_Dubois._
_A tergo_: Al nostro amato et leale Monaldo di Guerra, cavalier
demorante in Hostia.
Et vedendo el Pontifice, come per altre vie _etiam_ intese, che
Fiorentini erano acordati et confederati con esso Re de Franza, et fo
divulgato li promettevano di dar ducati 70 millia al Re, et il Re li
rendeva Pietra Santa, Serzana et Serzanello; i qual danari promettevano
di mandar in Reame a pagar le zente contra re Ferando, _etiam_ loro
esserli contra; la qual nuova a Venetia zonse a dì 20 Avosto. Or
el Pontifice, non vedendo altro remedio a far che Fiorentini non
concludesse ditto accordo, et havendolo concluso non lo observasse, li
mandò a Fiorenza uno breve, quasi excomunicatorio, si davano favor al
Re de Franza. Però el qual, a ciò el tutto si veda, è qui posto.
_Exemplum brevis Sanctissimi Domini nostri ad Florentinos._
ALEXANDER PAPA SEXTUS, Florentinis etc.
Dilecti filii salutem et apostolicam benedictionem.
Praevidentes quam variae calamitates infinitaque secutura essent
mala ex adventu carissimi in Christo filii nostri Caroli Francorum
regis christianissimi cum copiis in Italiam, pro nostro pastoralis
officii debito tantis futuris aerumnis occurrere cupientes, sepe
majestatem suam, nunciis ac litteris nostris omni paterno officio
et charitate refertis, ut ab hujusmodi in Italiam adventu abstinere
pacemque christiano populo dare vellet monuimus, et per viscera
pietatis Redemptoris nostri fuimus adhortati. Verumtamen haec nostra
imo apostolica salubriaque monita serenitas sua aure surda obaudiens,
totam usque ad nostrum Siciliae regnum citra Farum, spirituale
beati Petri patrimonium, cum exercitu Italiam penetravit. Ob cujus
adventum, quantum subversionis atque destructionis tota Italia in
eius libertate, hominum caede fortunarumque direptione passa fuerit,
quantumve vos in vestrae Reipublicae oppressione sustuleritis,
non modo intellexistis, sed etiam in vestris interioribus estis
experti, ita ut existimavissemus vos, sicuti non minus iniuriae atque
jacturae quam caeteri a Gallis perpessi estis, ita non minori quidem
animo atque fortitudine quam alii adversus ipsos Gallos libertatem
tranquillitatemque Italiae infestantes et status Reipublicae
vestrae mutilatores insurgere et cum reliquis Italiae potentatibus,
ut par est, convenire debere, sicut naturali quodam instinctu
singula corporis membra invicem atque ipsius defensione corporis
famulantur. Postquam ea, quae de ipsius Regis adventu, mala Italiae
praesagiveramus, successere, et Majestatem suam in finibus Italiae
cum copiis consistere, nec in regnum Franciae, prout praedicaverat,
progredi velle, sed faciem versus Italiam cum armis iterum vertisse
percepimus, ex praeteritorum manifesta ratione turbationem libertatis
Italiae excidiumque verentes, perhorrescentesque christianorum
caedes et sanguinis effusionem, ex parte omnipotentis Dei ipsiusque
ac beatorum apostolorum Petri et Pauli ac nostra auctoritate, sub
excommunicationis latae sententiae poena, Majestati Suae omnibusque
suis adhaerentibus, seu auxilium vel favorem...., per nostras litteras
sub plumbo.... proximis superioribus diebus, de venerabilium fratrum
nostrorum Sanctae Romanae Ecclesiae cardinalium consilio, mandavimus ut
ab omni offensione atque invasione contra Italiae potentatus aliosque
christianos infra novem dies a die litterarum earumdem intimationis
penitus abstineret, alioquin infra alios viginti, post ipsos
novem, dies, propter dictam causam, et ob Regni nostri Neapolitani
occupationem in dictam excommunicationis aliarumque censurarum
poenam incurrisse. Quibus censuris sicut quoscumque alios, ita vos,
contraveniendo et ipsum regem juvando, procul dubio comprehendi
manifestum est; et licet a plerisque, inter vos praefatumque Francorum
regem foedus conventionemque tractari adversus Italiae potentatus et
praefatum nostrum Siciliae regnum nobis relatum fuisset, nil tamen
tamquam perhorrendum damnandumque facinus de vobis nedum credere sed ne
suspicari quidem potuimus; utpote cum in perniciem Italiae libertatis
christianaeque religionis vergeret et jacula ad vos ipsos feriendum
interimendumque fabricaretis, censuras ipsas damnabiliter incurrendo.
Sed cum multis variisque testimoniis didicerimus, vos praefato regi
adhaesisse, vel potius subjecisse quaedam capitula inter vos et ipsum
conventa ad disturbandam subvertendamque Italiam et dictum nostrum
regnum perspeximus, certe non solum valde admirati fuimus, verum etiam
errorem ac coecitatem vestram graviter improbare atque clamare compulsi
sumus, quippe cum Galli nil aliud cogitent, ad nil aliud intentius
inhient, quam ad occupationem subversionemque Italiae libertatis. Vos
profecto obliti esse videmini eorum, quae a Gallis tum venientibus
tum redeuntibus, gravi jactura atque scissura status vestri, perpassi
estis; de quo plurimum, ob paternum affectum nostrum erga rempublicam
vestram dolemus. Certe, sicut coeteris in rebus sapientia vestra
ubique digna laude persistit, ita hoc casu apud omnes cum praefato rege
conventio et adhaesio contra servitium omnipotentis Dei eiusque sanctam
catholicam religionem et fidem, ad subversionem quoque exterminiumque
Italiae, unionis et pacis ac publici et universalis boni, ob turcarum
in christianos invasionis periculum, evidenter apparet, et tandem
status vestrae Reipublicae subversionem est paritura. Hortamur vos,
et per viscera benignitatis Salvatoris nostri Jesu Christi rogamus,
quod ad iter rectum reverti et cum toto tam excellentis Italiae
provinciae corpore conformare atque convenire velitis; quamcumque
conjunctionem aut adhaesionem cum Rege Francorum per vos forsitan
factam, utpote perniciosam et contra jus fasque atque justitiam penitus
retractetis. Et ne nostri pastoralis officio debito deficiamus, quamvis
si quid favoris vel auxilii genus praefato Regi contra christianos et
potentatus Italiae praestiteritis censuras ecclesiasticas in eum, ut
praemittitur, per nos promulgatas vos incurrisse non dubium existat,
tamen, ut vobiscum etiam eodem paterno ac pastorali officio praecipue
specialiterque utamur, vobis omnibus et singulis, sub excommunicationis
ac ecclesiastici interdicti in toto dominio vestro latae sententiae
poenis, quas eo ipso, si non obediretis, incurratis, et dictum dominium
vestrum ecclesiastico suppositum sit interdicto, monemus, et mandamus
quatenus contra christianos et praesertim aliquos Italiae potentatus
et dictum nostrum regnum ab omni offensione et invasione abstineatis,
nullumque prorsus auxilium vel favorem praefato Regi contra
christianos, dictum Regnum, et potentatus praedictos vel eorum status
directe vel indirecte exhibeatis. Alioquin si, quod absit, contra
facere vel venire praesumpseritis, veniemus contra vos ad executionem
ac publicationem. Omnia si graviter atque sapienter considerabitis,
et vobiscum mente libera reputabitis, quam acerrime omnes potentatus
Italiae adversus vos provocaretis, vires suas in vestris visceribus
undique..., expectare profecto non dubitamus, juxta hujusmodi nostra
paterna monita et mandata, non patiemini hanc perpetuam infamiam,
ut soli vos inter omnes ad desolationem ruinamque Italiae et vestram
intendatis, ubi, cum caeteris conveniendo, et vestra et Italiae salus
faciles servari poterit.
Datum Romae, sub annulo piscatoris, die octavo Septembris 1495.
_Floridus_
Et questo breve _etiam_ per Zorzi Summa Ripa patricio veronese,
nominato di sopra, fu posto et vulgarizato in terza rima et butado a
stampa, et ancora ad 9 fiorentini per il re Ferando una lettera, la
qual qui avanti è posta.
_Exemplum litterarum Regis Ferdinandi ad Florentinos._
Rex Siciliae etc.
Magnifici et excelsi Domini carissimi.
Nec immemores nunc sumus, nec futuro unquam tempore erimus, amicitiae
quam Ferdinandus avus atque Alphonsus pater, praestantissimi reges,
cum florentina Republica per multos annos summa cum constantia
fideque tenuerunt; neque item plurimorum ac maximorum beneficiorum,
quae ultro citroque in maximis etiam discriminibus collata sunt.
Quia ea mens nostra est, id institutum atque propositum, ut veterem
ipsam tamque confirmatam amicitiam cum populo vestro, vobiscum etiam
renovemus, renovatamque cumulemus officiis, commodis, honestamentisque
omnis generis; cum illud omnino persuasum habeamus, nostris his
studiis a vobis vestraque republica sic responsum iri, ut nec vinci
a nobis velitis quemadmodum a vobis ipsi nec vincamini omni arte,
rationeque...; quod quidem, pro tam honesto proposito rectoque
desiderio Deum ipsum non modo praestiturum, verum etiam (quae sua
benignitas est) curaturum speramus. Ne quid autem forte accidat, quod
aut omnino prohibere aut modo aliquo impedire institutum hoc nostrum
valeat, decrevimus vestris cum Dominationibus et per litteras et
per oratores ingenue ubique agere ac etiam loqui; quandoque aliquid
a ratione magis alienum accidit minusque creditur... hoc... illud
aperire atque etiam eloqui, quodque in malis corporis humoribus
usuvenit, tamquam virus evomere, ne aliqua ex parte noxium esse queat.
Ac praesertim id quod nuper prolatum ad nos est multorum tum litteris
tum sermone, rempublicam vestram, tot annis tam magnis in periculis
avi ac patris nostri sociam, nulla interim a nobis causa data, nec
minima quidem, aut offensa..., cum Carolo Gallorum rege hoste nostro
consensisse, ut de mittendis etiam adversus nos auxiliis suppetiisque
ferendis, scripto cautum sit, firmatisque foederibus pactum fuerit.
Tulit florentina Respublica, tulere quoque ejusdem administratores
prudentiae laudem eximiam majorum nostrorum temporibus; ac nostris
eadem commendata mirum in modum semper fuit, quod amicitiae esset
fideique quam observantissima; atque in ferenda gratia non solum
grata esset, verum etiam contenderet, ut in illa referenda maior....
appareret. Dignum profecto tam vetustae Reipublicae atque Hetrusci
senatus institutum atque officium! Quocirca, animi atque consilii
nostri cum simus recte conscii, divulgationem hanc vanam potius
fictamque existimavimus, quam aut illi fidem aliquam adhibendam
judicaremus; aut nulla utique ratione a nobis lacessitam, nullis
injuriis provocatam aut suspicionibus excitatam, in tanto Italiae
universae discrimine, a se ipsa, maiorumque suorum tam probato...
discessisse illam nobis persuaderemus. Absit crudelitas haec tam stulta
ne dicam nefariam! Quando si ullus umquam populus communis publicaeque
libertatis assertor fuit, Senatus Populusque florentinus primas in
hoc genere laudis partes tulit. Attamen, si mens nostra ejusmodi...
ut de populo florentino non aliter quam de amicissimo nobis ipsi
persuadeamus, decrevimus tamen ingenue, ut dictum est, cum eo agere,
nec, quod aliquando noxium esse posset, nullam... nos divulgationi
huic fidem adhibuisse..., neque ab nostro majorumque nostrorum
instituto discessisse... In conservanda benevolentia amicitiaque,
officiis amplificandis, pollicemur ut neque ab avo ac patre, neque a
quoque Reipublicae vestrae amico, quantum facultates nostrae tulerint,
superaturum iri patiamur; nulla unquam ratione nobis persuasuri...
ut vel suspicemur quidem Rempublicam vestram aut nobis adversam
futuram, aut Italiae libertati deesse hac in tempestate tantisque
in procellis... Quae quidem omnia, qua sinceritate animi, quo etiam
consilio a nobis dicta sunt, eadem mente Dominationes vestrae accipiant
rogamus atque etiam adhortamur.
Data in castello Capuanae, Neapolis, vigesimo Septembris 1495.