Ladislas, shortly before his death, had proposed to send an embassy to
Rome for the purpose of effecting a reconciliation, and Calixtus III.
had asked of Podiebrad to gratify his vehement desire of seeing
Rokyzana, whose high reputation was well known in Rome. Podiebrad,
moreover, caused himself to be crowned according to the Roman rite;
having no bishop of his own, he borrowed from his son-in-law, Matthias
Corvinus of Hungary, those of Raab and Bacs, to perform his
consecration; in his coronation oath he swore obedience to Calixtus and
his successors, to restore the Catholic religion, and to persecute
heretics; he wrote to Calixtus as a faithful son of the Church, and
obtained from him letters recognizing him as King of Bohemia; he sent
envoys to Rome, who held out promises that Rokyzana would follow, and
settle on a lasting basis the submission of Bohemia. All this was mere
skirmishing for position; but when, a few months later, Calixtus died,
and was succeeded by Æneas Sylvius, who took the name of Pius II., men
might hope that some reasonable accommodation could be reached. Since he
had gone to Basle in the suite of Cardinal Capranica, and had become the
mouth-piece of the antipapal party, influenced, as he himself says, by
cupidity rather than by truth, and inspired by the hostility to the
Church usually felt by the laity, the new pope had been occupied almost
exclusively with German and Bohemian affairs, which he knew better than
any living man; he had taken part in the negotiations resulting in the
Compactata; he was shrewd, clear-headed, and troubled with few scruples,
and, sharing fully in the papal anxiety to unite Christendom against the
Turks, he might be expected to recognize the vital importance of
reconciliation with Bohemia. George made haste to send an embassy to
renew his protestations of obedience, and to ask for the confirmation of
the Compactata. Pius, who took no shame in issuing a solemn bull
condemning and disavowing all his early opinions uttered during his
service with the council, was prepared to break with his own traditions
rather than with those of his predecessors. He gave a dubious response;
George could win his recognition as king by extirpating heresy, and he
promised to send legates. They came, but the pope, although he addressed
George as king and as his dearest son when soliciting his co-operation
in the crusade, shortly afterwards took a step which, with his knowledge
of Bohemia, he knew could not but provoke a rupture. Wenceslas, Dean of
Prague, was a Catholic, and a bitter enemy of Rokyzana, and this man
Pius appointed as administrator of the archbishopric, thus ousting
Rokyzana. All at once was in uproar. Wenceslas endeavored to assert
himself, but the power remained in Rokyzana's hands. George threw into
prison Fantinus, who had been his procurator in the curia, and who had
been sent with a commission as papal orator, and detained him there for
three months. Frederic III., whom George, by a stroke of happy audacity,
had recently liberated from a siege by his rebellious subjects in the
castle of Vienna, interposed, and delayed the explosion of the papal
wrath; but to his earnest request that George should be acknowledged as
king Pius returned an absolute refusal. George was a heretic, incapable
of the crown, and his subjects' oaths of allegiance were void; only by
returning to the Church could he hope to be fitted for the royal
dignity. In June, 1464, Pius, in full consistory, published a bull
reciting all the griefs of the Church against Bohemia, pronouncing the
Compactata void, as never having been confirmed by the Holy See, and
summoning George before him to stand trial for heresy within three terms
of sixty days each. In two months Pius was dead, but his successor, Paul
II., carried forward the proceedings with the old inquisitorial weapons.
Three cardinals were appointed in 1465 to try George as a relapsed
heretic, and summoned him in August, as a private person, to appear
before them within six months for judgment. Without waiting for the
expiration of the term, early in December, Paul issued a bull absolving
all George's subjects from their allegiance, alleging as a reason for
haste that the sentence would grow more difficult by delay. The papal
wrath increased with the obstinacy of the assumed heretic. In 1468
another summons was issued to him to appear before the cardinals for
judgment; and in February, 1469, his name was placed as that son of
perdition, the Hussite George Podiebrad, together with those of Rokyzana
and Gregory of Heimburg, in the curse of the Coena Domini, to be
anathematized thrice a year, in the solemnities of the mass, in all
cathedrals, both in Latin and in the vernacular.[601]
All this was not a mere _brutum fulmen_. It was not difficult to excite
rebellion among turbulent subjects and attacks from ambitious neighbors.
With all his vigor and capacity George found the maintenance of his
position by no means easy. When, in 1468, the German princes had agreed
upon a five years' truce in order to concentrate their energies against
the Moslem, Paul II. threw the empire into confusion by sending the
Bishop of Ferrara to preach a crusade with plenary indulgences against
Bohemia, adding the special favor that all who joined in the preaching
should have the privilege of choosing a confessor, and receiving from
him plenary absolution and indulgence. The kingdom was bestowed upon
Matthias Corvinus of Hungary, who took the cross, and with an army of
crusaders occupied Moravia. A long war ensued, during which George died,
in 1471, released from excommunication on his death-bed, and Ladislas
II., son of Casimir of Poland, was elected as his successor. In 1475 the
rivals came to terms; both were recognized as kings of Bohemia, while
Matthias was to have for life Moravia, Silesia, and the greater part of
Lusatia, and the survivor was to enjoy the whole kingdom. On the death
of Matthias, in 1490, Ladislas recovered the three provinces, and
shortly afterwards added Hungary to his dominions.[602]
Ladislas was a good Catholic, and Sixtus IV., who had aided in his
election, hoped that the opportunity had at last arrived to break down
the stubbornness of the Calixtins. The king made the attempt, but bloody
tumults in Prague, which nearly cost him his life, showed that, slight
as was the difference between Catholic and Utraquist, the old fanaticism
for the cup survived. At length, in 1485, at the Diet of Kuttenberg,
mutual toleration was agreed upon, and Ladislas, who was of easy
disposition, ran no further risks. Thus the anomalous position of
Bohemia, as a member of Latin Christendom, became more remarkable than
ever. The great majority of the people were Calixtins and therefore
heretics, but the Church had to abandon the attempt to coerce them to
salvation. Missionary inquisitors were commissioned from time to time,
but practically their efforts were limited to persuasion and
controversy. Even Pius II., in 1463, felt obliged to caution Zeger, the
Observantine Vicar-general, that his brethren, in dealing with
heretics, should restrain their zeal from the customary curses and
insults, and should try the effect of gentleness and argument. That
these missionaries were mostly Franciscans perhaps explains why the
toleration accorded to Catholics could not be enforced against the
popular prejudices of which the Order was the object. Even George
Podiebrad, in 1460, had permitted the Franciscans to return to Prague,
but their zeal was not to be restrained, and they were expelled in 1468.
Under Ladislas they came again, in 1482, but in the disturbances of the
following year they were glad to escape, their house was levelled to the
ground, and was not rebuilt until 1629. From time to time other
communities were founded at Hradecz, Glatz, and Neisse, but they were
short-lived, and were speedily destroyed by the fanaticism of the
people. As the invention of printing facilitated controversy, polemical
zeal multiplied treatises to prove the iniquity of the Utraquist heresy,
but the Utraquists were not to be converted. They maintained the
Compactata as the charter of their religious independence. When, in
1526, King Louis fell in the disastrous day of Mohacz, and the House of
Austria, in the person of Ferdinand I., obtained the Bohemian throne,
good Catholic though Ferdinand was, he was obliged to pledge himself to
preserve the Compactata.[603]
* * * * *
It is not to be imagined that the teachings of Wickliff and Huss were
wholly forgotten in Utraquist degeneracy. Their real inheritors were the
Taborites, and although these, in their disorderly enthusiasm, vainly
contended against the spirit of the age and disappeared from sight under
the strong hand of Podiebrad, the seed which they had nurtured was not
wholly lost. The profound religious convictions which animated these
poor and simple folk are visible through the satire with which Æneas
Sylvius requited their hospitality in 1451, on the eve of their
suppression. Travelling with some nobles, on a mission from Frederic
III., he was benighted near Mount Tabor, and thought it safer to trust
himself with the enemies of his faith than to pass the hours of darkness
in the open villages. In return for the simple kindliness of his
reception the polished scholar and courtier describes them with the
liveliest ridicule, and with brutal sneers at their poverty. They were
mostly peasants, and as they came forth to greet him in the cold and
rain, many were almost naked, having nothing but a shirt or a sheepskin
to protect them; one had no saddle, another no reins, another no spurs;
this one had lost an eye, that one an arm. Ziska was their patron saint,
whose portrait was painted on the city gates. Though they ridiculed the
consecration of churches, they were very earnest in listening to the
word of God, and if any one was too busy or too lazy to go to the wooden
house where they assembled for preaching he was compelled by stripes.
Though they paid no tithes, they filled their priests' houses with
corn, beer, wood, vegetables, meat, and all the necessaries of life.
Firm as they were in defence of their religious independence, they were
not intolerant, and wide diversity of opinion was allowed among
them.[604]
When such men as these were driven forth and scattered among the people
they were much more likely to make converts than to be converted, and
though lost to sight they were assuredly not false to their convictions.
The reactionary course of Rokyzana and Podiebrad during the succeeding
years could hardly fail to provoke discontent among the more earnest
even of the Calixtins and to furnish fresh disciples and teachers.
Materials existed for a sect representing the doctrines which, a
generation earlier, had set Bohemia aflame; and although when that sect
timidly appeared it prudently and sedulously disavowed all affiliation
with the hated and dreaded Taborites, there can be no doubt that it was,
to a great extent, composed of the same elements.
These new sectaries first present themselves in an organized form in
1457. Earnest, humble Christians, who sought to carry out the doctrines
of Jesus, they differed from the Taborites in a yet closer approach to
Waldensianism, due probably to the influence of Peter Chelcicky, who,
without belonging to them, was yet to some extent their teacher. Like
the Waldenses, they rejected the oath and the sword--nothing would
justify the taking of human life, and consequently they were
non-resistants. Since the time of Constantine and Silvester the Roman
Church had gone astray in the pursuit of wealth and worldly power. The
sacraments were worthless in polluted hands. Priests might hear
confessions and impose penances, but they could not absolve; they could
only announce the forgiveness of God. Purgatory was a myth invented by
cunning priests. As for the mystery of the Eucharist, they prudently
adopted the formula of Peter Chelcicky, which eluded the difficulty by
affirming that the believer receives the body and blood of Christ,
without pretending to explain or daring to discuss the matter. They
ridiculed the superstition of the Calixtins, which exaggerated in the
absurdest fashion the sanctity of the Eucharist, which carried the
sacrament through the streets for adoration, and which held that he
whose eye chanced to fall on it was safe from evil happening for that
day; and they sometimes incurred martyrdom by publicly reproving the
fanatic zeal which regarded the Eucharist as the holiest of idols. On
this basis was founded the brotherhood of love and charity, of patient
endurance and meekness, which represented more nearly the Christian
ideal than anything the world had seen for thirteen centuries. With
extreme simplicity of life there was no exaggeration of asceticism.
Heaven was not to be stormed by mortification of the flesh, but was to
be won by the sedulous discharge of the duties imposed on man by his
Creator, in humble obedience to the divine will, and in pious reliance
on Christ. Such was the "Unitas Fratrum"--the Bohemian or Moravian
Brotherhood--and that a society thus defenceless and unresisting should
endure the savage vicissitudes of that transitional period, and maintain
itself through four hundred years to the present time, shows that force
is not necessarily the last word in human affairs, and that average
human nature is capable of a higher moral development than it has been
permitted to reach under prevailing influences, secular and
spiritual.[605]
At first they seem to have enjoyed the favor of Rokyzana, whose
doctrines they claimed to follow, and whose nephew Gregory was one of
their earliest leaders, along with Michael, priest of Zamberg.
Rokyzana's fluctuating policy, as the archbishopric seemed to approach
or recede, soon led him to hold aloof, and when they drew apart from the
Calixtins and organized themselves as a separate body he had no
objection to see them persecuted. In vain they declared that they were
neither Waldenses nor Taborites--the one was a word of bitter reproach,
the other a terror. When, about 1461, Gregory, with a few companions,
ventured secretly to Prague, they were betrayed as conspiring Taborites
and put to the torture. It shows their state of religious exaltation
that Gregory swooned on the rack and had a beatific vision. It may be
put to the credit of Rokyzana that when he saw his nephew insensible
from the torture he burst into tears, exclaiming, "O my Gregory, I
would I were where thou art!" and that he soon afterwards obtained from
Podiebrad permission for them to settle at Liticz. Here they prospered
amid alternate peace and persecution, their numbers rapidly
increasing.[606]
In retaining all the sacraments they retained belief in the necessity of
apostolical succession for that of ordination; but as the sacraments
were vitiated in unworthy hands, they became oppressed with misgivings
as to the efficacy of the sacerdotal character of their priests, derived
as it was through the Church of Rome. Some of them proposed sending to
the legendary Christians of India, but they met with two men who had
been in the East, and the accounts they received of the Oriental
churches satisfied them that the succession there had been lost. Then
they bethought them of the Greeks, but they met some Greeks in Prague,
and many Bohemians had been in the Levant and Danubian provinces, from
whom they learned that fees were required for ordination, thus rendering
it void through simony; moreover, they heard of three Bohemians who had
been ordained without inquiry as to their morals, which satisfied them
that no true ordination was to be obtained there. Finally they turned to
the Waldenses, of whom there was a community on the Austrian border.
These claimed to descend from the primitive Church; that their ancestors
had separated from Rome when the papacy was secularized under Silvester
by the donation of Constantine, and that they had preserved the
apostolic succession untainted. It remained for the brethren to see
whether it was the will of God that they should organize themselves by
means of these Waldenses. At Lhotka, in 1467, an assembly of about sixty
chosen deputies was held. After fasting and earnest prayer, recourse was
had to the lot, to decide whether they should separate themselves from
the Roman priesthood. The result was affirmative. Then they selected
nine men, from among whom three or two or one should be drawn, or none,
if God so willed it. Twelve cards were taken, on three of which was
written "is," and on nine "is not." These were mingled together, and
a youth was directed to distribute nine of them among the men selected.
All three with "is" proved to have been distributed, and the assembly
devoutly thanked God for showing them the path to follow. Michael of
Zamberg was sent to the Waldensian Bishop Stephen, who investigated his
faith and life, and thanked God, with tears, that it had been vouchsafed
him before he died to see such pious men. After episcopal consecration
Michael returned; careful inquiry was made as to the antecedents of one
of the three elect, named Matthias, and he was duly consecrated as
bishop by Michael, who thereupon laid down both his Waldensian
episcopate and Catholic priesthood, and was again ordained anew by
Matthias.[607]
Thus all connection with Rome was sundered, and intimate relations were
established with the Waldenses. Mutual sympathy and the identity of
their faith drew the two sects together, although the austere virtue of
the Brethren reproached the older heretics with concealing their faith
by attending Catholic mass, with accumulating wealth, and with
neglecting the poor. The Waldenses took the reproof kindly, promised
amendment, and in a short time the two sects united and formed one body.
Although the official name remained the "Unity of the Brethren,"
gradually the despised term of Waldenses came to be recognized, and was
freely used by the body to designate themselves, in their confessions of
faith and apologetic tracts. I have already alluded to the mission which
was sent in 1498 to the Brethren of Italy and France, and to the
increased spirit of vigor and independence which the old Alpine
communities drew from the resolute steadfastness of their new
associates.[608]
Gregory had moulded the Church of the Brethren on the strictest basis.
Members on entering were not, it is true, obliged to contribute their
property to the common fund, but this was frequently done. The closest
watch was kept on the conduct of each, and any dereliction was visited
with expulsion, not to be revoked without evidence of change of heart.
No one was allowed to take an oath, even in court, to hold an office, to
keep an inn, to follow any trade except in the necessaries of life. Any
noble desiring to join was required to lay aside his rank and resign
whatever offices he might hold. In 1479 two barons and several knights
applied for admission, when the rules were strictly enforced, and some
submitted while others withdrew. This rigor at last caused violent
dissensions, and in 1490 the Synod of Brandeis relaxed the rules. The
puritan party recalcitrated and were strong enough to cause a revocation
of this action in a subsequent synod. Much ill-feeling was generated,
until, in 1495, at the Synod of Reichenau, there was mutual forgiveness
and a moderation of the rules. Yet two of the puritan leaders, Jacob of
Wodnan and Amos of Stekna, refused to accept the compromise, and founded
the sect known as Amosites, or the Little Party, which maintained a
separate existence for forty-six years.[609]
During this period the Brethren had been subjected to repeated and
severe persecution. Sometimes driven for refuge to the mountain and
forest, whence they earned the name of Jamnici, or cave-dwellers, they
counted their roll of martyrs who had testified in the dungeon or at the
stake to the strength of their convictions. Yet the little band steadily
grew. In the year 1500 it was deemed necessary to increase the number of
bishops to four. In Bohemia and Moravia they counted between three
hundred and four hundred churches with nearly two hundred thousand
members. There were few villages and scarce any towns in which they were
not to be found, and they had powerful protectors among the nobility,
who, by the enslavement of the peasants in 1487, had become practically
independent and able to shelter them during periods of persecution. The
Brethren were active in education and in the use of the press. Every
parish had its school, and there were higher institutions of learning,
especially at Jungbunzlau and Litomysl. Of the six Bohemian
printing-offices they possessed three, while the Catholics had but one
and the Calixtins two. Of the sixty books issued in Bohemia between 1500
and 1510, fifty were printed by the Brethren.[610]
From this period until the death of Ladislas, in 1516, they were
subjected to intermittent but severe persecution, especially in Bohemia.
Ladislas, in his will, left instructions for their extermination "for
the sake of his soul's salvation and of the true faith;" but the
minority of his son Louis, only ten years old, the breaking-out of
disturbances, and the feuds between Catholic and Calixtin brought them
peace. The exiled pastors returned, the churches were reopened, and
public service was resumed. With the rise of Lutheranism and the
negotiations between the Bohemians and the German Protestants their
history passes beyond our present horizon, except to allude to the
fidelity with which they endured the shocks of the counter-Reformation,
and succeeded in transmitting to our own time the lessons which they had
learned from Peter Waldo and John Wickliff. They brought across the
Atlantic the union of fearless zeal with the gentler Christian virtues,
and in the annals of Pennsylvania the name of Moravian came to represent
all that serves as the firmest and surest foundation of social
organization. Parkman has well indicated the contrast between the
civilizing influence of the kindly Moravian missionaries and the manner
in which their Jesuit rivals were content to substitute the cross as a
fetich in place of the medicine-bag. The same well-directed enthusiasm
endures to the present day. Small as is the Moravian Church, it
maintained in 1885 no less than three hundred and nineteen missionaries
scattered among the remote places of the earth, with over eighty-one
thousand native converts as church members; and the more rugged and
inhospitable the fields of labor the more earnest the zeal of the good
Brethren. But for them the savage coasts of Greenland would be almost
destitute of Christian teaching, and in their truly apostolic work we
may recognize that the blood of the martyrs of Constance was not shed in
vain.[611]
APPENDIX.
I.
EXCOMMUNICATION OF THE MAGISTRATES OF TOULOUSE, JULY 24, 1237.
(Doat, XXI. fol. 146.)
Manifestum eit omnibus tam presentibus quam futuris quod nos frater
Stephanus de ordine fratrum Minorum et frater Guilhelmus A. de
ordine fratrum Predicatorum inquisitores instituti ad faciendam
inquisitionem contra hereticos, fautores, receptatores et
deffensores hereticorum Tholose et in tota diocesi Tholosana; cum
per diligentem inquisitionem a nobis factam constiterit nobis R.
Centulli et Sicardum de Tholosa et R. Rogerii et Alamannum de
Roaxio et R. Embruni et Ondradam uxorem Arnaldi Petrarii infectos
esse heretica pravitate, per sententiam diffinitivam eos esse
hereticos condemnaverimus. Petrum de Tholosa vicarium Tholose et
capitularios Tholose diligenter et legitime tam per nos quam per
alios admonuimus ut dictos hereticos caperent et de dictis
hereticis facerent quod est de hereticis faciendum; cumi gitur
vicarius et capitularii, neglectis et contemptis omnibus
supradictis admonitionibus a nobisfactis, non solum non ceperunt
eos nec de terra eos fugaverunt, vel eorum bona occupaverunt ut
tenentur, sed etiam in periculum animarum suarum et in prejudicium
fidei, pacis et ecclesie R. Rogerii et Alamannum de Roaxio
predictos hereticos condemnatos tolerant et sustinent in stratis
publicis circa Tholosam et aliis locis eotum jurisdictioni
subditis, capere viros religiosos et clericos ac eorum bonis
propriis spoliare et ad redemptionem compellere, et vulnerare et
injuriis eos afficere, necnon et viros Catholicos cum clericis
commorantes occidere mutilare et alia mala ceclesiis et
ecclesiasticis viris inferre, maxime cum nos dicti inquisitores
publice excommunicaverimus omnem hominem tam virum quam mulierem
tanquam fautorem et deffensorem hereticorum qui eis consilium vel
auxilium aliquod eis occulte vel manifeste prestaret, et vicarius
et capitularii supradicti contra prohibitionem nostram temere
supradictos hereticos in supradictis malitiis fovent nequiter et
sustentant; et cum insuper ipsi sacramento et constitutionibus
ecclesie teneantur hereticos ubique capere et totam terram eorum
jurisdictioni subjectam a pravitate heretica extirpare, non
attendentes quod scriptura dicit, non est grandis differentia utrum
letum admittas vel differas quoniam mortem languentibus probatur
infligere qui hanc, cum possit, non excludit et alibi dicatur
canone, quod error cui non resistitur probatur, et negligere cum
possit arguere perversos nihil aliud est quam fovere, nec caret
scrupulo societatis occulte qui manifesto facinori distulit
obviare, maxime cum vicarius et capitularii supradicti alia vice
tanquam fautores et deffensores hereticorum fuerint excommunicati,
predictos vicarium et capitularios, habito diligenti consilio et
tractatu, assidentibus nobis venerabili patre R. Dei gratia
episcopo Tholosano et B. abbate Mansi sub Verduno, et P. preposito
Sancti Stephani, et P. priore ecclesie beate Marie desurate,
tanquam fautores et sustentatores hereticorum auctoritate qua
fungimur excommunicationis vinculo innodamus.
Lata fuit hec sententia publice in ecclesia sancti Stephani
Tholose, coram multis viris religiosis et capellanis parochialium
ecclesiarum Tholose et aliis viris ecclesiasticis, IX Kal. Augusti
anno Domini MCCXXXVII.
II.
ARGUMENT OF BERNARD DÉLICIEUX BEFORE PHILIPPE LE BEL, TOULOUSE,
1304.
(Bib. Nat. MSS., fonds latin. No. 4270, fol. 138.)
Dixit etiam se dixisse tunc ipse frater Bernardus quod Deus fecerat
magnam gratiam patriæ in adventu ipsius domini regis, eo quod
dictus frater Guilhelmus Petri, ordinis prædicatorum, tunc prior
provincialis, præsentibus inquisitoribus Tolosæ et Carcassonæ et
multis aliis fratribus ejusdem ordinis, dixit et confessus est
loquens in personam inquisitorum prædictorum, in præsentia ipsius
regis et plurium quam quingentarum personarum in aula superiori
ipsius domini regis existentium, quod in tota lingua occitana non
erant hæretici nisi tantummodo in burgo Carcassonæ, Albiæ vel
Corduæ, vel in circuitu per unam leucam vel duas, et quod illi non
erant quadraginta, et si erant quadraginta non erant quinquaginta,
et quod hoc dictus frater Guilhelmus dixit bis in præsentia
prædictorum; et ideo intulit tunc ipse frater Bernardus, ut dixit,
quod patria quæ hactenus fuerat diffamata testimonio ipsorum
inquisitorum ab infamia prædicta in adventu ipsius domini regis
fuerat relevata, et sperabat frater Bernardus, ut dixit tunc se
dixisse, quod ex quo tunc secundum verba eorum tota patria erat
sana, excepta sex leucis et quinquaginta personis, quod leucæ illæ
et personæ ac tres villæ prædictæ adhuc invenientur immunes a labe
hæresis prædicta. Dixit etiam tunc se dixisse, quod si hodie
viverent beati Petrus et Paulus, et contra eos impingeretur quod
hæreticos adorassent, si procederetur contra eos super hujusmodi
adoratione, sicut per aliquos inquisitores istarum partium
aliquando contra multos fuit processum nee pateret eis via
deffensionis. Si enim de fide interrogarentur, responderent sicut
magistri et doctores, ubi autem diceretur eis quod hæreticos
adorassent, et quærerent quos hæreticos, et dicerentur eis sola
nomina dictorum hæreticorum (quæ quidem nomina et cognomina multis
conveniunt) et ipsi beati Petrus et Paulus dicerent "Istos nunquam
novimus. Dicatis nobis ubi sunt vel unde venerunt et quo iverunt,
cujus linguæ, staturæ aut conditionis erant" et nihil eis
diceretur per quod notitia dictorum hæereticorum, qui dicuntur
adorati haberi posset: si etiam quærerent quo tempore facta fuerit
hæc adoratio, et non diceretur dies, mensis nec annus: si etiam
quærerent nomina testium et non darentur eis, non est qui possit
exprimere, ut dixit tunc se dixisse ipse frater Bernardus quod hi
apostoli qui tam sancti sunt, a tali macula coram hominibus se
possent deffendere, maxime cum si quis vellet eos deffendere statim
impingeretur quod erat fautor hæreticorum, sicut ipse frater
Bernardus in se ipso et dicto vicedomino probavit.
III.
SUPPLICATION OF THE CHURCH OF ALBI TO THE COLLEGE OF CARDINALS
(1304-5).
(Archives de l'Hôtel-de-ville d'Albi.--Doat, XXXIV. fol. 42.)
Illustrissimæ Dominationis Patribus venerabilibus Dominis
Cardinalibus sacrosanctæ Romanæ ecclesiæ sacroque coetui eorumdem.
Capitulum et Canonici ecclesiæ Albiensis et Capitulum et Canonici
ecclesiæ Sti. Salvii de Albia, Abbasque et monachi monasterii de
Galliaco Albiensis diocesis, et alii religiosi quorum sigilla
inferius sunt appensa, suarum sublimitatum imperiis subjectionem
debitam et devotam. Juste pater supplicatur a filiis dum cernunt
fluctus tumescere et undis insiliantibus ventis et flantibus ex
adverso naufragium imminere formidant, præsertim dum necessarium
exigente qualitate causaram salus non pateat aut auxilium aliunde.
Verum nostra patria quantis sit exposita præcipitiis et ruinis
propter quæstiones et dissensiones quibus ad invicem se collidunt
patria et inquisitores hæreticæ pravitatis novit ille qui nihil
ignorat, et adeo excrevit turbatio ut idem populus ad iracundian
concitatus non videatur aliud anhelare nisi ut discriminibus se
committens deducat in ore gladii, nedum quos sibi putat adversarios
sed et alios, ac ad talia se convertat quæ non poterunt aliquatenus
reparari. Vestræ igitur Paternitatis pedibus provoluti humiliter
supplicanus ut circa præmissa sic salutifere et celeriter
succurratis quod, præclusa via periculis et ruinis, patria
restituatur paci debitæ et quieti. Constet enim vobis quod dictus
populus et patria est catholica et fidelis, quantum nos humana
fragilitas nosse sinit, et populus civitatis Albiæ et patriæ fidem
catholicam corde credens ore profitetur eamdem ut sic perveniat ad
salutem et bonis operibus astruit et confirmat.... Paternitatem
vestram conservet altissimus ecclesiæ suæ sanctæ per tempora
longiora. (Signed with seventeen seals.)
IV.
BULL OF CLEMENT V. IN FAVOR OF THE INQUISITION.
(Doat, XXXIV. fol. 112.)
Clemens episcopus servus servorum Dei ad perpetuam rei memoriam.
Dudum venerabili fratri Petro episcopo Prenestino, tunc tituli
Sancti Vitalis, et dilecto filio nostro Berengario titulo sanctorum
Nerei et Achillei presbyteris cardinalibus, per nostros sub certa
forma litteras duximus committendum ut ipsi circa negotium
inquisitionis heretice pravitatis in partibus Carcassonensi,
Albiensi et Cordue super certis articulis seu dependentibus ab
eisdem diligenter inquireretur et nonnulla etiam ordinarent; qui
auctoritate litterarum hujusmodi quadam cura dictum officium
ordinasse noscuntur. Quia vero nostre intentionis non extitit nec
existit ut occasione dicte commissionis seu alicujus mandati nostri
super hiis Cardinalibus ipsis facti, Inquisitoribus pravitatia
predicte inquirendi vel conjunctim vel divisim cum episcopo seu
episcopis ordinariis, aut sine ipsis, prout eis licet secundum
canonicas sanctiones facultas aliquatenus restringatur; Nos
ordinationem per quam dicti Cardinales facultatem inquirendi per se
divisim inquisitoribus ipsis restrinxisse dicuntur utpote
intentioni nostre et juri contrariam, juribus carere decernimus et
nullatenus observandam, ordinatione ipsorum Cardinalium circa
ceteros alios articulos in omnibus et per omnia in suo robore
duratura. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre
constitutionis infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si quis
autem hec attemptare presumpserit, indignationem omnipot. Dei et
beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum.
Datum Pictavis, secundo Idus Augusti, Pontificatus nostri anno
tertio. (12 Aug. 1308.)
V.
BRIEF OF CLEMENT V. CONCERNING THE PRISONERS OF ALBI.[612]
(Doat, XXXIV. fol. 89.)
Venerabili fratri Geraldo episcopo Albiensi et dilectis filiis
inquisitoribus heretice pravitatis in partibus Albiensibus. Dudum
venerabili fratri nostro Bertrando tunc episcopo Albiensi et
inquisitoribus dictis nostros direximus litteras in hec verba:
Clemens episcopus, servus servorum Dei venerabili fratri Bertrando
episcopo Albiensi et dilectis filiis inquisitoribus heretice
pravitatis in partibus Albie, salutem et apostolicam benedictionem.
Significarunt nobis Isarnus Colli, P. Fransa, Jo. de Porta, Joannes
Pays, Petrus de Raissaco, B. Casas, G. Salavert, G. de Landas,
Isarnus de Cardalhaco, G. Borrelli, cives Albienses, quod ipsi olim
de mandato venerabilis fratris B. Aniciensis, tunc Albiensis,
episcopi et inquisitoris seu inquisitorum qui erant tunc in
partibus illis, occasione criminis hereseos, fuerint carceri
mancipati, et jam per octo annos et amplius, tam Albie quam
Carcassone, diu carceris angustias sustulerunt, sicut adhuc
sustinent, quamvis nulla super hoc facta fuerit condempnatio de
eisdem; cum autem ex parte dictorum civium pluries fuerimus cum
instantia requisiti, ut ad condempnationem vel absolutionem
eorumdem, prout jus exigit faceremus procedi: Nos volentes quod
circa illos vestri officii debitum exequamini, sicut decet,
discretioni vestre per Apostolica scripta mandamus, quatenus apud
Albiam tu frater episcope per te vel per alium seu alios idoneos,
vos vero inquisitor vel inquisitores prefati, personaliter
predictos cives ubicumque detineantur, adduci ad vestram,
presentiam sub fida custodia facientes, in eodem negotio
quibuscumque processibus factis seu inchoatis per venerabiles
fratres Leonardum Albanensem, nunc Prenestinum tunc tituli S.
Vitalis et Berengarium Tusculanum episcopum, tunc tituli sanctorum
Nerei et Achillei, et dilectos filios nostros Johannem tituli
sanctorum Marcellini et Petri presbyteros ac Richardum sancti
Eustachii diaconum Cardinales, seu per dilectum filium Arnaldum
abbatem Fontisfrigidi Cisterciensis ordinis, Narbonensis diocesis,
nunc Sancte Romane Ecclesie Vicecancellarium seu alios quoscumque,
commissionum vigore per nos vel per felicis recordationis
Benedictum papam undecimum predecessorem nostrum super facto
heresis dictos cives tangente factarum, ab subrogatione prefati
abbatis et predicti Albiensis episcopi facta, nequaquam
obstantibus, in eodem negotio solum Deum habentes pre oculis, ad
inquirendum contra illos contra quos inquisitum non est, et contra
illos etiam contra quos inquisitum extitit, sed non plene,
diligenter ac plenarie secundum formam que consuevit in talibus
observari, contra illos vero contra quos plenarie inquisitum est,
et contra predictos alios cum plene fuerit inquisitum, ad
sententiam ratione previa procedatis, et alias contra illos vestri
officii debitum exequamini, prout fuerit rationis, communicato
tamen processu prius et inquisitione predictis prefatis Prenestino
et Tusculano episcopis, eorum consiliis inherentes; per hoc tamen
quoad alios ordinationi facte dudum de mandato nostro, tam
Carcassone quam Albie per dictos Prenest. et Tuscul. episcopos
tunc, ut predicitur, presbyteros Cardin. ex commissione seu
commissionibus tam per nos quam per predecessorem nostrum factis
predictis quibuscumque aliis Cardinalibus, et processibus habitis
per eosdem super facto hominum illorum de Albia et de diocesi
Albiensi, contra quos per dictum Bernardum Aniciensem tunc
Albiensem episcopum, et inquisitorem seu inquisitores predictos,
condempnationis sententia lata fuit, nullatenus volumus prejudicium
generari. Datum Avenione, sexto Idus Februarii pontificatus nostro
anno V. (8 Feb. 1310).
Verum sicut accepimus presentatis prefato episcopo et
inquisitoribus litteris supradictis, et quibusdam dicentibus quod
dicte littere fuerant a nobis subrepticie impetrate, pro eo
videlicet quod aliqui ex dictis civibus ante tempus date litterarum
ipsarum decesserant, reliqui vero ipso tempore in carcere
permanebant, et sic predicta non potuerunt intimasse, et in prefato
negotio huc usque procedere neglexerant. Nos itaque nolentes quod
propter hoc justitia retardetur, discretioni vestre per apostolica
mandamus, quatenus premissis non obstantibus, nec obstante etiam
quod aliqui de predictis querelantibus non sint cives Albie, licet
sint de diocesi Albie, nec si aliquem de predictis mori contingat,
vel ante decessisset quam inquirere inchoaveritis vel
inchoavissetis, vel post eorumdem mortem, in aliquo non obstante,
tam de mortuis quam de vivis inquirere, et in eodem negotio
procedere minime postponatis, juxta predictarum nostrarum tenorem
litterarum. Quod si forsan vos filii inquisitores, his nolueritis,
aut non potueritis, aut non curaveritis interesse, tu frater
episcope, solus per te vel per alium seu alios in negotio eodem
procedas, juxta litterarum continentiam earumdem.
VI.
WITHDRAWAL OF SECURITY FROM CITIZENS OF ALBI.
(Archives de l'Inquisition de Carcassonne.--Doat, XXXII. fol. 138.)
Joannes episcopus servus servorum Dei dilectis filiis
inquisitoribus hæreticæ pravitatis in partibus Carcassonæ
constitutis salutem et apostolicam benedictionem. Ut commissum
vobis negotium Catholicæ fidei autore Domino prosperetur in vestris
manibus libenter apostolicæ sollicitudinis partes apponimus et
quæque obstantia submovemus. Olim quidem felicis recordationis
Clementi papæ quinto prædecessori nostro pro parte quorumdam
hominum de partibus Carcassonæ suggesto quod inquisitores
pravitatis hæreticæ illarum partium qui tunc erant et pro tempore
fuerant multa illis gravamina et injurias irrogarunt, iniquos
contra eos et alios illarum partium processus contra justitiam
facientes, idem prædecessor hujusmodi suggestionibus aurem
accommodans, bonæ memoriæ Petro episcopo Prænestinensi tunc tituli
Sancti Vitalis et venerabili fratri nostro Berengario episcopo
Tusculanensi, tunc tituli SS. Nerei et Achillei presbiteris
cardinalibus qui partium illarum notitiam habebant et per partes
illas transitum facere tunc habebant, suis dedit litteris in
mandatis ut de præmissis suggestionibus et aliis incidentibus se
plenius informarent, et nihilominus interim personis prosequentibus
negotium memoratum de securitate idonea, pendente dicto negotio,
auctoritate apostolica providerent nec permitterent eos per eosdem
inquisitores aliquatenus molestari; præfati quoque cardinales
hujusmodi commissionis prætextu Aymerico de Castro burgensi
Carcassonæ et quibusdam aliis tunc negotium prosequentibus
supradictum securitatem hujusmodi, pendente dicto negotio,
apostolica auctoritate præstantes, illos sub sua protectione et
sedis apostolica receperunt; quam receptionem idem prædecessor
noster ratam habens et gratam mandavit illam inviolabiliter
observari, eisdem inquisitoribus districtius inhibendo ne contra
præfatum Aymericum et alios officii eorum prætextu procederent
quoquomodo, donec præfatum negotium esset per sedem apostolicam
terminatum et a sede ipsa aliud reciperent in mandatis. Quia vero
præfati Aymericus et alii circa proposita et objecta per eos
ulterius coram prædecessore præfato ac etiam coram nobis negotium
ipsum prosequi neglexerunt et quasi negligunt, præfata protectione
securi, nos nolentes sicut etiam non debemus propterea vestrum
officium impediri, securitatem ipsam penitus revocantes discretioni
vestræ per apostolica scripta mandamus quatinus contra eumdem
Aymericum et alios in decreta vobis provincia, Deum et justitiam
habendo præ oculis, procedentes, non obstantibus securitate
prædicta et aliis securitatibus, protectionibus, confirmationibus,
ordinationibus, et inhibitionibus quibuscumque dicti prædecessoris
aut aliorum quorumlibet, juxta formam vobis traditam ac canonicas
sanctiones et de peritorum consilio officii vestri debitum curetis
exequi diligenter. Datum Avenione, tertio Kalendas Aprilis,
pontificatus nostri anno secundo (30 Mart. 1318).
VII.
Exequatur of on Inquisitor for Champagne.
(Archives de l'Inquisition de Carcassonne.--Doat, XXXII. fol. 127.)
Philippus regis Franciæ primogenitus Dei gratia rex Navarræ,
Campaniæ et Briæ comes palatinus dilectis et fidelibus suis
universis baillivis, castellanis, vasallis, præpositis,
communitatibus villarum et earum rectoribus, cæterisque communia
officia gerentibus in nostris comitatibus Campaniæ et Briæ, ad quos
præsentes litteræ pervenerint salutem et dilectionem. Tenore
præsentium bovis districte præcipitiendo mandamus, quatenus dilecto
fratri Guillelmo Altissiodorensi ordinis fratrum prædicatorum
præsentium exhibitori domini Papæ inquisitori hæreticorum ac
perfidorum Judæorum in regno Franciæ sine mora et qualibet
difficultate plenarie obediatis, sicut vobis in citando, capiendo,
detinendo, ad eos mittendo seu etiam ducendo et puniendo tam
Christianos quam Judæos, quos idem frater inquisitor invenerit
culpabiles contra statuta ecclesiæ et fidem Domini nostri Jesu
Christi, ipsum nihilominus familiam et res ipsius custodientes et
defendientes sicut nos et familiam et res nostras. In cujus rei
testimonium præsentibus litteris nostrum fecimus apponi sigillum.
Actum et datum Parisius, die Dominica in crastino Sancti Matthiæ
apostoli, anno Domini MCC. octuagesimo quarto, mense Februarii (25
Feb. 1285).
VIII.
Sentence of Marguerite la Porete.
(Archives nationales de France.--J. 428, No. 15.)
In Christi nomine amen. Anno ejusdem MCCC decimo, indictione
octava, die dominica post Ascensionem Domini (31 Maii),
pontificatus beatissimi patris domini C. divina providentia Pape
quinti anno quinto, in Gravia Parisius, facta ibidem congregatione
sollempni, assistentibus mihi reverendo in Christo patre domino
Parisiensi episcopo, magistris Johanne de Frogerio officiali
Parisiensi, C. de Chenat, Johanne de Domnomartino, Xaverio de
Charmoia, Stephano de Bercondicuria, fratribus Martino de
Abbatisvilla bachalario in theologia, Nicolao de Avessiaco ordinis
predicatorum, Johanne Marchandi preposito Parisiensi, G. de Choques
et pluribus aliis ad hoc specialiter evocatis, presentibus etiam
pluribus processionibus ville Parisius et populi multitudine
copiosa, et me notario publico infrascripto, religiosus vir et
honestus frater G. de Parisius, ordinis predicatorum, inquisitor
heretice pravitatis in regno Francie auctoritate apostolica
deputatus in scriptis tulit sententias infrascriptas sub hac forma:
In nomine Patris et Filii et Spiritua Sancti amen. Quia nobis
fratri Guillelmo de Parisius ordinis predicatorum inquisitori
heretice pravitatis in regno Francie auctoritate apostolica
deputato, constat et constitit evidentibus argumentis te,
Margaritam de Hannonia dictam Perete, super labe heretice
pravitatis vehementer esse suspectam, propter quod citari te
fecimus ut compareas in judicio coram nobis, in quo existens
personaliter a nobis ortata pluries canonice et legitime ut coram
nobis juramentum prestares de plena pura et integra veritate
dicenda de te et aliis super hiis que ad nobis commissum
inquisitionis officium pertinere noscuntur, que facere
contempsisti, licet a nobis fueris pluries super hoc et locis
pluribus requisita, in hiis fuisti semper contumax et rebellis, pro
quibus contumaciis et rebellionibus evidentibus et notoriis hoc
exigentibus de multorum peritorum consilio, in te sic rebellem et
contumacem sententiam majoris excommunicationis tulimus et in
scriptis, quam, licet te notificata fuisset, post notificationem
predictam fere per annum et dimidium in tue salutis dispendium
sustinuisti animo pertinaci, licet tibi pluries obtulerimus nos
tibi absolutionis beneficium impensuros secundum formam ecclesie si
hoc humiliter postulares, quod usque nunc petere contempsisti nec
jurare nec respondere nobis super premissis hactenus voluisti,
propter que secundum sanctiones canonicas pro convicta et confessa,
et pro lapsa in heresim seu pro heretica te habemus et habere
debemus: Porro dum tu Margarita in istis rebellionibus obstinata
maneres, ducti conscientia volentes officii nobis commissi debitum
exercere inquisitionem contra te et processum fecimus super
predictis, prout exegit ordo vite, ex quibus inquisitione et
processu nobis constitit evidenter quondam composuisse te librum
pestiferum continentem heresim et errores, ob quam causam fuit
dictus liber per bone memorie Guidonem olim Cameracensem
episcopum[613] condemnatus et de mandato ipsius in Valencenis in
tua combustus presentia publice et patenter; a quo episcopo tibi
fuit sub pena excommunicationis expresse inhibitum ne de cetero
talem librum componeres vel haberes aut eo vel simili utereris,
addens et expresse ponens dominus episcopus in quadem littera suo
sigillata sigillo, quod si de cetero libro utereris predicto vel si
ca que continebantur in eo verbo vel scripto de cetero attemptares,
te condempnabat tanquam hereticam et relinquebat justiciandam
justicie seculari. Post vero dicta omnia dictum librum contra
dictam prohibitionem pluries habuisti et pluries usa es, sicut et
ejus patet recognitionibus factis nedum coram inquisitore
Lotharingie et coram reverendo patre et domino, domino Johanne tunc
Cameracensi episcopo, nunc archiepiscopo Senonensi,[614] dictum
eumdem librum, preter condempnationem et combustionem predictas,
sicut bonum et licitum communicasti reverendo patri domino Johanni
Cathalonensi episcopo et quibusdam personis aliis, prout ex
fidedignorum juratorum et super hiis coram nobis evidentibus
testimoniis nobis liquet. Nos igiter super premissis omnibus
deliberatione prehabita diligenti communicatoque multorum peritorum
in utroque jure consilio, Deum et sancta evangelia pre oculis
habentes, de reverendi patris et domini Domini G. Dei gratia
Parisiensis episcopi consilio et assensu, te Margaritam non solum
sicut lapsum in heresim sed sicut relapsam finaliter condempnamus,
et te relinquimus justicie seculari, rogantes eam ut citra mortem
et membrorum mutilationem, tecum agat misericorditer quantum
permictunt canonice sanctiones; dictum etiam librum tanquam
hereticum et erroneum upote errores et heresim continentem, judicio
magistrorum in theologia Parisius existentium et de eorumdem
consilio finaliter condempnamus ac demum excommunicari volumus et
comburi; universis et singulis habentibus dictum librum
precipientes districte et sub pena excommunicationis quod infra
instans festum Apostolorum Petri et Pauli nobis vel priori fratrum
predicatorum Parisius, nostro commissario, sine fraude reddere
teneantur. Actum Parisius in Gravia, presente predicto patre
reverendo Parisiensi episcopo, clero et populo dicte civitatis
ibidem sollempniter congregate, Dominica infra Ascensionem Domini,
anno Domini MCCC decimo.
CONSULTATION OF CANON LAWYERS ON THE CASE OF MARGUERITE LA PORETE,
HELD MAY 30, 1310.
Universis presentes litteras inspecturis, Guillelmus dictus Frater
archidiaconus Laudonie in ecclesia Sancti Andree in Scocia, Hugo de
Bisuncio canonicus Parisiensis, Johannes de Tollenz canonicus
Sancti Quintini in Veromandua, Henricus de Bitunia canonicus
Furnensis et Petrus de Vallibus curatua Sancti Germani
Altissiodorensis de Parisius, et etiam regentes Parisius in
decretis, salutem in actore salutis. Noveritis virum venerabilem
devotum et discretum fratrem Guillelmum de Parisius ordinis
predicatorum inquisitorem heretice pravitatis in regno Francie
auctoritate sedis apostolice deputatum, inque processum qui
sequitur nobis intimasse, consultationemque nobis fecisse inferius
annotatam. Processus equidem talis est: Tempore quo Margarita dicta
Porete suspecta de heresi fuit in rebellione et in inobedientia,
nolens respondere nec jurare coram inquisitore de hiis que ad
inquisitionis sibi commisse officium pertinent, ipse inquisitor
contra eam nihilominus inquisivit et etiam depositione plurium
testium invenit quod dicta Margarita librum quemdam composuerat
continentem hereses et errores qui de mandato reverendi patris
domini Guidonis condam Cameracensis episcopi publice et
sollempniter tanquam talis fuit condempnatus et combustus et per
litteram dicti episcopi fuit ordinatum quod si talia sicut ea que
continebantur in libro de cetero attemptaret verbo vel scripto earn
condempnabat et relinquebat justiciandam justicie seculari. Invenit
etiam idem inquisitor quod ipsa recognovit in judicio semel coram
inquisitore Lotharingie et semel coram reverendo patre Domino
Philippe tunc Cameracensi episcopo, se post condempnationem
predictam librum dictum habuisse et alios: invenit etiam idem
inquisitor quod dicta Margarita dictum librum in suo consimili
eosdem continentem errores post ipsius libri condempnationem
reverendo patri Domino Jo. Dei gratia Catbalaunensi episcopo
communicavit ac nedum dicto domino sed et pluribus aliis personis
simplicibus, begardis et aliis tanquam bonum. Consultatio autem ex
predictis resultans per prefatum inquisitorem ut pertactum est
nobis facta talis est: Videlicet, utrum in talibus dicta beguina
debeat relapsa judicari? Nos autem fidei catholice zelatores,
veritatisque canonice professores qualescumque consultationi
predicte respondentes, dicimus quod ipsa beguina. supposita
veritate facti precedentis, judicanda est relapsa et merito
relinquenda est curie seculari. In cujus rei testimonium sigilla
nostra presentibus apposuimus. Datum anno Domini MCCC decimo
sabbato post festum beati Joannis ante portam latinam.[615]
IX.
EXEQUATUR OF AN INQUISITOR ISSUED BY PHILLIPE LE BON OF BURGUNDY.
(MSS. Bib. Nat., fonds Moreau, 444 fol. 10.)
Philippus universis et singulis seneschallis, baillivis, scultetis,
officiariis et justiciariis nostris præsentibus et futuris, et
locatenentibus eorumdem per ducatus et diatrictus nostras infra
dyoceses Cameracensis et Leodiensis constitutos, ad quos præsentes
nostræ litteræ pervenerint salutem et omne bonum. Cum religiosus
dilectusque noster frater (Henricus) Kaleyser sacræ theologiæ
professor ordinis fratrum prædicatorum inquisitor bæreticæ
pravitatis per provincialem provinciæ Theotoniæ in prædictis
Cameracensi et Leodiensi dyocesibus auctoritate apostolica
specialiter deputatus pro Dei servitio et cultu seu exaltatione
sanctæ fidei orthodoxæ utque ipsum hæresis crimen a dictis partibus
quibus presidemus si forsan alicubi vigeat seu inoleat valeat
extirpare ad loca seu partes nostræ jurisdictioni subjectas et
vobis commissas declinare quisquam habeat seu etiam proficisci,
nosque velut princeps catholicus qui de manu altissimi multa bona
variosque honores recognoscimus recipisse in prædictis et aliis qui
divinum continuo obsequium complacere ut convenit plurimum
cupiantes intendimus ymo et volumus favorabilem dare locum,
ipsumque inquisitorem tanquam Dei specialem ministrum nostris
prosequi gratiis et favoribus optamus ideo vobis et cuilibet vestum
qui super hoc fueritis requisiti seu fuerit requisitus, districte
præcipiendo mandamus sub obtentu gratiæ nostra quatenus dictum
fratrem Henricum inquisitorem quotiescumque ad exercendum dictum
officium ad dicta loca seu partes vobis commissas contigerit se
transferre et supra prædictis sæculare brachium invocando vestrum
auxilium postulare, eumdem inquisitorem favorabiliter admittatis,
et eidem in et supra prædictis sæculare brachium invocando vestrum
auxilium impendatis, capiendo seu capi faciendo quoscumque ipse
inquisitor debita informatione seu inquisitione prævia et juris
ordine alias desuper observato de memorato facinore suspectos vel
diffamatos noverit et hæreticos quosque vobis duxerit nominandos,
et captos etiam detinendo, et infra jurisdictionem vestram ad locum
de quo dictus inquisitor vobis dixerit deducendo, necnon poena
debita plectendo eosdem sicut ipse decreverit et est fieri
consuetum, si videlicet quando et quotiens ac prout ipse inquisitor
vos duxerit requirendos. Ut autem inquisitor præfatus suum
inquisitionis officium securius et liberius exercere valeat, nostro
suffultus presidio et favore, inquisitorem eumdem ipsiusque socium
ac ejus notarium et familiam, res et bona eorum, sub nostris
protectione, defensione et salvagardia speciali atque securo
conductu recepimus et recipimus per præsentes, mandantes vobis
omnibus et singulis supradictis ut vestrum cuilibet quatenus
nostras protectionem, defensionem et salvagardiam securumque
conductum hujusmodi dicto inquisitori ejusque socio ac notario,
familiæ, bonis et rebus eorum inviolabiliter observando, nullam
injuriam nullumque dispendium, gravamen aut dampnum aliquod ipsis
inferre in personis ac bonis a quocumque permittatis, quinnymo
provideatis eisdem de securo transitu et salvo conductu si et prout
per dictum inquisitorem inde fueritis requisiti. Datum in oppido
nostro Bruxellensi mensis novembria die nona, anno Domini MCCCC
tricesimo primo.
X.
WALDENSIANISM IN THE SENTENCES OF PIERRE CELLA.
(Doat, XXI.)
I select a few of the sentences of Pierre Cella in 1241-2,
illustrating the development of Waldensianism at that period, and
the relations between it and Catharism. The sects were perfectly
distinct, but frequently the people, in their antagonism to the
established Church, looked favorably on both, and considered them
equally as "_boni homines_." It will be borne in mind that, in
the language of the Inquisition, "heretic" always means Catharan.
The following cases are all from Gourdon and Montauban.
Galterus Archambaut vidit hereticos pluries in diversis locis,
audivit predicationes eorum, et comedit cum eis sepe, et adoravit
eos sepe, et pacis osculum more hereticorum pluries recepit et
interfuit hereticationibus duabus, et adduxit Valdenses ad
hereticos in domum suam, ubi disputaverunt, et conduxit hereticos,
et fuit depositarius eorum, multociens adoravit eos et comedit cum
eis, et dedit eis de bonis suis, et audivit predicationes eorum
tociens quod non recordatur, et credebat quod essent boni homines
et quod esset salus cum eis, et si moreretur vellet mori in manibus
eorum.--Stabit Constantinopoli per quinque annos, de cruce et via
sicut alii, et tenebit pauperem quamdiu vixerit (fol. 196-7).
B. Bonaldi vidit P. de Vallibus Valdensem, et audivit predicationem
ejus, et credidit aliquando quod non debet homo jurare, et in domo
sua propria recepit Joset de Noguer hereticum, et disputavit cum
eo, et ipse commendavit sectam Valdensem.--Idem quod proxima,
excepta cruce (id est, Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum
Jacobum, Sanctum Salvatorem de Asturia, Sanctum Marcialem, Sanctum
Leonardum, Sanctum Dyonisium, Sanctum Thomam Cantuariensem) (fol.
201).
Petrus de Verniolo habuit hereticos et Valdenses in fortia sua, et
locutus est alteri eorum, consuluit Valdenses de infirmitate
sua.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium et Sanctum Jacobum (fol.
202).
Pana tociens recepit Valdenses quod non recolit, et fuit hospes
Valdensium, et misit eis tociens panem, vinum, et alia comestibilia
quod non nescit numerum, et fuit in domo sua facta disputatio inter
Valdenses et credentes hereticis, et diligebat P. de Vallibus
tanquam angelum Dei:--Sicut proxima, excepto paupere et cruce (i.e.
Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Salvatorem de Asturia,
Sanctum Marcialem, Sanctum Leonardum, Sanctum Dyonisium, Sanctum
Thomam Cantuariensem) (fol. 203).
Petrona uxor Raimundi Joannis, adduxit P. de Vallibus Valdensem ad
domum suam, et tenuit per octo dies, et dedit ad comedendum et
bibendum, et audivit eum ibi, et tenuit per tres septimanas
Geraldam Valdensem, et credebat quod esset bona mulier, et dedit ei
de bonis suis, et vidit hereticos et audivit predicationem eorum,
et misit eis panem, vinum, et nuces.--Sicut Huga, excepta cruce
(i.e. Ibit ad Podium, ad Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et
Sanctum Salvatorem de Asturia, Sanctum Marcialem Lemovicensem,
Sanctum Leonardum, Sanctum Dyonisium et Sanctum Thomam
Cantuariensem), et tenebit pauperem per annum (fol. 204).
G. de Pradels vidit hereticos, audivit predicationem eorum, dedit
eis de bonia suis, et pluries vidit et in diversis locis hereticos,
et credebat quod boni homines essent, pluries vidit Valdensem, et
credidit quod bonus homo esset, et dedit ei ad comedendum semel, et
audivit predicationem ejus.--Portabit crucem per biennium (fol.
208).
G. Ricart pluries vidit hereticos et in diversis locis et sepe
audivit predicationem eorum, et interfuit appareilhamento, recepit
osculum pacis ab eis, comedit cum eis, recepit pluries eos in domum
suam, dedit eis ad comedendum, recepit ab eis forcipes, dedit eis
unam capam, unam camisiam, unam tunicam, unam quartam frumenti,
duxit Valdenses ad hereticos ad disputandum in die Pasche,
associavit hereticos, fuit depositarius eorum, et multociens
audivit predicationem hereticorum, credebat quod essent boni
homines, et, si moreretur, vellet mori in manibus eorum, tociens
adoravit eos quod non recordatur.--Stabit Constantinopoli per tres
annos, de cruce et via sicut alii, et tenebit pauperem quamdiu
vixerit (fol. 208).
P. de Gaulenas viciit Valdenses et hereticos et locutus est cum eis
in quadam navi, et cum audisset hereses quas dicebant, recessit ab
eis.--Ibit ad Sanctum Jacobum (fol. 230).
P. Baco vidit Valdenses multociens et dedit eis eleemosynas et
audivit predicationem Valdensium, et diligebat eos, et credebat
quod essent boni homines, et frequenter dabat eis de suo, et
interfuit cene Valdensium, et comedit de pane benedicto, vino et
piscibus hereticorum et accepit pacem ab eis; item dedit
Valdensibus ad comedendum in domo sua; item interfuit disputationi
hereticorum et Valdensium, et dedit eis duodecim denarios.--Idem
quod proximus (i.e. Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum
Jacobum et Sanctum Thomam) et amplius ad Sanctum Dyonisium (fol.
231).
P. R. Boca dixit quod vidit multociens Valdenses et in diversis
locis, et etiam habuit eos in domo sua, et audivit ibi monitiones
eorum; item credebat quod essent boni homines; item pluries venit
ad hereticos et audivit predicationem eorum, et alibi vidit
hereticos et accepit pacem ab ipsis hereticis; item tercio vidit
hereticos et adoravit eos; item quarto vidit hereticos et audivit
predicationem eorum et adoravit eos; item recepit in porticu suo
hereticum, et duxit eum inde ad quemdam locum, et dedit cuidam
heretico unam capam; item credidit a principio quod Valdenses erant
boni homines, et idem credidit postea de hereticis.--Stabit
Constantinopoli tribus annis, de cruce et via sicut alii (fol.
232).
P. Lanes senior dixit quod vidit Valdenses et dedit eis
eleemosinam, et uxor sua dedit se Valdensibus in morte et fuit
sepulta in cimiterio eorum, ipse tamen absens erat, ut dixit, et
vidit alibi Valdenses.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium et Sanctum
Jacobum (fol. 232).
Johannes Toset dixit quod multociens vidit hereticos et in diversis
locis, et fuit presens quando quidam fecit se hereticum apud
Rabastens, et tunc vidit multos hereticos ibi; item audivit
predicationem hereticorum et adoravit eos bis; item dedit sorori
sue heretice pluries denarios; item associavit hereticos; item
associavit avunculum suum quando fecit se hereticum apud Villamur;
item consuluit Valdensibus pro infirmitate sua, et credidit quod
essent boni homines.--Stabit tribus annis Constantinopoli, de
cruce et via sicut alii (fol. 232-33).
Ramon Carbonel vidit multos Valdeuses et in diversis locis, et
induxit fratrem suum ut solveret solidos ducentos Valdensibus
legatos eis; item, interfuit disputationi Valdensium et
hereticorum; item, interfuit cene Valdensium et comedit de pane et
piscibus benedictis ab eis, de vino bibit, et audivit predicationem
eorum.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum, Sanctum
Dyonisium et Sanctum Thomam (fol. 234).
Jacobus Carbonel dixit quod frequenter venit ad scholas Valdensium
et legebat cum eis; item interfuit disputationi hereticorum et
Valdensium et comedit de pane et pisce benedictis ab eis, de vino
bibit, et tunc erat duodecim annorum vel circa, et credidit quod
Valdenses erant boni homines usque ad tempus quo ecclesia
condemnavit eos.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum
et Sanctum Dyonisium (fol. 234).
Bartholomeus de Posaca dixit quod adduxit quemdam Valdensem ad
uxorem suam infirmam, qui curam illius egit, et audivit
predicationem Valdensium, et ex tunc dilexit eos, et venerunt
pluries ad domum ejus, et faciebat eis eleemosinas dando eis panem
et vinum et multociens et in diversis locis audivit predicationem
eorum; item interfuit cene Valdensium et comedit ut supra; item
pluries (accepit) pacem ab eis.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium,
Sanctum Jacobum et Sanctum Thomam (fol. 236).
Guillelmus de Catus dixit quod cum frater suus et filia ejus
infirmarentur adduxit Valdenses ad domum suam ut haberent curam
eorum; item, audivit expositionem evangelii a quodam Valdensi; item
aliquando iverunt Valdenses ad restringendum dolium suum et tunc
dedit eis ad comedendum; item aliquando volebat eis facere
eleemosinas sed nolebant accipere; item aliquando accepit pacem ab
eis et audivit admonitiones eorum; item credidit quod essent boni
homines, et ea quæ dicebant et faciebant placebant ei.--Ibit ad
Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Dyonisium (fol.
236).
P. Austores audivit multociens predicationem Valdensium dum
predicarent publice in viis; item quidam apportavit sibi de pane
pisceque benedicto a Valdensibus et comedit; item credidit quod
essent boni homines et quod homo posset salvari cum ipsis; item
dixit quod postquam audivit quod ecclesia condamnaverat eos non
dilexit eos.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium et Sanctum Jacobum
(fol. 237-8).
Domina de Coutas vidit Valdenses publice predicantes, et dabat eis
eleemosinas, et venit ad domum in qua manebant et audivit
predicationem eorum, et multociens ivit ad eos pro quodam infirmo;
item in die Parasceves venit bis ad Valdenses et audivit
predicationem eorum, et confessa fuit Valdensi cuidam peccata sua,
et accepit peniteutiam a Valdense; item credebat quod esseut boni
homines; item vidit hereticos et comedit cum eis cerasa; et
dicebatur quod esset reconciliata; item vidit alibi pluries
hereticos; item comedit de pane signato a Valdensibus.--Idem quod
proxima excepta cruce (i.e. Ibit ad Podium, Sanctum Egidium,
Sanctum Jacobum, Sanctum Thomam) (fol. 241).
B. Remon vidit Valdenses, et audivit predicationem eorum et
credebat quod essent boni homines; item, ivit ad hereticos volens
tentare qui essent meliores, Valdenses vel heretici, et ibi audivit
predicationem eorum; item alibi locutus est cum hereticis, et
adoravit eos postquam fuerat confessus quedam de predictis fratri
Guillelmo de Belvais; item adduxit sororem suam hereticatam a
Tholosa usque ad Montemalbanum, et conduxit eam et alias hereticas
usque ad quemdam mansum; item venit ad ipsas et portavit eis piscem
et bibit cum eis; item rogavit quemdam quod reciperet illas
hereticas in manso suo, quod et fecit, et promisit ei quinquaginta
solidos; item, alia vice comedit cum hereticis; item fecit donum
dictis hereticis et audivit predicationem eorum et comedit cum eis;
item, apportavit hereticis fructus; item, fecit tunicam et capam
sorori sue heretice; item, vidit hereticis et credebat quod essent
boni homines et haberent bonam fidem, et comedit de pane signato ab
eis; item, disputavit cum quodam de fide hereticorum et Valdensium,
et approbavit fidem hereticorum.--Stabit Constantinopoli tribus
annis, de cruce et via sicut alii (fol. 242).
G. Macips vidit Valdenses qui habuerunt curam ejus in infirmitate
sua, et pluries venerunt ad domum ipsius et audivit admonitiones
eorum, et dedit eis pluries eleemosinas, et credebat quod essent
boni homines; item, posuit fidejussorem quemdam hereticum pro eo
pro quindecim solidis; item, vidit hereticos et audivit
admonitionem eorum; item, vidit hereticos et audivit predicationem
eorum, et promisit cuidam heretico servitium suum.--Ibit ad Podium,
Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum, Sanctum Salvatorem, Sanctum
Dyonisium et Sanctum Thomam (fol. 246).
Guillelmus Laurencii vidit hereticos predicantes, et interfuit
disputationi hereticorum et Valdensium, et fecit sibi fieri
emplastrum a Valdensibus.--Ibit ad Podium, Egidium et Sanctum
Jacobum (fol. 250).
J. Austores vidit hereticos multociens et adoravit eos multociens,
et audivit predicationem eorum multociens. et comedit de pane
benedicto ab hereticis et de nucibus; item vidit hereticos alibi;
item dixit quod multociens vidit et in diversis locis et
temporibus, et quotiens videbat hereticos adorabat eos semel; item,
vidit Valdenses et audivit predicationem eorum multociens, et dedit
eis panem et vinum multociens, et credebat quod essent boni
homines.--Stabit Constantinopoli tribus annis, de cruce et via
sicut alii (fol. 256).
A. Capra dixit quod multociens duxit quemdam Valdensem ad domuin
suam pro infirmitate sue uxoris et dedit Valdensibus multociens
panem et vinum et carnes; item, dixit quod portavit panem et piscem
Valdensibus ad domum suam; item, dixit quod audivit predicationem
Valdensium; item, dixit se audivisse predicationem eorum in platea
multociens; item, in die Pasche dedit Valdensibus carnes et comedit
de cena Valdensium.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum
Jacobum et Sanctum Thomam (fol. 257).
B. Clavelz vidit Valdenses et audivit predicationem eorum in
plateis et interfuit cene Valdensium et cenavit cum eis in die
Jovis cene, et audivit ibi predicationem eorum, et dedit eis
multociens panem et vinum, et credebat quod essent boni
homines.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et
Sanctum Dyonisium (fol. 258).
XI. LETTERS OF CHARLES I. OF NAPLES.
1.
(Archivio di Napoli, Anno 1269, Reg. 3, Letters A, fol. 64.)
Scriptum est comitibus, marchionibus, baronibus, potestatis et
consulibus civitatum et villarum comitatibus, ac omnibus aliis
potestatem et jurisdictionem habentibus et aliis amicis et
fidelibus suis ad quos presentes littere pervenerint salutem et
omne bonum. Cum dilecti nobis in Christo fratres predicatores in
terris carissimi domini et nepotis nostri illustris regis Francie
inquisitores heretice pravitatis auctoritate apostolica deputati in
Lombardia et ad alias partes ytalie sane intelleximus proficisci
intendant seu mittere nuncios speciales ad explorandos ibi
hereticos et alios pro heresi fugitivos qui de terris predictis
aufugerent et se ad partes ytalie transtulerunt et pro ipsis
hereticis et fugitivis ad loca unde aufugerint per se vel per
eosdem nuncios reducendis, rogamus et requerimus quatenus eisdem
fratribus vel predictis eorum nuntiis presentium portatoribus in
exigendis predictis vestrum impendatis consilium auxilium et
favorem ut per terras et potestates vestras ipsos salvo et secure
cum rebus societatis et familia suis conducatis et conduci faciatis
eundo redeundo et morando. Ad salvamentum et liberationem eorum
efficaciter intendentes quocies sibi necesse fuerit et vos inde
credederint requirendos. Datum apud urbem veterem penultimo madii
primæ indictionis.
2.
(Anno 1269, Registro 4, Letters B, fol. 47.)
Scriptum est universis justitiariis secretis baiulis judicibus
magistris juratis ceterisque officialibus atque fidelibus suis per
regnum sicilie constitutis etc. Cum religiosus vir frater
benvenutus ordinis Minorum inquisitor heretice pravitatis
Regebatium et Jacobucium familiares suos latores presentium pro
capiendis quibusdam hereticis per diversas partes regni nostri
morantibus quorum nomina inferius continentur mittat ad presens et
petiverit nostrum sibi ad hoc favorem et auxilium exhiberi
fidelitati tue precipiendo mandamus quatenus ad requisitionem
dictorum nunciorum vel alterius eorumdem omnes hujusmodi hereticos
cum bonis eorum omnibus tam stabilibus quam mobilibus seseque
moventibus capientes faciatis personas illorum in locis tutis cum
summa diligentia custodiri. Bona vero ipsorum ad opus nostre curie
fideliter et solliciter conservari. Attentius provisuri ne in hoc
aliquem adhibeatis negligentiam vel defectum sicut divinam et
nostram indignationem cupitis evitare et nihilominus de hiis que
ceperitis faciatis fieri quatuor publica consimilia instrumenta,
quorum uno penes vos retento alio penes eum qui bona ipsa
custodierit dimisso. tercium ad cameram nostram et quartum ad
magistros rationales magne nostre curie destinetis. Nomina vero
hereticorum ipsorum sunt hec (sequuntur nomina 67). Datum in
obsidione lucerie XII. Augusti decime secunde indictionis.
3.
(Anno 1269, Reg. 6, Lettera D, fol. 135.)
Karolus etc. Berardo de Rajona militi etc. Cum te ad justitiariatum
aprutii et comitatue molisii pro inveniendis et capiendis patarenis
hereticis ac receptatoribus et fautoribus eorum specialiter duximus
destinandum fidelitati tue districte precipiendo mandamus quatenus
ad partes illas etc. personaliter conferens in inveniendis et
capiendis ipsis omnem curam quam poteris et diligentiam et
sollicitudinem studeas adhibere, ita quod possis exinde in
conspectu nostre celsitudinis commendabili merito apparere. Nos
enim scribimus omnibus officialibus nostris ceterisque in eisdem
partibus constitutis ut super hiis celeriter exequendis dent tibi
consilium et auxilium opportunum. Datum Neapoli XIII. Decembris
XIII. indictionia.
4.
(Anno 1270. Reg. 9, Lettera C, fol. 39.)
Xiiij Martii Neapoli scriptum cst Johannutio de Pando magistro
portuiano et procuratori curie in principatu et terra laboris etc.
Qnia ex insinuatione fratris Mathei de Castro Maris inquisitoris in
regno Sicilie heretice pravitatis intelleximus quod idem frater
Matheus nuper invenerit in civitate beneventana tres patarenos,
unum videlicet lombardum nomine Andream de Vivi Mercato, alium
nomine Judicem Johannem de zeccano, et tertium Thomasium Russum
nomine de Maula saracena quos judicavit relapsos et tradi fecit
ignibus et comburi, quorum bona omnia sunt regie curie tanquam bona
Patarenorum juste et rationabiliter applicanta, Devotioni tue etc.
quatenus statim receptis presentibus de bonis omnibus tam
stabilibus quam mobilibus et semoventibus ipsorum Paterenorum cum
omni diligentia inquirere studeas, quibus inventis et captis debeas
ea pro parte curie fideliter procurare, faciens redigi in quaterno
uno transumptum inquisitionis ipsius in quo quaterno contineantur
etiam bona omnia que ceptris, quantitatem et qualitatem ipsorum in
quibuscumque consistant et ubi ac valorem annuum eorumdem; quem
quaternum cum litteris tuis continentibus processum tuum totum quem
in premissis hujusmodi sub sigillo tuo etc. sine dilatione
transmittas, in quo quaterno similiter redigi facias formam
presentium litterarum. Datum Neapoli ut supra.
5.
(Anno 1271, Reg. 10, Lettera B, fol. 96.)
Pro fratre Trojano inquisitore heretice pravitatis.--Item scriptum
est cabellotis seu credentiariis super ferro, pice, et sale
Neapolis ut cum scriptum fuerit eis alias ut de pecunia curie etc.
fratri Trojano inquisitori heretice pravitatis in justitiariatu
provincie terre laboris et aprutii de proventibus ferri picis et
salis Neapolis ad requisitionem suam pro expensia suis, alterius
socii fratis sui et unius notarii et trium aliarum personarum et
equorum suorum pro mensibus martii aprilis madii junii julii et
augusti presentis XIIII indictionis ad rationem de augustali uno
per diem uncias auri XLVII ponderia generalis in principio
videlicet dicti mensis martii deberent ecclesie exhibere etiam
mandatum est sub pena dupli ut dictam pecuniam juxta continentiam
predictarum litterarum eidem fratri Trojano vel nuncio etc.
persolvant. Datum ut supra (apud Montem Flasconem XVIII Martii, XIV
indictionis).
XII.
LETTERS OF CHARLES II. OF NAPLES ORDERING THE PROSECUTION OF A
REPLAPSED HERETIC.
(MSS. Chioccarelli, T. VIII.)
Scriptum est religioso viro Fratri Roberto de Sancto Valentino
Inquisitori in Regno Siciliæ post salutem. Olim religiose viro
Fratri Benedicto prædecessori tuo in eodem inquisitionis officio
post salutem scripsisse dicimur in hæc verba. Veridica nuper
accepimus relatione quod te ex officio tuo contra hæreticæ
pravitatis infectos inquirente Petrus de Bucclanico ipsius castri
archipresbyter de pluribus articulis contra fidem Catholicam
inventus est labefactus, cumque satis expediat in contemptæ
religionis vindictam ad reprimendum tam damnabile exemplum hæreticæ
pravitatis te satis insurgere viribus ad celerem punitionem tam
enormis criminis fidelitati tuæ mandamus quatenus statim receptis
presentibus sic omni specie corruptionis procul ejecta in præmissis
contra dictum archipresbyterum tam fideliter proscquaris processum
quod inde Deo placens honori ordinis tui deservias et apud nos qui
dicti negotii plenam habemus fidem et notitiam dignas tibi laudes
valeas vindicare. Datum apud Monasterium Regalis Vallis die 10
mensis Martii 4 Indict (1306).--Noviter autem facta nobis assertio
continebat quod memoratus archipresbyter ad vomitum rediens in
ejusdem hæreticæ pravitatis laqueum est relapsum, quod si veritate
fulcitur de tanta profecto obstinatione turbati devotionem tuam
attenta exhortatione requirimus ut tam ex processu dicti
prædecessoris tui contra dictum archipresbyterum ab olim habito
quam habendo per te ut cupimus denuo contra eum meritis (?) sive
indagine in prædictis sic tuæ disciplinæ virga in dictum
archipresbyterum proinde desæviat aspere ut impunitate non gaudeat
hostis fidei orthodoxæ. Tuque propterea digua apud Deum et nos
laude attolaris. Datum Neapoli apud Bartholomæum de Capua militem
Logothetam et Prothonotarium Regni Siciliæ anno Domini 1307 (1308)
die ultimo Augusti, 6 Indict. Regnorum nostrorum anno 24.
XIII.
OATH OF THE DOGE OF VENICE IN 1249.
(Archivio di Venezia. Codice ex Brera No. 277.)
Promissio Domini Marini Mauroceno.
In nomine dei eterni amen. Anno ab incarnatione domini nostri Jesu
Christi millesimo ducentesimo quadragesimo nono mense Junii die
terciodecimo intrante indictione septima Rivoalto. In palatio
ducatus Veneciarum feliciter amen.... Ad honorem dei et sacrosancte
matris Ecclesie et robur et defensionem fidei catholice studiosi
erimus cum consilio nostrorum consiliariorum vel maioris partis
quod probi et discreti et catholici viri eligantur et constituantur
super inquirendis hereticis in venecia. Et omnes illos qui dati
erunt pro hereticis per dominum Patriarchum Gradensem, Episcopum
Castellanum vel per alios episcopos provincie duchatus Veneciarum a
Grado videlicet usque ad caput aggeris comburi faciemus de consilio
nostrorum consiliariorum vel maioris partis ipsorum.... Ego Marinus
Maurocenus Dei gratia Dux manu mea subscripsi.
CAPITULARE SUPER PATARENIS ET USURARIIS (1256).
(Dal Registro intitulato, Capitolari di più Magistrati riformato
nell' anno 1376. Miscellanea Codici, No. 133, p. 121.)
Item juro quod amodo usque ad unum annum et per totum ipsum annum
simul cum meis vel cum altero eorum studiosus ero bona fide sine
fraude ad inquirendum et inveniendum patarenos hereticos et
suspectos de heresi tam venetos quam forinsecos in civitate
Rivoalti et si quem talem vel tales invenero secretum aput me
habebo et quam cito potero bona fide sine fraude denunciabo domino
Duci et consiliariis ejus vel aliis quibus per dominum ducem et
suum consilium fuerint hoc commissum. Hec autem omnia observabo
bona fide sine fraude remote odio vel amore prece vel precio, et
servitium inde non tollam nec faciam tolli. Item attendam et
observabo ea que continentur in capituiari maioris consilii.--Si
autem secundo in eodem crimine quis fuerit depreensus penam
predictam incurrat et bannizetur et expellatur de veneciis si
forinsecus fuerit venetus autem quociens inventus fuerit penam
incurrat predictam excepto quod de veneciis non bannizetur nec
expellatur. Post anno domini millesimo ducentesimo quinquagesimo
quinto (1256) indictione XIIII. mense februarii fuit hoc additum in
presente capitulare.
END OF VOL. II.
* * * * *
The following typographical errors were corrected by the etext
transcriber:
Behind them now, moreover, was Gregory XI., the implacable and
indefatigable persecutor of heresy=>Behind them now, moreover, was
Gregory IX., the implacable and indefatigable persecutor of heresy
chair of St. Peter to be filled, and in 1216 Louis Hutin sent his=>
chair of St. Peter to be filled, and in 1316 Louis Hutin sent his
* * * * *
FOOTNOTES:
[1] Diez, Leben und Werke der Troubadours, pp. 450, 576.--Millot, Hist.
Littéraire des Troubadours, III. 244-50.
[2] Teulet, Layettes, II. 185, 226-8.
In 1239 we find Raymond asking for six months' delay in the payment of
one of the instalments (Ib. p. 406).
[3] Concil. Tarraconens. ann. 1238 c. 11 (Mart. Ampl. Coll. VII.
134).--Ripoll I. 120, 145, 165.--Potthast No. 9452, 11092, 11094,
11515.--Vaissette, III. Pr. 365.--Teulet, Layettes, II. 262.--Arch. des
Frères Prêcheurs de Toulouse (Doat, XXXI. 19)--C. 1 Sexto v.
2.--Raynald. ann. 1243, No. 30.--Arch. de l'Inq. de Carc. (Doat, XXXI.
69).--Bern. Guidon, de Trib. Grad. Prædicat. (Bouquet, XXI,
739).--Practica super Inquisit. (MSS. Bib. Nat., fonds latin, No. 14930,
fol. 224).
When Cardinal Wolsey sought to reform the English Church he found the
same difficulty in obtaining bishops to degrade clerical criminals, and
he obtained from Clement VII. the same remedy (Rymer, XIV. 239).
[4] Coll. Doat, XXI. 149, 153, 156, 158.--MSS. Bib. Nat., fonds latin,
No. 9992.
[5] Practica super Inquisit. (MSS. Bib. Nat., fonds latin, No. 14930,
fol. 224).--Guill. Pelisso Chron. (Ed. Molinier. Anicii, 1880, pp. 6,
15).--Epistt. Sæcul. XIII. T. I. No. 688 (Monument. Hist.
German.).--Bern. Guidon. Vit. Gregor. PP. IX. (Muratori S. R. I. III.
573).
One of the complaints made by Gregory IX. against Raymond, in 1236, was
that he had neglected to pay the salaries of the professors, and that
the school of Toulouse was dissolved (Teulet, Layettes, II. 315). In
1239, however, a receipt in full for them was exhibited to the papal
legate (Ib. p. 397), and in 1242, when Raymond was under peril of death
in the Agenois, his chief physician was Loup of Spain, the professor of
medicine in the University (Ib. p. 466).
[6] Pelisso Chron. pp. 7-8.
[7] Ibid. pp. 9-10.
[8] Pelisso Chron. pp. 10-11.--Preger, Vorarbeiten zu einer Geschichte
der deutschen Mystik, p. 17.
[9] Pelisso Chron. p. 13. Cf. Bern. Guidon. Vit. Gregor. PP. IX.
(Muratori S. R. I. III. 573).
[10] Pelisso pp. 10-17.
[11] Ibid. pp. 17-20.
[12] Pelisso Chron. pp. 20-1.
[13] Ibid. p. 22.
[14] Pelisso Chron. pp. 23-5.
[15] Millot, Troubadours, II. 65-77.--Mary-Lafon, Histoire du Midi de la
France, III. 396-99.
[16] Vaissette, III. 403.--Martene Thesaur. I. 985.--Pelisso Chron. pp.
13-14, 52-9.
Chabanaud (Vaissette, Éd. Privat, X. 330) thinks it probable that this
Arnaud Catala is the troubadour of the same name, developing, like
Folquet of Marseilles and others, from a poet to a persecutor.
[17] Vaissette, III. 402-3, 406; Pr. 370-1, 379-81.--Coll. Doat, XXXI.
33.--Teulet, Layettes, II. 321, 334.
[18]
"Car del pejors homes que son
Se defen et de tot le mont;
Que Franses ni clergia
Ni las autras gens ne l'affront;
Mas als bos s'humilia
Et l'mal confond."
(Peyrat, Les Albigeois et l'Inquisition, II. 394).
[19] Bern. Guidon. Vit. Gregor. PP. IX. (Muratori, S. R I. III.
573)--Archives Nat. de France J. 430, No. 17, 18.--Guill. Pod. Laur. c.
42.--Peyrat, Hist. des Albigeois, I. 287.--Harduin. Concil. VII.
203-8.--D'Achery Spicileg. III. 606.--Potthast No. 9771.--Epistt. Sæculi
XIII. T. I. No. 577 (Mon. Germ. Hist.).--Matt. Paris ann. 1334, p.
280.--Vaissette, III. 399-400, 406.--Hist. Diplom. Frid. II. T. IV. pp.
485, 799-802.
[20] Pelisso Chron. pp. 25-8.
[21] Pelisso Chron. pp. 30-40.--Bern. Guidon. Hist. Fundat. Convent.
Præidicat. (Martene Thesaur. VI. 460-1).--Epistt. Sæculi XIII. T. I. No.
688 (Mon. Germ. Hist.).--Guill. Pod. Laur. c. 43.
[22] Martene Thesaur. I. 992.--Epistt. Sæculi XIII. T. I. No. 688 (Mon.
Germ. Hist.)--Teulet, Layettes, II. 314.
The subordination of the bishop to the inquisitors is further shown in
the excommunication of the viguier and consuls of Toulouse, July 24,
1237, in which Bishop Raymond and other prelates are mentioned as
assessors to the inquisitors (Doat, XXI. 148).
[23] Potthast No. 10152.--Epistt. Sæcul. XIII T. I. No. 700 (Mon. Germ.
Hist.).--Hist. Diplom. Frid. II. T. IV. P. II. p. 912.--Vaissette, III.
408.--Pelisso Chron. pp. 40-1.
[24] Pelisso Chron. p. 41-2.
[25] Coll. Doat, XXI. 163.
[26] Pelisso Chron. pp. 43-51.--Coll. Doat, XXI. 149.--It is probable
that among these victims perished Vigoros de Bocona, a Catharan bishop.
Alberic de Trois Fontaines places his burning in Toulouse in 1233
(Chron. ann. 1233), but there is evidence of his being still alive and
active in 1235 or 1236 (Doat, XXII. 222). He was ordained a "filius
major" in Montségur about 1229, by the Catharan bishop, Guillabert de
Castres (Doat, XXII. 226), and his name as that of a revered teacher
continues for many years to occur in the confessions of penitents.
[27] Guill. Pod. Laur. c. 43.--Arch, de l'Évêché de Béziers (Doat,
XXXI. 35).--Bern. Guidon. Libell. de Magist. Ord. Prædic. (Martene Ampl.
Coll. VI. 422).--Raynald. ann. 1237, No. 32.
[28] Epistt. Sæculi XIII. T. I. No. 706 (Mon. Germ. Hist).--Potthast No.
10357, 10361.--Raynald. ann. 1237, No. 33, 37.--Teulet, Layettes, II.
339, No. 2514.--Vaissette, III. 410.--Coll. Doat, XXI. 146.
A deposition of Raymond Jean of Albi, April 30, 1238 (Doat, XXIII. 273),
probably marks the term of the activity of the Inquisition before its
suspension.
[29] Teulet, Layettes, II. 377, 386.--Epistt. Sæculi XIII. T. I. No. 731
(Mon. Germ. Hist.).--Raynald. ann. 1239, No. 71-3.--Arch. du Vatican T.
XIX. (Berger, Actes d'Innocent IV. p. xix.).
[30] Arch. Nat. de France J. 430. No. 19, 20.--Guill. Pod. Laurent, c.
43.--Vaissette, III. 411.
[31] Guill. Pod. Laur. c. 43.--Guill. Nangiac. Gest. S. Ludov. ann.
1239.--Vaissette, III. 420.--Bern. Guidon. Vit. Gregor. PP. IX.
(Muratori S. R. I. III. 574).--Teulet, Layettes, II. 457. It was not
until 1247 that Trencavel released the consuls of Béziers from their
allegiance to him.--Mascaro, Libre de Memorias, ann. 1247.
[32] A. Molinier (Vaissette, Éd. Privat, VII. 448-61).--Douais, Les
Albigeois, Paris, 1879; Pieces justif. No. 4.
[33] D'Achery Spicileg. III. 621.--Vaissette, III. 424; Pr. 400.
[34] Guillem de Tudela V. 8980, 9183.--Trésor des Chartes du Roi à
Carcassonne (Doat, XXII. 34-49).--Vaissette, Éd. Privat, VIII.
975.--Teulet, Layettes, II. 252, No. 2241.--Vaissette, III. 383, 422-3;
Pr. 385, 397-99.--Ripoll VII. 9.--Potthast No. 9024.--Pelisso Chron. pp.
28-9.--Coll. Doat, XXI. 163-164, 166; XXIV. 81.
[35] The document is in the Collection Doat, XXI. 185 sqq.--Although it
does not specify that the cases are of voluntary penitents within the
time of grace, there is no risk in assuming this. The penances are all
of the kind provided for such penitents; and in one case (fol. 220) it
is mentioned that the party had not come in within the time, which would
infer that the rest had done so. Besides, the extraordinary speed with
which the business was transacted is wholly incompatible with
prosecutions of accused persons striving to maintain their innocence.
[36] Coll. Doat, XXI. 210, 215, 216, 227, 229, 230, 238, 265, 283, 285,
293, 299, 300, 301, 305, 307, 308, 310.
[37] Concil. Narbonn. ann. 1244 c. 19.
[38] Pelisso Chron. pp. 49-50.--Coll. Doat, XXII. 216-17, 224,
228.--Schmidt, Cathares I. 315, 324.
[39] Coll. Doat, XXI. 153, 155, 158.
[40] Vaissette, III. 431; Pr. 438-42.--Doat, XXIV. 160.--Guill. Pod.
Laur. c. 45.--Peyrat, Les Albigeois et l'Inquisition, II. 304.--Diez,
Leben und Werke der Troubadours, p. 491.--Ripoll I. 117.--Analecta
Franciscana, Quaracchi, 1887, II. 65.
The Catholic tradition at Avignonet was that some of the inquisitors'
followers escaped to the church, where they were massacred with a number
of Catholic inhabitants who had sought refuge there. In consequence of
this pollution the church remained unused for forty years, and the
anniversary of its reconciliation, on the first Tuesday in June, was
still, in the last century, celebrated with illuminations and rejoicing
as a local feast (Bremond _ap._ Ripoll l.c.)
[41] Vaissette, III. 456.--Guill. Pod. Laur. c. 45.--Molinier _ap._
Pelisso Chron. p. 19.--Molinier, L'Ensevelissement de Raimond VI. p.
21.--Vaissette, Éd. Privat, VIII. 1258.
[42] Teulet, Layettes, II. 466.--Maj. Chron. Lemovicens. ann. 1242
(Bouquet, XXI. 765).--Vaissette, III. Pr. 410.--Guill. Pod. Laur. c.
45.--Schmidt. Cathares, I. 320.--Bern. Guidon. Vit. Coelestin. PP. IV.
(Muratori S.R.I. III. 589).
[43] Vaissette, III. 434-7, 439.--Teulet, Layettes, II. 470, 481-2, 484,
487, 488, 489, 493, 495, etc.
[44] Vaissette, III. Pr. 425.--Ripoll I. 118. Innocent's bull is dated
July 10, 1243, within a fortnight after his election. The deputation had
evidently been sent to Celestin IV., and the bull had been prepared in
advance, awaiting the election of a successor.
[45] Archives de l'Évêché d'Albi (Doat, XXXI. 47).--Archives de l'Inq.
de Carcassonne (Doat, XXXI. 63, 65, 97).--Berger, Registres d'Innocent
IV. No. 31, 102.
[46] Vaissette, III. 443; Pr. 411, 433-4.--Potthast No. 10943, 11187,
11218, 11390, 11638.--Teulet, Layettes, II. 523, 524, 528,
534.--D'Achery, III. 621.--Berger, Registres d'Innocent IV. No. 21, 267,
360, 364, 594, 697, 1283.--Douais. Les sources de l'histoire de
l'Inquisition (loc. cit. p. 415).
[47] Guill. Pod. Laur. c. 46.--Coll. Doat, XXII. 204, 210; XXIV. 76, 80,
168-72, 181.--Schmidt, Cathares, I. 325.--Peyrat, Les Albigeois et
l'Inquisition, II. 363 sqq.
[48] Collection Doat, XXII. 202, 214, 237; XXIV. 68, 160, 182, 198.
[49] Millot, Troubadours, II. 77.--Berger, Registres d'Innocent IV. No.
37.
[50] Concil. Biterrens. ann. 1246, Consil. ad Inquis. c. 1.--Ripoll, I.
179.
[51] Doat, XXII. 217.--Molinier, L'Inquisition dans le midi de la
France, pp. 186-90.--See also Peyrat, Les Albigeois et l'Inq. III.
467-73.--Vaissette, III. Pr. 446-8.--Teulet, Layettes, II. 566.
M. l'Abbé Douais (loc. cit. p. 419) tells us that the examinations in
the inquest of Bernard de Caux number five thousand eight hundred and
four.
[52] Vaissette, III. 457, 459; Pr. 467.--Guill. Pod. Laur. c.
48.--Baluz. et Mansi I. 210.--Arch. de l'Inq. de Carcassonne (Doat,
XXXI. 105, 149).--Ripoll, I. 184.
[53] Vaissette, III. 455-6; Pr. 468, 469.--Arcli. de l'Inq. de Carc.
(Doat, XXXI. 77, 79, 80).--Martene Thesaur. I. 1040.
[54] Martene Thesaur. I. 1044.--Vaissette, III. 465.--Vaissette, Éd.
Privat, VIII. 1255, 1292, 1333, 1583.--Guill. Pod. Laur. c.
48--Mary-Lafon, Hist. du midi de la France, III. 33, 49--Arch. de l'Inq.
de Carcass. (Doat, XXXI. 250).
[55] Rainer. Summa (Mart. Thesnur. V. 1768).--Molinier, L'Inquis. dans
le midi de la France, pp. 254-55.--MSS. Bib. Nat., fonds latin, No.
11847.--Lib. Sententt. Inq. Tolos. pp. 13, 14.--See also the curious
account of Ivo of Narbonne in Matt. Paris, ann. 1243, p. 412-13 (Ed.
1644).
The Abbé Douais, in his analysis of the fragments of the "Registre de
l'Inquisition de Toulouse" of 1254 and 1256, tells us that it contains
the names of six hundred and thirteen accused belonging to the
departments of Aude, Ariège, Gers, Aveyron, and Tarne-et-Garonne, the
greater part of whom were Perfects. That this is evidently an error is
shown by the statistics of Rainerio Saccone, quoted in the text. At this
time, in fact, the whole Catharan Church, from Constantinople to Aragon,
contained only four thousand Perfects. Still the number of accused shows
the continued existence of heresy as a formidable social factor and the
successful activity of the Inquisition in tracking it. In this register
eight witnesses contribute one hundred and seven names to the list of
accused (Sources de l'hist. de l'Inquisition, loc. cit. pp. 432-33).
[56] MSS. Bib. Nat., fonds latin, Nouv. Acquis. 139.--Molinier, op. cit.
p. 404.--Ripoll I. 273-4.--Arch. Nat. de France, J. 431, No. 34.--Arch.
de l'Inq. de Carc. (Doat, XXXI. 239, 250, 252).--Vaissette, III. Pr.
528, 536.--Arch. di Napoli, Regestro 6, Lettere D, fol. 180.
[57] Concil. Biterrens. ann. 1255.--Vaissette, III. 482-3; IV. 17.--A.
Molinier (Vaissette, Éd. Privat, VI. 843).--Peyrat, op. cit. III. 54.