ĉe la malfermo de la Sesa Kongreso Esperantista en Washington, la
15an de aŭgusto 1910[35]
Lando de libereco, lando de estonteco, mi vin salutas! Lando, pri
kiu revis kaj nun ankoraŭ revas multaj suferantoj kaj senkulpaj
persekutatoj, mi vin salutas! Regno de homoj, kiu apartenas ne al
tiu aŭ alia gento aŭ eklezio, sed al ĉiuj siaj honestaj filoj,
mi klinas min antaŭ vi, kaj mi estas feliĉa, ke la sorto permesis
al mi, vin vidi kaj spiri almenaŭ dum kelka tempo vian liberan, de
neniu monopoligitan aeron.
Saluton al vi, Usono, plej potenca reprezentanto de la nova mondo.
Ni, filoj de la malnova kaj maljuna kontinento, venis al vi kiel
gastoj; sed ne vidama turismo enŝipigis nin, ne la espero de ia
komerca akiro pelis nin al via bordo: ni venis, por alporti al vi
novan senton kaj novan ideon, ni venis, por alporti novan kuraĝon al
tiuj niaj samideanoj kaj samidealanoj, kiuj ĝis nun laboris inter vi
kaj kies vortoj pri ia nova popolo eble ŝajnis al vi tro fabelaj.
Peco de tiu miksdevena kaj tamen lingve kaj kore unuigita popolo
nun staras antaŭ vi reale kaj vivante. Rigardu nin, aŭskultu nin,
kaj konvinkiĝu, ke ni ne estas fabelo. Ni estas diversgentanoj,
kaj tamen ni sentas nin kiel samgentanoj, ĉar ni komprenas nin
kiel samgentanoj, havante nenian bezonon humiligi aŭ fremdlingve
balbutigi unu la alian. Ni esperas ke dank' al nia laborado pli aŭ
malpli frue la tuta mondo similiĝos al ni kaj fariĝos unu granda
homa gento, konsistanta el diversaj familioj, interne apartlingvaj
kaj apartmoraj, sed ekstere samlingvaj kaj sammoraj. Al tiu nia
laborado, kiu celas krei iom post iom unuigitan, sekve fortigitan kaj
spirite altigitan homaron, ni nun invitas vin, filoj de Usono. Kaj ni
esperas, ke nia voko ne restos vana, sed ĝi baldaŭ eĥe resonos en
ĉiuj anguloj de via lando kaj tra tuta via kontinento.
Nur tre malmultaj el ni povis veni en vian landon, ĉar ni,
Esperantistoj, ne estas homoj riĉaj; de nia nuna kongreso ni sekve
ne povas atendi gravajn decidojn, kiuj havus signifon por la tuta
Esperantistaro. Ni venis al vi, Usonanoj, precipe por pasigi en via
mezo kaj antaŭ viaj okuloj unu semajnon de nia Esperantista vivo,
por montri al vi almenaŭ malgrandan pecon de tiu vivo, por alporti
al vi semon; kaj ni esperas, ke post nia foriro tiu semo potence
ĝermos kaj kreskos, kaj en via lando nia afero baldaŭ havos siajn
plej fervorajn kaj plej gravajn apostolojn.
En via lando, Usonaj samideanoj, nia afero estas ankoraŭ tro juna,
kaj multaj el vi ne ellaboris al si ankoraŭ tute klaran juĝon pri
ĝi; tial permesu, ke mi almenaŭ _iom_ esploru antaŭ vi la vojon,
kiun ni iras.
Kion celas la Esperantista movado? Ĝi celas atingi reciprokan
komprenadon inter ĉiuj homoj kaj popoloj. Por kio ni bezonas tian
reciprokan komprenadon? Kiaj estas la sekvoj, kiujn ni atendas de
ĝi? Kial ni deziras, ke ĝi estu nepre sur fundamento neŭtrala?
Kial ni tiel persiste laboras por ĝi? Kia estas la spirito, kiu nin
ĉiujn ligas inter ni? Pri ĉio ĉi tio mi jam multe parolis, kaj
mi ne volas nun ripeti miajn vortojn, des pli, ke ĉiu el vi post
kelka meditado facile mem trovos la respondojn. Antaŭ vi, praktikaj
Amerikanoj, mi volas analizi alian demandon, nome: ĉu ni kun nia
laborado staras sur vojo tute _certa_, aŭ ĉu ni povas timi, ke iam
nia tuta laborado montriĝos vana? Nur plena konscio pri la irota
vojo donas al la marŝantoj sufiĉe da energio, por kontraŭbatali
ĉiujn malfacilaĵojn, kiuj troviĝas sur la vojo.
La celo, por kiu ni laboras, povas esti atingita per du vojoj: aŭ
per laborado de homoj privataj, t. e. de la popolaj amasoj, aŭ per
dekreto de la registaroj. Plej kredeble nia afero estos atingita per
la vojo unua, ĉar al tia afero, kiel nia, la registaroj venas kun
sia sankcio kaj helpo ordinare nur tiam, kiam ĉio estas jam tute
preta. Kia devas esti la karaktero de la unua vojo, pri tio neniu
povas dubi; pri afero, kies tuta esenco kaj vivo estas bazita sur
interkonsento, ĉiu komprenas tre bone, ke laborado de amasoj povas
ĝin konduki al celo nur tiam, se ĉiuj laboras unuanime. En tia
afero, se ĝi per si mem montriĝis vivipova, konkordo estas la plej
certa garantio de senduba sukceso, malkonkordo signifas la morton.
Tion komprenas tre bone niaj samideanoj, kaj tial ili kun indigno
forpuŝas ĉiun, kiu volas delogi ilin de la komuna vojo. Sed iufoje
en la kapo de tiu aŭ alia samideano aperas la sekvanta demando: kio
estos la sekvo, se la solvon de la internacilingva problemo volos
iam preni sur sin ia granda _forto_, kontraŭ kiu ni ĉiuj estas tro
senfortaj, ekzemple la registaroj de la mondo? Ĉu ni devas timi, ke
ili eble elektos alian solvon, ol ni elektis, kaj tiamaniere nia tuta
laborado fariĝos vana?
Por trovi klaran respondon al tiu demando, ni prezentu al ni, ke la
registaroj de la mondo aŭ iaj aliaj grandaj kaj influaj potencoj
starigis aŭtoritatan komitaton, kiu devas decidi, kia lingvo devas
fariĝi internacia. En la artikolo »Esenco kaj estonteco«, kiun
multaj el vi legis en la »Fundamenta Krestomatio«, mi analizis tiun
demandon detale, kaj mi montris tute klare tion, pri kio en la nuna
tempo jam neniu esploranto dubas, nome, ke tia komitato, pri kio mi
parolis, neniel povus elekti ian lingvon nacian, nek ian lingvon
mortintan, nek ian lingvon kun plene elpensita vortaro, sed ĝi devus
nepre elekti nur aŭ Esperanton en ĝia nuna formo, aŭ Esperanton
iom ŝanĝitan. Se la komitato kontraŭ ĉiuj postuloj de la prudento
volus fari ian alian decidon, ĝia decido restus nur decido papera
kaj praktike absolute senvalora. Nun ni rigardu, kia estas la sola
maniero, en kiu la komitato povus solvi la lastan alternativon.
Plej nature kaj plej kredeble estas, ke la komitatanoj rezonados
simple en la sekvanta maniero: »Ekzistas lingvo artefarita, kiu
montriĝis tute vivipova, bonege funkcias, bonege sin tenas jam
multe da jaroj, kreis grandan literaturon, ellaboris sian spiriton
kaj vivon, k.t.p.; sekve anstataŭ fari tute senbezone kaj sencele
riskajn novajn eksperimentojn, ni simple akceptu tion, kio jam
ekzistas; ni donu al ĝi la aŭtoritatan apogon de la registaroj,
kiujn ni reprezentas, kaj tiam la tuta eterna problemo estos tuj
plene solvita, kaj de morgaŭ la tuta civilizita homaro reciproke sin
komprenos«.
Tia, mi ripetas, estas la plej natura decido, kiun ni povas atendi de
la registare elektota komitato. Sed ni supozu, ke la komitato trovos,
ke diversaj ŝanĝoj en Esperanto estas efektive tre _necesaj_. Kiel
do ĝi agos?
Antaŭ ĉio ĝi sin demandos, ĉu ĝi estas sufiĉe _forta_, por
altrudi sian teorian volon al tiuj multaj miloj da homoj, kiuj ĝis
nun estis la solaj laborantoj en la afero. La esperantistoj laboris
dum longa vico da jaroj, multe laboris, multe oferis kaj kun tre
granda malfacileco fine akiris tion, kio dum multaj miljaroj ŝajnis
neakirebla kaj kio, unu fojon perdita, neniam plu reakiriĝus, ĉar
la mondo perdus la tutan konfidon al la internacilingva ideo. Sekve
ĉiu prudenta komitato dirus al si: »Ni devas esti tre singardaj,
por ke, anstataŭ akceli la aferon, ni ĝin ne pereigu por ĉiam«.
Se la komitato scius, ke ĝin elektis ekzemple nur ia unu tre
malgranda kaj malgrava landeto, ke la elekto estis nur tute senvalora
formalaĵo, ke la elektintoj tute sin ne interesas pri la afero kaj
ne havas eĉ la plej malgrandan intencon ĝin subteni, nek la forton
por tio, tiam prudentaj komitatanoj nur simple esprimus sian opinion
kaj dezirojn pri diversaj farindaj ŝanĝoj en Esperanto kaj lasus
la akceptadon aŭ neakceptadon al la decido de la Esperantistoj mem,
sed neniam komencus konkuradon kontraŭ la Esperantistaro; ĉar ili
komprenus, ke morale tio estus nur peko kontraŭ la internacilingva
ideo kaj praktike ĝi pli aŭ malpli frue kondukus nur al fiasko.
Nun ni supozu, ke por la decido de la demando pri lingvo internacia
estas kreita komitato, kiu havas forton ne _fikcian_ sed _efektivan_
kaj _grandan_. Antaŭe mi jam montris, ke se tia komitato ne volos,
ke ĝia decido restu praktike absolute senvalora, ĝi povos preni
nur aŭ Esperanton, aŭ ion tre similan al Esperanto. Mi diris
jam, ke plej kredeble ĝi akceptos simple Esperanton en ĝia nuna
formo. Sed ni supozu, ke ĝi tion ne volos fari; kiel do ĝi agos?
Ĉar ĝi komprenos tre bone, ke por krei vivipovan lingvon, tute ne
sufiĉas esti instruita homo kaj diri al si »mi kreos«; ke oni
ne povas tion fari laŭ mendo en la daŭro de kelke da semajnoj; ke
tio postulas tre longan, fervoran, sindoneman, amoplenan laboradon,
elprovadon, trasentadon, k.t.p.; kaj ĉar ĝi scios, ke ekzistas
jam lingvo, super kiu multe da homoj tre longe laboris, kiu havas
multejaran historion kaj tutan vivon, ke tiu lingvo bonege funkcias,
kaj nur malmultaj punktoj povas en ĝi esti disputeblaj: tial estas
tute kompreneble, ke se la komitato traktos sian taskon serioze,
ĝi ne riskos preni sur sin mem la kreadon de tute nova lingvo, nek
prenos alian lingvan projekton, kiun la vivo ankoraŭ ne sufiĉe
elprovis, ne komencos tute senbezone, sekve neprudente bataladon
kontraŭ tiuj, kiuj ĝis nun laboris en la afero, sed ĝi prenos
Esperanton kaj faros en ĝi tiujn ŝanĝojn, kiujn ĝi trovos
necesaj.
Al kiu la komitato komisius la faradon de la ŝanĝoj? En la tempo
_prepara_, kiam estus necese esplori principe la demandon, _kian_
lingvon oni devas elekti, la komitato povus komisii la laboron al
kiu ajn, zorgante nur, ke la elektitoj estu homoj prudentaj kaj
senpartiaj kaj komprenu la tutan respondecon, kiun ili prenas sur
sin. Sed kiam la lingvo estus jam elektita kaj oni decidus fari en
ĝi ŝanĝojn, kun kiu oni konsiliĝus pri tiu laborado? La plej
simpla prudento kaj la plej simpla komprenado de sciencaj metodoj
diras, ke pri tia laboro oni devus konsiliĝi ne kun personoj, kiuj
konas la lingvon de _ekstere_, sed antaŭ ĉio kun personoj, kiuj
plej bone konas la lingvon _interne_, kiuj plej multe _laboris_ por
ĝi, plej multe praktike ĝin _uzis_ kaj sekve havas en ĝi plej
grandan sperton kaj plej bone konas ĝiajn mankojn _efektivajn_.
Ĉiu komprenas tre bone, ke fari ŝanĝojn en iu lingvo, gvidante
sin nur per ekstera ŝajno kaj ne konsiliĝinte kun personoj, kiuj
plej bone konas tiun lingvon, estus tia infanaĵo, kiun certe nenia
komitato povus fari, se ĝi traktus sian taskon serioze kaj ne estus
sugestiata de personoj, kiuj havas ian kaŝitan celon.
Kaj se la komitatanoj decidos fari ŝanĝojn en Esperanto, kion ili
povos ŝanĝi? Se ili ekzemple volos diri, »tiu vorto estas prenita
el lingvo, kiun parolas cent milionoj, tial ni elĵetu ĝin kaj
prenu vorton el lingvo, kiun parolas cent dudek milionoj«, aŭ se
ili dirus, »al ni ne plaĉas la praktike tute bona vorto »estas«,
ni preferas »esas«, k.t.p., tio estas ja simpla infanaĵo, kiun
seriozaj homoj certe ne permesus al si, ĉar ili komprenus, ke en
lingvo, kiu havas jam multejaran vivon, ŝanĝi grandan amason da
vortoj pro simpla kaprico, pro ia pure teoria kaj praktike absolute
senvalora motivo estus sensencaĵo. Memorante, ke oni atendas de
ili ne ian teorian filologian amuziĝon, sed laboron _praktikan_,
ili kompreneble ŝanĝus nur tiujn vortojn aŭ formojn, kiuj
montriĝis kiel malbonaj _per si mem_, malbonaj _absolute_, grave
maloportunaj por la _uzantoj_ de la lingvo. Sed se vi trarigardos
ĉiujn kritikojn, kiuj estis faritaj kontraŭ Esperanto en la daŭro
de dudek tri jaroj--kaj Esperanton ja kritikis jam multaj miloj da
homoj, kaj certe neniu eĉ plej malgranda el ĝiaj mankoj restis
kaŝita--, vi trovos, ke la grandega plimulto el tiuj kritikoj estas
simple personaj kapricoj. La nombro de tiuj ŝanĝaj proponoj, kiuj
efektive povus havi ian praktikan valoron, estas tiel malgranda,
ke ili ĉiuj kune okupus ne pli ol unu malgrandan folieton, kiun
ĉiu povus ellerni en duonhoro; sed eĉ inter tiuj tre malmultaj
supozeblaj ŝanĝoj la plej gravaj estas nur plibonigo _ŝajna_, sed
en efektiveco ili post pli matura pripenso montriĝus eble nur kiel
malplibonigo. Tiel ekzemple la forigo de la supersignoj kaj de la
akuzativo, kion mi antaŭ dek ses jaroj proponis, por liberiĝi de
la turmentantoj kaj faciligi la propagandon, kaj kion postulas la
plimulto de la reformistoj, tiu ŝanĝo en la _nuna_ tempo, kaj tiom
pli antaŭ la okuloj de registare starigota kaj sekve forton havanta
komitato, devas aperi kiel tute ne akceptebla; ĉar ĝi prezentus
kripligon de la _interna_ valoro de la lingvo, por plaĉi al ĝiaj
_eksteraj_ rigardantoj, forigon de necesaj gravaj sonoj el la lingvo
kaj de libera vortordo kaj klareco por ... ke la presistoj ne
bezonu elspezi kelke da spesmiloj kaj la komencantoj ne havu kelkan
malfacilaĵon.
Se vi prenos ian artikolon Esperantan, prezentitan de niaj
kontraŭuloj, por senkreditigi Esperanton, vi preskaŭ ĉiam trovos
nur unu aferon: grandan amasigon de la plurala finiĝo »j«; tiu
malfeliĉa »j«, kiun neniu tamen kuraĝas kritiki en la bela
greka lingvo, estas la kvintesenco de ĉiuj teruraĵoj, kiujn niaj
kontraŭuloj montras en Esperanto!
Unuvorte, ĉiu el vi povas facile konvinkiĝi, ke se iam registare
starigota komitato decidos fari ŝanĝojn en Esperanto kaj se tiu
komitato traktos sian taskon serioze, ĝi povos ŝanĝi en Esperanto
nur tre, tre malmulte; la postkomitata Esperanto restos tute la
sama lingvo, kiel la Esperanto antaŭkomitata, nur eble kelkaj nunaj
formoj fariĝos arĥaismoj kaj cedos sian lokon al pli oportunaj
formoj, neniel rompante la kontinuecon de la lingvo kaj neniel
ruinigante la valoron de tio, kion ni ĝis nun akiris. Tio estas
ne nia pia deziro, sed tion plene certigas al ni simpla logiko kaj
prudento, kontraŭ kiu certe nenia serioza komitato volos peki,
se ĝi ne volos, ke ĝiaj laboroj restu absolute sen ia praktika
rezultato.
Nun mi resumos ĉion, kion mi diris. Logika esploro de la afero
montras al ni, ke: