1.
Dou biste sa glêd om ’e troanje as in spegel. It scil hastich oanrinne
mei dy nei it greate gild. It is ek better sa, as oan acht-en-tweintich
jier ta to wachtsjen; den is ’t alle amerijen it earizer opsiede, in
oar lint oan de kyps, en sa foarthinne. In âld gek mei dêr nei sjen;
mar for in jong minske liket it raer, sokke gleone blommen op sa’n
toarre groun.
2.
Ik woe wol graech mei dy, det de frijer, dyste ljeafst haste, opdaegjen
kaem; mar dou krigeste him joun net, Fanke! Mar dat is neat.
Jaen de moed net op; men wit net ho in dûbeltsje rôlje kin, sei baes
Gosse, en hy miende, det hy to gast kaem, mar hy krige bruijen. Us
oarre-mem waerd frege op ’e lette joun to Ljouwter merke, en de nachts
om hjelwei twaën boaske se al yn ’e hoek fen ’e opkeamer fen ’t Rea
hert.
De frijers binne tsjinwirdich net hastich yn ’t bitingjen. It is in
ôfrinnende merk. Smyt dy lykwol net wei: de greate merken komme oan.
3.
Fanke! Fanke! hwet bisjuchste dy yn ’e spegel! Nou! as it der ek om
sit, eft it der om smiten is, stiet it rûzich. Klaei dy kreas en
dimmen, en sa moai, detste altyd noch moaijer bitelje kinste. Dit lûkt
de frijers oan, dy to fjild tsjenne om in wiif; en sa’n ien past dy, is
’t net wier? En ast’ dy optakelste as de pompierblazers út Parys, den
wirde de mynders eang fen jimme. Hwent al boartsje en djoeije se al sa
hwet oerdwealsk, hja kenne de fûgels wol oan de fear. Dêrom, kreas en
dimmen! en foaral sa skjin as de brân! den scilste oan twa frijers
blauwe skinen jaen; mar de tredde (o! sa’n noflik prater) scil dy sa
nei de ljirre tingje, detste him op in nacht om ien ûre om de hals
fljuchste en him, ûnder de tútsjes bidobbeste.
It folk yn ’e hûs scil towekker wirde fen jimme patsjen, en sizze:
“hark! nou is ’t klonken wirk mei ús fanke!”
4.
It gelok sjocht dy ta de eagen út! D’iene frijer hat de hakken net oer
de drompel, ef de oare hat de teannen der al wer op. Pas op! en lit de
fûgel net oer it net fleane lyk as folle dien habbe; oars rekkeste mei
ûnder de fodden yn ’e koer.
De kar giet der út, en den giet it soms op in âld strider oan, dy in
wiif for de warmte nimt.
5.
Dit stiet der nuver foar mei dy! Nou! in jong minske moat twang wêze en
op in dûbeltsje oan lint net sjen. Yn de earste jierren fen it trouwen
sakket dit wirk fensels; as de widze en bakerkoer oer de flier komme
moatte.
Dou biste net ien fen de ongelokkichste. Der sit folle mânljuesflesk
oan dy, fanke! en dêrby sa’n noflik boartlik sin! Dou biste klaeid, sa
’t heart. Koartom, in frouminske mei lokken en flokken, linten en
flinten. Der is al in blêd yn it trouboek for dy iepen. It scil moai
waer wêze op dyn troudei. De ljue scille sizze: “Dat is in gnap pear;
in houwelik yn ’e heak!” Mar de man efkes lytser as dou.
Der scil noch in pear mei jimme trouwe: in âld man fen njoggen en
sechstich jier mei in frouminske fen in great tweintich. Dêr scille de
ljue fen sizze: “Dy âld gek set noch in mounle, om in heal ljippen
koarn to meallen, en mei in jier scille se eltsoar net sjen meije.”
6.
Dou biste net forgetten by de feinten, Fanke! Gloeije dy de wangen net?
Dou tinkste, detste noch faek to merk gean scilste. Mis is ’t! ear
detste der om tinkste, rekkeste oan ’e man.
Ik haw al heard ho jimme op ’e lêste Snitsermerk yn ’t Heechhûs mei
elkoar sieten to lústerjen.
Dou scilste goed onthâlde yn it houlik. Twa jier nei it trouwen scil in
Domenijs soan dy for in jongfaem oansjen, en dy to Weidumer merke
freegje to dounsjen.
7.
Dou sjuchste al skruten, nou Maeike Jakkeles dy hwet sizze scil. Ik
sjuch, dou biste der oars fen. It is ek nuver, fanke! op dyn jierren
net to witten honear detste mei in pûrfrjemd minske hûshâlde scilste,
en noch minder hwa: in lytsen, in greaten, in lichten, in swieren, in
rjuchten ef ien mei in slach ef in bocht yn ’e rêch. It scil mei in
amerij gean mei dy. Dy it wêze scil, frijt net lang, mar taest ta, en
den scilste der omhingje as wiet hea om ’e skûte.
It scil dy goed gean yn ’e wrâld: saun bern, meast jonges, yn trettjin
jier krije. Dou krigeste ek misgunders yn dyn steat. Dyn man scil dy
tige ljeaf hawwe, en nin kwea fen dy sjen kinne, omdetste alles dwaen
scilste hwet er mar tinkt, en omdet er sjucht, det er mei dy bihâlden
is.
Dyn makkers scille op jimme troudei tsjin elkoar lústerje, en sizze:
“sa weagje ik it ek, dou?”
Jimme mem scil dy in leksum jaen, dyste net forjitte moaste. Hja seit:
de kinst om troch ’e wrâld to reisgjen, en oeral it gelach to biteljen,
en tank nei to litten, wirdt net oan de Hegeskoallen leard. It sit yn
’e regel fen trijen, en goeddwaen.
8.
Fanke, dwaen dyn bêst, om dy gnap op to striken; mar om de wide
jaksmouwen ef de klienens fen de mil, krigeste net gauwer in man.
Lykwol scil ’t wirde. Mei in sêft sin en noflike tútsjes kinste folle
dwaen, en dou scilste einlik mei in fiks keardel opstriken gean, ast’
mar tiid dochste. Nimmen moat sjen kinne, det de pong om de hals
hinget.
9.
Dou moaste net fortrietich wirde, Fanke! as de frijers dyn doar foarby
geane, krekt eftste der net biste. Goede en onbilekke waer wirdt altyd
opsocht, al laeit se noch sa efter ôf.
Fammen, dy in jachtweide for alle eagen binne, en dy oer alle tongen
rôlje, dêr wirde lekken en brekken oan foun.
Gnappe fammen en jonge hynzers moatte oars net as fen fierren bikend
wêze, scille se goed oan ’e priis komme. Wêz’ net bang fen foarby to
reitsjen; dou biwachteste gjin skea. Dou krigest’ in rimpen man, mar
oars troch goed; dou scilste bjuster folle fen him hâlde.
As hy it ongelok hat, det hy mei in noflik holle thús komt, sjen den
net eftste út it yettikfet komste. Mei bliere eagen en goede wirden
kinne jimme tsjoene; dêrtroch binne folle mear manljue to rjuchte
brocht as mei skerpe wirden en ôfwêzich sjen. Dwaen lyk as Beitskemoei.
As Janom fen ’t paed wier, den sette hja him yn side en forwiel; en as
de sinne yn ’t roun west hie, den sei Beitskemoei in wirdmannich dy op
it rjuchte steed kamen. Doch ek sa, en hy scil der op poche, det der
nin better wiif yn ’e hiele gritenij is.
10.
Fen dy hoef ik neat to sizzen. Dou biste al lang bisteld, Fanke! Men
kin ’t wol oan dy sjen. Net wier?
11.
Dou wachteste ek al, det ik dy hwet moais sizze scil, fen flinke
frijers, moai klaeid gean, yn in hûs wenje mei treppens der foar; en it
silver en goud by kistfollen erve!
Set dy dêr ôf, Fanke! hwent dat wirdt dyn part net. Dou scilste
gelokkich wêze, mar net yn in hege steat. Dou krigeste in bêst man, dy
fen de iere moarn ta de lette joun for dy skreppe scil, en astou de
dûbeltsjes sa hantearreste, lyk as earlik woun jild bihannele wirde
moat, den scille jimme rju bidije, en fjouwer bern great bringe, dy
klinke as klokken. In ryk man tichte by jimmes, dy jierren lang om it
gelok socht hat, en it op it lêst alhiel bjuster rekket, omdet er it op
paden siket, dêr it net to finen is, scil jimme it gelok, dat hy yn syn
moai hûs ek nearne fine kin, for tûzenen ôfkeapje wolle. Mar hy kin
net. It gelok lústert him yn ’t ear: “keapje mei dyn goud it bihear fen
de hiele wrâld; Myn ôfkomst is to heech: Ik bin for nin jild to keap!”
12.
Ho it mei dy komme scil, mei de deale riede; dou biste sa boartlik en
sa wif as in maeilaem.
Jaen dy del, Fanke! den scil ’t goed komme. Aste merkeste mei in feint,
dyste graech wer sjuchste, pas den op det it lêste tútsje it bêste is;
dat giet him troch de lea as in heal fleske fol Haerlemmeroalje in
jichtich hantsjemier.
13.
Ik sjuch dy oer fyftich jier al. Men kin dy den net. It skeelt ek folle
by nou. As men dyn noflike sankjes heart, as men dyn glêdde troanje,
roune bolle earmen, dy kiere rêch en trippeljende foetsjes bisjucht, en
dêr tsjinoer in âld kibbich minske mei in skromfelich fel, in
sleepjende gong, den scoe men sizze: ho kin sa’n moai jongfaem sa’n âld
sloofke wirde? Us heit sei dêrom altyd: “Fanke! meitsje plezier yn dyn
jonge jierren, mar pas op, detste dy der net oan forhingeste. Dit siz
ik dy ek: hâld altyd in from sin, en meitsje det al it kwea, dat dy
oerkomt, troch eigen skild net is; den kinste op de âlde dei yette
blomkes ploaitse, der in lyts blêdtsje tûzenris safolle fen wirdich is,
as dy greate bosken, dy op de moaije kypsen swypkje.
Doch sa, en de frijers scille as mieren op dy ta komme, en dyn man scil
sizze: “ik wist net det it trouwen sa’n wille wier!”
14.
Ik kin wol oan dy sjen, detste net bitsjoend biste. Dat merkte Japik
lêsten wol, do jimme oer iis op de Froaskepôlle dounse hawwe.
Dou wotte ljeaver by in gnap jong keardel opsitte, as in nacht by de
baerch weitsje. Dou moaste dy hwet ynhâlde, it rint hirdgenôch mei dy;
se litte dy net ien snein-to-joun sitte.
Hy wennet net fier fen dy ôf, dy ’t wirde scil; hâld dyn kleur mar! Ik
scil ’t net sizze, hwet jimme hokkernachts ôfpraet habbe; jimme habbe
lûdernôch lústere.
15.
Dou haste by dy sels it akkoart al makke mei ien; mar hy wirdt it net,
bern!.... Biste bang fen foarby to reitsjen, treast dy dermei detste it
net allinne biste.
Ik sels hab west, nei det ik oan trije blauwe skinen jown hie, det my
de wrâld oanfleach, as domenij in pear fen de stoel rôlje liet, salang
as myn goede Jan opdaegjen kaem, dy ik yn trije jounen al bilêzen hie.
Der scil ien by dy komme mei in moaije rôk en glêdde learzens oan; in
keardel eft er út in bargeriezel draeid is en dy der oer giet eft er
waeit.
Hy is lang net gek, sjucht goed om him hinne en tinkt oars oer it
trouwen as in faem, dy sei: “It moat ris weage wirde”, en troude oan in
âlde rike gjirgert, om hjar libben yn boalshannen to sliten.
Hy scil nei dy fornimme, ho it moarnsier mei dy is, omdet hy mei in
fryster ôfballe is, dy op in joun bjustere kreas wier, en de oare
moarns der útseach eft se út de yeskkroade kaem.
16.
Dyn frysterjierren binne dêrmei út; it giet nei de lange tsjinst. De
man, dy for dy bisteld is, is in goed keardel, mar hwet hollich; lykwol
kinste him oan in siden tried liede, ast’ him mar heinste. Yn de earste
fiif jier fjouwer bern, en folle drokte yn ’e húshâldinge. Den scil ’t
der op oankomme as de hânnen net sa linich binne, as nou de kreaze
foetten foar de fijoele.
17.
Dou tinkste: Maeike Jakkeles wit der neat fen; mar dit siz ik dy,
patsje koe ik sa goed as de bêste yn myn tiid. Dit wist de Officier
wol, dy my de gouden puntheak wêrom joech, dy in smous my ontstiel. De
fammen kinne ’t allegjerre net allike goed; freegje de feinten mar. It
koe mei dy wol better. Jaen ’er dy tige nei, en de frijers scille as in
swerm bijen om dy hinne gounzje. Op in noflik tútsje is folle de boask
sletten.
18.
Der komt op in joun onforwacht in frijer by dy, dy oantinget. Hy scil
dy oanlekke wirde. Dou moaste al harkje hwet in oar seit, mar ongelyk
hwa. In faem, dy yn ’t eftermiddeiskoft oprint, en bang for de fodkoer
is, scil him dy oanlekje, al is ’t noch sa nei ’t sin, en in frijer sa
kant as in knikkert.
Der binne ek, dy dy nei de mûle prate en de frijer dy oanpriisgje, al
is ’t de greatste dogeneat ef in knoflich stimper. Ik bin bang detste
dêr it ear to folle nei hingje litte scilste, en den rekkeste yn ’e
maling en fen ’t paed. Falt it onfoech út, den glûpje sokke wei; mar
den komme de lekskoaijers mei hjar feninige tongen en sizze: “Sa lizze
de wize hinnen de aeijen bûten it nêst!” Moat ’er rie wêze, nim den
foaral dy fen de âlde ljue en goedmienende frjeonen.
En noasket dy rie dy net, en is de hân strûf yn it oantaesten, hâld mar
fêst; it binne de feilichste paedwizers.
Doch sa, en dyn gelok scil binyd wirde fen folle, dy der ynroun binne
as de bolle yn ’e reak, lyk as Tet mei de kreamer.
19.
Hieste hokker sneintojouns dyn slytsje der better by skoud, dou hieste
better diel krige.
Wêz’ noait stymsk, al rint it mis; en aste acht-en-twintich jier âld
biste, den giet it op in healsliten oan. Foarby komste net, mar it kin
fiif-en-tritich jier mei dy wirde. As it dy to lang oanhâldt, en dou
wolste sels freegje, doch it den yn in skrikkeljier, de earste folle
moanne nei Sint Japik, mei in klear loft.
20.
Op dy binne folle eagen smiten. Dou sjuchst der gnap út en twang yn ’e
klean; nou, ’t each wol sines ek hawwe; yn ’e merk moat it ek oars as
kom-al-dei.
Ien ding moat ik dy lústerje, en triuw dat efter it jak.
Der binne folle dy wol woene, det se noait merke ef baenriden hiene
tsjin ’t sin fen ’e âlde ljue; tink dêrom, den scil ’t wol gean mei dy.
Dou witste net heal ho goe as se it mei dy miene.
21.
It lit him mei dy net slim sjen. Dou tinkste folle om it houlik.
Hokkerdeis seiste yn dy sels: “ho scil ’t oer fjouwer jier mei my
wêze?”
Ik scil ’t dy sizze: Troud en mem oer twa bern. Dyn man scil greate
reizen dwaen. Jimme scille net lang wenje yn ’t selde hûs. Ien tichte
by jimme scil in hiel great trek út ’e lotterij krije. Jimme krije der
ek sin oan, en scille altomets in hânfol jild nei Ljouwert bringe oan
de lotterijljue, oer hwaens drompel folle de tarring krije. Oer twa
jier scil dy man folle earmer as to foaren en fen ’t wirk ôfwend wêze;
dit scil jimme ôfbalje ta jimme gelok. Twa jonges yn ’e earste
treddeljier; den in stilsit, neijerhân noch trije dochters.—It troupak
fen de Brêgeman koe wol better sitte: de broek scil to leech hingje, en
de skoen gapje en kreakje; se scille fen dy sprekke, det it der sa
twang by stiet. Jimme trouwe mei noch twa pear; mar ien pear, de man
fen 24, en ’t wiif, in widdou fen 42 jier, moatte in wike wachtsje,
omdet it boek fol is. It minske scil bjuster oerstjûr wêze en krite, en
sizze: Wier ik noch faem, den wier ’t neat; mar for in widdou is ’t in
hird gelach.
22.
Aste noch net bitinge biste, Fanke! wird net bang; licht komt der op de
lette joun noch in forflein fûgel. As dat bykomt, gean den foaral mei;
tink: merkjen is nin boaskjen; de frijers binne krap, en hwa wit hwet
der út foart komt.
Durkom en Kykmoei boasken al foar toalven op it tsjernpaed.
23.
Yn de merk biste de gelokkichste net. Sa faek as ’t der oan ta komt,
falt it dy ôf. Wêz’ dêrom net stymsk. Mei blier sjen en golle wirden
komt men fjirder, as mei smeulske praetsjes.
Trouwen is dyn foarlân; der wirdt mear om dy tocht aste mienste. Dy it
wêze scil, hat omflein as in flinter op de blommen; hy scil it nearne
fine kinne, mar by dy is hy fêst sitten bleaun. It scil in knap feint
wêze, mei in stûrke yn ’e bûse, en forstân om ’erby to fortsjinjen; mar
winterdei kin him de noasdrip wol ris hingje; dêrom foaral in bûsdoek
mei, as jimme oer iis útgeane.
Yn de earste twa jier folle bilommere loften en beide hwet knypsk wêze.
Mar as jimme it rjuchte paed ûnder ’e foetten hawwe, scille se fen
jimme sizze: “dy jonge ljue glêdzje op; it bettert dêr fen dei ta dei.”
Der scil earst ien by dy komme, dy oars net leard hat, as in great hear
to wêzen, sûnder it jild der for fortsjinje to kinnen. Jimme mem scil
’t goe talykje, mar jimme heit scil sizze: “dou hearste yn
Loailekkerlân thús, feint!”
24.
In ryk mans soan hat eagen op dy smiten; mar hy hat acht ûren oanien
sitten to rekkenjen mei syn heit, ho folle jild hy mei dy biboaskje
koe, en dat skynt hjar to bilytsjen.
Dou scilste den in better part krije, as mei ien, dy for in stûr wol
dea wêze wol, en fen gjirgens net groeije kin.
Hy scil der stil mei oankomme, mar ’t is ien dy der wêze kin en doar:
en as jimme togjerre geane, scil de hoed for jimme ôfnomd wirde.
25.
Oan de noas to sjen, scilste einlik noch ris oan ’e knokkels ta yn ’t
jild omskreppe, aste kloek en sunich biste, en de bûse ticht hâldste,
as oars nimmen dy twingt om him op to dwaen as de keapdivel.
Dyn man scil twa tomme lytser wêze as dou, mar wol sa goed as mannich,
dy in foet greater binne. Dou moast him tige oanhelje, dêr hawwe lytse
ljue skeel oan.
26.
Ho sjuchste sa? Mienste det ik tsjoene kin? Né, Fanke! Ik wit net folle
fen dy to sizzen, mar ien ding sjuch ik, detste ljeaver to bier wolste,
as om tsjien ûre to bêd. It scil krap omkomme tojoun, en hwet it
nuverste is, de alderbêste en de alderminste bliuwe oer; mei dy scil ’t
knipe.
Smyt dy lykwol sels net to grabbele! It kin nuver, sei wylde Tryn, yn
fjouwer jier net in frijer en nou trije tagelyk.
27.
It scil mei dy yn twa jier folle foroarje. Trije skroarren in hiel wike
for dy yn ’t wirk, en pjukke sa folle as se ôf kinne, om it
útsetterspak nei de lange tsjinst klear to meitsjen. It scil hastich ta
gean.
De frjeonen scille yn ’t skik wêze mei de boask, en dou aldermeast. Dy
for dy bisteld is, is net swier fen gewicht, en bysfeinten scille
sizze: “hy moat yn lije mâlke-en-bak to weak, om hwet út to tinen; mar
hy is birekkene for it mêd dat hy oannimt.”
In eameleftich bûrwiif, dy alles swiet opiten en dronken hat, scil
graech mei dy rabje en dyn man for gjirrich útkrite wolle, omdet hy
oars net folle keapet as it nedige; mar dou biste wizer, en dou scilste
hjar ôfringje; en dyn man ho langer ho ljeaver hawwe.
Yn ’t earste fearnsjier scilste tige bliid wêze, as hy thús komt mei
blau Dimterkoeke en healripe parren.
28.
Dou sjuchste der út as in maeiblom, en sa kant! dou kinste wol op in
stûr yn ’t roun draeije. De frijers scille dy net lang for spek en brea
rinne litte. De earste, dy oantingje scil om tinken, is ien fen in oar
lape as dou. Den krigeste in lyts wird fen jimme mem. Sij seit: “man en
wiif moatte elkoar tige ljeaf hawwe, en it mei elkoar hâlde. It lekken
moat kleure. As it nij is, en de wol der noch op sit, liket it noch sa
hwet by elkoar; mar as it bidragen is, rint it sims fier útinoar. It
iene is fyn, it oare grou; it iene yn de wol ferve, it oare yn alle
nuvere kleuren forsjitte.
De twade scil sa oanhâlde, det hy it net slûpe lit, ef dou moaste _ja_
sizze. Den scil it tige kâld wêze, en aste it jimme mem seiste, den
scilste de eagen foardel hâlde, en in rea kleur hawwe.
29.
Der scil dy aste útfenhûs biste, ien op de griene side draeije, en der
mei troch in great tún gean. Syn praet en menearen scil dy bjuster
oanstean. Hy is net great, mar dûbeld.
Jimme mem scil sizze: “Hwet poarreman hat ús Fanke dêr yn de earm?” Mar
jimme heit seit: “Lit de lytse mar rinne: sy stean wol sa fêst as de
greate.” It boask is mei in rep klear, mar it trouwen dûrret twa jier;
beide scil ’t bjuster fortriette; it wachtet nei in great pompier út
Den Haag.
30.
Mei dy komt folle to dwaen: twa frijers scille rûzje krije om dy. Ien,
mei in moai sabel op ’e side, en plom op ’e hoed, scil ek eagen op dy
smite; der wirdt tsjin ynlein fen jimme heit. Neijerhân komt in neef
fen in Boargemaster, dy in kleur hat as in healgear bôle, mar dy kriget
blau.
Dêr komt in proponint, dy al trije pakken klean oanein reisge hat op
vakante pleatsen om in birop.
Nou bigjint jimme mem mei to frijen, en it komt goed, mei ’t Jawird
komt der tagelyk in birop fen 775 goune; en dêrmei Pastoorske, en mei
trije fearnsjier in jonge, eft er út ’e dyk dold is.
31.
Ik kin wol oan dyn kâldgnyskjen sjen, detste my to fiter hawwe wolste,
en litte my om de nocht riede; mis is ’t! Dou haste langer bisteld west
as de ljue miene.
Dou wierste sa bang om as in âld erfmoeike to stjerren, detste mar oan
’t baitsje litsen haste, sa fûl aste koeste.
Nou, gelok ’er mei! Haw de man tige ljeaf, en knyp de eagen ticht for
syn lek en brek.
Ef kinst’ se him bitsjutte en sa frjeonlik ûnder it each bringe, det hy
se ôfleit, den is der net in prinsesse, dy sa’n moaijen kroan op ’e
holle sette kin as dou.
32.
Mei twa jier biste in hiel oar minske as nou, lyk aste foar my komste.
Den gieste op ’e side fen in man, dy fen alle kanten klear is.—Troch
mannich tsjinrekjes yn de earste jierren moatte de hânnen út de mouwen;
mar as jimme dy boppe arbeide hawwe, kin ’t rom sile, as der op ’t roer
past en op alles tasjoen wirdt.
Der scil faek kream-visite by jimme hâlden wirde: for de earste kear
scille der njuggen mislike frouljue mids ûnder iten út ’e keamer tôge
wirde, omdet se yn in ticht bidompt keamer sitte, en smoare fen de
waermte: der is nin hofman ef yettikriedensein oan.—De skoalmaster scil
dêrom in redefoering yn it Nut dwaen oer: _De nadeelen der
voorouderlijke gebruiken in het houden van kraamvisites_.