At mayroon namang isang magasawa
na ang anak nila ay lalaking isa
at sa kabuhaya'y may lubos na kaya
na hindi rin naman sukat kulan~gin pa.
Dapuwa't sa anak ay labis magmahal
at tutoong sunod na sunod ang layaw
na kahi't anomang gawing kasalanan
hindi pinapalo kahi't pilantik man.
Kaya n~ga't lumaki ang kanilang anak
na pagalagala't hindi naghahanap
nang ikabubuhay na tungkuling dapat
nang tao, kaya n~ga't kaiba sa lahat.
At sa kayamana'y labis na gumugol
na ináaksayá sa pagayon-gayon
niyong makaraan ang ilang panahon
namatay ang Ina na nagkandongkandong.
Kaya ang natira'y ang Ama na lamang
na siyang sa anak ay nagpapalayaw
paglibot ang gawa sa gabi at araw
palad nang matigil sa kanyang bahay.
Isang araw naman na pagkaumaga
na pagkakain ay naglibot na siya
dinatnan nang lagnat naman yaong Ama
ang sakit nang ulo'y halos di mabata.
Di makuhang siya ay magluto naman
nang pagkai't ayon sa matinding damdam
sapagka't ang lagnat ay lubhang masásál
saka masakit pa ang kasukasuan.
Nang dumating yaong naglibót na anak
ay gutom sapagka't lampas na sa oras
pagdating sa bahay ay agad nagbukas
niyong paminggala't kakanin ang hanap.
Anopa at walang nakitang pagkain
sapagka't ang Ama'y di makapagsaing
pumasok na galit ay walang kahambing
ang wika sa Ama'y bakit walang kanin.
Malubay na tugon niyong amang ibig
di makapagsaing ako at maysakit
hindi makaban~gon pagka't nan~gin~ginig
yaring katawan ko sa lagnat na labis.
Sa anak na tugo'y magluluto lamang
ang sakit na yaon ay dinadahilan
ako ay gutom na ay walang daratnan
nang pagkaing akin na inaasahan.
Di magsaing ka na ang sa Amang wika
at tunay na ako'y di makagagawa
at ang katawan ko ay malatang-malata't
ulo ko'y masakit na hindi kawasa.
Magsasaing ako sa anak na sagot
kita mo po't ako ay pagod na pagod
lalo kung ganitong ako'y nayayamot
maihahampas ko lamang ang palayok.
Kung hindi ka taong walang kahihiyan
anang Ama't talos mo na ako'y may damdam
may kakanin ka na't iluluto lamang
ay di mo magawa't akong uutusan.
Madin~gig nang anak galit ay sabihin
aniya'y ako pa palang hihiliin
kahi't matuluyang ako'y di kumain
ay ako ay hindi makapagsasaing.
Nagalit ang Ama't wika'y lapastan~gan
at munti ma'y wala ka nang kahihiyan
gala ka nang gala sa maghapong araw
at di mailuto ang kakanin lamang.
Gayong pan~gun~gusap ano'y n~g madin~gig
ang minamahal na anak ay nagalit
at walang pitagang sa Ama'y lumapit
yaong tampalasang alibughang isip.
Saka yaong Ama ay sinabunutan
at hinila hanggang malapit sa hagdan
ang kaawaawang Ama'y sumisigaw
pagka't masasakit ang buong katawan.
Doon iniwan lamang yaong Ama
at tuloy nanaog at umalis siya
pagka palibhasa ay maraming kuwarta
nang may isang linggo nama'y umuwi na.
Kaya n~ga at noong dumating sa bahay
ay bangkay na lamang ang Amang dinatnan
at dalawang araw nan~gang namamatay
sa gutom na labis na di ano lamang.
Ano ang gagawin sapagka't patay na
ay ipinalibing ang bangkay nang Ama
sa apat katao siya ay umupa't
nang oras ding yao'y ilinibing nila.
Nang mailibing na ang sa Amang bangkay
siya'y nagiisang natira na lamang
nagkaasawa ri't kapalibhasaan
ay may kamunti pang natitirang yaman.
Isang lalaki rin yaong naging anak
kawan~gis n~g Amang anhin mo'y pinilas
at nang lumaki na'y tunay na kahuwad
nang Ama, ang gawa at ugalig lahat.
At tunay n~gang lubos na pinakalakhan
ang gumagala sa gabí at araw
at kung oras siya na kakain lamang
kaya umuuwi sa kanilang bahay.
Niyong lumaki na'y namatay ang Ina
kaya't ang natira'y ay silang mag-ama
haggang sa naging bagong-tao siya
ang dating ugali ay di rin nagiba.
Isang araw yaong Ama ay dinatnan
nang matinding lagnat na may kalubhaan
masakit na lahat ang buong katawan
at di makaban~gon doon sa hihigan.
Kaya sa hindi makayanang bathin
yaong karamdama'y hahalihalinghing
walang anoano nama'y sa darating
ang anak sapagka't oras nang pagkain.
Pagpanhik sa bahay ay tinun~go niya
yaong paminggala't kakaing talaga
palayok nang buksan ay walang nakita
kamunti nang sukat na makain baga.
Agad pinasok niya't kusang itinanong
ang lutong pagkain kung saan naroon
Ama ay bahagya na lamang tumugon
aniya'y di ako makakilos n~gayon.
Sa anak na wika'y ang kamunting damdam
ay minamalaki mona pong dahilan
diwa ay talaga na lamang aayaw
na ako'y pakanin at nanghihinayang.
Baga man ang Ama ay datay sa sakít
ay napilitan ding dinayo nang galit
dan~gan ang tao kang walang munting bait
na nagsasalita'y hindi iniisip.
Nakikita mona na may damdam ako
ang pagsasaing ko kaya ay paano
nariyan ang bigas ay di iluto mo
at huwag magsabi nang kung anoano.
Sa salitang yaong anak ay nayamot
pagdaka'y tinangnan ang Ama sa buhok
at kinaladkad na nang katakot-takot
na hanggang sa lupa ay ipinanaog.
Niyong hinihilang malapit sa hagdan
ang sigaw nang Ama ay dito na lamang
sapagka't dito ko lamang inihanggan
ang nuno mo niyong aking sabunutan.
Hindi rin nakinig ang kuhilang anak
at doon sa hagda'y kinalakadladkad
kaya't sa baytang ay nagkahampashampas
nasisigaw tuloy sa malaking hirap.
At nasa lupa na'y kinakaladkad din
ang hunghang na Ama nang anak na taksil
at iniwan na n~gang hahalihalinghing
at doon na lamang buhay ay nakitil.
Kaya n~ga't ang anak ay nang umuwi na
dinatnan sa lupa ang bangkay nang Ama
madlang nanunuod niyong datnan niya
na hindi maisip yaong pagtataka.
Pagkamangha nila'y paganhing saysayin
bangkay ay ginanap yaong paglilibing
anak na naiwan ay di rin nagmaliw
ang ugaling hayop ang siyang kahambing.
Yaong natitirang ari't kayamanan
na minana doon sa Amang namatay
ay naipagbili sampung pamamahay
at naubos naman sa pagayon lamang.
Saka nang wala nang tunay na makain
ang man~ga damit pa'y naipagbili rin
nang walang pagkuha'y dito na umatim
nang gutom na hindi makayang tiisin.
Ang ginalagala'y di rin nagtatahan
at natun~go tuloy sa labas nang bayan
at doon inabot niyong karamdaman
nahiga sa lupa't di makagulapay.
Sapagkahiga ay walang anoano
doo'y napalibot ang maraming aso
linapita't asa'y patay nang tutoo
kinagat na pinaghalihanan dito.
Katawa'y malata't mahinangmahina
at hindi na halos makapagsalita
kaya't ang pagbugaw niyang ginagawa'y
di pansin nang asong nan~gagkakatuwa.
May limang dipá rin ang napaghilahan
niyong man~ga asong nagkakaguluhan
at bago pa nila nakilalang buháy
ay nang mahalata nang ginalawgalaw.
Bagaman iniwan nang man~ga pagkagat
ang dalawang paa'y tadtad na nang sugat
lalo pang magulol ang matinding hirap
at doon ang buhay na lamang nautas.