La _Lingva Komitato_ kaj ĝia _Akademio_ ne havas la rajton, iniciati
iun ŝanĝon, korekton aŭ aldonon, nek krei novajn vortojn; ili
devas nur konstati, kontroli, elekti, konsili, rekomendi aŭ
malrekomendi: ili estas nur ordigiloj, moderigiloj kaj reguligiloj,
kiuj celas konservi la necesan unuecon kaj harmonion.
La rolo de la Lingva Komitato kaj de la Akademio ne dependas de
la plaĉo de iliaj anoj, nek de la okaza ŝanĝebla opinio de
iuj Esperantistaj grupoj aŭ kongresoj. Tiun rolon, tre klare
kaj precize difinitan per la Fundamento,--kiu estas konstitucia
leĝo por ĉiu Esperantisto,--per la Fonda Regularo kaj per la
Zamenhofaj komentarioj kaj konsiloj, devas akcepti ĉiu Komitatano
kaj Akademiano.
Kreante la Lingvan Komitaton kaj la Akademion, la Esperantistaro
konigis sian precizan celon kaj firman volon, deklarante, ke ĉi tiuj
institucioj estas komisiitaj, »por zorgi pri la _konservado_ de la
fundamentaj principoj de la lingvo kaj _kontroli_ ĝian evolucion«
(Regularo).
Sekve la rolo de la Akademio, kiu estas nur organizantaro por la
laborado de la Lingva Komitato kaj de la prilingvaj nekomitatanaj
kompetentuloj, estas, tute same kiel tiu de ĉiuj Akademioj en
la mondo, rolo esence konserva: la Akademio devas unue malhelpi
rompon de la fundamentaj gramatikaj reguloj kaj malrespekton de la
fundamenta vortaro; due ĝi devas zorgi, por ke la evoluado de la
lingvo fariĝu laŭ la principoj, reguloj kaj instrukcioj entenataj
en la _fundamentaj_ dokumentoj.
La signifo de la vorto _kontroli_, uzata en la Fonda Regularo, ne
estas duba: »kontroli« estas «esplori, ĉu io estas tia, kia
ĝi devas esti« (Vortaro de Kabe). Kompreneble tiu ĉi esploro
estus tute vana teoria laboro kaj senutila batado de vento, se
ĝin ne sekvus efektivigaj konsiloj kaj admonoj. La Fundamento de
Esperanto estas je la dispono de ĉiu Esperantisto kiel »konstanta
kontrolilo, kiu gardos lin de deflankiĝado de la vojo de unueco«
(Antaŭparolo de la Fundamento); sed tiu kontrolilo estas senaga,
inerta, pasiva, ĝi estas nur ilo, kiun oni povas uzi aŭ ne uzi.
Facile, eĉ senintence, oni povas malzorgi ĝin, forgesi ĝiajn
ekzemplojn. La Akademio estas aganta, vivanta, aktiva kontrolanto,
kiu kvazaŭe vivigas, efikigas la Fundamenton kaj efektivigas en la
praktiko ĝiajn principojn.
La kontrolo de la Akademio, ne forprenante la liberecon de ĉiu
Esperantisto, nek barante la normalan naturan kaj laŭ-nature
internacian evoluadon kaj pliriĉiĝadon de la lingvo, tamen
konservas ĝian severan unuecon, kaj gardas la Esperantistojn de
blinda kaj senkritika alproprigo de eraroj, de malkorektaĵoj, de
novaj nenecesaj, neutilaj kaj nesufiĉe internaciaj radikoj, aŭ
de naciaj apartaĵoj kaj _idiotismoj_, kiuj ne estas internacie
aŭ almenaŭ sufiĉe ĝenerale kompreneblaj. Ne deprenante de ĉiu
Esperantisto »la eblon kritike proprigi al si ĉiujn riĉiĝojn kaj
regule faritajn perfektigojn, kiujn li trovas en la literaturo«, la
Akademio devas esti konstanta helpanto, informanto kaj konsilanto de
ĉiuj Esperantistoj kaj precipe de la verkantoj kaj de la gazetoj,
senlace rememorigante al ili la necesan disciplinon, la fundamentajn
principojn kaj la neprajn kondiĉojn de internacia lingvo, ebligante
al ili la necesegan kritikon, refoje postulitan de Zamenhof, kaj la
elekton inter relative internaciaj kaj nure naciaj radikoj, inter
apartaj naciaj idiotismoj kaj internacie ĝenerale kompreneblaj
esprimoj, »ĉar la lingvo internacia, simile al ĉiu lingvo nacia,
povos bone atingi sian celon nur en tiu okazo, se _ĉiuj_ uzos ĝin
plene _egale_« (Antaŭparolo de la Fundamenta Krestomatio).