_Si Urbana cay Feliza_.--MANILA....
FELIZA: Cun icao at ni Honesto, ay maanyayahan sa isang piguing, ay
dagdagan ang in~gat at maraming lubha ang pagcacamalan. Pagdating nang
bahay, ay magbibigay nang magandang gabí, ó magandang arao sa may
bahay sacá isusunod ang man~ga caharap, houag magpapatuloy sa
cabahayan hangang di inaanyayahan, bago lumucloc ay hintin muna na
pagsabihan, at houag pipili nang mahal na loclocan, sapagca mahan~gay
ipagutos nang may bahay na umalis ca sa mababa at umaquiat ca sa
mataas, na cun na sa mataas ay paalisin at ituro sa mababa. Sa
paguumpocan ay caiin~gatan ang quilos, tin~gin at pan~gun~gusap, at
baca maquitaan nang cagaspan~gan, ay cahiyahiya.
Sa isang piguing ay maraming lubha ang masasamang gauang naquiquita,
na laban sa calinisan sa cabaitan at sa camahalan nang asal.
May maquiquita cang guinoó, na palibhasa,i, inaaring mataas nang iba,
ay guinagaua ang asal na di nagpipitagan sa may bahay.
Palin~gap-lin~gap ang mata, sa magcabi cabilang suloc, tinitingnan ang
handa, at pag may di naibigan ay pinipintasán, na halos murahin ang
may piguing.
May maquiquita ca naman, na pagpanhic sa bahay, ang sombrero,i, na sa
ulo, ang baston ay di mabitiuan; di nagpupugay sa may bahay, pagbucá
nang bibig ay nacatutulig, at pagsasalita,i, siya ang marunong, siya
ang may bait siya ang matapang, ang mayaman at mahal na asal; bago,i,
na ang pang-sira sa piguing na paris niya. Ang lahat na ito ay sucat
ilagan. Sa madlang bagay na inihahanda nang may piguing, hindi
mauaualan nang sucat cauiuilihan nang mata: cun may ipaquita ang may
bahay, na parang ipinagpaparan~galan, cun may cabutihan ay taponan
nang caunting puri, at cun may capintasan man ay magualang bahala
houag pupulaan, at nang di ang dalamhati ang matubo nang caua auang
nagpagod. Cun nangaanyaya sa pagcain ang may piguing, ay houag
magpapauna sa lahat, nang houag uicaing salangapang n~guni,t, masama
rin naman ang pinagcacahirapang anyayahang, sapagca,t, quinayayamotan.
Sa lamesa, ay sabihin mo cay Honesto, na cun macaquita nang bata na
naquiqui guiit sa matanda, idinuducot ang camay, naquiquicain, ay di
ina-anyayahan, ay pacailagan ang gayong masamang asal sapagca,t,
nacasisira nang puri sa ma~gulang at nauiuica, na di tinuroan nang
magandang caasalan. Houag maquiquiloclóc sa matatanda, cun di
pagutusan at pilit pilitin. Sa pagcain, ay iilagan ang pag uubó, at
cun hindi mangyari ay tumindig, gayon din naman ang paglura, pagdahác,
pagsin~ga, ang pagbahin, at cun di maiilagan at cun minsan ay
mabiglaanan, lumin~gon sa cabila, tacpan ang bibig nang panyó, at nang
houag mahalatang lubha. Ilagan nang bata ang pagcamot camot, at iba
pang gauang cahan~galan sa pagcain. Houag magpapauna sa matatandá sa
pagsubo; houag magsasalita cun di tinatanong, at cun matanong naman ay
sumagot nang maicli at banayad; n~guni, lilinisin muna ang bibig nang
servilleta cun mayroon, at cun ualá ay panyó at houag sasagót nang
lumilinab ang bibig at namumualan. Houag magpapaquita nang galit sa
naglilingcód sa lamesa, sapagca,t, isang caualan nang bait, na para
rin naman nang cumaing namumunó ang bibig, nagdudumali dalás-dalàs at
malalaqui ang subo, di pa nalululón ang isa,i, susundan na naman, ó
namumutictic ang canin at naglilináb; sapagca,t, mahahalata ang
catacauan at casalaulaan. Ang pagcain ay banayad, ang subo ay
catamtaman, hindi malalaqui at dalás-dalás, patun~gó ang mata at di
nagmamasid sa quinacasalo, ay tandang pinagcacaquilanlan nang
cabaita,t, cahinhinan. Iilagang marumhan ang mantel, lamesa, nang
sabao, alac ó tubig nang di mapahamac, cun ang hinahauacan ay vaso,
cuchara, ó copa, ay houag punuin, at nang di mabubó. Ang magpaquita
nang lambing at magpairi iri ay nacamumuhi sa bata. Ang humimod sa
daliri, hipan ang mainit na sabao, lamasin ang ulam, manguipaldal ang
pingang quinacanan, cagatin ang ulam, at saca isauli sa
pinangalin~gang pingan; uminom sa copa nang alac, ó vaso nang tubig na
di nililinis ang labi, ay pauang casalauaang nacapandidiri sa
nacacaquitang tauo. Ang uminom nang alac, ay masamang tingnan sa bata,
at lalong masama ang mahalatang maibiguin sa alac. Cun matanda at
iinóm ay maglagay sa copa nang caniyang mauubos, acalain ang maiinóm,
sapagca,t, cun may matirá, ay pandidirihan nang iba, at bago uminóm ay
linisin ang bibig, gayon din naman cun matapos. Hindi nauucol na
magpainóm sa isang copa ó vaso cun maraming magagamit, sapagca,t, cun
mainuman n~g isa ay pandidirihan nang iba. Cun baga,t, nagtatagayan,
ay houag pipilitin ang capoua na painomin nang di macayanan, nang
houag, macapahamac, at nang di siya ang pagcadahilanan nang
pan~gun~guaad nang masama, paggaua nang di matouid, cun baga,t,
mapagdimlan na ang isip. Cun hihin~gi nang alac, ay houag ipan~gusap
nang malacás, cun di ihiuatig lamang sa namamahala. Houag nagpapahulí
sa lahat sa pagcain, at houag namang magpapauna nang pagtindig, cundi
paunahin ang matanda. Cun may í aabot sa iba, magoui nang ulam at ano
mang bagay, ay houag lamasin at nang di pandirihan. Ang maganyayang
mulán ang pagcain, ay na-uucol sa may piguing at di sa pinipiguing, at
nararapat naman na sayahan ang muc há nang nagaanyaya at nang di
maquimi ang inaanyayahan. Ang magsucbit nang matatamis ó maglagay sa
bulsa nang ano mang macacain, ay isang catacauang nacahihiya; n~guni,
cun may matanda na magaabot sa bata, ay dapat tangapin at cacaraca,i,
pasalamatan ang nagmagandang loob.
Cun darampót nang vaso nang tubig, ay tingnan muna cun malinis ang
daliri, at nang di marumhan ang hahauacan; houag isusubo ang daliri sa
loob, sapagca,t, cun maquita nang maselang matá, may mandidiri. Sa pag
inóm, cun mangyayari ay gamitin ang dalauang camáy, ang man~ga daliri
ay sa dacong puno, houag ipapatong sa labi nang vaso ó saro at nang di
casuclamán. Pagtindig ó bago umalis sa dulang, ay magpapasalamat sa
Dios; n~guni, ang dapat mamuno ay ang may bahay, ó may piguing; at cun
may sacerdoteng casalo ay sa caniya nauucol, at pagcatapos, ay
magpasalamat sa may bahay. Nauucol disin na ituro nang magulang, ó
maestro sa escuela ang pag bebendición sa dulang, ang pagpapasalamat
sa Dios, sa man~ga bata, gayon din naman ang magandang cahatulan na
isinulat co, sa iyo Feliza, laquing caligayahan ang aquing cacamtan,
cun si Honesto,i, maquita co, na marunong maquipagcapoua tauo at sa
paquiquipagharáp sa puno sa bayan, sa man~ga sacerdotes, sa matatandá,
maguinoó, sa capoua bata, at itinutunton sa guhit ang asal, quilos at
pan~gun~gusap. Quiquilanling cong utang cay ama, cay ina,t, sa iyo,
cun sa isang piguing ay di magpaquita nang catacauan, cahan~galan, cun
di cabaita,t, cahinhinan, sapagca,t, maguiguing capurihan nang umaral
na magulang at caran~galan mo naman; ¡oh Feliza! sapagca,t, catulong
ca sa pagcacalin~ga. Adios, hangang sa isang sulat.--URBANA.