predictis extrinsecis videtur esse difficilis; quod quando pro
dictis offitiis vel eorum aliquo fient decetero imbursationes,
omnes de utroque membro simul et mistim debeant imbursari, et de
scruptinatis tot possint et debeant imbursari de membris predictis,
quod in imbursatis quodlibet membrum habeat suam partem, secundum
distributionem predictam; accipiendo et imbursando si opus erit de
illis qui per numerum regularem non obtinuissent, dummodo usque ad
equationem adsummantur et imbursentur pro membro in quo deficientia
fuerit illi in quorum partitis plures fabe nigre reperte fuerint.
Et quod demum ad extractiones procedatur simul et mistim, et
quilibet imbursatus, prout sors dederit, adsummatur.
Item, quod offitium Consiliariorum Mercantie et Universitatis
mercatorum, decetero, finito offitio ad presens ipsi presidentium,
sit et esse debeat de septem numero et non ultra, quorum quinque
sint de et pro quinque maioribus Artibus, more solito, et duo de
et pro membro quactuordecim minorum Artium et Artis vaiariorum et
pellipariorum civitatis predicte. Et quod devetum minorum Artium
solitum esse quo ad minores Artes (videlicet, quod quando unus pro
una dictarum Artium minorum fuerit ad ipsum offitium adsumptus,
a die sui depositi offitii, quilibet de ipsa Arte habeat devetum
per unum annum), sit reductum ad sex menses. Et quod omnia et
singula ordinamenta que loquerentur aut disponerent de numero
novem Consiliariorum dicte Universitatis, intelligantur loqui et
disponere de numero septem Consiliariorum predictorum, et ad ipsum
numerum adactentur in omnibus partibus ipsorum.
Item, quod, pro expediendo recursus sindicatuum, de quibus fuerit
decetero ordinatum, et causas ipsorum recursuum, adsummi debeant
decetero pro arrotis, sive adiunctis Consiliariis Mercantie,
decem mercatores de quinque maioribus Artibus civitatis predicte,
videlicet duo de et pro qualibet ipsarum quinque Artium, prout
et quemadmodum assummebantur et observabatur ante annum Domini
MCCCLXXVIII, quando Consiliarii Mercantie et Universitatis
mercatorum civitatis predicte numero erant septem.
Item, quod ambaxiatores seu offitia ambaxiatorum non veniant nec
cadant sub aliqua distributione offitiorum, sed de et pro quolibet
membro possint ambaxiatores adsummi, ac etiam ad tale offitium
quilibet civis guelfus deputari et eligi possit, prout fieri
poterat de mense may anno Domini MCCCLXXVIII, et ante ipsum mensem
quandocumque.
Item, quod offitium Capitaneorum Partis guelfe civitatis Florentie,
quo ad populares, sit numero novem, ut ad presens est; in quo
numero decetero sint quinque de membro septem maiorum Artium et
Scioperatorum, et quactuor de membro quactuordecim minorum Artium.
Item, quod offitium Priorum dicte Partis, quo ad populares, sit
decetero numero duodecim, prout ad presens est; in quo numero sint
septem de membro septem maiorum Artium et Scioperatorum, et quinque
de membro quactuordecim minorum Artium.
Item, quod offitium Consiliariorum Credentie dicte Partis sit
decetero numero sedecim, prout ad presens est, quo ad populares;
in quo numero sint novem de membro septem maiorum Artium et
Scioperatorum, et septem de membro quactuordecim minorum Artium.
Item, quod, non obstantibus distributionibus antedictis et his
que supra provisa sunt, quilibet qui ad presens est in aliquo
ex supradictis offitiis possit illud perficere et complere; et
similiter qui ad aliquod ipsorum iam extractus est, quamvis non
inceperit, possit accedere ad illud et ipsum exercere, secundum
formam et ordinem sue extractionis.
Item, quod in Consilio Populi consiliarii sint quadraginta pro
quarterio, videlicet decem pro et de quolibet gonfalone, ultra
Capitudines et alios offitiales, ut ad presens sunt; quorum
decem pro gonfalone sex sint de membro septem maiorum Artium et
Scioperatorum, et quactuor de membro quactuordecim minorum Artium
civitatis predicte.
Item, quod consiliarii Consilii domini Potestatis et Comunis
predicti sint decetero quadraginta populares de et pro quolibet
quarterio civitatis predicte, videlicet decem de et pro quolibet
gonfalone; quorum medietas sit et esse debeat de et pro membro
septem maiorum Artium et Scioperatorum, et alia medietas de et
pro membro quactuordecim minorum Artium; et quod in et de dicto
Consilio sint decem magnates de et pro quolibet quarterio, ut est
moris.
Item, quod in offitiis supradictis observentur deveta inducta per
ordinamenta dicti Comunis ad presens vigentia.
Item, quod supradicta distributio — in perpetuum observetur,
— et contra non possit fieri, — statui disponi vel reformari
per dominos Priores Artium et Vexilliferum iustitie vel alios
offitiales seu Collegia aut Consilia opportuna dicti Comunis,
sub pena amputationis capitis et publicationis bonorum cuilibet
contrafacienti aut proponenti seu consulenti. —
ALTRA PROVVISIONE DE’ 23 GENNAIO 1381 COME SOPRA.
Supradicti domini Priores etc. deliberaverunt. Quod quam citius
fieri poterit, fieri debeat scruptinium omnium et singulorum
offitiorum Comunis predicti intrinsecorum et extrinsecorum ac etiam
Partis guelfe civitatis predicte, illorum videlicet que sint solita
imbursari.
ALTRA DEL 24 GENNAIO.
Prefati domini Priores etc. deliberaverunt. Quod scruptinium
offitiorum Prioratus Artium et Vexilliferatus iustitie, et
Gonfaloneriorum sotietatum Populi et Duodecim Bonorum virorum
fiat per ipsos de Balia dumtaxat, etiam absque aliis arrotis vel
adiuntis.
Item, quod ipsi domini Priores et Vexillifer iustitie — possint
de et circa sindicatum domini Executoris Ordinamentorum iustitie
civitatis Florentie ad presens in offitio existentis, et eius
comitive, disponere et providere prout ipsis placuerit. —
Item, audita congregatione Populi Florentini et ipsis relato, quod
intendunt et volunt, quod cedule existentes in bursis offitiorum
Prioratus et Vexilliferatus iustitie et eorum Collegiorum
comburantur, et similiter registra ipsorum offitiorum; quod statim
capse in quibus sunt dicte burse et registra apportentur in Palatio
supradicto, et subito comburantur predicte cedule et registra; et
quod imbursationes ipsorum offitiorum; ad presens vigentes nulle et
penitus revocate et casse intelligantur et sint.
Item, quod magnates civitatis et comitatus et districtus Florentie,
quo ad Ordinamenta iustitie Comunis predicti et quecumque
ordinamenta que pro Ordinamentis iustitie habentur vel appellantur,
intelligantur esse et sint repositi et reducti in eo statu gradu
et qualitate in quibus erant de mense may anno Domini MCCCLXXVIII;
et subiaceant illis Ordinamentis iustitie et aliis dumtaxat que
vigebant de dicto mense may. —
Item, quod — magnates habeant in offitiis intrinsecis Comunis
predicti, in quibus secundum Ordinamenta dicti Comunis esse
debebant de supradicto mense may anno Domini MCCCLXXVIII, has
partes videlicet:
In quolibet offitio in quo sint octo populares, sint ultra eos duo
magnates.
In quolibet offitio in quo sint populares ab octo infra, sit et
esse debeat unus magnas.
In offitio Decem Libertatis, finito offitio presidentium, esse
debeant octo populares et duo magnates.
Item, quod de offitiis Comunis predicti extrinsecis dicti magnates
habere debeant decetero istas partes, ipsis continuo tribuendas,
videlicet:
Quinque potestarias, quarum duo sint primi gradus, duo secundi
et una de tertio gradu; quactuor castellanerias maiores et tres
castellanerias minores.
Item, quod in offitiis extrinsecis magnas magnati nullo modo possit
esse immediatus subcessor.
Item, quod in eadem terra, castro vel loco, pro dictis offitiis
extrinsecis, non possint esse eodem tempore in offitio potestarie
et castellanerie duo magnates.
Item, quod in offitiis ipsis magnatibus competentibus serventur,
quo etiam ad alia, consueta deveta.
Item, quod — tamburum ordinatum contra magnates sit et stet
firmum; et omnia et singula ordinamenta Comunis predicti in effectu
disponentia de ipso tamburo seu capsa tamburi et que comuniter et
secundum comunem usum loquendi appellatur _Il tamburo de’ Grandi_,
vigeant et observentur, prout vigebant et observari poterant ante
presentia ordinamenta.
Item, quod offitia Partis guelfe imbursata ad presens comburantur,
scilicet cedule in bursis existentes, prout de offitio Prioratus
est superius ordinatum; et quod imbursationes ad presens existentes
pro ipsis offitiis nulle sint, nec ex eis aliqua executio seu
offitii exercitium sequi possit; et quod mictatur pro capsa et fiat
combustionis executio; et demum reformentur et reformari possint
prout et sicut deliberabitur per ipsos supradictos habentes baliam
generalem et seu duas partes eorum.
Item, quod imbursationes seu cedule imbursate Consiliariorum
Mercantie et pro dicto offitio ad presens existentes, et similiter
imbursationes et cedule imbursate pro offitiis Consulatuum seu
alterius offitii cuiuscumque Artis civitatis predicte, de presenti
comburi possint et debeant. — Et quod de novo possint et debeant
dicta offitia reformari.
Item, quod omnes et singule imbursationes et cedule imbursate pro
offitiis intrinsecis et extrinsecis Comunis predicti, ad presens
vigentes, intelligantur esse et sint nulle et annullate, et cedule
predicte et eorum registra possint et debeant comburi, et ipsa
offitia de novo debeant reformari, prout per ipsos de Balia et seu
duas partes eorum fuerit dispositum vel provisum.
Item, quod presentes octo offitiales Custodie civitatis Florentie
et seu duo partes eorum possint, pro necessitatibus emergentibus et
ut gentibus Compagne resistatur, conducere et ad stipendia dicti
Comunis sibi conduci facere usque in quingentos famulos pedestres
armigeros seu armis actos et seu inter famulos et balistarios, et
ipsis conducendis de stipendiis seu provisionibus facere provideri,
— quomodo et pro quo tempore, de pecunia dicti Comunis etiam
deputata ad capsam Conducte, ipsis de provisionibus seu stipendiis
satisfiat.
Item, quod durante balia et auctoritate concessa predictis
habentibus ipsam a Parlamento ut supra dicitur, Octo Custodie
possint commictere in eorum collegas voces ipsorum, prout et
quemadmodum ipsis placuerit; dum tamen partitis fiendis, vigore
balie, sint ex eis presentes saltem quactuor.
Item, quod omne devetum omnisque prohibitio et inhabilitas inducta
ordinata seu imposita hominibus et personis de domo casato stirpe
vel progenie de Ricciis et Albizis de Florentia vel altera ipsorum
ab offitiis dicti Comunis seu Partis guelfe aut civitatis predicte,
per quecumque ordinamenta dicti Comunis, aut vigore vel pretextu
alicuius provisionis vel reformationis Consiliorum Populi et
Comunis predicti, intelligantur esse et sint eis sublata et ab
eorum quolibet omnino remota.
Item, quod omnibus et singulis populis comunibus villis
universitatibus et singularibus personis debentibus aliquid
solvere Comuni Florentie, respectu alicuius temporis retroacti,
pro aliquibus impositis prestantiis extimis residuis accattis
gabellis factionibus muneribus seu oneribus Comunis Florentie,
cuiuscumque generis vel spetiei existant huiusmodi munera seu
onera, qui propter cessationem seu tardationem solutionis talium
munerum seu onerum, — in penam aliquam hactenus incurrerunt,
intelligatur esse et sit prefixus et statutus terminus hinc ad
per totum mensem martii proxime sequturi, ad solvendum dumtaxat
veram sortem eius quod pro predictis debent, asque aliqua pena. —
Et quod omnes et singuli sic debentes et solventes, ut prefertur,
in termino antedicto, intelligantur esse et sint ab omnibus et
singulis penis, preiudiciis et gravaminibus tam afflictivis quam
privativis et quibuslibet aliis in quas seu que — incurrissent,
absoluti et plenissime liberati, et adversus ipsa omnia in integrum
restituti. Eo tamen addito et proviso, quod, non obstante termino
predicto, omnes et singuli debentes ut prefertur, possint, ipso
termine etiam durante, cogi et compelli ad solvendum veram sortem
predictam. —
Item, pro uniendo et unionem concordiam et pacem conservando
inter lanifices Artis lane et alios suppositos et ad dictam Artem
reductos; quod deinceps, in perpetuum et continue, Consules dicte
Artis lane sint et esse debeant decem numero, videlicet octo
lanifices ut est moris, distributi inter conventus dicte Artis,
secundum modum hactenus consuetum; et alii duo sint et esse debeant
de et pro membris suppositis dicte Arti et ad ipsam Artem de
presenti mense reductis. —
PROVVISIONE DEL 27 FEBBRAIO 1381 COME SOPRA.[576]
Magnifici et potentes viri domini Priores Artium et Vexillifer
iustitie Populi et Comunis Florentie, una cum offitiis
Gonfaloneriorum sotietatum Populi et Duodecim Bonorum virorum
Comunis predicti et Octo Custodie dicti Comunis, et aliis civibus
florentinis, quibus die XV presentis mensis februarii fuit,
in publico et solemni Parlamento Populi Florentini, plenissima
auctoritas potestas atque balia solemniter et legiptime attributa,
in sufficienti numero congregati, in palatio Populi Florentini;
recepta, audita et intellecta quadam petitione eis et coram eis
exhibita et ad intelligentiam lecta, cuius tenor per omnia talis
est videlicet:
Per parte de’ buoni pacifici e guelfi cittadini della città di
Firenze, per fortificatione de’ guelfi e di Parte guelfa, e per
torre via materia di scandalo, e perchè delle cose fatte per
adrieto le quali ànno generato e fatto scandalo nella città
predetta, non possano resurgere nè più intervenire; e perchè
chiaramente si comprenda per ciascuno, che i detti buoni cittadini,
nelle cui mani, per la gratia del nostro Signore Iddio, si dee
riposare e governare questa città, vogliono bene e con ragione e
giustitia e con pace vivere e tenere la città in tranquillità, e
che nessuno stia in suspetto o in timore di ricevere iniustitia
o torto, nè d’essere contro a dovere opresso o di suo honore
privato, ma che ciascuno pacificamente e iustamente abbi suo
dovere e sua parte e honore; s’addomanda con riverenza e humiltà
a voi, magnifici Signori signori Priori dell’Arti e Gonfaloniere
di giustitia del Popolo e Comune di Firenze, che si provegga
deliberisi e ordini per voi Signori insieme co’ vostri Collegi
e cogli altri della Balìa generale: Che, se prima e inanzi non
fia deliberato pe’ signori Priori dell’Arti e Gonfaloniere di
giustitia del Popolo e Comune predetto, insieme co’ Gonfalonieri
delle compagnie del Popolo e Dodici Buoni huomini del detto
Comune e’ Dieci di Libertà della detta città, e ventuno Consoli,
cioè uno di ciascuna e per ciascuna Arte della città predetta
(i quali Consoli sieno tratti a sorte e fortuna) o almeno per le
due parti di tutti i predetti, gli altri etiamdio assenti e non
richiesti, fatto e celebrato intra loro lo squittinio a fave nere
e bianche, e vinto il partito almeno per le due parti di loro
tutti, come detto è, trovati avere rendute le fave nere per sì, di
quello o contra quello tale in singularità e nominatamente contro
al quale alcuna delle infrascripte cose o atti s’attentasse o
volesse fare; alcuno della città, contado o distretto di Firenze
non possa essere per inanzi in alcuno tempo, pe’ Capitani della
Parte guelfa per sè o insieme con altro ufficio o ufficiali, o
per alcuno o alcuni ufficiale o rectore o ufficiali o per alcuna
persona, in alcuno modo amunito dichiarato, pronuntiato, decreto,
accusato o condannato o confinato o d’alcuno ufficio privato o
sospeso o ad alcuno ufficio fatto inhabile o notato o maculato,
nominatamente o in genere o sotto insieme con altri, o sotto nome
di casato o di suo antico o coniunto, o in alcuno modo o forma
diretta o indiretta, per ghibellino o come ghibellino o non vero
guelfo, o come sospetto a Parte guelfa o come non confidente alla
detta Parte, o come faccitore o operatore contro alla detta Parte
o contro a’ guelfi o operatore contro alla detta Parte o contro
a’ guelfi, o contro a loro favore, honore o in diminutione o
detrimento della Parte o de’ guelfi, o come non zelatore o amatore
de’ guelfi o di Parte guelfa o dello stato o bona conservatione o
exaltatione de’ guelfi o di Parte guelfa, in tutto o in parte o in
singularità; ne alcuna cosa fare in fraude d’alcuna delle predecte
cose; sotto pena e a pena di fiorini mille d’oro per ciascuno
che contro a ciò facesse o attentasse di fare o facesse fare: e
nientemeno, ciò che si facesse in contrario, non fatta prima la
detta deliberatione secondo di sopra si dice, non vaglia e non
tenga e sia di niuno valore, e al tutto per non fatto s’abbi; e
ancora si possa e debba rivocare per ciascuno rettore e ufficiale,
etiandio di fatto, sotto la detta pena ancora a ciascuno rettore.
E ciascuno di ciò possa essere accusatore in secreto e in palese e
[gli] sia tenuto credenza, e sanza alcuna promissione o sodamento o
pagamento di gabella.
Questo ancora expresso e dichiarato, che, inanzi che i detti
signori Priori e gli altri predetti i quali con loro ànno a fare
la detta deliberazione, la faccino o possano fare; quello cotale
contra a cui o di cui volessono diliberare in alcuno de’ detti
modi, per ghibellino o non vero guelfo o volesse essere accusato,
o altro fatto delle cose predette, debba, per parte e commissione
dell’ufficio de’ signori Priori e Gonfaloniere di iustizia, essere
richiesto inanzi e avere tre dì termine a comparire a dire sua
ragione, dinanzi all’uficio de’ detti Signori; e se viene, sia
udito; e venendo o no, si metta il partito l’ultimo dì de’ tre dì;
e se si vince la deliberatione contro a lui per le due parti come
detto è di sopra, allora, fra tre dì proximi sequenti, possa tale
essere amonito e contra a lui tanto, in ogni altra forma si possa
procedere, secondo gli ordini della Parte o del detto Comune che
dell’amonitioni o accuse de’ ghibellini parlano.
E che ciascuno rettore e officiale possa e debba condannare
ciascuna persona che facesse contro alle predette o infrascritte
cose o alcuna di quelle, sommariamente e di fatto, non obstante
privilegio di Priorato o altro qualunche, e non obstante corso di
tempo.
E che alcuna provisione riformagione petizione o proposta, la quale
contenesse in alcuno modo di provedere ordinare disporre o fare o
di potere fare o venire in alcuna forma contro alle predette cose
ad alcuna di quelle, o d’annullare cassare o inritare in tutto
in parte le predette cose o alcuna d’esse, o di prendere balìa
o autoritate generale o speziale sopra a ciò, per alcuna forma
diretta o indiretta, o di fare o di potere fare alcuna fraude o
machinatione o fittione in ciò o sopra ciò, non si possa proporre
nè mettere a partito in alcuno Consiglio del Popolo o del Comune
di Firenze, sotto pena di fiorini mille d’oro e di privazione
perpetua d’ogni officio a ciascuno che la proponesse o mettesse
a partito in alcuno de’ detti Consigli e per ciascuna volta; e
nondimeno ciò che si facesse in contrario non vaglia e non tenga
e sia di niuno valore, se prima tale provisione, riformagione,
petitione o proposta non fosse diliberata e vinta tra i signori
Priori dell’Arti e Gonfaloniere della giustitia del Popolo e Comune
di Firenze, Gonfalonieri di compagnia del Popolo e Dodici Buoni
uomini del Comune predetto, per tutti loro trentasette, messo il
partito a fave nere e bianche e trovati avere renduto le fave del
sì, nessuno discordante. E ancora non si intenda essa provisione —
valere, — se non sarà vinta — ne’ detti Consigli, messo il partito
— e vinto — almeno per le quattro parti delle cinque parti di tutti
i consiglieri del Consiglio e degli Arroti del Consiglio, cioè
coloro che nel Consiglio possono rendere fave, trovatosi, publicato
il partito, almeno delle cinque parti di tutto il numero, che è il
Consiglio cogli Arroti, avere rendute le fave nere del sì. E che
in ciascuna autorità e balìa generale la quale si concedesse, le
predette cose di sopra scripte s’intendano essere e sieno sempre
excepte e riservate, se altrimenti non fossono specificate et
expresse nominatamente.
E che sopra alcuna tale provisione, riformagione, petizione o
proposta non si possa ricogliere il partito pel Collegio nè ne’
Consigli o alcuno d’essi a pancate o quartieri o in altro modo
separatamente, ma insieme e mistamente come comunamente s’oserva,
sotto la detta pena di fiorini mille d’oro e di privatione d’ufici
a chi contro a ciò facesse o facesse fare, e per ciascuna volta.
Questo ancora dichiarato e proveduto, che le predette cose
s’intendano essere e sieno in augmento della riformagione si fece
nel mille trecento settanta otto, del mese di luglio, approvata
nel Consiglio del Comune e del Podestà di Firenze, a’ dì diece del
detto mese di luglio, e comincia: «A onore e stato e reverenza de’
magnifici signori ec.»
Et super ipsa Petitione et contentis in ea — providerunt
ordinaverunt et deliberaverunt. Quod ipsa suprascripta Petitio
et omnia et singula in ea contenta et que suprascripta sunt
admictantur procedant firmentur et fiant.
PROVVISIONE DEL 15 MARZO 1381 DALL’INCARNAZIONE, APPROVATA NEGLI
OPPORTUNI CONSIGLI A’ DÌ DETTO E A’ DÌ 16.