Aaron. Esther. Sachel. Rose.
AARON. Wat ik hier doe? ’k Heb ’n beetje handel.
ESTHER. Mot je daarvoor zoo laat kommen? ’t Is kinderen-bedtijd.
AARON. Kinderenbedtijd? Noem je tien uur kinderenbedtijd? Voor handel
is ’t nooit te laat. Al wou ’k in de nacht kommen! Wat zeg jij, Sachel?
Ik zal ’t nooit vergeten, toen we jong waren, dreven we in ’t hartje
van de nacht nòg handel. En wat ’n gezegende tijd. Weet je Sachel met
die verkooping van de marine, hoe we om vier uur ’s morgens opzaten met
Jozef en Meyer? Toen konden we zeggen: we hebben ’n paar centen
verdiend—kwamen we met ’n stuk geld thuis. Nou is de handel gedaan. Ze
weten nie-meer wat handel is! ’t Wordt armoe troef.
ESTHER. Beklaag je! Klagers hebben geen nood. Je kan nog ’n boel van je
vet verliezen vóor je mager wordt.
AARON. Waar staat geschreven dat ’k me vet mot verliezen? (tot Sachel)
’k Heb ’n partijtje afval van wol.
SACHEL. Afval van wol? Niks voor mijn.
AARON. Niks voor jou? Hij weet nog niet eens wat ’t is! ’k Heb ’n
monstertje meegebracht. ’t Laat zich aardig fijn voelen.
SACHEL. Niks voor mijn. D’r loopt ’n katoenen draad door! Hoor hoe ’t
kraakt as je ’t scheurt.
AARON. Maak mijn wat wijs. Geen krummel katoenen draad! Wat zeg jij,
Esther?
ESTHER. Geen katoenen draad? Noem je dàt wol? En dat?
AARON. Is dat katoen? Je heb ’r geen verstand van! Dat noemt zij
katoen! Kijk hoe ’t brandt! Ruikt dat na wol of na katoen? Je zal mijn
wat opdringen! Nog geen pietsie zit ’r in! De fijnste wol! Over de
heele wereld vin je zoo’n fijne wol niet!
SACHEL. Hij maakt zich druk! Voor wie maak jij je druk? Toen ’k ’n kind
van twee jaar was, wist ’k ’t onderscheid! Engelsch laken, anders niks!
AARON. Engelsch laken? Zoo zal jij gelukkig blijven en ik ’n goeie week
hebbe as dat Engelsch laken is!
ESTHER. Heb je niks anders....?
AARON. Is dàt dan niks? ’k Heb ’r ’n heele partij van—over de twintig
pakken. Pracht van ’n goed. Reusachtig.
SACHEL. Niks voor mijn.
(Rose op met koffie).
ESTHER. Wi-je ’n bakkie koffie, Aaron?
AARON. Geef me ’n kommetje.
ESTHER. En ’n boterkoekie? Eigen gebak.
AARON. Geef me ’n brokkie.
(Rose gaat bij de open deur zitten).
ESTHER. Smaakt ze? ’k Heb ’r anderhalf pond boter in.
AARON. Z’is ook aardig fijn. ’t Is of me dochter Rebecca ’r geen slag
van kan krijgen. Je heb ’n goeie hand van suiker. Rebecca maakt ze te
zoet of heelemaal geen suiker. En altijd half gaar. Nooit zal ze zoo
knappen as jouw koek.—Nou, hoe is ’t, kunnen we handelen?
SACHEL. Hoeveel mot je ’r voor hebben?
AARON. Zeg jij wat ze jou waard is.
SACHEL. Ik doe geen bod. Jij kan beter vragen dan ik biejen.
ESTHER. Ach, wat motten wij ’r mee doen? Wat heb je ’r an?—Is je
dochter Rebecca al beter?
AARON. Zoo gezond as ’n visch. Ze mankeert niks meer. Is Rafaël niet
thuis?
SACHEL. Natuurlijk bij de weg.
AARON. Heit-ie ongelijk? Wat heit-ie hier? Wat mot zoo’n jonge jongen
altijd thuis zitten?
SACHEL. Wat had ìk toen ’k jong was? Wat had jìj toen je jong was? Op
’n klein kamertje woonde ’k met vijf broertjes en zussies en me ouwers
en me grootmoeder. Gebrek en honger heb ’k gelejen. Gevòchten hebben we
om ’n korst brood. Op ’n morgen ben ’k wakker geworden—met z’n vieren
sliepen we op de grond—en—en ’n zussie lag dood naast me. Ik zal ’t
nooit vergeten—ik pakte d’r hand—ijskoud was die. Dat voel ’k nòg! Van
gebrek is me grootmoeder gestorven. In éen jaar zijn ’r drié kinderen
begraven. Ik heb wat meegemaakt. ’t Is ’n wonder dat ’k nog léef, dat
Esther nog leeft.... Wat heit zich mijn zoon te beklàgen? Die kent geen
gebrek. Die kent geen zorg. De tijd is veranderd. Zoo vrij as ’n
christen loopt-ie door de stad, komt op allemaal plaatsen waarvan ik
nooit gedroomd heb, waar wij joden, vroeger, ons niet konden vertoonen.
’n Halve christen is-ie geworden. Ik beleef niet veel vreugd an me
zoon. Soms lijkt ’t of ’k heelemaal geen kind heb.
AARON. Je mot ’t zoo zwaar niet nemen. Jeugd, niks dan jeugd. As-ie
maar eenmaal ’n mèissie heit.
ESTHER. Dat zeg ’k zoo dikwels. Maar hij kijkt niet naar meissies.
AARON. Dan motten júllie voor hèm kijken.—Nou, doen we handel? Wat is
’t je waard?
SACHEL. Waard is ’t me niks. Maar as ’k je ’r ’n plezier mee doe....
AARON. Ja, je bewijst me daar ’n dienst! Overal kan ’k ’t kwijt.
SACHEL. Nou, dan niet. In Godsnaam!
ESTHER. Wi-je nog ’n kommetje?
AARON. As je heb.
ESTHER. Nog wel tien.
SACHEL. Wat blijft-ie uit!
AARON. Wie?
SACHEL. Hij....
AARON. Voor wat maak je je ongerust? ’t Is geen kind! Hij loopt in geen
zeven slooten tegelijk.
SACHEL. Vanmorgen zou-die bij Abram angaan... Bij Abram is-ie niet
geweest. De heele dag heb ’k ’m niet gezien. As ’m maar niks overkommen
is.
ESTHER. D’r overkomt ’m wat! ’n Luilak! ’n Niksnut!
AARON. As-die maar eerst tróúwt.
ESTHER. Heb jij ’n meissie voor ’m an de hand?
AARON. D’r zijn ’r zoo’n boel. ’n Knappe jongen die centen anbrengt.
SACHEL. Centen? Centen? Ik klee me niet uit voor ’k naar bed ga.
AARON. Wat doet dat ’r toe? Rafaël is je eenige zoon. En je zal ’m toch
wel wàt meegeven?
SACHEL. As ’t meisje wat meebrengt.... Ik heb niet me heele leven
gewerkt voor ’n vreemde.... Ik geef ’n andermans kind niet te eten.
AARON. Hij mot trouwen.
ESTHER. Ja—as die getrouwd is....
SACHEL. Trouwen? Met wie? Van mijn zaak kunnen geen twee gezinnen
leven. De verdiensten leveren tegenwoordig nog al wat op! Ik zou wel
willen dat-ie trouwde. Maar ’t meissie mot minstens vijfduizend gulden
meebrengen. Geen cent minder.
AARON. Vijfduizend gulden! ’n Bagatel! Vijfduizend gulden! Mot ’n ander
zich voor jóú uitkleejen? Wie geeft ’n meissie vijfduizend gulden mee?
’t Is daar ’n prinses! Jouw zoon is toch ook geen graaf? Hij durft! Wat
’n brutaaligheid!
ESTHER. Om wat maak jij je kwaad? ’t Is toch maar bij wijze van
spreken?
SACHEL. En ’k doe ’t geen cént minder dan vijfduizend! En as ze maar ’n
kleinigheid mankeert, mot ze mèer inbrengen!
AARON. Dat kan ’k nou niet uitstaan! Hij vraagt maar! En as ’r nou is
iemand zoo gek is om z’n dochter zoo’n kapitaal mee te geven, wat
krijgt jouw zoon dan?
SACHEL. Mijn zoon geef ’k niks. Die zit in de zaak.
AARON. Wat zeg je me daarvan? Hij wil zich niet uitkleejen voor die
naar bed toe gaat en ’n ander zet-ie ’t mes op de keel. Wat ’n onzin!
Dat gààt niet. Jij alles en ’n ander niks!
SACHEL. Waar bemoei jij je mee? Vraag ik jou wat?
AARON. Nou—nee! ’t Zal mijn me zorg zijn. Nou, doe je ’n bod op de wol?
Zoo’n fijne partij zie je in geen jaren terug. Voel wat ’n goed!
SACHEL. Jij weet beter wat ’t jou ingekocht kost.
AARON. Esther—zeg jij ’t.
ESTHER. Ik? God zal me beware! Ik zeg niks.
AARON. Zij zegt niks. Hij zegt niks. Zoo kommen we ’n boel verder. Wil
je de heele partij in de roest?
SACHEL. Ik zou je danken.
AARON. Wat is ’t je dan waard?
SACHEL. Ik geef je twee gulden de honderd kilo.
AARON. Daar heb ’k jou voor noodig! Dank je wel! ’k Ben ’r met stelen
an gekommen! Omdat ’r ’n klein stukkie Engelsch doorloopt kan je ’t
krijgen voor vier.
SACHEL. Néé! Je wor bedankt. Voor vier kan je ’t van mijn krijgen.
AARON. Dan niet!—Wat is ’t kolossaal heet, hè? En die koffie maakt je
zoo warm. Geef mijn nog ’n brokkie van je koek.
ESTHER. Je schijnt ze te lusten.
AARON. Hoe is ’t nou mogelijk dat mijn Rebecca ze nooit goed maakt en
anders mot je d’r zien!—Wat doe je ’r allemaal in?
ESTHER. Laat Rebecca maar is hier kommen, zal ’k ’t ’r wel leeren. Wat
zal ’k ’t joù zeggen? Je heb ’r tòch geen verstand van. ’n Goed meissie
is ’t, ’n goed meissie, je dochter. Waarachtig ik hou van ’r.
AARON. Dat zal waar wezen. De man die d’r trouwt heit ’n huisvrouw an
d’r. Ze kan van alles, van alles! Met recht wat d’r oogen zien, kennen
d’r handen. Je kan ’t zoo gek niet prakkizeeren of ze verstaat ’t. Ze
wascht, ze plast, ze kookt, ze smookt! En piender in de winkel!
Reusachtig. D’r is geen vrouw die ’t ’r verbetert! Precies me vrouw
zaliger. Tot d’r eigen japonnen maakt ze. En je mot ’r zien schrijven!
Kolossaal. ’n Rijkeluiskind doet ’t ’r niet na.
SACHEL. Da’s allemaal mooi. Maar as ze geen geld heit blijft ze tòch
zitten.
AARON. Geen geld? Geen geld? Je zal ’t èlk jaar overleggen wat ’k ’r
mee geef.
SACHEL. En wat kan jij ’r nou meegeven? Elke som geld heb je noodig
voor je eigen zaak.
AARON. Nou—drie bankies van duizend heb ’k altijd voor d’r over. (Een
stilzwijgen).
ESTHER. Puf! Wat is ’t heet! Kwam ’r maar ’n tochie! Verbeel je: hij
heit ijskouwe voeten!
AARON. Zal van ’t stilzitten kommen.
SACHEL. Drie bankies van duizend. Driè bankies..... Denk jij dat daar
’n rèchtschapen man voor komt?
AARON. (driftig). En denk jij dat ’n vrouw met vijfduizend gulden voor
jóuw zoon klaar staat?
SACHEL. ’t Most mijn zoon niet overkommen ’n vrouw te nemen met
drieduizend gulden!
AARON. En wie praat ’r van jóuw zoon?—Ik geef mijn dochter drieduizend
en ’n uitzet van alles twaalf. ’k Hoef me hand niet om te draaien of an
elke vinger heit ze d’r tien. Ze is maar niet knap. ’n Aardig figuur en
d’r oogen! Oogen as ’n paar sterren. Geregeld ’n christen dame. Je mot
’r zien as ze angekleed is. Denken ze allemaal: ’t Is ’n fransche
vrouw!
ESTHER. Ja dat weet ik—’t is ’n engel. Ik heb ’t al zoo lang gezeid.
AARON. Nou, geef je drie gulden? Voor drie gulden heb je ’n koopie,
verlies ’k ’r de helft an.
SACHEL. ’k Denk ’r niet an. Wat ’k gezeid heb.
AARON. Dan doen we geen zaken—Waar blijft nou die Rafaël?
SACHEL. God weet waar die zit.
ESTHER. Rebecca zou ’n tof meissie voor ’m zijn.
AARON. Ik geef geen vijfduizend gulden.
SACHEL. Jij geeft geen vijfduizend gulden en ik geef me zoon niet.
AARON. Hij geeft z’n zoon niet! Die is goed! Heb ik joù wat gevraagd?
SACHEL (nijdig). Heb ik wat met joùw dochter
noodig?
AARON. Mijn dochter! Mijn dochter daar ben ’k trotsch op! D’r naam mag
ik noemen!
SACHEL (nijdig). Wat heb ik an al die praatjes! Doe jij met je dochter
wat jij wil! Vraag ìk joù om raad?
AARON (nijdig). Maakt ’n drukte van z’n zoon! ’n Jongen die te lui is
om z’n pooten op te tillen, slentert de heele dag bij de weg!
SACHEL. Geef jij ’m te eten? Heb jij d’r last van?
AARON. En voor zóó’n jongen maakt-ie ’n bereddering van belang!
ESTHER. Jullie lijken wel gek! Voor wàt maak je je warm? Is ’t niet
warm genog? Wat ’n onzin! Overleggen jullie kàlm. Wat ’n gekheid om je
zoo op te winden! Rebecca is ’n gezegend meissie, Rafaël ’n goeie
jongen, maar mot ’n flinke vrouw hebben, die ’m leidt. Redeneeren
jullie verstandig. ’t Geld komt in orde. Sachel is zoo kwaad niet
as-die d’r uitziet. ’t Geeft wat duizend gulden meer of minder, ’t komt
toch allemaal làter terecht?
SACHEL. Zij gééft! Wie geeft joù? Gooit met duizend gulden of ’t daar
niks is!
ESTHER. Dwarskop, wat maak je je de sappel? As jij je eenige zoon an
zijn eenige dochter geeft, blijft ’t toch in de fàmilie?
SACHEL. En ik geef nou ’n andermanskind niet te eten!
AARON. Wat zeg je me van zoo’n stijfkop, van zoo’n geweldenaar!
ESTHER. Laat ’m maar gaan, ’t komt wel in orde. Ik mot je eerlijk
bekennen: beter meissie weet ’k niet voor ’m. Nou is Sachel ’r tegen en
morgen dankt-ie God dat-ie ’t gedaan heit. Laat-ie ’r maar eerst over
slàpen. Ik ken ’m.
SACHEL. Dat kan je begrijpen! D’r komt hier geen schoondochter onder de
vijfduizend gulden over de vloer!....
ESTHER. Weet je wat je doet, deel ’t verschil!
AARON. Dank je. Geen cent meer of minder. Drie duizend gulden en van
alles twaalf. Wat zal ’k meer geven? ’t Is toch voor ’n begin? As ’k
sterf krijgt ze toch àlles?
ESTHER. Ik weet goeie raad: nemen jullie ’t ’n paar dagen in handen en
zeg dan ja of nee.
SACHEL. Bedenken kost niks—maar ik doe ’t tòch niet.
ESTHER (knipoogend tegen Aaron). Laat maar gaan! As ik je nou zeg: ’t
komt in orde.
AARON. Goed. Mijn goed. Dan tot overmorgen. Nou, de wol wil je niet
hebben?
SACHEL. Voor de prijs die ’k genoemd heb.
AARON. ’k Smijt ze nog net zoo lief in ’t water! Men kan met jou
tegenswoordig niet meer handele! Doe ’r vijftig centen bij en ze is
voor jou.
SACHEL. Geen cent!
ESTHER. Praten jullie daar nou ook overmorgen over. As ’t eene in orde
komt, komt ’t andere vanzelf in orde. ’t Is nou toch zoo laat!
AARON. Nou, goeien avond dan. Misschien ben je later beter te spreken.
SACHEL. Goeien avond.
ESTHER. Pas op val niet! Denk an ’t stoepie.