[103] _Cod. Theod._, 9, 16, 9; AMM. MARC., 30, 9, 5.
[104] HIERON., _Ep._, 60; (_Epitaph. Nepotiani_), 16, 2-5.
[105] _Cod. Theod._, 16, 2, 24.
[106] _Cod. Theod._, 16, 5, 4. Intorno alla data, vedi il Commento del
Gotofredo.
[107] _Cod. Theod._, 16, 5, 5.
[108] SOZOM., _H. Eccl._, 7, 4; _Cod. Theod._, 16, 1, 2.
[109] _Cod. Theod._, 16, 5, 6.
[110] _Cod. Theod._, 16, 10, 7.
[111] Cfr. l’importantissima _Epistola 20_ di S. AMBROGIO.
[112] SOZOM., _H. Eccl._, 7, 13; AMBROS., _Epistola 21_, 13 sg.
[113] AMBROS., _Epist. 40_.
[114] Di questo fatto sono numerose le testimonianze degli scrittori.
Ci contenteremo di citare un documento ufficiale, un rescritto
imperiale dell’anno 400: «destitutae ministeriis civitates splendorem
quo quidem nituerant amiserunt. Plurimi siquidem collegiati cultum
urbium deferentes agrestem vitam secuti in secreta sese et devia
contulerunt». _Cod. Theod._, 12, 19, 1.
[115] _Cod. Theod._, 13, 4, 2 contiene la lista, molto interessante,
degli artisti privilegiati. Ci figurano tutti i mestieri di lusso.
[116] _Cod. Just._, 11, 50, 1.
[117] Sui terribili effetti di tutte queste coazioni cfr. SALVIANO, _De
gubernatione Dei_, V, 8, 34 sg., ed. Pauly.