Hier es Rossel, een [32] scone dief!
Die hebbic nochtan harde lief,
Ja als yement sine kindre doet.
Al eist dat ic nu van hier moet,
Ic salt mi nemen arde na,
Vp dat ic mach, dat ic ontga.
Grimbeert neve, God moet hu lonen.'
Met hoofschen woorden ende met sconen
Nam Reynaert an de sine orlof
Ende ruumde sijns selues hof.
Ay hoe drouue bleef vrauwe Hermeline
Ende hare cleene welpekine.
Doe Reynaert sciet huut Manpertuus
Ende hi hof liet ende huus
Aldus omberaden staen:
Nu hoert wat Reynaert heeft ghedaen.
Teerst dat hi quam an der heyden,
Hi sprac te Grimbeerte ende zeide:
'Grimbert, scone wel soete neve,
Van zorghen suchtic ende beue.
Lieue neve, ic wille gaen
(Nu hoert mine redene saen)
Te biechten hier te di:
Hier nes ander pape bi.
Hebbic mine biechte ghedaen,
Hoe so die saken sijn vergaen,
Mine ziele sal te claerre wesen.'
Grimbeert andwoerde na desen:
'Oem, wildi te biechten gaen,
So moetti dan verlouen saen
Alle diefte ende allen roef,
Of en diet hu niet een loef.'
'Dat weetic wel,' sprac Reynaert:
'Grimbeert, nu hoert haerwaert
Ende vandet mi gheraden.
Siet, ic comme hu te ghenaden (fo. 201b)
Van alle gader miere mesdaet. [33]
Nu hoert, Grimbeert, ende verstaet:
Confiteor pater mater,
Dat ic den otter ende den cater
Ende alle diere hebbe mesdaen,
Daer af willic mi in biechten dwaen.'
Grimbert sprac: 'oem, walschedi?
Of ghi yet wilt, spreect ieghen mi
In dietsche, dat ict mach verstaen.'
Doe sprac Reynaert: "ic hebbe mesdaen
Jeghen alle diere die leuen.
Bidt Gode dat hijt mi moete vergheuen.
Ic dede minen oem Brune
Al bloedich maken sine crune.
Tybeert dede ic muse vaen,
Daer ickene zeere dede slaen,
Tes papen huus daer hi spranc int strec. [34]
Ic hebbe ghedaen groet ongherec
Canticleer ende sine kindre:
Waren si meerre ofte mindre,
Dicken makedicse los.
Dor recht beclaghet hi den vos.
Die coninc en es mi oec niet ontgaen:
Ic hebbe hem toren oec ghedaen
Ende mesprijs der coninghinne,
Datsi spade sullen verwinnen
Also vele eeren van mi.
Oec hebbic, dat segghic di,
Grimbert, mee liede bedroghen
Dan ic di soude ghesegghen moghen.
Ende Ysengrijn, dat verstaet,
Hietic oem dor baraet.
Ic maectene moonc ter Elmaren,
Daer wi beede begheuen waren:
Dat wart hem al te zeere te pinen.
Ic dede hem an die clocke-lijnen
Binden beede sine voete.
Dat luden wart hem doe so soete
Dat hijt emmer wilde leeren:
Dat verghinc hem tonneeren,
Want hi luudde so vtermaten, (fo. 201c)
Dat alle die ghinghen bi der straten,
Ende waren binnen der Elmare
Waenden dat die duuel ware
Ende liepen daer si luden hoerden.
Eer hi doe conste in corten woerden
Ghespreken: 'ic wille mi begheuen,'
Hadsi hem na ghenomen tleuen.
Sint dedic hem crune gheuen.
Hem maechs ghedincken al zijn leuen:
Dat weetic wel ouer waer.
Ic dede hem af bernen dat haer,
So dat hem die zwaerde cramp.
Sint dedic hem meerren scamp
Vp thijs, daer icken leerde visschen
Daer hi mi niet conste ontwisschen.
Hi ontfincker meneghen slach.
Sint leeddickene vp eenen dach
Tote des papen van Ambloys. [35]
In al dat lant van Vermendoys
So en woende gheen pape riker.
Die selue pape hadde eenen spijker
Daer menich vet bake in lach:
Des haddic dicken goet ghelach.
Onder dien spijker haddic een gat
Verholenlike ghemaect: in dat
Daer dedic Ysingrijn in crupen.
Daer vant hi rentvleesch in cupen
Ende baken hanghende vele.
Des vleesch dedi dor sine kele
So vele gheliden vtermaten:
Als hi weder huten gate
Waende keeren huter noet,
Hem was dien leeden buuc so groet
Dat hi beclaghede zijn ghewin.
Daer hi was commen ongherich in,
Ne condi sat [36] niet commen huut.
Ic liep, ic maecte groet gheluut
Int dorp ende maecte groet gherochte.
Nu hoert wat ic daer toe brochte.
Ic liep aldaer die pape zat
Te ziere taflen ende hat.
Die pape hadde eenen cappoen. (fo. 201d)
Dat was dat alre beste hoen
Dat men in al dat lant vant.
Hi was ghewent al toter hant.
Dien prandic in minen mont,
Voer die tafle daer hi stont,
Al daert die pape toe sach.
Doe riep die pape: 'nu vanc, [37] slach!
Helpe, wie sach dit wonder nye?
Die vos comt, daer ic toe zye,
Ende roeft mi in mijns selues [38] huus.
So helpe mi sancta spiritus,
Te wers hem dat hire quam!'
Dat tafel-mes hi vp nam
Ende stac de tafle, datso vloech
Verre bouen mi arde hoech
In midden-waerde vp den vloer.
Hi vloucte zeere ende zwoer
Ende hi riep lude: 'slach ende va!'
Ende ic voeren ende hi na.
Sijn tafel-mes haddi verheuen
Ende brochte mi ghedreuen
Vp Ysingrijn daer hi stont.
Ic hadde dat hoen in minen mont
Dat arde groet was ende zwaer.
Datso moestic laten daer,
Waest mi leet ofte lief.
Doe riep die pape: 'ay, heere dief,
Ghi moet den roef hier laten!'
Hi riep ende ic ghinc miere straten
Danen daer ic wesen woude.
Alse die pape vp heffen soude
Dat hoen, sach hi Ysingrine:
Doe naecte hem eene grote pine.
Hi warpene int hoeghe metten messe.
Den pape volchden si zesse,
Die alle met groeten stauen quamen,
Ende als si Ysingrijn vernamen
Doe maecten si een groet gheluut,
Ende die ghebuere quamen huut
Ende maecten grote niemare
Manlic andren, dat daer ware
In spapen spijker een wulf gheuaen, (fo. 202a)
Die hem seluen hadde ghedaen [39]
Bi den buke in dat gat.
Als die ghebuere ghevreescheden dat
Liepen si dat wonder bescauwen.
Al daer wart Ysingrijn te-blauwen,
So dat hem ghinc al huten spele:
Want hi ontfincker arde vele
Groete slaghe ende groete worpe.
Dus quamen die kindre van den dorpe
Ende verbonden hem die hoghen.
Het stont hem so, hi moest ghedoghen.
So zeere slouch-si ende staken
Dat sine huten gate traken
(Doe ghedoghedi vele ongheuals)
Ende bonden hem an sinen hals
Eenen steen, ende lietene gaen
Ende lietene dien [40] honden saen
Diene ghinghen bassen ende jaghen.
Oec diende men hem met groten slaghen
So langhe, dat hi gheloue was.
Doe viel hi neder vp dat gras,
Of hi ware al steen-doot.
Doe was dier kindre bliscap groot.
Ghindre was groete niemare.
Si namene ende leidene vp eene bare
Ende droughene met groten ghehuke
Ouer steene ende ouer struke.
Buten dien dorpe in eene gracht
Bleef hi ligghende al dien nacht.
Inne weet hoe hi danen voer.
Sint verweruic dat hi mi zwoer
Sine hulde een jaer al omtrent.
Dat dedi vp sulc conuent
Dat icken soude maken hoenre sat.
Doe leeddickene in eene stat,
Daer ic hem dede te verstane
Dat twee hinnen ende eenen hane
In een groet huus an eere straten
Vp eenen aenbalke saten
Recht teere valdore bi.
Daer dedic Ysingrijn bi mi
Vp dat huus clemmen bouen. (fo. 202b)
Ic seide, ic wilde hem ghelouen,
Wildi crupen in die valdore,
Dat hire soude vinden vore
Van vetten hoenren sijn gheuouch.
Ter valdore ghinc hi ende louch,
Ende croep daer in met vare
Ende began tasten haren-thare.
Hi taste, ende als hi niet en vant,
Sprac hi: 'neve, hets hier bewant
Te zorghen, ic ne vinder niet.'
Ic sprac: 'oem, wats nu ghesciet?
Cruupter een lettel bet in.
Men moet wel pijnen om ghewin.
Ic hebse wech diere saten voren.'
Dus so liet hi hem verdoren
Dat hi die hoenre te verre sochte.
Ic sach dat icken hoenen mochte,
Ende hoendene, so dat hi voer
Van daer bouen vp den vloer
Ende gaf eenen groeten val,
Datsi ontspronghen ouer al
Die in dien huse sliepen.
Die bi den viere laghen, si riepen:
Daer ware in huus sine wisten wat
Gheuallen voer dat vyer-gat. [41]
Si worden vp ende ontstaken lecht.
Doe sine daer saghen echt
Wart hi ghewont toter doot.
Ic hebben brocht in menegher noot,
Meer dan ic ghesegghen mochte.
Nochtan al dat ic nye ghewrochte
Jeghen hem, sone roucke ic niet
Zo zeere, als dat ic verriet
Vrauwe Erswenden, [42] sijn scone wijf,
Die hi lieuer hadde dan sijns selfs lijf.
God die moet mi vergheuen.
Haer dedic dat mi lieuer ware bleuen
Te doene, dant es ghedaen.'
Grimbeert sprac: 'of ghi wilt gaen
Claerliken te biechten tote mi
Ende zijn van huwen zonden vry,
So suldi spreken ombedect. (fo. 202c)
In weet waer-waert ghi dit trect:
'Ic hebbe ieghen sijn wijf mesdaen.'
Oem, dat en can ic niet verstaen,
Waer ghi dese tale keert.'
Reynaert sprac: 'neve Grimbeert,
Ware dat hoofschede groot,
Of ic hadde gheseit al bloot:
'Ic hebbe gheslapen bi miere moyen?'
Ghi zijt mijn maech: hu souts vernoyen,
Seidic eeneghe dorperheit.
Grimbeert, nu hebbic hu gheseit
Al dat mi mach ghedincken nu.
Gheeft mi aflaet, dat biddic hu,
Ende settet mi dat hu dinct goet.'
Grimbeert was wijs ende vroet
Ende brac een rijs van eere haghe
Ende gaffer mede .xl. slaghe
Ouer alle sine mesdaden.
Daer na in gherechten raden
Riet hi hem goet te wesene
Ende te wakene ende te lesene
Ende te vastene ende te vierne
Ende te weghe waert te stierne
Alle die hi buten weghe saghe:
Ende hi voert alle sine daghe
Behendelike soude gheneeren.
Hier na so dedi hem verzweeren
Beede rouen ende stelen.
Nu moet hi siere sielen telen, [43]
Reynaert, bi Grimbeerts rade,
Ende ghinc te houe vp ghenade.
Nv es die biechte ghedaen.
Die heeren hebben den wech bestaen
Tote des conincs houe waert.
Nu was buter rechter vaert,
Dien si te gane hadden begonnen,
Een pryoreit van zwarten nonnen,
Daer meneghe gans ende menich hoen,
Meneghe hinne, menich cappoen
Plaghen te weedene buten muere.
Dit wiste die felle creatuere,
Die onghetrauwe Reynaert,
Ende sprac: 'te ghenen houe waert (fo. 202d)
So leghet onse rechte strate.'
Met dusdanen barate
Leedde hi Grimbeert bi der scueren,
Daer die hoenre buten muere
Ghinghen weeden haren-thare.
Den hoenre wart Reynaert gheware.
Sine oghen begonden omme te ghane.
Buten den andren ghinc een hane,
Die arde vet was ende jonc:
Daer na gaf Reynaert eenen spronc
So dat dien hane die plumen stouen.
Grimbeert sprac: 'oem, ghi dinct mi douen!
Onsalich man, wat wildi doen?
Wildi noch om een hoen
In alle die groete zonden slaen,
Daer ghi te biechten af zijt ghegaen?
Dat moet hu wel zeere rauwen.'
Reynaert sprac: 'bi rechter trauwen,
Ic hads vergheten, lieue neve.
Bidt Gode dat hijt mi vergheue!
Het ne ghesciet mi nemmermeer.'
Doe daden si eenen wederkeer
Ouer eene smale brugghe.
Hoe dicken sach Reynaert achter rugghe
Weder daer die hoenre ghinghen!
Hine conste hem niet bedwinghen
Hine moeste ziere zeden pleghen:
Al haddemen hem thoeft af ghesleghen,
Het ware ten hoenren waert gheuloghen,
Also verre alst hadde ghemoghen.
Grimbeert sach dit ghelaet
Ende seide: 'onreyne vraet,
Dat hu dat hoghe so omme gaet!'
Reynaert andwoerde: 'ghi doet quaet
Dat ghi mine herte so versmaert [44]
Ende mine bede dus verstorbeert.
Laet mi doch lesen .ij. pater nooster,
Der hoenre zielen van den cloester
Ende den gansen te ghenaden,
Die ic dicken hebbe verraden,
Die ic [45] desen heleghen nonnen
Met miere lust af hebbe ghewonnen.'
Grimbeert balch, ne waer Reynaert (fo. 203a)
Hadde emmer zine oghen achterwaert,
Tes si quamen ter rechter straten.
Doe began hem drouue ghelaten
Ende arde zeere beefde Reynaert
(Daer keerde-si te houe waert),
Doe hi began den houe naken,
Daer hi waende seere mesraken.
Doe in sconinx hof was vernomen
Dat Reynaert ware te houe comen
Met Grimbeerde den das,
Ic wane daer niemene ne was
So arem no van so crancken maghen,
Hine ghereedde hem vp een claghen:
Dit was al ieghen Reynaerde.
Nochtan dedi als die onueruaerde,
Hoe so hem te moede was,
Ende hi sprac te Grimbeerte den das:
'Leedet ons die hoechste strate.'
Reynaerd ghinc in dien ghelate
Ende in also bouden ghebare,
Ghelijc of hi sconinx sone ware
Ende hi niet en hadde mesdaen.
Boudeliken ghinc hi staen
Voer Nobele dien coninc,
Ende sprac: 'God, die alle dinc
Gheboet, hi gheue hu, coninc heere,
Langhe bliscap ende eere!
Ic groet hu, coninc, ende hebbe recht.
En hadde nye coninc eenen knecht
So ghetrauwe ieghen hem
Als ic oyt was ende bem:
Dat es dicken worden anschijn.
Nochtan die sulke die hier zijn
Souden [46] mi nochtan gherne rouen
Huwer hulden, wilde ghi hem ghelouen.
Maer neen ghi niet: God moete hu lonen!
Het en betaemt niet der cronen
Datsi den scalken ende den fellen
Te lichte ghelouen datsi vertellen.
Nochtan willics Gode claghen:
Dier es te vele in onsen daghen,
Der scalke, die wroughen connen, (fo. 203b)
Die niet ter rechter hant hebben ghewonnen
Ouer al in rike houe:
Dien salmen niet ghelouen.
Die scalcheit es hem binnen gheboren,
Datsi den goeden lieden doen toren:
Dat wreke God vp haer leuen,
Ende moete hem eewelike gheuen
Al sulken loen als si zijn waert!'
Die coninc sprac: 'o wy, Reynaert,
O wy, Reynaert, onreyne quaet,
Wat condi al scone ghelaet!
Dat en can hu niet ghehelpen een caf.
Nu comt huwes smeekens af.
In werde bi smeekene niet hu vrient.
Hets waer, ghi sout mi hebben ghedient
Van eere saken in den woude,
Daer ghi qualic in hebt ghehouden
Die eede, die ic hadde ghezworen.'
'O wy, wat hebbic al verloren,'
Sprac Canticleer die daer stont.
Die coninc sprac: 'hout huwen mont,
Heere Canticleer, nu laet mi spreken,
Laet mi antwoerden sinen treken.
Ay, heere dief Reynaert,
Dat ghi mi lief hebt ende waert,
Dat hebdi sonder huwe pine
Mine boden laten anschine:
Arem man Tybeert, heere Brune,
Die noch bloedich es zijn crune.
Ic ne sal hu niet scelden:
Ic waent hu kele sal ontghelden
Noch heden al vp eene wijle.'
'Nomine patrum christum filye!'
Sprac Reynaert, 'of mijn heere Brune
Noch al bloedich es die crune,
Was hi te-blauwen of versproken:
Waer hi goet, hi ware ghewroken,
Eer hi noint vloe int water.
Bander zijde Tybeert die cater,
Dien ic herberghede ende ontfinc,
Of hi hute om stelen ghinc
Tes papen, sonder minen raet, (fo. 203c)
Ende hem die pape dede quaet:
Bi Gode, soudic dat ontghelden,
So mochtic mijn gheluc wel scelden.'
Voert sprac Reynaert: 'coninc Lyoen,
Wien twifelt des, ghine moghet doen
Dat ghi ghebiet ouer mi?
Hoe groot mine sake [47] zi,
Ghi moghet mi vromen ende scaden.
Wildi mi zieden ofte braden
Ofte hanghen ofte blenden,
Ic ne mach hu niet ontwenden.
Alle diere zijn in hu bedwanc.
Ghi zijt groet ende ic bem cranc,
Mine hulp es cleene ende dhuwe groet:
Bi Gode, al slouchdi mi doot,
Dat ware eene crancke wrake,
Recht in dese selue sprake.'
Doe spranc vp Belin de ram
Ende sine hye, die met hem quam,
Dat was dame Hawy.
Belin sprac: 'ga wy
Alle voert met onser claghen!'
Bruun spranc vp met sinen maghen,
Ende Tybeert die felle,
Ende Ysingrijn sijn gheselle,
Forcondet dat euer-zwijn
Ende die rauen Tyecelijn, [48]
Pancer die beuer, ooc [49] Bruneel,
Dat water-var, dat butseel,
Ende dat een-coren, heere Rosseel,
Dieweline, die vrauwe fine,
(Cantecleer ende die kindre zine
Makeden groten vederslach),
Dat foret Cleene-beiach:
Liepen alle in dese scare.
Alle dese ghinghen openbare
Voer haren heere, den coninc, staen
Ende daden Reynaerde vaen.
Nv ghinct ghindre vp een playdieren.
Nye hoerde man van dieren
So scone tale, als nu es hier
Tusschen Reynaerde ende dandre dier, (fo. 203d)
Voert bringhen, diemen brochte daer,
Het ware mi pijnlic ende zwaer,
Daer omme corte ic hu de woort.
Die beste redenen ghinghen daer voort,
Die claghen, die de dieren ontbonden,
Proufden si met goeden orconden,
Als si sculdich waren te doene.
Die coninc dreef die hoeghe baroene
Te vonnesse van Reynaerts saken.
Doe wijsden si datmen soude maken
Eene galghe sterc ende vast,
Ende men Reynaerde, den fellen gast,
Daer an hinghe bi ziere kelen.
Nu gaet Reynaerde al huten spele.
Doe Reynaert verordeelt was,
Orlof nam Grimbeert die das
Met Reynaerts naeste maghen.
Sine consten niet verdraghen
No sine consten niet ghedoghen,
Datmen Reynaerde voer haren oghen
Soude hanghen alse eenen dief.
Nochtan waest hem somen lief.
Die coninc hi was arde vroet:
Doe hi mercte ende verstoet,
Datso menich ionghelinc
Met Grimbeerte huten houe ghinc,
Die Reynaerde na bestoet,
Doe peinsdi in sinen moet:
'Hier mach in loepen andren raet.
Al es Reynaert selue quaet,
Hi heuet meneghen goeden maech.'
Doe sprac hi: 'twi sidi traech,
Ysingrijn ende heere Bruun?
Reynaerde es cont menich tuun,
Ende hets den auonde bi:
Hier es Reynaert, ontsprinct hi,
Comt hi .iij. voete huter noot,
Sinen lust die es so groot,
Ende hi weet so meneghen keer,
Hine wert ghevanghen tsiaermeer.
Salmen hanghen, twine doetment dan?
Eer men nu ghereeden can (fo. 204a)
Eene galghe, so eist nacht.'
Ysingrijn was wel bedacht
Ende sprac: 'hier es een galghe bi.'
Ende mettien woerde versuchte hi.
Doe sprac die cater, heere Tybeert:
'Heere Ysingrijn, hu es verzeert
Hu herte, in wancans [50] hu niet.
Nochtan Reynaert diet al beriet
Ende selue mede ghinc,
Daermen huwe twee broeders hinc,
Rumen ende Wijde-lancken:
Hets tijt, wildijs hem dancken.
Waerdi goet, het ware ghedaen,
Hine ware noch niet onuerdaen.
Ysingrijn sprac tote Tybeert:
'Wat ghi ons al gader leert!
Ne ghebrake ons niet een strop,
Langhe heden wist zijn crop
Wat zijn achter-hende mochte weghen!
Reynaerd, die langhe hadde ghesweghen,
Sprac: 'ghi heeren, cort mine pine.
Tybeert heeft eene vaste lijne
Die hi beiaghede an sine kele,
Daer hi vernoys hadde vele,
Int huus daer hi den pape beet,
Die voer hem stont al sonder cleet.
Her Ysingrijn, nu maect hu voren.
Ende sidi nu daer toe vercoren,
Ende ghi Brune, dat ghi sult dooden
Reynaert, huwen neve, den fellen roden!'
Doe so sprac die coninc saen:
'Doet Tybeerte mede gaen:
Hi mach clemmen, hi mach de lijne
Vp draghen sonder huwe pijne.
Tybeert, gaet voren ende maect ghereet.
Dat ghi yet let, dats mi leet!'
Doe sprac Ysingrijn tote Brune:
'So helpe mi de cloester-crune
Die bouen vp mijn hoeft staet,
In hoerde nye so goeden raet
Alse Reynaert selue gheuet hier.
Hem langhet omme cloester-bier: (fo. 204b)
Nu gaen wi voeren ende bruwen hem!'
Bruun sprac: 'neve Tybeert, nem
Die lijne, du salt mede loepen.
Reynaert die salt nu becoepen,
Mijn scone liere ende dine hoghe.
Ghawi ende hanghene so hoghe,
Dats lachter hebben al sine vrient!'
'Gha-wi, hi heues wel verdient,'
Sprac Tybeert ende nam de lijne.
Hine dede nye so lieue pine.
Nv waren die drie heeren ghereet,
Die Reynaert hadde harde leet, [51]
Dat was die wulf ende Tybeert
Ende der Bruun, die hadde gheleert
Honich stelen te zinen scaden.
Ysingrijn was so beraden,
Eer hi van den houe sciet,
Hine wilde des laten niet
Hine vermaende nichten ende neven
Ende alle, die binnen den houe bleuen,
Beede ghebuere ende gaste,
Datsi Reynaerde hilden vaste.
Vrauwe Arsenden zinen wiue
Beual hi bi haren liue,
Datso stonde bi Reynaerde
Ende soene name bi den baerde
Ende van hem niet ne sciede
No dor goet no dor miede
No dor niet no dor noet
No dor zorghe van der doot.
Reynaert andwoerde in corten woorden,
Dat alle die daer waren horden:
'Heere Ysingrijn, half ghenade!
Al ware hu lief mijn grote scade
Ende al brincdi mi in vernoye:
Ic weet wel, soude mijn moye
Te rechte ghedincken ouder daet,
Sone dade mi nemmermeer quaet.
Maer her Ysingrijn, soete oem,
Ghi neemt huwes neven crancken goem,
Ende heere Brune ende heere Tybeert,
Dat ghi mi dus hebt onneert:
Ghi drie ghi hebbet ghedaen al, (fo. 204c)
Datmen mi ontliuen sal.
Daer toe hebdi ghemaket
Datso wie die mi ghenaket
Sceldet mi dief of heuet leet.
Daer omme moetti, God weet,
Gheonneert werden alle drie,
Ghine haest dat gescie
Al dat ghi begaert te doene!
Mi es dat herte noch also coene:
Ic dar wel steruen eene waerf.
Ne wart mijn vader, doe hi staerf,
Van alle sinen zonden vry?
Gaet, ghereet die galghe, of ghi
Een twint mi langher niet ne spaert,
Of varen moetti inderwaert,
Alle huwe voete ende huwe been!'
Doe sprac Ysingrijn: 'ameen!'
'Amen,' sprac Brune, 'ende hinderwaert
Moet hi varen die langher spaert!'
Tybeert sprac: 'nu haesten wy!'
Ende mettien woerde spronghen zi
Ende liepen voert arde blide
Ende pijnden hem ten strijde
Te springhene ouer meneghen tuun,
Ysingrijn ende heere Bruun.
Tybeert volchde hem naer:
Hem was die voet een lettel zwaer
Van der lijnen, die hi drouch.
Nochtan was hi rasch ghenouch:
Dat dede hem al die goede wille.
Reynaert stont ende zweech al stille
Ende sach sine viande loepen,
Die hem dat strec an waenden cnoepen,
'Maer het sal bliuen,' sprac Reynaert,
Die staet ende scauwet daer-waert,
Ende si springhen ende si keeren.
Hi peinsde: 'deus, wat joncheeren!
Nu laetse springhen ende loepen.
Leuic, si sullent noch becoepen,
Hare ouerdaet ende hare scampye,
Mine ghebreke reynaerdye.
Nochtanne zijn si mi (fo. 204d)
Lieuer verre danne bi,
Die ghene die ic meest ontsach. [52]
Nu willic prouuen dat ic mach
Te houe bringhen een baraet,
Dat ic voer de dagheraet
In groter zorghen vant te nacht.
Heuet mine lust sulke cracht
Alsic noch hope datso doet:
Al es hi lustich ende vroet,
Ic wane den coninc noch verdoren.'
Die coninc dede blasen eenen horen
Ende hiet Reynaerde huut-waert leeden.
Reynaert sprac: 'laet teerst ghereeden
Die galghe, daer ic an hanghen sal,
Ende daer-binnen so sal ic al
Den volcke mine biechte conden,
In verlanessen van minen zonden.
Hets beter dat al tfolc verstaet
Mine diefte ende mine ondaet,
Dan si namaels eeneghen man
Mine ouerdaet teghen an.'
Die coninc sprac: 'nu segghet dan.'
Reynaert stont als een drouue man
Ende sach al omme haren-thare.
Daer so sprac hi al openbare:
'Helpe,' seit hi, 'dominus!
Nu en es hier niemen in dit huus,
No vrient no viant, ic ne bem
Een deel mesdadich ieghen hem.
Nochtan horet alle, ghi heeren:
Laet v [53] wijsen ende leeren,
Hoe ic Reynaert aermijnc
Eerst an die boesheit vinc.
In allen tijden spade ende vroe
Wasic een houesch kint noch doe.
Doemen mi spaende van der mammen, [54]
Ghinc ic spelen metten lammen
Dor te hoerne dat ghebleet,
So dat ic een verbeet.
Ten eersten lapedic dat bloet:
Het smaecte so wel, het was so goet,
Dat ic dat vleesch mede ontgan. (fo. 205a)
Daer leerdic leckernie an,
So vele dat ic ghinc ten gheeten
Int wout, daer icse hoerde bleeten.
Daer verbeetic hoekine twee.
So dedic des derdes daghes mee,
Ende ic wart bouder ende coene
Ende verbeet haenden ende hoene
Ende gansen, daer icse vant.
Doe mi bloedich wart mijn tant,
Was ic so fel ende so wreet
Dat ic zuuer vp verbeet
Al dat ic vant ende wat mi dochte,
Dat mi bequam ende dat ic vermochte.
Daer na quam ic ende Ysingrine
Te wintre, in eenen couden rijme,
Bi Besele onder eenen boem.
Hi rekende dat hi ware mijn oem
Ende began eene sibbe tellen.
Al daer worden wi ghesellen:
Dat mach mi te rechte rauwen.
Daer gheloofden wi bi trauwen
Recht gheselscap manlic andren.
Doe begonsten wi te gader wandelen:
Hi stal tgroete ende ic dat cleene.
Dat wi beiaechden wart ghemeene.
Ende als wi deelen souden doe,
Ic was in hueghen ende vroe,
Mochtic mijn deel hebben half.
Alse Ysingrijn beiaghede een calf
Of eenen weder of eenen ram,
So grongierdi ende maecte hem gram,
Ende toechde mi een ghelaet,
Datso zuer was ende so quaet,
Dat hi mi daermet van hem verdreef
Ende hem mijn deel al gader bleef.
Nochtan hachtic niet van dien.
So menich waeruen hebbic versien:
Alse wi een groete proye lagheden,
Die ic ende mijn oem beiagheden,
Eenen osse of eenen bake,
Doe ghinc hi sitten met ghemake
Met sinen wiue vrauwe Harsenden (fo. 205b)
Ende met sinen .vij. kindren:
Sone mochtic cume deene hebben
Van den alre mintsten rebben,
Die sine kindre hadden ghecnaghet.
Dus nauwe hebbic mi beiaghet.
Nochtan dat was mi lettel noot:
Ne waer dat mijn zin so groot
Die lieue drouch te minen oem,
(Die mijns nemet crancken goem)
Ic hadde ghewonnen wel tetene.
Coninc, dit doe ic hu te wetene:
Ic hebbe noch seluer ende gout,
Dat al es in mier ghewout,
So vele dat cume een waghen
Te .vij. waeruen soude ghedraghen.'
Alse die coninc dit verhoerde,
Gaf hi Reynaerde felle andwoerde:
'Reynaert, wanen quam hu die scat?'
Reynaert andwoerde: 'ic segghu dat,
Wijldijt weten also ict weet,
No dor lief no dor leet
Sone salt danne bliuen verholen.
Coninc, dien scat was bestolen.
Ne waer hi oec ghestolen niet,
Daer ware die moert bi ghesciet
An hu lijf, in rechter trauwen,
Dat alle huwen vrienden mochte rauwen.'
Die coninghinne wart veruaert
Ende sprac: 'O wy, lieue Reynaert!
O wy, Reynaert, O wy, O wy!
O wy, Reynaert, wat sechdi?
Ic mane hu bider seluer vaert,
Dat ghi nu [55] ons secht, Reynaert,
Die hu ziele varen sal,
Dat ghi ons secht de waerheit al
Openbare ende brinct voort,
Of ghi weet van eenegher moort
Of eenen mordeliken raet,
Die ieghen minen heere gaet,
Dat laet hier openbare horen!'
Nu hoert hoe Reynaert sal verdoren
Den coninc entie coninghinne, (fo. 205c)
Ende hi beweruen sal met zinne
Des conincx vrienscap ende sine hulde,
Ende hi buten haerre sculde
Brune ende Ysingrijn beede
Vp hief in groter onghereede
Ende in veeten ende in ongheual
Ieghen den coninc bringhen sal.
Die heeren, die nu waren so fier,
Datsi Reynaerde waenden bier
Te sinen lachtre hebben ghebrauwen:
Ic wane wel in rechter trauwen,
Dat hi sal weder mede blanden,
Dien si sullen drincken met scanden.