[1040] The author says that the principal writers on this subject are
Alexander, a monk of the order of St. Benedict; Paute, his countryman;
and our Derham.
[1041] Histor. Astron.
[1042] Encyclopædia, art. Clock.
[1043] Bona De Div. Psalmod. cap. 3. s. 2.
[1044] Act. SS. cap. 16. 20 Jan. p. 273. _Chrom._ “Habeo cubiculum
holovitrum, in quo omnis disciplina stellarum ac mathesis mechanica
est arte constructa, in cujus fabrica pater meus Tarquinius amplius
quam ducenta pondo auri dignoscitur expendisse.” _St. Sebast._ “Si
hoc tu integrum habere volueris, te ipsum frangis.” _Chrom._ “Quid
enim? Mathesis aut ephemeris aliquo sacrificiorum usu coluntur, cum
tantum eis mensium et annorum cursus certo numero per horarum spatia
distinguuntur; et lunaris globi plenitudo, vel diminutio, digitorum
motu, rationis magisterio, et calculi computatione praevidetur?”
[1045] “Illic signa Leonis, et Capricorni, et Sagittarii, et
Scorpionis, et Tauri sunt; illic in Ariete Luna, in Cancro hora, in
Jove stella, in Mercurio tropica, in Venere Mars, et in omnibus istis
monstruosis daemonibus ars Deo inimica cognoscitur.”
[1046] Hist. Ticin. lib. vii. c. 17.
[1047] Var. lib. i. in fine.
[1048] In the original, Monasterium Vivariense.--TRANS.
[1049] “Horologium vobis unum, quod solis claritas indicet, praeparasse
cognoscor; alterum vero aquatile, quod die noctuque horarum iugiter
indicat quantitatem; quia frequenter nonnullis diebus solis claritas
abesse cognoscitur.”--De Institut. Div. Litter. c. 29.
[1050] Mabil. Annales St. O. B. sec. i. p. 123.
[1051] Antiq. Med. Ævi, Diss. 24, p. 392.
[1052] Lucæ Holstenii Codex Regularum. Paris, 1663, p. 172.
[1053] Annales.
[1054] Capp. 54, 55. 95.
[1055] Index Onomasticus ad tom. iv. De Antiq. Eccl. Rit.
[1056] Martene, Coll. ampl. tom. v. p. 960. “Misit rex
Persarum--horologium, in quo XII horarum cursus cognoscebantur, cymbalo
ibi personante et equitibus, qui per singulas horas per fenestras
exibant, et in ultima hora diei redeuntes, in regressione sua fenestras
apertas claudebant.”
[1057] Ad a. 807. Calmet, Hist. de Lorraine, vol. i. p. 582. “Nec non
et horologium, ex aurichalco arte mechanica mirifice compositum, in quo
duodecim horarum cursus ad clepsydram vertebatur, cum totidem æreis
pilulis, quæ ad completionem horarum decidebant, et casu suo subjectum
sibi cymbalum tinnire faciebant.”
[1058] Panuvini Antiq. Veron. lib. vi. p. 153. Scip. Maffei Degli
Scrittori Veronesi, p. 32. Muratori, Ant. Ital. Med. Ævi, Diss. 24. p.
392.
[1059] Bouquet, Recueil des Historiens de la Gaule, tom. v. p. 513.
[1060] See Martene De Ritib. Eccl. tom. iv. p. 5.
[1061] Martene, tom. iv. p. 853.
[1062] “Non fabulis vacet, non longa cum aliquo misceat, non denique,
quid a secularibus agatur, inquirat; sed commissæ sibi curæ semper
intentus, semper providus, semperque sollicitus, volubilis sphæræ
necessitatem, quiescere nescientem, siderum transitum, et elabentis
temporis meditetur semper excursum. Porro psallendi sibi faciat
consuetudinem, si discernendi horas quotidianam habere desiderat
notionem; ut, quandocunque solis claritas, sive stellarum varietas
nubium densitate non cernitur, illic in quantitate psalmodiæ, quam
tenuerit, quoddam sibi velut horologium metiatur.”
[1063] Journal des Sçavans, 1734, p. 773.
[1064] Chron. lib. vi. p. 83. Franc. 1580. fol. “Gerbertus, a finibus
suis expulsus, Ottonem petiit imperatorem, et cum eo diu conversatus,
in Magdaburg horologium fecit, illud recte constituens, considerata per
fistulam quadam stella nautarum duce.”
[1065] Le Beuf. Rec. de div. écrits, &c. vol. ii. p. 89.
[1066] Published by Car. Stengelius. Aug. Vind. 1611, p. 1.
[1067] “Ab æstivali solstitio usque ad solstitium hiemale sic
horologium temperetur, quatenus illud noctis spatium, quod matutinas
præcedat, per singulos menses secundum incrementa noctium aliquantulum
crescat, donec paulatim crescendo tandem in hiemali solstitio spatium
illud, quod est ante matutinas, ad illud quod sequitur, duplum fiat.
Similiter per contrarium ab hiemali solstitio usque ad æstivale
solstitium sic temperetur, quatenus spatium, quod præcedit, secundum
noctium decrementum per singulos menses decrescat, donec paulatim
decrescendo, tandem in solstitio æstivali spatium, quod est ante
matutinas, et quod post sequitur, æquale fiat.”
[1068] Diss. ii. c. 8. ap. Martene De Ant. Rit. tom. iii. p. 909.
[1069] “On lit, au chap. 21 de la première partie de leurs Usages,
compilez vers l’an 1120, qu’on ne fera sonner les cloches pour aucun
exercice, pas même pour l’Horloge, dépuis la messe du Jeudi saint
jusqu’à celle du Samedi saint; et au chap. 114, il est ordonné au
sacristain de regler l’Horloge, en sorte qu’elle sonne, et qu’elle
l’éveille pendant l’hyver avant matines, ou avant les nocturnes; et
au chap. 68 et 114, que quand on s’est levé trop tôt, le sacristain
avertît celui qui lit la dernière leçon, de la prolonger jusqu’à ce que
l’Horloge sonne, ou qu’on fasse signe au lecteur de cesser.”
[1070] Rit. Ant. tom. iv. p. 5. “Facta autem jam hora octava, modicum
erit amplius de media nocte quando surrexerit, _horologio excitante_,
qui habet horologium custodire, et accensis lucernis ecclesiæ, quæ
poterant propter prolixitatem noctis fuisse obscuratæ, ac pulsatis
campanis ad dormientium fratrum excitationem, potuit transire dimidia
octavæ horæ antequam surrexerint fratres.”
[1071] Cap. 774. “Excitabit aliquis a superiore deputatus, qui
_horologium excitatorium_ habeat; ad omnes quoque cellas lumen deferat.”
[1072] “Eodem anno, Saladinus Egyptiorum Frederico imperatori
dono misit per suos oratores tentorium pretiosum, mirabili arte
compositum, cujus pretii æstimatio quinque ducatorum millium
procul valorem excessit. Nam ad similitudinem sphærarum cælestium
intrinsecus videbatur constructum, in quo imagines solis, lunæ, ac
reliquorum planetarum artificiosissime compositæ movebantur ponderibus
et rotis incitatæ; ita videlicet, quod, cursum suum certis ac
debitis spatiis peragentes, horas tam noctis quam diei infallibili
demonstratione designabant; imagines quoque xii signorum zodiaci certis
distinctionibus suis motæ cum firmamento cursum in se planetarum
continebant.”
[1073] De Anima, c. i. p. 7, 72. “Nec te conturbant, inquit, motus
horologiorum, qui per aquam fiunt et pondera, quæ quidem ad breve
tempus et modicum fiunt, et indigent renovatione frequenti, et
aptatione instrumentorum suorum, atque operatione forinsecus, astrologi
videlicet qui peritiam habet hujus artificii. In corporibus vero
animalium vel etiam vegetabilium totum intus est, intra ea scilicet,
quod motus eorum atque partium suarum moderatur, et regit, ac modis
omnibus perficit.”
[1074] Parad. cant. xxiv. ver. 13.
[1075] “Electus in monasterii præsidem--cum jam per amplas licebat
fortunas, voluit illustri aliquo opere non modo ingenii, verum etiam
eruditionis ac artis excellentis miraculum ostendere. Ergo talem
horologii fabricam magno labore, majore sumtu, arte vero maxima
compegit, qualem non habet tota, mea opinione, Europa secundam;
sive quis cursum solis ac lunæ, seu fixa sidera notet, sive iterum
maris incrementa et decrementa, seu lineas una cum figuris ac
demonstrationibus ad infinitum pene variis consideret: cumque opus
æternitate dignissimum ad umbilicum perduxisset, canones, ut erat in
mathesi omnium sui temporis facile primus, edito in hoc libro scripsit,
ne tam insignis machina errore monachorum vilesceret, aut incognito
structuræ ordine sileret.”--See Tanneri Biblioth. Brit. Hibern. p. 629.
[1076] In Vit. Princip. Carrar. ap. Murator. tom. xvi. p. 171.
“Horologium, quo per diem et noctem quatuor et viginti horarum spatia
sponte sua designarentur, in summa turri constituendum curavit.”
[1077] See Scardeonius De Antiq. Urbis Patavii, lib. ii. class. 9, p.
205, ed. Basil, 1560, fol. and the authors which he quotes.
[1078] “In quo erat firmamentum, et omnium planetarum sphæræ, ut sic
siderum omnium motus, veluti in cœlo, comprehendantur; festa edicta
in dies monstrat, plurimaque alia oculis stupenda; tantaque fuit ejus
horologii admiranda congeries, ut usque modo post ejus relictam lucem
corrigere, et pondera convenientia assignare sciverit astrologus nemo.
Verum de Francia nuper astrologus et fabricator magnus, fama horologii
tanti ductus, Papiam venit, plurimisque diebus in rotas congregandas
elaboravit; tandemque actum est, ut in unum, eo quo decebat ordine,
composuerit, motumque ut decet dederit.”--These are the words of Mich.
Savanarola in Comm. de Laud. Patav. in Muratori, vol. xxiv. col. 1164.
[1079] In Muratori, tom. xviii. p. 444. “A di 8 di Aprile fu tolta via
la campana grossa della torre, ch’ era nel palazzo di Messer Giovanni
signor di Bologna, il qual palazzo dicevasi della Biada; e fu menata
nella Corte del Capitano, e tirata e posta sulla Torre del Capitano nel
Mercoledi Santo; e questo fu l’ orologio, il quale fu il primo, che
avesse mai il Commune di Bologna, e si commincio a sonare a di 19 di
Maggio, il quale lo fece fare Messer Giovanni.”
[1080] Moreri, Diction. art. Horloge du Palais.
[1081] In the account of the astronomical clock at Strasburg, to be
found in lac. von Königshovens Elsass und Strasb. Chronik. p. 574.
[1082] “Le duc de Bourgogne fit oster un horloge (qui sonnoit les
heures), l’un des plus beaux qu’on seust trouver deçà ne delà la mer:
et celui horloge fit tout mettre, par membres et pieces, sur chars, et
la cloche aussi. Lequel horloge fut amené et charroyé en la ville de
Digeon en Bourgogne, et fut là remis et assis: et y sonne les heures
vingt-quatre, entre jour et nui.”--Vol. ii. c. 128, p. 229.
[1083] Lib. vii. c. 69, towards the end.
[1084] Thes. Ital. iii. p. 3, p. 308.
[1085] Politiani Op. 1533, 8vo, p. 121.
[1086] “Horologium tuum mox, ut tuas accepi literas, paravi,
misissemque, si fuisset præsto qui afferret. Ipsam mundari feci,
nam erat pulvere obsitum, atque ideo, ne libere posset incedere.
retardabatur. Et quia ne sic quidem recte currebat, Angelo illi
illustri adolescenti harum rerum peritissimo dedi.”
[1087] This sonnet I shall here transcribe from A. Saxii Hist.
Litterario-typographica Mediolan.:--
Hò certa occulta forza in la secreta
Parte del cor, qual sempre si lavora
De sera a sera, e d’una a l’altra aurora,
Che non spero la mente aver mai quieta.
Legger ben mi potria ogni discreta
Vista nel fronte, ove amor colora
D’affanno e di dolore il punto e l’ora,
E la cagion, che riposar mi vieta.
L’umil squilletta sona il pio lamento,
Che spesso mando al cielo, e la fortuna,
Per disfogar cridando il fier tormento.
De le feste annual non ne mostro una,
Ma pianeti iracondi, e di spavento,
Eclipsati col sole, e con la luna.
Dominico Maria Manni, in his book De Florentinis Inventis, chap. 29,
calls the artist Lorenzo a Vulparia, and says that he was a native of
Florence.
[1088] Added to his Comm. in Pomp. Melam, cap. de Noriberga. “Eum
juvenem adhuc admodum, opera efficere, quæ vel doctissimi admirentur
mathematici. Nam ex ferro parva fabricat horologia plurimis digesta
rotulis, quæ, quocunque vertantur, absque ullo pondere, et monstrant et
pulsant xl horas, etiam si in sinu marsupiove contineantur.”