“Ang di mo pagtugon sa aking ilinatag na suliranin sa iyo na di mo
linutas; Ang katayuan kong _talastas mo na_; Ang iba’t ibang pangyayari
na alam mo na rin, na siyang nagudyok sa iyo ng pagbabalintulot.
Ang lahat ng ito ay tulong tulong na humahatol sa akin na dapat na
akong _magpahinga_.
“Kung ang sulat na ito ay sumaiyong kamay, kaipala’y ang kaluluwa
ko’y kaharap na ni Bathala upang kanyang litisin.
“Yayaon ako Manéng na taglay ko ang maningas na pag-ibig sa iyo na
ipinunla mo sa aking puso. Ang ating... ay di na tunay na malaking
_kahihiyan_ natin.
“Iligtas ka ng Panginoon sa anomang kapanglawan at sa libingan ko’y
ilagay mo lamang ang gayari:
“_Isang kulang palad na ayaw maging iná ng isang anak na walang
amang tatawagin_”.
Si Mameng ay parang tinutupok sa anyo ng kanyang pinsan na pagkaumaga
na’y di man lamang siya kinakausap, at sa hinala na baka may
ipinahahayag na si Maneng na sanhi ng gayong pagwawalang imik ni
Nati, ay di siya mapalagay. Waring siya’y napapaso.
Sapagka’t si Nati ay nagkulong sa kanyang silid ay ginahis din si
Mameng ng ugaling babai na tumaho ó magnais na tumaho ng lihim ng
ibá, kaya’t sinilip niya sa butas ng susian ng pintuan kung ano ang
nangyayari sa loob ng silid.
At ang kanyang nakita ay ang pagsulat ni Nati ng kanyang liham. Nakita
ni Mameng na binabasa ni Nati ang kanyang sulat at pagkatapos ay
nakita niyang may binubuksang isang kahita at doo’y kumuha ng isang
_pastillas_ na pikit matang isinamual. Sa kahita ay ang mapulang
bungo ang napapansin.
At naramdaman yata sa lasong isinamwal na kasama noon ang kamatayan
ay napahindusay na agad na ang dalawang kamay ay napabitin na parang
pinanawan ng lakas.
Napahiyaw si Mameng ng ubos lakas at ang tanang kasambahay ay
nagkagulong dumaló sa silid ni Nati.
Kay lungkot na tanawing nagbabalitang ang bahay na yaon ng katahimikan
ay may isang panauhing kakilakilabot: Si Kamatayan.
Dumalo si Anselmo at si Mameng na sinaklulohan ang hibang na si Nati
na sa pagkagulat ay bumagsak sa hihigang walang diwa at hawak sa
kamay ang tagasiwalat ng lihim na kanyang huling liham.
Binasa ni Anselmo ang liham na nagbubunyag ng pagtatapat ni Nati at
nang kakilakilabot na gagawin na ginanap na at nang ito’y natalastas
ay isinalokbotan ang kalatas nang huwag matalastas nino man.
Ipinagbilin ni Selmo kay Mameng na huwag hihiwalayan si Nati ano
mang mangyari, samantalang hindi siya dumarating at tinungo ang
tahanan ni Maneng na sanhi ng lahat ng yaon pagkatapos na matawag
si Dr. F... upang dumalo nang daglian sa kanilang tahanan.
At dinatnan ng Doctor na pinagaagaw si Nati, at sa bibig na bumubula
ay dinudukot ni Mameng ang lason na nadurog na at animo’y gabok
na mapula na kanyang hinuhugasang palagi kung sa kanyang kamay na
idinudukot sa bibig ni Nati ay pumigta ang _sublimado corrosivo_ na
nagdadanak sa laway ng nagpatiwakal.
Pinainom ng pangpasuka ni Dr. F... at sa panahon, ay pinalabas sa
kanya ring pinasukan si _Kamatayan_ na piniging ni Nati upang siya’y
ilipad na sa bayang payapa.
Si aling Tayang ay walang malamang gawin at gahol na gahol na
pinatawag si Yoyong ng Pare.