En om in deezen voldoende te kunnen zijn, moeten wij eerst aantekenen,
wat de Ambachts-heerlijkheid in zig bevat.
Het Ambacht wordt dan, vooreerst, gedeeld in twee deelen, naamlijk
Diemen en Diemerdam, (ook wel Diemendam genaamd,) liggende het eerste
ten westen de Diemer- of Watergraafsche meir en de ban van Amstelveen,
en het andere ten oosten de ban van Muiden, en worden gescheiden door
het water den Diem: deeze verdeeling maken Hunne Edele Groot Mogenden,
de Heeren Staaten van Holland en West-Friesland, sedert onheugelijke
tijden, schrijvende niet aan die van den Gerechte van Diemen, maar van
Diemen en Diemerdam.
Diemen wordt wederom in drie deelen gedeeld, als Outersdorp,
Buitenkerk, en Bovenkerk, welk laatste gedeelte wederom onderscheiden
wordt door Bovenrijkersloot en Benedenrijkersloot. Diemerdam werd
oudtijds gedeeld in Diemerdam en Overdiemen, doch na dat Diemerdam op
een klein gedeelte na is weggespoeld, begrijpt men door Overdiemen,
Diemerdam mede, als ook de buurt de Vierhuijzen, die voormaals aan
Overdiemen, vóór het graaven der vaart naar Muiden, gehecht was: op
deeze wijze wordt de gaêring der dorps- en andere lasten gedaan,
Outersdorp, boven gemeld, is eene zeer aangename buurt, waarin
verscheide moestuinen, en wèltoegemaakte weilanden en plaisierplaatzen
liggen; bij dezelven is een kerkhof voor de Hoogduitsche Joodsche
Natie, die geene lidmaaten, of armoedig zijn: digt hierbij is een
herberg, Zeeburg genaamd; voor dezelve ligt een steenen redout, alwaar
de beesten voor rekening van het Oude Zijds Huiszittenhuis te Amsteldam
worden ontscheept, en de varkens, door iemand van het Gerecht daartoe
gesteld geschouwen: Jaap Hannes, daaraan grenzende, is thans een
gedeelte land en dijk: het ontleent zijn’ naam aan een zeer groote
buurt, weleer aldaar gelegen, doch die door een inbraak, in den vloed
bedolven is, en waarvan men wil, dat het water, het Nieuwe Diep, zijn
oorsprong voor het grootste gedeelte heeft.
Buitenkerk, of, zo als sommigen willen, Buiten de Kerk, is mede een
zeer vermaaklijke en welvaarende buurt, waarin, behalven veele
buitenplaatzen, boerderijen en herbergen, extra schoon wei- en
moes-land wordt gevonden: buitendijks ligt nog een weiland, groot 61
morgen, 670 roeden, ’t geen ’s winters onder water staat, en daardoor
gemest wordt.
Bovenkerk of Bovendekerk, is wel de aanzienlijkste buurt, vermits in
dezelve verre de meeste huizen, plaatsen, en het beste land wordt
gevonden; als mede om dat er de buurt Diemerbrug onder behoort: deeze
buurt is in 1640 grootlijks aangegroeid, toen naamlijk aldaar de vaart
naar Muiden en Weesp werd gegraven, en is, zo wegens haare ligging, als
passage van rijtuigen en schepen, zeer vermaaklijk.
Diemerdam was oudtijds een dorp dat zig zeer verre in zee uitstrekte,
en ’t is beweezen, (hoe zeer Wagenaar in zijne beschrijving van
Amsteldam daaraan twijfele,) dat Diemerdam zo nabij aan Waterland was
gelegen, dat men met een plank of pols van het eene naar het andere
dorp konde komen; de Pastoor, die in Overdiemen de Capel bediende, was
tevens Pastoor te Durkerdam; indien nu het water zo groot hadde geweest
als thans, zou het voor dien man ondoenlijk geweest zijn om op beide
plaatzen, bij alle gelegenheden, den dienst te kunnen waarneemen: tot
den jaare 1787 was er in Overdiemen nog een vers voorhanden, gedrukt op
wit satijn, en, ofschoon zeer oud, wèl geconserveerd, waarin de
nagedachtenis van een’ Pastoor, die 40 jaaren Diemen en Durkerdam
bediend had, eenige eer werd aangedaan.
Diemerdam had niet alleen zijn Capel, waarvan het land, waarop dezelve
stond nog Capelleland genoemd wordt, maar was met verscheide huizen en
boerderijen voorzien, welke alle door de watervloeden zijn verzwolgen:
men vindt nog, dat in 1463, diverse morgens land bij de
Diemerdammersluis lagen.
Van geheel Diemerdam is nog slechts één huis overig, dat op den dijk
staat, en het huis Diemerdam genaamd wordt.
Overdiemen, weleer een zeer schoon gebuurte, waarin veele rijke
menschen woonden, diverse fabrieken, scheepstimmerwerven, als anderzins
waren, is thans zeer vervallen; eensdeels doordien sommigen dat
quartier niet begeerden te bewoonen, anderdeels door het droogmaaken
der Diemermeir, sterfte van rundvee, en laatstlijk om dat de Roomsche
Kerk, die te Overdiemen in ’t midden van de buurt stond, naar
Diemerbrug is verplaats geworden.
De buurt Vierhuizen, alzo genaamd naar zekeren Vierhuizen, is dat
gedeelte van Overdiemen, het welk door het graven der vaart naar Muiden
en Naarden daarvan is gescheiden: men vindt aldaar welgestelde lieden,
schoone boerenplaatzen en landerijen; onder dezelve munt uit de van
ouds bekende plaats van den Heere Kanter, Vinken-Hofstede genaamd.
Onder alle de bovenstaande districten telt men de volgende polders.
Oetwaaler polder, hierin ligt Diemen met Morg. 65 —
Diemer polder — 334 — 71 R.
De Bovenrijkerslooter polder — 334 —
Diemerdammer polder — 29 — 350 R.
School en Hopmans-polder — 195 — 500 R.
De Gemeenschaps polder, voor zo veel
onder Diemen behoort — 304.6 hond. 75 R.
Buitendijksche polder — 61.6 hond. 70 R.
Morg. 1324.6 hond. 66 R.
In oude tijden was het Dorp veel grooter, doch in 1632 telde men
slechts voor Diemen en Diemermeir 91 huizen; honderd jaren laater,
(1732.) werden 113 huizen voor Diemen en Diemerdam op de
verpondingslijsten gebragt, en in 1782 werd Diemen op 147 huisgezinnen
en 477 ingezetenen gesteld, zonder de kinderen medeterekenen.