητε, τι
όνομα πρέπει να δώσωμεν;
Θεαίτητος.
Νομίζω ότι τόρα συνεπληρώσαμεν εκείνο το είδος το οποίον προ
ολίγου εθέσαμεν ως πρόβλημα.
Ξένος.
Ώστε τόρα πλέον ως προς την ασπαλιευτικήν εγώ και συ όχι μόνον
εις το όνομα εσυμφωνήσαμεν, αλλά και τον ορισμόν αυτού του έργου
αρκετά καλά τον ωρίσαμεν. Διότι από το σύνολον των τεχνών, το
ήμισυ είπαμεν ότι είναι κτητικόν, από δε το κτητικόν το ήμισυ
οικειοποιητικόν, από δε το οικειοποιητικόν το ήμισυ είναι
θηρευτικόν, από δε το θηρευτικόν το ήμισυ ζωοθηρικόν, από δε το
ζωοθηρικόν το ήμισυ ενυγροθηρικόν, από δε το ενυγροθηρικόν
ολόκληρον το δεύτερον μέρος είναι η ψαρική, από δε την ψαρικήν το
ένα μέρος είναι το πληγωτικόν, από δε το πληγωτικόν το έν μέρος
είναι αγκιστρευτικόν. Από τούτο, δε το τελευταίον, το μέρος το
οποίον προσβάλλει το ψάρι κάτω και το σύρει προς τα άνω, κατά
παρομοίωσιν της πράξεως αυτής έλαβε το όνομα ασπαλιευτική, την
οποίαν εθέσαμεν εις το ζήτημά μας.
Θεαίτητος.
Χωρίς αμφιβολίαν τούτο το εξηγήσαμεν καθ' όλα τελείως.
Ξένος.
Εμπρός λοιπόν, συμφώνως με αυτό το παράδειγμα, ας δοκιμάσωμεν να
εύρωμεν και διά τον σοφιστήν, τι είναι.
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Και βεβαίως εις την αρχήν το ζήτημά μας ήτο το εξής. Άραγε πρέπει
να θεωρήσωμεν τον ασπαλιευτήν ως κανένα άτεχνον ή ως τεχνίτην;
Θεαίτητος.
Βεβαίως.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν και τούτον, φίλε Θεαίτητε, ως άτεχνον θα τον
θεωρήσωμεν, ή απ' εναντίας ως αληθινόν σοφιστήν;
Θεαίτητος.
Διόλου μάλιστα άτεχνον. Διότι εννοώ τι θέλεις να ειπής, δηλαδή
ότι από κάθε άλλον είναι καλλίτερος τεχνίτης ένας που φέρει αυτό
το όνομα.
Ξένος.
Ναι, αλλά τότε ποίαν τέχνην θα παραδεχθώμεν ότι έχει αυτός;
Θεαίτητος.
Βέβαια πώς να την ορίση κανείς αυτήν πάλιν;
Ξένος.
Άραγε δι' όνομα θεού δεν μας ήλθε εις τον νουν, ότι εκείνος με
τούτον εδώ έχουν συγγένειαν;
Θεαίτητος.
Ποίος με ποίον;
Ξένος.
Ο ασπαλιευτής με τον σοφιστήν.
Θεαίτητος.
Κατά ποίον τρόπον;
Ξένος.
Και οι δύο μου φαίνονται ως ένα είδος κυνηγοί.
Θεαίτητος.
Τι κυνήγιον κάμνει αυτός ο άλλος; Διότι τον ένα από τους δύο τον
είπαμεν.
Ξένος.
Καθώς ενθυμείσαι, ολόκληρον την ζωοθηρικήν την διαιρέσαμεν εις
δύο, το μεν ένα κολυμβητικόν, το δε άλλο πεζοθηρικόν.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Και από τα κολυμβητικά εξετάσαμεν το έν μέρος των ενύδρων. Το δε
πεζοθηρικόν το αφήσαμεν αδιαίρετον και είπαμεν απλώς ότι έχει
πολλά είδη.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Λοιπόν έως εις αυτό το σημείον ο σοφιστής και ο ασπαλιευτής έχουν
την αρχήν από την ιδίαν τέχνην την κτητικήν.
Θεαίτητος.
Αυτό τουλάχιστον φαίνεται.
Ξένος.
Αλλάζουν όμως δρόμον από την ζωοθηρικήν και κάτω, διότι ο μεν
ένας πηγαίνει προς την θάλασσαν και τους ποταμούς και τας λίμνας
διά να συλλάβη τα εντός αυτών υπάρχοντα ζώα.
Θεαίτητος.
Τι άλλο βέβαια;
Ξένος.
Ο δε άλλος πηγαίνει εις την ξηράν και εις διαφορετικούς ποταμούς,
οι οποίοι είναι ωσάν λιβάδια γεμάτα από πλούτη και νεότητα, διά
να συλλάβη τα εντός αυτών βόσκοντα σφαχτά.
Θεαίτητος.
Πώς το εννοείς αυτό;
Ξένος.
Του πεζού κυνηγίου υπάρχουν δύο μεγάλα μέρη.
Θεαίτητος.
Ποίον είναι το έν και ποίον το άλλο;
Ξένος.
Το ένα είναι κυνήγιον των ημέρων, το δε άλλο των αγρίων.
Θεαίτητος.
Και πώς; Υπάρχει ποτέ κυνήγιον ημέρων;
Ξένος.
Εάν ο άνθρωπος είναι ήμερον ζώον, βεβαίως υπάρχει. Συ όμως δέξου
ό,τι σου αρέσει, και αν θέλεις μη παραδέχεσαι κανέν ως ήμερον, ή
δέξου άλλο κανέν ως ήμερον, τον δε άνθρωπον ως άγριον (!), είτε
πάλιν ότι θεωρείς τον άνθρωπον ήμερον και ότι δεν παραδέχεσαι
κυνήγιον των ανθρώπων. Από όλα αυτά ό,τι σου αρέσει, όρισέ το και
εμπρός μας.
Θεαίτητος.
Τότε, αγαπητέ Ξένε, λέγω ότι ημείς είμεθα ήμερα ζώα, και
παραδέχομαι ότι υπάρχει κυνήγιον ανθρώπων.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν ας δεχθώμεν ότι και η ημεροθηρική έχει δύο μέρη.
Θεαίτητος.
Πώς θα τα διακρίνωμεν;
Ξένος.
Την μεν ληστρικήν και ανδραποδιστικήν και τυραννικήν και το όλον
της πολεμικής, όλα αυτά μαζί θα τα ορίσωμεν ως βίαιον κυνήγιον.
Θεαίτητος.
Πολύ καλά.
Ξένος.
Την δε δικηγορικήν και δημηγορικήν και συζητητικήν, όλην μαζί
πάλιν θα την ονομάσωμεν με ένα όνομα επάνω κάτω πιθανουργικήν.
Θεαίτητος.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Και λοιπόν της πιθανουργικής αυτής ας παραδεχθώμεν δύο γένη.
Θεαίτητος.
Ποία;
Ξένος.
Το μεν ένα ιδιωτικώς γινόμενον (ιδιοθηρευτική), το δε άλλο
δημοσία.
Θεαίτητος.
Και βεβαίως γίνονται το καθέν από αυτά ανά έν είδος.
Ξένος.
Λοιπόν τόρα πάλιν αυτής της ιδιοθηρευτικής το μεν ένα μέρος δεν
είναι μισθωτόν, το δε άλλο δωροδοτικόν;
Θεαίτητος.
Αυτό δεν το εννοώ.
Ξένος.
Καθώς φαίνεται, δεν έδωκες προσοχήν εις το κυνήγιον των
ερωτευμένων.
Θεαίτητος.
Ως προς τι;
Ξένος.
Ότι εις το κυνηγημένον προσφέρουν περιπλέον και δώρα.
Θεαίτητος.
Αυτό είναι αληθέστατον.
Ξένος.
Αυτό λοιπόν ας το θεωρήσωμεν ως το είδος της ερωτικής
τέχνης.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Από δε το μισθωτόν το μέρος μεν το οποίον συνομιλεί γοητευτικώς
και όλως διόλου με την ηδονήν δελεάζει και εισπράττει ως μισθόν
την τροφήν του μόνον, και αυτό, νομίζω, ότι όλοι θα το ωνομάζαμεν
κολακικήν, ή επάνω κάτω ηδυντικήν τέχνην.
Θεαίτητος.
Και πώς όχι;
Ξένος.
Το άλλο όμως το οποίον ρεκλαμάρει ότι κάμνει τας συζητήσεις χάριν
της αρετής, ως μισθόν όμως εισπράττει νόμισμα, άραγε αυτό το
γένος δεν αξίζει να το ονομάσωμεν με άλλο όνομα;
Θεαίτητος.
Βεβαίως αξίζει.
Ξένος.
Ποίον λοιπόν είναι αυτό το όνομα; Προσπάθησε να το εύρης.
Θεαίτητος.
Αυτό πλέον είναι ολοφάνερον. Μου φαίνεται δηλαδή ότι επετύχαμεν
τον σοφιστήν. Αυτό λοιπόν το όνομα νομίζω ότι πρέπει να
αποδώσωμεν εις αυτόν.
Ξένος.
Τότε λοιπόν, φίλε Θεαίτητε, συμφώνως προς όσα είπαμεν φαίνεται
ότι σοφιστική πρέπει να ονομασθή το κυνήγιον της κτητικής,
οικειοποιητικής, θηρευτικής, ζωοθηρικής, πεζοθηρικής,
ημεροθηρικής ή ανθρωποθηρίας, πιθανουργικής, ιδιοθηρικής,
μισθαρνικής, νομισματοπαιδευτικής τέχνης.
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Αλλά ας εξετάσωμεν και κατά τον εξής τρόπον, διότι αυτό το οποίον
τόρα εξετάζομεν δεν ανήκει εις καμμίαν μηδαμινήν τέχνην, αλλά εις
πολύ μάλιστα κομψήν. Διότι εις τα προηγούμενα φαίνεται πιθανόν
ότι αυτή η τέχνη δεν είναι αυτό το οποίον ημείς τόρα εξηγούμεν,
αλλά κάποιον άλλο γένος.
Θεαίτητος.
Πώς λοιπόν;
Ξένος.
Το είδος της κτητικής τέχνης είπαμεν, νομίζω, ότι είναι δύο
ειδών, και έχει το μεν ένα μέρος θηρευτικόν, το δε άλλο
ανταλλακτικόν.
Θεαίτητος.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν αυτής της ανταλλακτικής θέλεις να δεχθώμεν δύο είδη,
το μεν ένα δωρητικόν, το δε άλλο αγοραστικόν;
Θεαίτητος.
Ας είναι.
Ξένος.
Και πάλιν όμως θα ειπούμεν ότι η αγοραστική διχάζεται εις δύο.
Θεαίτητος.
Κατά ποίον τρόπον.
Ξένος.
Εκείνην μεν, η οποία πωλεί ιδικά της προϊόντα, θα την ονομάσωμεν
αυτοπωλικήν, εκείνην δε η οποία πωλεί ξένα έργα μεταπωλητικήν.
Θεαίτητος.
Πολύ καλά.
Ξένος.
Και λοιπόν; Από την μεταπωλικήν αυτήν, η εντός της ιδίας πόλεως
ανταλλαγή, η οποία είναι σχεδόν το ήμισυ μέρος, δεν λέγεται
καπηλική;
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Εκείνη όμως, η οποία ανταλλάσσει αγοραπωλησιακώς, μεταβαίνουσα
από μίαν πόλιν εις άλλην, δεν λέγεται εμπορική;
Θεαίτητος.
Και πώς όχι;
Ξένος.
Από αυτήν δε την εμπορικήν άραγε δεν μας ήλθε ποτε εις τον νουν
ότι το μεν ένα είδος της ανταλλάσσει με νόμισμα όσα τρέφουν και
ωφελούν το σώμα, το δε άλλο όσα τρέφουν και ωφελούν την ψυχήν;
Θεαίτητος.
Αυτό πώς το ονομάζεις;
Ξένος.
Εκείνο το οποίον αφορά εις την ψυχήν ίσως δεν είναι γνωστόν, το
άλλο όμως το γνωρίζομεν.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Εκείνο λοιπόν ας το ονομάσωμεν γενικώς μουσικήν, μεταφερομένην
από την μίαν πόλιν εις την άλλην και πωλουμένην, και ζωγραφικήν
και ταχυδακτυλουργικήν. Και πολλά άλλα όποιος τα μεταφέρει και τα
πωλεί διά την ψυχήν είτε χάριν ανακουφίσεως είτε χάριν σπουδής,
δεν είναι ολιγώτερον ορθόν να ονομασθή έμπορος από εκείνον ο
οποίος πωλεί τρόφιμα και ποτά.
Θεαίτητος.
Αυτό είναι αληθέστατον.
Ξένος.
Τότε λοιπόν και όστις πωλεί μαθήματα και μεταβαίνει από μίαν
πόλιν εις άλλην δεν θα τον ονομάσης με το ίδιον όνομα;
Θεαίτητος.
Πάρα πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Από αυτήν λοιπόν τόρα την ψυχεμπορικήν δεν είναι δίκαιον το μεν
ένα μέρος να λέγεται επιδεικτικόν, το δε άλλο μέρος, αν και δεν
είναι ολιγώτερον γελοίον από το προηγούμενον, επειδή όμως
αποτελεί πώλησιν μαθημάτων, δεν είναι ορθόν να λάβη ένα όνομα
ανάλογον προς την πράξιν;
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Από αυτήν λοιπόν την μαθηματοπωλικήν, το μεν ένα μέρος το οποίον
αφορά εις τας άλλας τέχνας πρέπει να λάβη άλλο όνομα, εκείνο δε
το οποίον αφορά εις την αρετήν πρέπει να λάβη άλλο.
Θεαίτητος.
Και πώς όχι;
Ξένος.
Και βεβαίως εκείνο το οποίον αφορά εις τα άλλα αρμόζει να
ονομασθή τεχνοπωλικόν, εκείνο όμως το οποίον αφορά εις αυτό εδώ,
συ προσπάθησε να το ειπής.
Θεαίτητος.
Τι άλλο όνομα να ειπή κανείς χωρίς να κάμη λάθος, παρά ότι αυτό
το οποίον ζητούμεν είναι το σοφιστικόν γένος;
Ξένος.
Όχι κανέν άλλο. Και τόρα ας συνοψίσωμεν αυτό, και ας ειπούμεν ότι
διά δευτέραν φοράν απεδείχθη ως σοφιστική τέχνη το μέρος της
κτητικής, ανταλλακτικής, αγοραστικής, μεταπωλικής, εμπορικής,
ψυχεμπορικής, το οποίον με λόγους και με μαθήματα πωλεί την
αρετήν.
Θεαίτητος.
Πολύ ωραία.
Ξένος.
Τρίτον δε, και όταν κανείς διαμένη εντός της πόλεως και άλλα μεν
μαθήματα πωλή ως μεταπωλητής, άλλα δε ως ιδικήν του εφεύρεσιν,
και από αυτά κερδίζη το ψωμί του, νομίζω ότι και εις τούτο συ δεν
θα δώσης άλλο όνομα, παρά αυτό το προηγούμενον.
Θεαίτητος.
Πώς όχι;
Ξένος.
Επομένως και από την κτητικήν το ανταλλακτικόν, αγοραστικόν,
μεταπωλικόν ή αυτοπωλικόν — πάρε όποιον θέλεις από τα δύο διά το
μαθηματοπωλικόν αυτό είδος — συ πάλιν, καθώς φαίνεται, θα το
ονομάσης σοφιστικόν.
Θεαίτητος.
Κατ' ανάγκην, διότι πρέπει να παρακολουθώ τον λόγον.
Ξένος.
Τότε λοιπόν ας εξετάσωμεν ακόμη μήπως αυτό το γένος, το οποίον
ζητούμεν να εύρωμεν, ομοιάζει κάπως με το εξής.
Θεαίτητος.
Με ποίον;
Ξένος.
Της κτητικής είπαμεν ότι το κάποιον μέρος ήτο η αγωνιστική.
Θεαίτητος.
Μάλιστα, ήτο.
Ξένος.
Ώστε δεν είναι απρεπές να την διαιρέσωμεν και αυτήν εις δύο μέρη.
Θεαίτητος.
Λέγε ποία.
Ξένος.
Το έν να το ονομάσωμεν αμιλλητικόν, το δε άλλο μαχητικόν.
Θεαίτητος.
Παραδέχομαι.
Ξένος.
Από την μαχητικήν λοιπόν το μέρος, το οποίον γίνεται με σώμα προς
σώμα, ορθόν και πρέπον είναι να το ονομάσωμεν επάνω κάτω
εκβιαστικόν.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Το άλλο όμως με λόγους προς λόγους, πώς αλλέως να το ονομάσωμεν,
φίλε Θεαίτητε, παρά αμφισβητικόν;
Θεαίτητος.
Τίποτε άλλο.
Ξένος.
Και πάλιν το αμφισβητικόν πρέπει να το διαιρέσωμεν εις δύο.
Θεαίτητος.
Πώς;
Ξένος.
Δηλαδή καθ' όσον γίνεται δημοσία με μακρόν λόγον προς μακρόν περί
των δικαίων και αδίκων, να το ονομάσωμεν δικανικόν.
Θεαίτητος.
Πολύ καλά.
Ξένος.
Το ιδιωτικόν όμως, το οποίον κατακερματίζεται με ερωτήσεις και με
αποκρίσεις, άλλο τίποτε συνηθίζομεν να το ονομάζωμεν παρά
αντιλογικόν;
Θεαίτητος.
Όχι άλλο.
Ξένος.
Από δε το αντιλογικόν το μέρος, το οποίον αφορά τα
διαφιλονικούμενα συμβόλαια, εξασκείται δε όπως τύχη και άνευ
τέχνης, πρέπει μεν και αυτό να το θεωρήσωμεν ως έν είδος, αφού ο
ορισμός μας το διέκρινε ως διαφορετικόν, όνομα όμως ούτε οι άλλοι
έδωκαν εις αυτό, ούτε και ημείς αξίζει να δώσωμεν.
Θεαίτητος.
Έχεις δίκαιον, διότι υποδιαιρείται εις μικρά και πολυποίκιλα
είδη.
Ξένος.
Το άλλο μέρος όμως το τεχνικόν, το οποίον συζητεί διά τα δίκαια
και άδικα και εν γένει όλα τα άλλα, άραγε δεν συνηθίζομεν να το
ονομάζωμεν εριστικόν;
Θεαίτητος.
Πώς όχι;
Ξένος.
Και πάλιν από το εριστικόν το ένα μέρος είναι χρηματοφθορικόν, το
δε άλλο χρηματιστικόν.
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν πρέπει να προσπαθήσωμεν να εύρωμεν το όνομα, το
οποίον πρέπει να αποδώσωμεν εις έκαστον από αυτά τα δύο.
Θεαίτητος.
Βεβαίως πρέπει.
Ξένος.
Λοιπόν νομίζω ότι εκείνο, το οποίον ευχαριστείται με αυτά και
αμελεί τας οικογενειακάς του υποθέσεις, ως προς το λεκτικόν όμως
δεν προξενεί ευχαρίστησιν εις τους περισσοτέρους ακροατάς, αυτό
κατά την γνώμην μου δεν πρέπει να ονομασθή αλλέως παρά
αδολεσχικόν.
Θεαίτητος.
Βεβαίως λέγεται ούτω πως.
Ξένος.
Το αντίθετον λοιπόν τούτου, το οποίον κερδίζει από τας ιδιωτικάς
έριδας, τόρα εις την σειράν σου προσπάθησε να το ειπής εσύ.
Θεαίτητος.
Πώς αλλέως ημπορεί να το ονομάση κανείς χωρίς να κάμη λάθος, παρά
ότι είναι εκείνος ο αξιοθαύμαστος (!), τον οποίον ανακαλύπτομεν
διά τετάρτην φοράν, δηλαδή ο σοφιστής;
Ξένος.
Βεβαίως όχι άλλος. Ώστε, καθώς φαίνεται, ο σοφιστής είναι το
χρηματιστικόν είδος της εριστικής, της αντιλογικής, της
αμφισβητικής, της μαχητικής, της αγωνιστικής, της κτητικής
τέχνης, καθώς απέδειξε πάλιν ο μακρός αυτός ορισμός.
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Βλέπεις λοιπόν ότι είπαμεν καλά, ότι αυτό το θηρίον είναι
πολύμορφον και κατά την παροιμίαν δεν πιάνεται με ένα χέρι.
Θεαίτητος.
Τότε λοιπόν ας το πιάσωμεν με τα δύο.
Ξένος.
Βεβαίως πρέπει, και όσον μας είναι δυνατόν αυτό πρέπει να το
πράξωμεν, ζητούντες κανέν ίχνος αυτού καθώς είναι το εξής. Ειπέ
μου, σε παρακαλώ, υπάρχουν μερικά ονόματα διά τας οικιακάς
υπηρεσίας;
Θεαίτητος.
Υπάρχουν και πολλά μάλιστα, συ όμως ποία από τα πολλά ερωτάς;
Ξένος.
Καθώς παραδείγματος χάριν το στράγγισμα και το κοσκίνισμα και το
εξάφρισμα και το αποδιάλεγμα.
Θεαίτητος.
Πώς όχι;
Ξένος.
Ακόμη δε το ξαίσιμον, κλώσιμον, υφάσιμον και χίλια άλλα παρόμοια
υπάρχουν μεταξύ των διαφόρων τεχνών. Δεν είναι έτσι;
Θεαίτητος.
Τι κυρίως θέλεις να εξηγήσης δι' αυτά και τα εξέλεξες ως
παραδείγματα δι' όλα τα άλλα;
Ξένος.
Νομίζω ότι όσα είπαμεν, είναι όλα διαχωριστικά.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Συμφώνως λοιπόν με τον ορισμόν μου, ο οποίος τα χαρακτηρίζει ως
να είναι μία τέχνη, αξίζει να της αποδώσωμεν ένα όνομα.
Θεαίτητος.
Πώς να την ονομάσωμεν;
Ξένος.
Αποχωριστικήν;
Θεαίτητος.
Πολύ καλά.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν πάλιν πρόσεξε αν ημπορούμεν να εύρωμεν δύο είδη
αυτής.
Θεαίτητος.
Πολύ βιαστικήν σκέψιν μου επιβάλλεις αναλόγως των δυνάμεών μου.
Ξένος.
Και όμως εις τας προηγουμένας αποχωρίσεις, αφ' ενός επρόκειτο να
αποχωρίσωμεν το χειρότερον από το καλλίτερον, εξ άλλου δε το
όμοιον από το όμοιον.
Θεαίτητος.
Τόρα, που το είπες έτσι, σχεδόν το εννοώ.
Ξένος.
Διά το έν είδος λοιπόν δεν γνωρίζω να υπάρχη όνομα, διά το άλλο
όμως το οποίον αφίνει πίσω το καλλίτερον και αποβάλλει το
χειρότερον, γνωρίζω.
Θεαίτητος.
Λέγε το.
Ξένος.
Πάσα τοιαύτη αποχώρισις, καθώς εγώ φρονώ, λέγεται από όλους
καθάρισμα.
Θεαίτητος.
Μάλιστα λέγεται.
Ξένος.
Αλλά το καθαρτικόν αυτό είδος πάλιν, δεν βλέπει ο καθείς ότι
είναι δύο ειδών;
Θεαίτητος.
Βεβαίως, όταν ίσως έχη καιρόν. Εγώ όμως τόρα δεν το βλέπω.
Ξένος.
Και όμως τα είδη των καθαρισμάτων, τα οποία αναφέρονται εις το
σώμα, πρέπει να τα συμπεριλάβωμεν με ένα όνομα.
Θεαίτητος.
Ποία και με ποίον;
Ξένος.
Πρώτον τα καθαρίσματα των ζώων, όσα αποχωρίζονται ορθώς εις το
εσωτερικόν του σώματος από την γυμναστικήν και την ιατρικήν και
καθαρίζονται, και τα εξωτερικά, τα οποία δεν είναι πολύ σπουδαία,
και τα εκτελεί το λούσιμον. Και δεύτερον τα καθαρίσματα των
αψύχων σωμάτων, τα οποία εκτελεί η βαφική και όλη η κοσμητική
τέχνη και έχει διάφορα μικρά και κωμικά κάπως ονόματα.
Θεαίτητος.
Πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Πραγματικώς, φίλε Θεαίτητε. Αλλά βεβαίως εις την μέθοδον των
ορισμών δεν έχει μεγάλην διαφοράν η σπογγιστική από την
φαρμακοποσίαν, εάν η μία με το καθάρισμά της μας ωφελή ολίγον και
η άλλη πολύ. Διότι χάριν της μορφώσεως προσπαθεί να εννοήση εις
όλας τας τέχνας τι είναι συγγενές και τι δεν είναι, και δι' αυτό
τιμά όλας εξ ίσου, και δεν θεωρεί γελοιωδέστερον κανέν από όσα
ομοιάζουν, ούτε νομίζει διόλου αξιοθαυμαστοτέραν την στρατηγικήν
από το ξεψείρισμα, όταν ορίζη την κυνηγετικήν τέχνην, αλλά τας
περισσοτέρας φοράς την θεωρεί ως μάλλον φουσκωμένην. Το ίδιον
λοιπόν και τόρα δι' αυτό που ερώτησες, τι όνομα θα αποδώσωμεν εις
όλας εν γένει τας δυνάμεις, αι οποίαι ανέλαβαν να καθαρίσουν κάθε
σώμα είτε έμψυχον είτε άψυχον. Δι' αυτήν δεν έχει καμμίαν
διαφοράν ποίον όνομα θα φανή αρμοδιώτερον. Αρκεί μόνον να
συμπεριλάβη όλα τα καθαρίσματα της ψυχής σφικτοδεμένα ιδιαιτέρως
από όσα καθαρίζουν άλλο τίποτε. Διότι εδώ πρόκειται να
διακρίνωμεν το καθάρισμα της διανοίας από όλα τα άλλα, εάν βέβαια
εννοούμεν την σημασίαν του.
Θεαίτητος.
Το ενόησα και παραδέχομαι δύο είδη καθαρίσματος, και ότι το έν
είδος αναφέρεται εις την ψυχήν, διακρινόμενον από το καθάρισμα
του σώματος.
Ξένος.
Περίφημα. Και σε παρακαλώ τόρα πάλιν άκουσε τα κατόπιν και
προσπάθησε, αυτό το οποίον είπαμεν να το διαιρέσης εις δύο.
Θεαίτητος.
Όπως με οδηγήσης, θα προσπαθήσω να σου το διαιρέσω.
Ξένος.
Εις την ψυχήν δεν χωρίζομεν την μοχθηρίαν από την αρετήν;
Θεαίτητος.
Πώς όχι;
Ξένος.
Και όμως ωνομάσαμεν καθάρισμα το να αφίνωμεν πίσω ένα μέρος και
να αποβάλλωμεν όσον είναι κακόν.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Τότε λοιπόν και διά την ψυχήν καθ' όσον ευρίσκομεν καμμίαν
αφαίρεσιν κακίας, θα είναι αρμονικόν να την ονομάσωμεν κάθαρσιν.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Δύο όμως είδη κακίας πρέπει να ορίσωμεν διά την ψυχήν.
Θεαίτητος.
Ποία;
Ξένος.
Το ένα καθώς είναι εις το σώμα η ασθένεια, το δε άλλο καθώς είναι
εις αυτό η ασχημία.
Θεαίτητος.
Δεν ενόησα.
Ξένος.
Μήπως τυχόν δεν αντελήφθης ότι η ασθένεια είναι το ίδιον με την
διχόνοιαν;
Θεαίτητος.
Ούτε και εις αυτό πάλιν ημπορώ να σου δώσω καμμίαν απάντησιν.
Ξένος.
Μήπως άραγε διότι νομίζεις ότι είναι διαφορετικόν πράγμα η
διχόνοια, παρά η από κάποιαν διαφθοράν διαφορά (διαφωνία) του εκ
φύσεως συγγενούς μέρους;
Θεαίτητος.
Δεν νομίζω.
Ξένος.
Αλλά η ασχημία είναι άλλο τίποτε παρά το είδος εν γένει της
ασυμμετρίας, το οποίον αποστρεφόμεθα;
Θεαίτητος.
Διόλου μάλιστα δεν είναι άλλο.
Ξένος.
Και λοιπόν; Άραγε εντός της ψυχής εκείνων οι οποίοι δεν είναι εις
καλήν κατάστασιν δεν αντελήφθημεν ότι αι γνώμαι διαφωνούν με τας
ορέξεις και η βούλησις με τας ηδονάς και το λογικόν με τας λύπας
και όλα μαζί μεταξύ των;
Θεαίτητος.
Φοβερά μάλιστα.
Ξένος.
Και όμως αυτά όλα δεν είναι συγγενή εξ ανάγκης;
Θεαίτητος.
Πώς δεν είναι;
Ξένος.
Τότε λοιπόν ορθόν να ονομάσωμεν διχόνοιαν και ασθένειαν της ψυχής
την πονηρίαν.
Θεαίτητος.
Πολύ ορθά βεβαίως.
Ξένος.
Και λοιπόν; όσα έλαβαν μίαν κίνησιν και ένα σκοπόν και δοκιμάζουν
να τον επιτύχουν, αλλά εις εκάστην ορμήν παραφέρονται
(εκτροχιάζονται) και αποτυγχάνουν, τι θα ειπούμεν δι' αυτά; Άραγε
ότι από συμμετρίαν αναμεταξύ των τα παθαίνουν αυτά, ή το
αντίθετον από ασυμμετρίαν;
Θεαίτητος.
Είναι προφανές ότι τα παθαίνουν από ασυμμετρίαν.
Ξένος.
Αλλά πάλιν γνωρίζομεν ότι παν ό,τι δεν γνωρίζει η ψυχή, το κάμνει
χωρίς να θέλη.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Και βεβαίως αμάθεια θα ειπή, όταν η ψυχή ορμά να συλλάβη την
αλήθειαν και παραφερθή (εκτροχιασθή) η σύνεσίς της, και τούτο δεν
είναι άλλο τίποτε, ει μη παραφροσύνη (=παράφορος σύνεσις).
Θεαίτητος.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Επομένως την ανόητον ψυχήν πρέπει να την χαρακτηρίσωμεν ως
άσχημον και ασύμμετρον.
Θεαίτητος.
Έτσι φαίνεται.
Ξένος.
Και λοιπόν, καθώς φαίνεται, αυτά τα δύο είδη της κακίας υπάρχουν
εντός αυτής, και το μεν έν ονομάζεται από τον λαόν πονηρία, και
είναι προφανώς ασθένεια αυτής.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Το άλλο όμως το ονομάζουν αμάθειαν, δεν θέλουν όμως να
παραδεχθούν ότι είναι κακία η οποία υπάρχει μόνον εις την ψυχήν.
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος εις αυτό το οποίον είπες και προ ολίγου, αλλά
εγώ αμφέβαλλα, ότι δηλαδή υπάρχουν εντός της ψυχής δύο είδη
κακίας, και την μεν δειλίαν και ακολασίαν και αδικίαν εν γένει
πρέπει να τα θεωρήσωμεν ως ασθένειαν εντός ημών, το δε πάθος της
μεγάλης και ποικίλης αμαθείας ως ασχημίαν.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν δι' αυτά τα δύο παθήματα όταν είναι εις το σώμα δεν
εδημιουργήθησαν αι εξής δύο τέχναι;
Θεαίτητος.
Ποίαι είναι αυταί;
Ξένος.
Δια μεν την ασχημίαν η γυμναστική, διά δε την ασθένειαν η
ιατρική.
Θεαίτητος.
Αυτό φαίνεται.
Ξένος.
Και λοιπόν διά την ύβριν, και την αδικίαν και δειλίαν δεν είναι
από όλας τας τέχνας καταλληλοτέρα ανταπόδοσις η σωφρονιστική;
Θεαίτητος.
Αυτή φαίνεται η καταλληλοτέρα, τουλάχιστον καθώς φρονούν όλοι οι
άνθρωποι.
Ξένος.
Δια το άλλο όμως; Δηλαδή διά την αμάθειαν εν γένει άραγε άλλη
καμμία είναι καταλληλοτέρα παρά η διδασκαλική;
Θεαίτητος.
Καμμία άλλη.
Ξένος.
Εμπρός λοιπόν. Άραγε της διδασκαλικής έν μέρος θα παραδεχθώμεν, ή
περισσότερα, και προ πάντων ότι δύο είναι τα μεγαλύτερα; Πρόσεξε.
Θεαίτητος.
Προσέχω.
Ξένος.
Και νομίζω ότι κατά τον εξής τρόπον είναι δυνατόν να το εύρωμεν;
Θεαίτητος.
Κατά ποιον τρόπον;
Ξένος.
Να παρατηρήσωμεν αν η αμάθεια επιδέχεται εις το μέσον κανένα
διχασμόν. Διότι, όταν αυτή χωρισθή εις δύο, έπεται ότι θα
αναγκάση και την διδασκαλικήν να έχη δύο μέρη, ανά έν δι' έκαστον
μέρος αυτής.
Θεαίτητος.
Και λοιπόν; Μήπως εννοείς κάπως αυτό το οποίον ζητούμεν να
εύρωμεν;
Ξένος.
Τουλάχιστον φρονώ ότι βλέπω καλά ένα μεγάλο και δύσκολον μέρος
της αμαθείας ξεχωριστόν, το οποίον ισοφαρίζει με όλα τα άλλα μέρη
αυτής.
Θεαίτητος.
Ποίον δηλαδή;
Ξένος.
Το να μη γνωρίζη κανείς κάτι τι, και όμως να νομίζη ότι το
γνωρίζει. Από το οποίον προέρχονται όλα σχεδόν τα σφάλματα της
διανοίας μας.
Θεαίτητος.
Πολύ ορθά.
Ξένος.
Ναι· ωρισμένως εις αυτό μόνον το είδος της αμαθείας νομίζω ότι
πρέπει ιδιαιτέρως να προστεθή το όνομα απαιδευσία.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Τότε λοιπόν πώς πρέπει να ονομάσωμεν το μέρος της διδασκαλικής,
το οποίον μας απαλλάσσει από αυτό;
Θεαίτητος.
Νομίζω, καλέ μου Ξένε, ότι το μεν άλλο μέρος το ονομάζομεν
οικοδομητικήν διδασκαλίαν, τούτο όμως το λέγομεν εδώ εκπαίδευσιν.
Ξένος.
Αλλά και εις όλα σχεδόν τα ελληνικά μέρη, καλέ Θεαίτητε, έτσι το
λέγουν. Πρέπει όμως ημείς να σκεφθώμεν ακόμη, αν αυτό είναι έν
όλον αδιαίρετον, ή μήπως επιδέχεται διχασμόν άξιον να λάβη όνομα.
Θεαίτητος.
Βεβαίως πρέπει να σκεφθώμεν.
Ξένος.
Εγώ λοιπόν νομίζω ότι και τούτο διχάζεται κάπως.
Θεαίτητος.
Κατά ποίον τρόπον;
Ξένος.
Η διδασκαλία διά λόγων μου φαίνεται, ότι έχει μίαν μέθοδον κάπως
τραχυτέραν, και μίαν άλλην ηπιωτέραν.
Θεαίτητος.
Ποία λοιπόν να ειπούμεν ότι είναι η κάθε μία από αυτάς;
Ξένος.
Η μία είναι η αρχαιοπρεπής κατά τα πάτρια, την οποίαν άλλοτε
εφήρμοζαν προ πάντων εις τους υιούς των, και ακόμη και σήμερον
εφαρμόζουν πολλοί, όταν κάμουν εις αυτούς καμμίαν παρεκτροπήν,
και άλλοτε μεν τους επιπλήττουν, άλλοτε δε τους συμβουλεύουν με
μαλακώτερον τρόπον. Αυτήν λοιπόν την μέθοδον ημπορούμεν να την
ονομάσωμεν νουθετητικήν.
Θεαίτητος.
Αυτό είναι αληθές.
Ξένος.
Ως προς την άλλην πάλιν, φαίνεται ότι μερικοί εξήτασαν τον εαυτόν
των (!) και ανεγνώρισαν ότι η απαιδευσία είναι πάντοτε ανωτέρα
της θελήσεώς των, και ότι εκείνος ο οποίος νομίζει ότι είναι
σοφός, ποτέ δεν δέχεται να μάθη τίποτε, από όσα νομίζει ότι
γνωρίζει με δεινότητα, και τότε η νουθετητική μέθοδος όσον και αν
κοπιάση, πολύ μικρά αποτελέσματα φέρει.
Θεαίτητος.
Πολύ καλά έκριναν.
Ξένος.
Προς εκρίζωσιν λοιπόν αυτής της δοκησισοφίας ακολουθούν άλλην
μέθοδον.
Θεαίτητος.
Ποίαν δηλαδή;
Ξένος.
Συζητούν δι' όσα ένας νομίζει ότι λέγει τίποτε σπουδαίον ενώ δεν
λέγει τίποτε. Και φυσικά, επειδή αυτοί απατώνται εις τας γνώμας
των, ευκόλως τους ξεσκεπάζουν. Αφού λοιπόν με την συζήτησιν τας
πλησιάσουν και τας συγκρίνουν την μίαν με την άλλην, αποδεικνύουν
ότι αι ίδιαι αντιφάσκουν προς τον εαυτόν των διά τα ίδια
ζητήματα, σχετικώς με τα ίδια πράγματα, και υπό την ιδίαν έποψιν.
Αυτοί δε τα βλέπουν πλέον και οργίζονται με τον εαυτόν των, ενώ
εμπρός εις τους άλλους γίνονται ήμεροι. Με αυτόν δε τον τρόπον
απαλλάσσονται από τας μεγάλας και σκληροτραχήλους εγωιστικάς
ιδέας των, και αυτή η απαλλαγή και τους άλλους ευχαριστεί
περισσότερον από κάθε άλλην, και εις τον ασθενή επέρχεται με
μεγάλην ασφάλειαν. Διότι, παιδί μου, όσοι τους καθαρίζουν
νομίζουν, καθώς οι ιατροί των σωμάτων, ότι δεν ημπορεί το σώμα
προηγουμένως να λάβη την προσφερομένην τροφήν, πριν να βγάλη
κανείς όσα εμπόδια έχει εντός του. Το ίδιον λοιπόν απεφάσισαν και
εκείνοι διά την ψυχήν, δηλαδή να μη απολαύση προηγουμένως την
ωφέλειαν, την οποίαν της παρέχουν τα προσφερόμενα μαθήματα, πριν
με την εξέλεγξιν να φέρουν τον ελεγχόμενον εις την θέσιν να
εντραπή πολύ, και να βγάλη από μέσα του τας ιδέας αι οποίαι
φέρουν προσκόμματα εις τα μαθήματα, και να γίνη καθαρός, και να
νομίζη ότι γνωρίζει μόνον όσα γνωρίζει και όχι περισσότερα.
Θεαίτητος.
Τουλάχιστον αυτή η υγιεινή είναι η ωφελιμωτέρα και η φρονιμωτέρα.
Ξένος.
Λοιπόν δι' όλα αυτά, καλέ Θεαίτητε, πρέπει και την εξέλεγξιν να
την θεωρούμεν ως την μεγαλιτέραν και σπουδαιοτέραν κάθαρσιν, και
πάλιν τον ανεξέλεγκτον, οποιοσδήποτε και αν είναι, έστω και ο
μεγαλίτερος βασιλεύς του κόσμου, πρέπει να τον θεωρούμεν ως παρά
πολύ ακαθάριστον, και ότι είναι απαίδευτος και άσχημος εις
πράγματα, εις τα οποία έπρεπε να είναι καθαρώτατος και
ωραιότατος, όστις θέλει να είναι πραγματικώς ευτυχής.
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Και λοιπόν, όσους έχουν αυτήν την τέχνην, πώς θα τους ονομάσωμεν;
Διότι εγώ φοβούμαι να τους ονομάσω σοφιστάς.
Θεαίτητος.
Διατί δηλαδή;
Ξένος.
Μήπως τους αποδώσωμεν μεγαλίτερον αξίωμα από ό,τι τους πρέπει
(!).
Θεαίτητος.
Και όμως όλα αυτά όσα είπαμεν αρμόζουν εις κάτι τι παρόμοιον.
Ξένος.
Τι έχει να κάμη; Και ο λύκος παρομοιάζει με τον σκύλλον, αν και
εκείνος είναι αγριώτατος, ενώ αυτός εδώ ημερώτατος. Είναι όμως
ανάγκη, όστις θέλει να είναι ασφαλισμένος, να αποφεύγη πολύ τας
παρομοιώσεις. Διότι το είδος αυτών είναι πολύ σφαλερόν. Αλλά
τέλος πάντων ας υπάρχουν, διότι, εάν τας αποφεύγωμεν πάρα πολύ,
νομίζω ότι δεν θα είναι μικρά τα διαφιλονικούμενα όρια.
Θεαίτητος.
Μάλιστα, αυτό δεν είναι ορθόν.
Ξένος.
Ας παραδεχθώμεν λοιπόν ως μέρος της αποχωριστικής τέχνης την
καθαριστικήν, από δε την καθαριστικήν ας χωρίσωμεν το μέρος το
οποίον αναφέρεται εις την ψυχήν, δηλαδή την κάθαρσιν, από την
κάθαρσιν δε την διδασκαλικήν, από την διδασκαλικήν δε την
εκπαιδευτικήν, και τέλος από την εκπαιδευτικήν την εξέλεγξιν, η
οποία γίνεται εις την ματαιόδοξον δοκησισοφίαν, καθώς απεδείχθη
προ ολίγου, και ας μην την θεωρήσωμεν ως άλλο τίποτε, παρά ως την
ευγενή εκ καταγωγής σοφιστικήν.
Θεαίτητος.
Ας την θεωρήσωμεν βεβαίως. Εγώ όμως, επειδή πολλά απεδείχθησαν
περί αυτής, απορώ τι κυρίως είναι ορθόν να διισχυριζώμεθα ότι
είναι ο σοφιστής.
Ξένος.
Είναι επόμενον να απορής. Τόρα όμως πρέπει να ηξεύρης, ότι και
εκείνος ο ίδιος τόρα πλέον απορεί, πώς να διαφύγη από τον λόγον.
Διότι είναι ορθή η παροιμία η οποία λέγει, ότι δεν την γλυτώνει
τόρα πλέον. Δι' αυτό λοιπόν τόρα προ πάντων ας του επιτεθούμεν.
Θεαίτητος.
Καλά λέγεις.
Ξένος.
Πρώτα λοιπόν ας σταθούμεν να πάρωμεν την αναπνοήν μας, και ας
κάμωμεν μόνοι μας τον λογαριασμόν την ώραν, που αναπαυόμεθα, διά
να ιδούμεν πόσας ιδιότητας απεδείχθη ότι έχει ο σοφιστής. Δηλαδή
νομίζω ότι πρώτην φοράν απεδείχθη, ότι είναι έμμισθος θηρευτής
των νέων και των πλουσίων.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Δεύτερον ότι είναι έμπορος διά τα μαθήματα της ψυχής.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Τρίτον μήπως δεν απεδείχθη κάπηλος δι' αυτά τα ίδια;
Θεαίτητος.
Βεβαίως· και τέταρτον μάλιστα μας εφάνη αυτοπώλης διά τα
μαθήματα.
Ξένος.
Καλά τα ενθυμήθης. Το πέμπτον όμως θα προσπαθήσω εγώ να το
ενθυμηθώ. Δηλαδή είπαμεν ότι ήτο αθλητής των διαγωνισμών εις τους
λόγους, και ωρίσαμεν την τέχνην του ως εριστικήν.
Θεαίτητος.
Μάλιστα, την ωρίσαμεν.
Ξένος.
Το έκτον όμως, αν και ήτο φιλονικούμενον, όμως το παρεδέχθημεν
ότι αυτός είναι ένα είδος καθαριστής της ψυχής από τα εμπόδια των
μαθημάτων.
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν δεν εννοείς, όταν κανείς αποδεικνύεται επιστήμων
πολλών τεχνών, ενώ φέρει το όνομα μιας τέχνης, ότι η γνώμη αυτή
δεν είναι υγιής; Και προφανώς όστις πάσχει από αυτό ως προς μίαν
τέχνην δεν ημπορεί να αντιληφθή εκείνην την ιδιότητα αυτής, εις
την οποίαν αναφέρονται όλα αυτά τα μαθήματα, και δι' αυτό
ονομάζει με πολλά ονόματα αντί με έν εκείνον ο οποίος κατέχει
αυτά.
Θεαίτητος.
Φαίνεται σχεδόν ότι τούτο είναι εκ φύσεως καθώς το λέγεις επάνω
κάτω.
Ξένος.
Λοιπόν ας μη το πάθωμεν ημείς αυτό εις την εξέτασίν μας από
φυγοπονίαν, αλλά ας επαναλάβωμεν πρώτον κάτι τι από όσα είπαμεν
διά τον σοφιστήν.
Θεαίτητος.
Ποίον δηλαδή;
Ξένος.
Κάπου είπαμεν ότι αυτός είναι αντιλογικός.
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Και λοιπόν; Άραγε εις αυτό το ίδιον δεν είναι διδάσκαλος και διά
τους άλλους;
Θεαίτητος.
Πώς όχι;
Ξένος.
Λοιπόν ας εξετάσωμεν, άραγε εις ποίον ζήτημα λέγουν οι τοιούτοι
ότι κάμνουν τους άλλους αντιλογικούς. Ας γίνη δε η εξέτασίς μας
από την αρχήν κατά τον εξής τρόπον. Λόγου χάριν διά τα θεία
πράγματα, τα οποία είναι δυσνόητα εις τον λαόν, άραγε τους
κάμνουν ικανούς να το εκτελούν αυτό;
Θεαίτητος.
Τουλάχιστον έχω ακούσει πολλούς να λέγουν αυτά δι' αυτούς.
Ξένος.
Άραγε και δι' όσα είναι φανερά, δηλαδή διά την γην και τον
ουρανόν και τα όμοια;
Θεαίτητος.
Βεβαίως και δι' αυτά.
Ξένος.
Αλλά πάλιν εις τας οικογενειακάς συναναστροφάς, όταν γίνεται
λόγος γενικώς περί της γενέσεως και της υπάρξεως όλων των
πραγμάτων, δεν γνωρίζομεν ότι και οι ίδιοι είναι τρομεροί διά να
αντιλέγουν και τους άλλους τους κάμνουν ικανούς εις όσα είναι
αυτοί οι ίδιοι ικανοί;
Θεαίτητος.
Είμαι συμφωνότατος.
Ξένος.
Και πάλιν διά τους νόμους και διά τα πολιτικά άραγε δεν
επαγγέλλονται ότι και εις αυτά θα τους κάμουν ικανούς να τα
διαφιλονικούν;
Θεαίτητος.
Βεβαίως, διότι χωρίς να τα πολυλογούμεν, κανείς δεν θα συνεζήτει
με αυτούς, αν δεν έκαμναν τοιαύτην δήλωσιν.
Ξένος.
Και βεβαίως δι' όλας αυτάς τας τέχνας και διά κάθε μίαν χωριστά,
όσα έχει να αντιλέξη κανείς και προς τον ίδιον τον ειδικόν
τεχνίτην, έχουν δημοσιευθή και ευρίσκονται κάπου γραμμένα, δι'
εκείνον ο οποίος θέλει να τα μάθη.
Θεαίτητος.
Μου φαίνεται ότι εννοείς τα συγγράμματα του Πρωταγόρα περί της
πάλης και των άλλων τεχνών.
Ξένος.
Και διά πολλάς άλλας ακόμη, αξιομακάριστε φίλε. Μήπως τάχα η
αντιλογική τέχνη δεν είναι κάποια δύναμις ικανή να διαφιλονική τα
πάντα;
Θεαίτητος.
Φαίνεται τουλάχιστον, ότι δεν αφίνει τίποτε.
Ξένος.
Συ λοιπόν, παιδί μου, δι' όνομα θεού το νομίζεις αυτό δυνατόν;
Διότι πιθανόν σεις οι νέοι να βλέπετε καθαρώτερα, ημείς δε
θαμπότερα.
Θεαίτητος.
Ποίον είναι αυτό, και διατί το λέγεις κυρίως; Διότι εγώ ακόμη δεν
ενόησα αυτήν την ερώτησιν.
Ξένος.
Αν είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να τα γνωρίζη όλα.
Θεαίτητος.
Τότε πραγματικώς, καλέ Ξένε, το ανθρώπινον γένος θα ήτο
αξιομακάριστον.
Ξένος.
Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να λέγη τίποτε ορθόν όστις αντιτείνει
εις τον ειδικόν τεχνίτην, ενώ ο ίδιος είναι ανεπιστήμων;
Θεαίτητος.
Με κανένα τρόπον δεν είναι δυνατόν.
Ξένος.
Τότε λοιπόν τι είναι αυτή η θαυματουργική δύναμις του σοφιστού!
Θεαίτητος.
Ως προς τι;
Ξένος.
Να είναι ικανοί, αδιάφορον με ποίον τρόπον, να εμφυτεύουν εις
τους νέους την γνώμην, ότι αυτοί είναι εις όλα σοφώτεροι από
όλους. Διότι προφανώς, εάν ούτε αντιλέγουν ορθώς, ούτε εις τους
νέους επιδεικνύονται και πάλιν, όταν αποδεικνύωνται, εάν δεν
νομισθούν από όλην την συζήτησιν ότι είναι σοφοί, τότε καθώς το
είπες συ ο ίδιος προ ολίγου, πολύ δύσκολα θα εδέχετο κανείς να
πληρώση χρήματα, διά να γίνη μαθητής των.
Θεαίτητος.
Βέβαια πολύ δύσκολα.
Ξένος.
Τόρα όμως θέλουν ή όχι;
Θεαίτητος.
Και πολύ μάλιστα.
Ξένος.
Διότι, καθώς νομίζω, φαίνονται ότι είναι επιστήμονες οι ίδιοι εις
όσα ζητήματα φέρουν αντιρρήσεις.
Θεαίτητος.
Πώς όχι;
Ξένος.
Αυτό όμως δεν είπαμεν ότι το κάμνουν εις τον καθένα;
Θεαίτητος.
Μάλιστα.
Ξένος.
Επομένως φαίνονται εις τους μαθητάς των σοφοί δι' όλα.
Θεαίτητος.
Τι άλλο βεβαίως;
Ξένος.
Και όμως δεν είναι, διότι αυτό απεδείχθη αδύνατον.
Θεαίτητος.
Και πώς δεν είναι αδύνατον;
Ξένος.
Ώστε απεδείξαμεν ότι ο σοφιστής έχει δι' όλα τα πράγματα μίαν
δοκησισοφίαν και όχι αληθή επιστήμην.
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα, και αυτό το οποίον είπαμεν τόρα δι' αυτούς είναι πολύ
ορθόν.
Ξένος.
Τόρα λοιπόν ας λάβωμεν ένα σαφέστερον παράδειγμα δι' αυτούς.
Θεαίτητος.
Ποίον δηλαδή;
Ξένος.
Το εξής. Προσπάθησε όμως να προσέχης και να μου απαντήσης καλά.
Θεαίτητος.
Ποίον παράδειγμα;
Ξένος.
Αν μας έλεγε κανείς όχι ότι λέγει ή αντιλέγει, αλλά ότι γνωρίζει
να κατασκευάζη και διενεργή με μίαν τέχνην ολότελα όλα τα
πράγματα.
Θεαίτητος.
Πώς εννοείς όλα;
Ξένος.
Φαίνεται ότι συ δεν εννοείς καλά την σημασίαν της λέξεως ολότελα.
Θεαίτητος.
Όχι βεβαίως.
Ξένος.
Λοιπόν εννοώ εσέ και εμέ με όλα τα πράγματα, και ακόμη και τα
άλλα ζώα και τα δένδρα.
Θεαίτητος.
Πώς εννοείς;
Ξένος.
Αν έλθη κανείς να μας ειπή ότι ημπορεί να κατασκευάση εμέ και σε
και τα φυτά και όλα τα άλλα.
Θεαίτητος.
Ποίου είδους κατασκευήν εννοείς; Διότι δεν πιστεύω να εννοής
κανένα γεωργόν, διότι είπες ότι αυτός θα κατασκευάζη και ζώα.
Ξένος.
Το είπα βέβαια και μάλιστα ακόμη την θάλασσαν και τον ουρανόν και
τους θεούς και όλα τα άλλα ανεξαιρέτως. Και λοιπόν, επειδή θα τα
κατασκευάση γλήγορα, θα τα πωλή το καθέν πολύ φθηνά (!).
Θεαίτητος.
Εσύ θα εννοής τίποτε παιγνιδάκια.
Ξένος.
Και πώς; Και τάχα τα λόγια ενός ανθρώπου, ο οποίος λέγει ότι τα
γνωρίζει όλα και ημπορεί να τα διδάξη και εις άλλον φθηνά και εις
ολίγον διάστημα, δεν πρέπει να τα θεωρήσωμεν ως παιγνιδάκια;
Θεαίτητος.
Βεβαιότατα.
Ξένος.
Από τα παιγνίδια όμως έχεις να μου ειπής άλλο είδος
καλλιτεχνικώτερον και διασκεδαστικώτερον παρά το μιμητικόν;
Θεαίτητος.
Διόλου μάλιστα. Διότι αυτό που είπες είναι το περισσότερον είδος
και σχεδόν το κομψότερον, και περιέλαβες όλα εις έν.
Ξένος.
Λοιπόν δι' εκείνον όστις δίδει υποσχέσεις ότι είναι ικανός με
μίαν τέχνην να τα κάμνη όλα, γνωρίζομεν ότι απλώς κατασκευάζει
απομιμήσεις των όντων με την ζωγραφικήν τέχνην, και έχει την
ικανότητα, δεικνύων τας ζωγραφιάς από μακράν, να απατήση τα
μωρότερα από τα μικρά παιδιά, ότι είναι ικανώτατος να εκτελέση
εμπράκτως οτιδήποτε αποφασίση να κάμη.
Θεαίτητος.
Πώς όχι;