2. La evoluado de la lingvo fariĝos plej kredeble nur per tiu sama
natura vojo, per kiu ĝi fariĝis en ĉiu alia lingvo, t. e. per la
senrompa vojo de neologismoj kaj arĥaismoj.
3. Se iam aperos la neceso, fari en Esperanto ian ŝanĝon, tion
povas fari nur aŭ la Esperantistoj mem, per komuna interkonsento,
aŭ ia grandega forto, sed nepre en plena interkonsento kun la tuta
Esperantistaro.
4. Se iam la Esperantistoj mem aŭ ia granda ekstera forto decidos
fari en Esperanto iajn ŝanĝojn, tiuj ŝanĝoj povas esti nur
ekstreme malgrandaj; neniam rompos la kontinuecon kun tio, kion ni
ĝis nun havis kaj neniam senvalorigos tion, kion ni ĝis nun faris,
faras aŭ poste faros.
Tio estas la sole ebla natura irado de la aferoj. Ĉiu, kiu volos
kontraŭbatali tiun naturan iradon, nur perdos senbezone siajn
fortojn. La Esperantaj radikoj de la arbo internacilingva jam tiel
profunde penetris en la teron de la vivo, ke ne povas jam ĉiu
deziranto ŝanĝi la radikojn aŭ ŝovi la arbon laŭ sia bontrovo.
Karaj kongresanoj! Ĉio, kion mi diris, ne estas ia aŭtora memfido,
ĉar mi plene konsentas kaj konfesas malkaŝe, ke, por ŝanĝi ion
en la natura irado de la internacilingva afero, mi estas tiel same
senpova, kiel ĉiu alia persono. Mi defendas fervore nian nunan vojon
nur tial, ke la nerefuteblaj leĝoj de la logiko diras al mi, ke
tio estas la sola vojo, kiu kun plena certeco alkondukos nin al nia
celo. Kiu ajn volus ŝanĝi la naturan iradon de la internacilingva
afero--tute egale, ĉu li estas malamiko de Esperanto aŭ ĝia plej
flama amiko, ĉu li estas senfamulo aŭ eminentulo, ĉu li agas
per vortoj aŭ per mono kaj ruzaĵoj, ĉu li estas plej fanatika
konservemulo aŭ plej facilanima eksperimentisto de novaĵoj, ĉu li
estas plej pura idealisto aŭ plej profitama egoisto, ĉu li bruas
kaj malbenas aŭ kaŝite laboras sub la tero--li neniam sukcesos; li
povos nur krei kelktempan skismon kaj akiri la malĝojan gloron de
malhelpanto kaj subfosanto, sed neniam li povos devigi ĉiujn amikojn
de la internacilingva ideo, pro iaj sensignifaj bagateloj forĵeti
tion, kion ili posedas, kio montriĝis plene vivipova, en kion estas
jam enmetita tia multego da laboroj kaj da vivo kaj kio per natura
vojo devas iom post iom konstante ensorbi novajn sukojn. Tion devas
bone memori ĉiuj, kiuj laboras sur la kampo de lingvo internacia,
kaj se ili tion ne memoros, la vivo mem donos al ili la necesan
instruon.
Ni povas sekve labori trankvile; ni ne devas malĝoji, se nia
laborado estas iafoje tre malfacila kaj sendanka; sur nia flanko
estas ne sole la fajro de niaj sentoj, sur nia flanko estas ankaŭ
la nerefuteblaj leĝoj de la logiko kaj prudento. Pacience ni semu
kaj semu, por ke niaj nepoj iam havu benitan rikolton. Al la Sesa
Esperantista Kongreso, kiu sendube enĵetos multe da semoj en la
teron Amerikan, mi eldiras mian koran saluton.