inboorlingen niet; ook hier is een der hoofdoorzaken het innen van
belasting in gom-elastiek. Tengevolge der veelvuldige botsingen
hierdoor ontstaan, de dorpen die er voor vernield en de hoofden, die
er voor gestraft werden, zijn de oevers der Sangha b.v. langzamerhand
ontvolkt en trokken de eertijds in deze uitgestrekte streken wonende
stammen al dieper en dieper het land in. In de weinig toegankelijke
gebieden vooralsnog tamelijk veilig, leven zij hier voort in
voortdurende oneenigheid met het gouvernement; veel inspanning en tijd
zal het ongetwijfeld nog kosten, deze en vele andere stammen, die
liefst zoo weinig mogelijk met de regeering te doen willen hebben,
met den Europeeschen invloed te verzoenen en in de uitgestrekte
kolonie een goed geordend bestuur te vestigen, dat aan machtsmisbruik,
onderdrukking en verkeerde en wreede gewoonten bij de inlanders zelf,
voorgoed een einde maakt.
Een struikelblok voor de regeeringen en ook voor de particuliere
ondernemingen in het geheele Congo-gebied is het feit, dat geen blanke
zich hier thuis gevoelt en de hieruit voortvloeiende voortdurende
wisseling van dezen.
Zoowel zij, die er jarenlang vertoefden als de velen die eerst
sedert korteren tijd de beschaafde wereld vaarwel zegden om het
eigenaardige, primitieve Congo-leven met zijne vele ontberingen en
vermoeienissen voor een tijd mede te maken, zij allen houden het oog
gericht, ook onder de toewijding waarmede hier zoowel als elders de
taak dikwijls opgevat wordt, op het tijdstip, waarop zij zich zullen
inschepen aan boord van het stoomschip, dat hen terugvoeren zal naar
de achtergelaten betrekkingen en naar de samenleving, waarvan zij
zoolang waren uitgesloten.
En hiervoor bestaat reden. In geen land misschien, op geen hoekje
wellicht van den aardbodem gevoelt men zich zoo van de maatschappij
uitgesloten als in deze streken. Ongetwijfeld zijn er maar weinige
door blanken bewoonde oorden, waar Europeesche invloeden een zoo
weinig beteekenende factor zijn als hier.
Hoewel vooral in den Vrijstaat de toestanden reeds zeer veel
verschillen met die van een 20-tal jaren geleden, hoewel de
spoorweg een groote verbetering bracht in het verkeer met de kust,
en brieven zelfs de meest verwijderde streken bereiken, missen de
bewoners van alle eenigszins van de kust verwijderde plaatsen bijna
allen comfort--de eenvoudigste dingen, waaraan men in Europa zóó
gewend is dat men er hun bezit ternauwernood opmerkt, doch welker
gemis men in Afrika zoo sterk gevoelt. Lectuur, een onderhoudend
gesprek, een eenigszins gezellig verblijf en zoovele andere zaken,
vroeger nauwelijks geteld, maar waaraan men, ter ontspanning na de
afmattende warme dagen op reis of op de factorijen doorgebracht, hier
juist dubbel behoefte gevoelt, ze worden hier gewoonlijk slechts ten
deele, dikwijls totaal niet aangetroffen. Wanneer tegen den avond na
de verzengende hitte van den dag alles wat verademt en de aangename
koelte naar buiten lokt, maakt de zoo spoedig intredende duisternis en
bijna overal 't gebrek aan goede wegen zelfs een wandeling onmogelijk.
Verfrisschende dranken blijven overal in 't binnenland buiten
het bereik der factorij-bewoners, en zelfs te Leopoldville en te
Brazzaville kan men er zich door de verbazend hooge prijzen--spuitwater
en bier b.v. kosten zooveel als de beste wijnen in Europa--bijna
niet van voorzien. Brood en aardappelen, de meest gewone en daardoor
moeilijkst te ontberen spijzen--alle blanken, die niet in de nabijheid
der kust wonen, moeten ze zich ontzeggen; het brood toch, dat op de
factorijen gebakken wordt, verdient meestal nauwelijks dien naam en
aardappelen kunnen moeilijk hooger dan tot Leopoldville en Brazzaville
opgevoerd worden.
Mag men zich in Europa al eens af vragen: "Vanwaar toch die langzame
ontwikkeling, die bestendiging van oorspronkelijke toestanden in
een land dat toch reeds meer dan 25 jaren door blanken bezocht en
bewoond wordt",--men behoeft niet lang aan den Congo te vertoeven om
het antwoord op deze vragen te vinden. De groote hinderpaal n.l.,
die een goede ontwikkeling van Midden-Afrika in alle opzichten in
den weg staat, is het ongezonde klimaat dezer streken. De koortsen,
opgewekt door de uitwasemingen der vele moerassen of overgebracht
door de muskieten, de stoornissen in de spijsverteringsorganen en de
aandoeningen van lever en milt, waaraan de blanke hier blootstaat,
zijn de hoofdoorzaken, die den Congo, en niet ten onrechte, om zijn
klimaat berucht maken. Hoewel er ook in dit opzicht veel overdreven
wordt, blijft het een uitgemaakte zaak, dat de vele ziektegevallen
dikwijls met doodelijken afloop, die onder de blanke bevolking
voorkomen, kolonisatie, of ook maar een eenigszins geregelde, meer
duurzame vestiging beletten. Het ongunstige klimaat, veel meer dan
de groote hitte--hoewel deze ook niet voorbij te zien is, waar reeds
te 7 uur in den morgen, een uur na zonsopgang dus, de thermometer
80° aanwijst--maakt, dat de blanke het land, al heeft dit ook zeker
zijn bekoring, blijft beschouwen als een tijdelijke verblijfplaats,
die hij, zoodra de omstandigheden hem dit veroorloven, gaarne tegen
de vroeger bewoonde oorden verwisselt.
Wanneer men, op de terugreis, per spoor Matadi nadert, kan men er
getuige van zijn, hoe ieder met vreugde naar de te dezer plaatse
gereedliggende stoomboot heenblikt, zoodra zij zich bij een der
laatste bochten van den weg, eensklaps aan het oog vertoont.
Terugreizende na een verblijf van eenige jaren in het binnenland,
kregen ook wij op dit gezicht het gevoel van rust, dat iemand
ondervindt die, na een lange poos van ingespannen, afmattend werken,
zijn doel bereikt en het werk achter den rug weet. Toen we het stevige
houten dek der groote boot betraden en de ontelbare dingen terugzagen,
waarmede we vroeger zoo vertrouwd waren, doch waaraan we in Afrika
ontwenden, gevoelden we ons terug in de maatschappij en deelden we
onwillekeurig in de algemeene opgewektheid, waarmede de tehuisreis
door alle passagiers ondernomen wordt.
End of Project Gutenberg's Langs den Congo tot Brazzaville, by A. Kloos