ESPERANTO
KOLEKTO de la REVUO
Aleksander Svjentoĥovski
ASPAZIO
TRAGEDIO EN KVIN AKTOJ
EL POLA LINGVO TRADUKIS
D-ro LEONO ZAMENHOF
PARIS
LIBRAIRIE HACHETTE et Cie
79, Boulevard Saint-Germain, 79
1908
_Tous droits réservés._
ASPAZIO
AKTO UNUA
(En la domo de Periklo)
SCENO UNUA
SOFOKLO, PROTAGORO, poste FIDIO.
SOFOKLO (_scivole_)
Kion li diris?
PROTAGORO
Li nur siblis, krakis, ronkis, eligis plej diversajn sonojn kvazaŭ
li havus la gorĝon ŝtopitan per spongo. Oni devas eltranĉi al li
buŝon en alia loko, ĉar per tiu ĉi buŝo li jam neniam ekparolos.
SOFOKLO
Ĉu vi lin demandis?
PROTAGORO
Kompreneble, sed li alkuris tiel spireganta, ke liaj pulmoj siblis
kvazaŭ truhavaj blovsakoj; la sangiĝintaj okuloj staris en la
vizaĝo senmove kvazaŭ rubenoj sur ŝildo kaj la lipoj estis nigraj
de varmego. Li eltiris nur la leteron de Periklo kaj donis ĝin al
Anaksagoro, kiu tuj fermis sin kun Fidio en la najbara ĉambro, kie
ili ĝis nun interkonsiliĝas, aŭ pli certe -- silentas, enbatinte
kvar kubutojn en la tablon kaj premante per kvar manplatoj la
krevantajn kapojn. Kelkfoje mi jam provis ion eltiri de la sklavo: li
ĉiam ekleviĝis, rigardis min malsaĝe kaj spiregis.
SOFOKLO
Sed kion vi pensas laŭ lia mieno -- ĉu li alportis bonajn sciigojn?
PROTAGORO
Ha! kredu al mi, Sofoklo, ke mi volonte dividus kun vi eĉ guteton
da sciigo, se mi ĝin estus elpreminta el li. Mi ripetas, ke li eĉ
unu vorton ne ekparolis kaj lia mieno esprimis tiom, kiom la vido de
ŝaŭmanta ĉevalo: oni povas diveni, ke li rapide kuris, sed ne --
kion li alportis.
SOFOKLO
Kvazaŭ serpentoj ĉirkaŭvolvas kaj mordas mian koron malbonaj
antaŭsentoj. -- Bataloj en genta familio estas ĉiam kvazaŭ
interbataloj de du manoj. Se mi estus ĉiopova dio, mi ŝtonigus per
malbeno tiujn kontraŭ si levitajn fratmortigajn manojn, por ke ili
servu al la posteuloj kiel videbla averto.
PROTAGORO
Sed ĉar vi estas nur poeto, vi povas puni kulpulojn nur per
tragedio, se, kompreneble, la fratoj Spartanoj, venkinte nin apud
Tanagro, ne antaŭvenos tiun ĉi severan venĝon, destininte al via
liro esti ŝovelilo por elverŝado de akvo el boatoj.
SOFOKLO
Tio ne tuŝas min, kiun ĉiu burdo povas senpune ekmordi kaj des
pli sofisto malatenti. Sed ĉu efektive estus por vi amuza, se la
Spartanoj disbatus nian armeon kaj ekposedus Atenojn?
PROTAGORO
Tute ne, ĉar ili estas sovaĝuloj, kiuj ne sentas respekton por
filozofoj kaj al kiuj ŝajnas, ke homaj ripoj nur por tio estas
kunkreskintaj kaj apartigitaj per membranoj, ke ili havu la lokon,
por enpuŝi siajn glavojn en fremdajn brustojn.
SOFOKLO (_frapetante en la flankan pordon_)
Ĉu oni povas eniri? (_Post momento_) Se Atenaj testudoj volonte
manĝataj de la Spartanoj scias pri la batalo apud Tanagro, ili
sentas sendube la saman timon kiel vi. En tiel juna aĝo tiom da
egoismo -- hontu Protagoro!
PROTAGORO
Sed pro kio? La tuta homa raso konsistas el egoistoj sinceraj,
hipokritaj aŭ naivaj. Tiuj ĉi lastaj, kiam iu ludas al ili melodion
saltigan kaj poste malgajan, ne pensas, ke iliaj oreloj aŭdas sonojn
de du kontraŭaj flutoj, sed nur de unu. Sed, se iu zorgas pri si
mem, aŭ klopodas pri aliaj, ili pensas, ke unu fojon li blovas en
instrumenton de egoismo, la duan -- de l' amo al proksimulo, dum li
efektive blovas en unu instrumenton -- de la propra kontenteco.
SOFOKLO
Vi tamen sur via propra fluto neniam ludas la amon al proksimulo.
PROTAGORO
Tio ĉi dependas de la gusto. La kato formanĝanta najtingalon ne
levas fiere siajn lipharojn por insulti pegon, kiu elkavigas insektojn
el la arbo, la homo tamen, enmetinte en sian buŝon vinberon, tuj
malestime rigardas la alian, kiu maĉas pizon. Cetere, pri kio ni
disputas? La estroj de la Spartanoj ankaŭ ekatakis nin ne por la
propra profito, sed por la afero de la proksimuloj -- siaj kunlandanoj.
SOFOKLO
La Spartanoj estas malnoblaj. Ili alrampis sub nian domon kiel
ŝtelistoj, al kiuj perfida Atena potencularo malfermas la pordon kaj
sofistoj preparas al sia tordema filozofio forĝitajn serurhoketojn.
Mia sango bolas, kiam mi pensas pri ĉi tio kaj la vortoj ŝaŭmas,
kiam mi parolas pri ĝi.
PROTAGORO
Ho, majstro. Vi estas tro granda por ke mi volu salti sur viajn
ŝultrojn kaj ŝajnigi min pli granda ol vi, sed mi devas konfesi,
ke barĉo bolanta en poto nenion elbalbutus pli sensencan, ol tiuj
ĉi viaj vortoj facilanimaj kaj vere ŝaŭmantaj. Kie kaj kiajn
serurhoketojn preparas sofistoj? Mi komprenas vian sinceran koleron,
ĉar la Spartanoj venkinte nin, malrespektus la hodiaŭ regantajn
Atenojn, kaj sendube estas pli bone kaj honore esti krono sur la kapo
de Grekujo ol kuveto por lavi ĝiajn piedojn, sed mi vidas nenion
mirindan aŭ nehumanan en tio, ke tiuj ĉi piedoj deziras el nia
krono fari al si piedkuveton. La Spartanoj, kiel ĉiuj aliaj homoj,
celas la samon -- profiton, potencon kaj regadon.
SOFOKLO (_kiu dum la lastaj vortoj ree frapetas en la pordon_)
Sed per kia vojo?
PROTAGORO
Per vojo homa. Se mi mortigus vin, Sofoklo, por vi estus ja tute
egale, ĉu mi enŝtopus en vian nazon tiom da floroj, por ke vi
sufokiĝu de ilia odoro, aŭ ĉu mi enverŝus en vian buŝon tiom
da cikuto, ke vi veneniĝus de ĝi. Al la genia poeto ne decas
imiti drinkejestrojn de moraleco, kiuj ebriigas la popolamason per
malutilaj deliraĵoj. Mirinda vere estas la homo: en la filozofio
li ĵetas sin kiel infano en akvon -- li iras kuraĝe antaŭen dum
la akvo estas malprofunda, sed antaŭ la pli profunda, li retiras
sin pro la timo, ke iu droninto lin ne entrenu en abismon. Tiu ĉi
droninto estas ĉiam la logiko.
SOFOKLO
Kaj apud Tanagro?
PROTAGORO
Ne alie. Se mi ekatakos kaŝite kaj mortigos unu dormantan friponon
-- tio estas puninda krimo. Sed, se dum milito miloj da ni atakas
kaj buĉas kelkajn milojn da dormantaj soldatoj de alia armeo -- tio
estas nobla merito. Aŭ alie, se la Spartanoj sciigus la Atenanojn
pri sia intenco mortpiki ilin apud Tanagro -- tio estus tute honesta,
sed ĉar ili tion ne faris, ili agis malnoble. Ĉu ne vere? Mi
preferus forpeladi muŝojn for de la sankta bovo en Egiptujo kaj
grati, kie ĝin jukos ol konfesadi tian moralecon.
SOFOKLO
Ke vespoj metu en miaj oreloj siajn nestojn kaj surdigu min per sia
zumado, por ke mi ne aŭdu vian filozofion. Kompatinda Grekujo, mia
trezoro, sur via ĝis nun belega kaj sana vizaĝo aperas hodiaŭ
bluaj makuloj de morala putrado. Eble vi estas saĝa, Protagoro,
Periklo ja konfidis al vi la edukadon de siaj infanoj, vi fondis la
laŭdatan lernejon de elparolado kaj leĝoscienco, Anaksagoro diras,
ke vi travidas fundon de ĉiu afero, sed mi en aferoj malfacilaj
alkutimiĝis konsiliĝi orakolon, kiu min neniam trompis kaj en tiu
ĉi momento avertas min, ke vi turnas moralecon ambaŭflanken kiel
sakon. La malfeliĉo unuigas homojn honestajn kaj instigas malbonajn
kontraŭ la bonaj. La Spartanoj...
PROTAGORO
La Spartanoj estas sendube malbonaj, ĉar... ni...
SOFOKLO
Ĉar ni atingas la potencon per laborado tage kaj ili per ŝtelado
nokte. De la tempo de l' persaj militoj post la terura superakvo
de azia barbareco, kiun ni rebatis apud Maratono kaj Salamino,
anstataŭ fratiĝi kun ni per la sento de komuna defendo, ili
komencis nin malami -- kaj kial? Pro la radioj de l' gloro, kiuj
brilas el la frunto de Atenoj, pro nia genio, scienco, kuraĝo,
supereco, al kiuj propravole subiĝis aliaj grekaj gentoj. Kaj
per kio ni pagis al ili por tiu envio? Per fidela amikeco. Kiam
la ribelintaj sklavoj ĉirkaŭis ilin kvazaŭ luparon en arbaro,
malgraŭ prudenta kontraŭstaro de Periklo, ni akceptis la konsilon
de la senpripensema Cimono, kiu nun pentas ĝin en la ekzilejo, ni
sendis al ili rebathelpon, kiun ili suspekte resendis. Kie ajn gento
ligita kun ni implikiĝas en najbaran malpacon, ili tuj alkuras
al ĝia malamiko kun helpo. Kiam ili ne kuraĝas ataki malkaŝe,
ili alrampas kaŝe kaj disŝiras aŭ implikas per intrigoj la
ligfadenojn, per kiuj grekaj regnoj unuiĝis kun ni. Kaj nun en
vulpaj feloj ili alvenis hipokrite defendi la Parnasanojn batalantajn
kun Focejanoj, kaj ili ribeligis kontraŭ ni niajn kunliganojn,
revenigis la superregecon de Teboj kaj stariĝis impertinente apud
la limoj de Attiko, logante al si niajn aristokratojn, kiuj rekrias
al ili perfide; ili estas pretaj alvenigi al Atenoj subfosade eĉ
la maron, se ĝi nur volus nin dronigi kaj ilin suprenlevi sur siaj
ondoj. Kaj ĉi ĉio laŭ via opinio estas honesta?
PROTAGORO
Laŭ mia opinio la naturo donas neniajn titolojn moralajn nek al
homoj, nek al iliaj agoj. Ĝi naskas nur kreitaĵojn kaj aperaĵojn
kaj la homo donas al ili nomojn. Kiel ĝi ne nomis la lunon luno,
tiel ĝi ne nomis atakon de unu regno kontraŭ la alia -- krimo aŭ
virto.
SOFOKLO
Sed vi ne estas naturo, sed homo, sekve...
PROTAGORO
Kiel Atenano mi nomus tiun ĉi malican agon -- krimo, kiel Spartano
-- virto.
SOFOKLO
Sed ĉar vi estas Atenano...
PROTAGORO
Nur laŭ la nuna stato, ĉar kiel filozofo mi apartenigas min al la
regnanoj de la tuta civilizita mondo, sed ne al ĝia eta, kvankam
plej bona peceto.
SOFOKLO
A!
PROTAGORO
Anstataŭ miri -- komprenu, kion mi ripetas: la naturo ne nomas siajn
idojn, sed naskas kaj zorgas ilin sennome, kaj, se ĝi donas iafoje
preferon al unu el ili, tiam nur al la pli forta kontraŭ la malpli
forta. Apud Tanagro ŝajnas al mi, ĝi favoras la Spartanojn -- kaj
vera filozofo devas subiĝi al ĝia volo.
FIDIO (_kiu eliris el la ĉambro, al Protagoro ironie_)
Vi antaŭflaras, frateto, Spartanan manon sur nia gorĝo, kaj tial vi
longigas vian langon per rezonado por leketi tiun ĉi manon. Fi! (_Al
Sofoklo_) Nur antaŭ momento mi rekonis vian voĉon.
SOFOKLO
Kio do okazis?
FIDIO
Mi tuj rakontos al vi, antaŭe ni respondu al Periklo. Atendu! (_Li
foriras._)
PROTAGORO
Se mi kredus mitologion, mi supozus, ke Apollo enkraĉis en homan
kranion kaj kreis la cerbon de Fidio, kies saĝeco estas fi..!
SOFOKLO
Li ne malgrandiĝos, eĉ se vi lin ekpikos per via malico.
SCENO DUA
SOFOKLO, PROTAGORO, ATENAJ REGNANOJ.
REGNANO (_eniras sur lambastono_)
Pardonu -- oni diras, ke venis ĉi tien alsendito el Tanagro.
SOFOKLO
Certe la batalo ne estas ankoraŭ finita.
REGNANO
Se mi havus mian fortranĉitan piedon, mi estus tie. (_Eliras._)
PROTAGORO
Interesa homo!
SOFOKLO
Nur interesa? ĉu li ankaŭ dezirus partopreni en la milito pro
memamo?
PROTAGORO
Pro malbona kutimo aŭ pro la timo antaŭ pli granda malbono. Cetere,
eble ia knabino forpuŝis la lamulon, kaj li deziras nun ankoraŭ unu
fojon perdi la piedon, por ke oni lin triumfe alportu sur ŝildoj kaj
kiel rekompenco por lia kuraĝo oni ordonu al ŝi edziniĝi je li.
Kaj por ĝui edzecajn bonaĵojn piedoj ne estas necesaj.
SOFOKLO
Ne longan vi havas intelekton kaj tial vi longigas ĝin per vortoj
el plataj ŝercoj, por ke ili restu en la manoj de tiuj, kiuj ĝin
kaptas.
PROTAGORO
Se mi bezonos skribi belajn versaĵojn, mi venos al vi, majstro; kun
kuvo por peti la talenton, sed, kiam mi bezonos filozofii, mi ne
venos al vi prunti la saĝecon eĉ kun ŝeleto de milio.
SOFOKLO (_kiu momenton promenis meditante_)
Kaj tiaj devas defendi la patrujon! (_Al Protagoro_) Kiom da vi,
sofistoj, ekzistas jam hodiaŭ en Atenoj?
PROTAGORO
Tiom, kiom da maturaj olivetoj en la sanktaj arbaretoj.
SOFOKLO
De tiuj antaŭtempe maturaj, kiujn mordetas vermoj. Vin forĵetos de
si la arbo de Grekujo kiel tiujn degenerintajn fruktojn kaj kiel ili
vi servos al apridoj.
MALJUNULO (_kondukata de knaboj_)
Oni diras, ke en la domo de Periklo oni scias pri la aferoj apud
Tanagro.
PROTAGORO
Du Spartanoj veturas sur ĉiu Atenano kaj baldaŭ tiu ĉi tuta
kavalerio venos al ni.
MALJUNULO (_al la knabo_)
Forkonduku min, la vortoj ĉi tie spiras malbonodore. Dankon al vi,
dio, ke vi min blindigis, ĉar mi ne vidas la blasfemulon.
PROTAGORO
Kaj tamen, se mi dirus al li, ke Atenanoj rajdas sur Spartanoj,
sendube li ekĝojus. Ĉiam estas tiel: kiam vulpo sufokas kokinon, la
vulpo estas malnobla, sed kiam homo ĝin formanĝas -- li estas nur
malsata.
SOFOKLO
Kiaj do monstroj kreskos de la filoj de Periklo sub influo de tia
instruisto, kiel vi.
PROTAGORO
Kontraŭe, ili estos bravuloj kaj ne permesos al si la nazon viŝi
per broso. Domaĝe, ke ili ne estas ĉi tie, alie mi montrus al vi,
kiel ili bone argumentas, ke se unu fermas la okulojn, la alia
ĉesos ekzisti, ke talpo neniam atingos limakon, ke ĉiu virino
arendas de viro sian propran korpon, k. t. p. Sed fine, estus bone
ekpremi ion el la milita konsilantaro de Periklo por kvietigi
blindajn kaj lamajn regnanojn, kiuj kunrampas ĉi tien flarante
novaĵojn.
SCENO TRIA
LA SAMAJ, ANAKSAGORO, FIDIO, SKLAVO.
FIDIO (_plaŭdante per la manoj al la sklavo_)
Ĉu ci estas sana?
SKLAVO
Tute sana.
FIDIO
Flugu sage kaj donu tiun ĉi skribaĵon al Periklo kaj, se Spartanoj
cin kaptos, englutu ĝin.
SKLAVO
Mi estas preta al servoj. (_Eliras._)
ANAKSAGORO
Mi vin salutas, Sofoklo.
SOFOKLO
Malgajan sciigon mi legas sur via vizaĝo.
ANAKSAGORO
La Tesalanoj perfidis kaj transiris al la Spartanoj.
SOFOKLO
Ha, rampaĵoj!
ANAKSAGORO
Nia nobla Efialto pereis.
SOFOKLO
Tiun ĉi sagon nenio eltiros el mia koro!
FIDIO
Kaj kio estas pli malgaja, li falis ne sur la kampo de batalo, sed
sub mortiga mano de iu nekonata krimulo. Oni lin trovis matene en
la tendo kun trahakita vizaĝo; en nia tendaro estas tro multe da
aristokratoj por trovi tiun, kiu plenumis tiel malnoblan venĝon.
SOFOKLO
Ke li en la tuta naturo, en sonĝo kaj maldorme vidu nenion alian
krom la sangigita ombro de Efialto kaj nenion aŭdu krom lia lasta
ekspiro.
ANAKSAGORO
En la fronto de la demokrataro Atena restis nur sola Periklo.
SOFOKLO
Se li ankaŭ ne pereis.
FIDIO
La batalo ne estas ankoraŭ finita -- nun oni faris interrompon.
ANAKSAGORO
Antaŭvenante tamen malbonan okazon de reatako, Periklo konsilas en
la aparta letero al la arĥontoj fortikigi la urbon kaj armigi ĉiujn
militkapablajn.
SOFOKLO
Ni estos devigitaj rebati eksteran atakon kaj interne sufoki la
perfidon, ĉar niaj aristokratoj kvazaŭ ratoj rampas el la urbo al
la Spartanoj kaj reveninte, akrigas kontraŭ ni la dentojn.
PROTAGORO
Alie dirante, tiu ĉi tuta aventuro estis superflua.
FIDIO
Kia?
PROTAGORO
Tiu -- apud Tanagro.
FIDIO
Precipe por vi, ĉar, oni diras, ke la Spartanoj al tro ruzaj kaj
babilemaj advokatoj ŝtopas en la buŝon rapon.
PROTAGORO
Via devo estas -- bele skulpti per ĉizilo, sed ne per lango prudente
paroli, kaj tial mi pardonas al vi tiun ĉi malsaĝaĵon.
FIDIO
Vi povas ne pardoni kondiĉe nur, ke vi silentu, ĉar mi ĵuras je
ĉio, kio min nun dolorigas, ke mi plu ne toleros tiun ĉi ofendan
babiladon.
ANAKSAGORO
Fidio, ne atentu...
FIDIO
Ke tiu ĉi arogantulo levu fiere sian kapon, ĉar alie li ne
ekrigardus en niajn okulojn, sed li ne pensu, ke ĉi tie iu rampas
sub lian nazon. Vere indigna estas la baraktado en Atena marĉo de
tiuj sofistaj gobioj, kiuj nur scias glitiĝadi el la manoj. Fi!
Restu ĉi tie Anaksagoro, ĉar povas alkuri nova alsendito. Mi iros
kun Sofoklo averti la regnanojn pri la danĝero kaj prepari rebaton,
se la Spartanoj intencos rampi sur niajn murojn kaj per la falantaj
kranioj mezuri ilian altecon. (_Eliras kun Sofoklo._)
SCENO KVARA
ANAKSAGORO kaj PROTAGORO.
PROTAGORO
Kiel li ekŝprucis! Tamen anstataŭ iri kampon al Tanagro, li
preferas interne de la muroj falĉi Spartanajn kapojn.
ANAKSAGORO
Ne ofendu lin, Periklo klare postulis, ke ni restu kaj, se ĝi estos
necesa, neniigu la konspiron de aristokratoj.
PROTAGORO
Mirinda afero! Oni povas verki bonegajn tragediojn, skulpti mirindajn
statuojn; oni povas esti tiel valora kaj samtempe tiel malsaĝa kiel
-- perlo. Disputo kun tiaj homoj -- egalas malpacon kun vento bruanta
en kameno.
ANAKSAGORO
Senbezone vi ilin incitas....
PROTAGORO
Kompreneble -- teren antaŭ ĉiu, kiu surrampis patriotajn irilojn!
ANAKSAGORO
Nun ne estas tempo por tiuspecaj malpacoj, kiam la malamiko
proksimiĝas.
PROTAGORO
Nature -- kiu mem iras batali aŭ elsendas aliajn, tiu ne havas
rajton rimarki, ke unu lia orelo estas pli ruĝa ol la alia; sed li
povas senpune eĉ al saĝulo forrazi por sia plezuro duonon de la
barbo. Sofoklo, Fidio -- estas potenculoj, al kiuj Protagoro mizera
sofisto devas kiel hundo servi kaj svingi la voston. Ĉu ĝi estas
ebla, majstro, ke vi ankaŭ pensas tiel same?
ANAKSAGORO
Dum milito senaktiviĝas ĉiuj leĝoj eĉ la logikaj kaj plej altan
forton ricevas nur la instinkto memgarda.
PROTAGORO
Kaj kion vi interkonsiliĝis fari por plenumi ordonojn de tiu ĉi
plej alta potenco?
ANAKSAGORO
Tio ĉi ne estas mia afero, sed afero de la arĥontoj kaj homoj
konantaj la defendan taktikon. Mi volus esti utila al la patrujo,
helpi al Periklo kaj feliĉe direkti la aferojn, sed ŝajnas, ke mi
restos nur malaktiva atestanto.
PROTAGORO
Do fine, dirante senkaŝe, la Spartanoj disbatis nin. Efektive,
Periklo trafis kvazaŭ neĝo en Afrikon kaj kun la armeo li sendube
degelas.
ANAKSAGORO
El la letero oni vidas, ke li estas en granda embaraso.
PROTAGORO
Kaj tute prave, ĉar la Spartanoj, ekposedinte Atenojn, povas
redoni al li la malbelan edzinon kaj forpreni la ĉarman amatinon.
ANAKSAGORO
Tre facile vi pesas lin, kaj tamen vi devas lin estimi.
PROTAGORO
Sed mi ja estimas, precipe kiam li eksedziĝis kun la ŝafino, kies
ŝafidojn mi havis feliĉon eduki.
ANAKSAGORO
Vi scias pri la eksedziĝo?
PROTAGORO
Plej precize, kvankam oreloj miaj ne estis indaj, por ke li enmetu en
ilin tiun ĉi sekreton.
ANAKSAGORO
Kaŝu ĝin tamen ĝis ia tempo.
PROTAGORO
Sed mi ne haltigos ĉiujn babilulajn muelilojn, kiuj ĝin nun muelas.
Antaŭ la forveturo Periklo finis kun mi la kalkulojn kaj avertis,
ke la edzinon kun la filoj li elsendas dum sia forestado al la
parenculoj en Kefision. Dume ŝi alvokis min en sian nunan loĝejon
kaj ploregante kvazaŭ iu tondus ŝin per malakraj tondiloj, anoncis,
ke Periklo eksedziĝis kun ŝi. Lavinte la vizaĝon en larmtorento,
ŝi komencis ĝemi al mi tiel senteme, ke, se mi volus kvietigi
ŝian doloron, mi havus jam hodiaŭ grasan edzinon, kiu scias bonege
ŝpini, kuiri, divenprovi pri estonteco kaj certe kuŝi sur malmola
lito. Mi konsoladis ŝin, ke ŝi vidviniĝas jam la duan fojon kaj
tial kun tiu stato ŝi paciĝos facile, sed ŝi senĉese elĵetadis
el la brusto: Aspazio, Aspazio! Pro ŝia peto mi venis ja ĉi tien
ekscii, kiam revenos Periklo.
ANAKSAGORO
Ĉu vi konas tiun Aspazion?
PROTAGORO
Iomete. Periklo enŝlosis ŝin en la ekstremaĵo de la urbo kun
surdmuta sklavino, sed mi aŭdis, ke ŝi estas belega, ke ŝi
vendadis sin en Mileto, ke ŝin Fidio alveturigis Atenojn, rekreis
ŝin en kelkaj statuoj kaj dum ia festeno grandanime oferis al sia
amiko.
ANAKSAGORO
Mensogo!
PROTAGORO
Ho, mi vidas, ke la estimata majstro, kiu ŝajnigis sin nenion
sciante, povas doni al mi precizajn klarigojn.
ANAKSAGORO
Vi eraras, mi donos neniajn, mi ĝustigas nur, ke Aspazio ne vendis
sin en Mileto, ke ŝi alvenis ĉi tien ne kun Fidio, kiu ŝin neniam
vidis, sed kun sia maljuna patrino, komercistino de kombiloj kun kiu
ŝi ĝis nun loĝas. Sed kiu do dissemas tiujn abomenajn ĉikanojn
tiel dense, ke vi kolektis da ili tian amason?
PROTAGORO
La plej forta blovilo de ĉikanoj, la fratino de Cimono -- Elpiniko,
kiu estas furioza kontraŭ Periklo pro tio, ke li kaŭzis la ekzilon
de ŝia frato kaj kiel certigas aliaj, ke li nenion volis akcepti
de ŝi, kvankam ŝi oferis al li ĉion -- eĉ sen la mano. Estas
sen dubo tio, ke ŝi edziniĝis je maljuna Kalio por kontraŭbatali
Periklon per la riĉaĵoj de sia edzo, kiu ilin ie elfosis post la
foriro de Persoj. Ŝi estas hodiaŭ estrino de la aristokrata partio,
ĉar Tucidido nur nun etendas la manon al la direktilo. Ĉu Aspazio
estas vere belega?
ANAKSAGORO
Mi vidis ŝin -- verŝajne ankaŭ vi ŝin baldaŭ ekvidos, dume
pardonu, mia buŝo ne povas esti la fendo, tra kiu vi povus ekrigardi
la sekreton de mia kora amiko. Ia tumulto antaŭ la domo....
PROTAGORO
Estas ja milito -- sekve la popolo drinkas kaj krias. Ordinare ĝi
plenigas sin je kuraĝo en drinkejoj.
ANAKSAGORO
Jam krepuskiĝas kaj Fidio ne revenas.... Mi devas ion fari....
Periklo petis min paroli antaŭ la popolo.... Kion mi diros? Tian
taskon mi ne plenumos.... La tumulto plilaŭtiĝas.... Ah, mi
preferus direkti la tutmondon ol tiun ĉi aregon da homoj, kiun oni
devas gvidi.... (_Alkuras Fidio._) Fine... vi estas do....
SCENO KVINA
LA SAMAJ, FIDIO.
FIDIO (_enfalante_)
Ha, mortintaĵo! Al hienoj mi preparus el ili festenon! Fiere
ili brilas per siaj kupraj fruntoj, kvazaŭ ilin nutris ne tiu
sama tero! Rigardu la feston de nia aristokrataro! Unu senhontulo
kuraĝis demandi min, ĉu ni preparis jam por la Spartanoj saŭcon.
Mi ŝprucigis el lia nazo iom da nigraĵo por la spicado! Post unu
momento Atenoj elsvarmos sur la fortifikaĵojn. Protagoro, vi estas
ankaŭ alvokita plenumi devon regnanan.
PROTAGORO
La devo estas estro de ni ĉiuj, mi obeas ĝin, ne vin.
FIDIO
Vian langon kaŝu en la glavingon -- la glavon eltiru.
PROTAGORO
Sub kies komando mi devas esti?
FIDIO
Sub mia.
PROTAGORO
Ho, ho, antaŭ la merito mi havas jam honoron, kiun mi povas cedi al
ĉiu por putrinta rabataĵo.
FIDIO (_severe_)
Plu disputi ni ambaŭ ne havas tempon. Ni iru! (_Enŝoviĝas vualita
virino._)
SCENO SESA
TIUJ SAMAJ kaj la VIRINO.
PROTAGORO (_haltante_)
Ho, ia bonfara sinjorino. Lerta nimfo, se hodiaŭ estas via nokta
deĵoro, vi povas foriri, ĉar Periklo ankoraŭ ne revenis de la
milito.
FIDIO (_forpuŝante Protagoron_)
Kion vi deziras, regnanino?
VIRINO (_ekscitita_)
Ĉu estas vere, ke la Atena armeo estas disbatita kaj Periklo
militkaptita?
FIDIO
Ni nenion scias pri ĉi tio.
PROTAGORO
Jes, li estas kaptita de iu sorĉistino, de kiu vi lin ne rebatos.
VIRINO
Se Periklo estas ankoraŭ ne venkita, de kie havas tiu ĉi junulo
kuraĝon ofendi lin en tiu ĉi domo?
PROTAGORO
Konsolo de voluptoj....
FIDIO
Protagoro!
PROTAGORO
Tia estas mia efektiva nomo, sed minaca Fidio, -- tio ni estas
ankoraŭ la defendo de Atenoj por ke vi havu la rajton ordoni al mi;
ne kriu do kaj ne elŝeligu al vi vane per kolero la okulojn el la
palpebroj.
ANAKSAGORO (_al Protagoro_)
Silentu, ĉar vi eraras.
VIRINO (_al la embarasita Anaksagoro_)
Sed li vivas? Ne kaŝu la plej teruran veron.
PROTAGORO
La majstro timas nokti ĉi tie sola.
ANAKSAGORO (_mallaŭte_)
Kvietiĝu... li vivas... antaŭ unu horo li sendis al mi leteron.
VIRINO
Nur al vi...
ANAKSAGORO
Kaj al la arĥontoj.
VIRINO
Nur...
ANAKSAGORO
Ne elmetu vin al danĝero... revenu hejmen... li sendube alveturos
hodiaŭ.
VIRINO
Hodiaŭ?! Mi ne ekmoviĝos de ĉi tie... Sekve li ne estas kaptita --
li vivas? Ah! Kio okazis? Ekkrioj -- eble li! (_Enpuŝiĝas aro da
viroj kaj virinoj, en ĝia fronto Elpiniko; la virino kaŝas sin post
la kolonon._)
SCENO SEPA
LA SAMAJ, ELPINIKO kaj ŝia sekvantaro.
VOĈOJ
Li kaŝis sin, sed ni lin trovos kaj elfumos la melon.
ELPINIKO
Kuraĝe!
UNU EL LA ARO
Detruu la domon de la mortiganto de Atenoj!
ELPINIKO
En tiu ĉi loko mi faros monteton por la mortintoj, kiujn li
elkondukis por buĉado!
DUA EL LA ARO
He, amikoj de granda militestro, kie estas via sinjoro!
ELPINIKO
Li forkuris, kiam falis ĉiuj, kiuj havis malpli longajn piedojn ol
li.
VOĈOJ
Tanagro!
TRIA EL LA ARO
Forkuru ĉiu, kiu ne estas salamandro, ĉar mi eligos fajron!
FIDIO
Ĉu banditoj vi estas aŭ regnanoj! Vi deziras fari ĉi tie drinkulan
juĝadon de la heroo, kiu repuŝis la malamikon kaj al kiu vi ŝuldas
la sendanĝeran pasigon de hieraŭa nokto en viaj kuŝejoj!
VOĈOJ
Kion li diras?
ELPINIKO
Ha, ha, ha -- li repuŝis la malamikon! Granda heroo! Kiam li eliras
kampon, forkuras leporoj kaj ranoj saltas en akvon. Antaŭ Spartanoj
li forkuris pro abomeno, ne pro timo. Ha, ha, ha!
FIDIO
Kiu?!
ELPINIKO
La granda viro, kiu venkas belegajn virinojn en Atenoj kaj glorajn
regnanojn forpelas.
FIDIO
Kiu do?
ELPINIKO
Du egalaj ne ekzistas -- nur unu Periklo!
FIDIO
Ili freneziĝis.
ANAKSAGORO
Sed furioza sinjorino kaj vi ĉiuj estas sendube senkonsciaj, aŭ
ebriigitaj.
ELPINIKO
Jes, ebriigitaj de via amiko, kiu apenaŭ havas forton porti la
propran kapon kaj volis ankaŭ porti sur ĝi Atenojn. Kiam nian
armeon hetmanis Cimono, antaŭ ĝi kuris la timo kaj post ĝi la
gloro. Sed la plej granda armeestro de Atenoj estas forpelita kiel
malutilulo por ke li ne dispremu la vermon, kiu volviĝis ĉirkaŭ
liaj piedoj kaj eĉ ne permesu batali timante kvazaŭ perfidon. Frato
mia... Cimono... la plej brava filo de Hellado -- estas perfidulo!
Dioj punis tiun ĉi mutan blasfemaĵon -- super la korpoj de Atenaj
militistoj apud Tanagro turniĝas aroj da korvoj, kiuj kriegas la
gloron de Periklo nun eble kaŝita en la kelo de tiu ĉi domo.
VOĈOJ
Forbruligu tiun ĉi truon, detruu ĝin.
UNU EL LA ARO
Ni alportos Cimonon sur la brakoj, li forviŝos de ni tiun ĉi
hontegon!
FIDIO (_al Elpiniko_)
De kie vi scias pri la malvenko apud Tanagro?
ELPINIKO
Eliru sur la straton, kaj la forkurintoj de la batalkampo ĝin
rakontas kaj al vi. Atenoj estas kovritaj per funebro kaj malhonoro.
(_Bruo sur la strato._)
PERIKLO (_post la scenejo_)
Ĉirkaŭtrumpetu, ke mi estas en Atenoj kaj ke tuj mi prezentos la
raporton al la popolo.
ĈIUJ
Periklo! (_eniras._)
SCENO OKA
LA SAMAJ kaj PERIKLO.
PERIKLO
Kia kunkuro? Viroj kun bastonoj -- virinoj -- Elpiniko?
ELPINIKO (_ironie_)
Ni venis gratuli pri la venko.
ANAKSAGORO
Nia armeo estas disbatita -- la Spartanoj iras Atenojn -- kaj vi
forkuras de ili -- ĉu tio estas vera?
PERIKLO
Kiu mensogis?
FIDIO
Tiu ĉi furiulino kaj ŝia kanajlaro, kiu volis detrui kaj forbruligi
vian domon.
PERIKLO
Gardistoj! (_Eniras du soldatoj._) Konduku tiun ĉi virinon en la
loĝejon de Cimono kaj diru, ke mi alsendas al li la fratinon, por
ke ŝi al sia lacigita frato purigu la piedojn de polvo, alportu
akvon por la lavado kaj preparu vespermanĝon.
ELPINIKO
Dank' al vi mia frato estas en ekzilejo.
PERIKLO
Dank' al mi li estas en Atenoj. (_Elpiniko eliras kun la soldatoj_)
Kaj vi, kiuj deziras bruligi, ekbruligu la torĉojn antaŭ la
parolejo sur la popola placo. Mi tuj alvenos tien.
ARO
Vivu Periklo! (_Eliras._)
SCENO NAŬA
PERIKLO, ANAKSAGORO, FIDIO, PROTAGORO kaj SOFOKLO.
PERIKLO
Kiel vi fartas, amikoj? Kaj Protagoro kun vi? (_Eniras Sofoklo._)
Bonan vesperon, kara Sofoklo.
SOFOKLO
En la urbo oni diras, ke Elpiniko aranĝis ĉi tie ian atakon, ke ŝi
alkondukis ebrian popolamason kun ponardoj...
PERIKLO
Malgranda skandalo! Sed mi vidas, ke mi faris bone, restiginte
vin en Atenoj. Mi atendis la ribelon, ĉar mi kaptis la perfidajn
leterojn de du potenculoj Atenaj al la Spartana militestro, al
kiu ili promesis en la okazo de nia malvenko sian helpon. Post la
unua ekŝanceliĝo de niaj vicoj komencis malaperadi filetoj de l'
aristokrataro kaj alportis sendube al siaj patroj la ĝojigan sciigon
pri la venko de la Spartanoj.
ANAKSAGORO
Doloriga estis por ni la necerteco....
SOFOKLO
La urbon plenigis la siblado de serpentoj.
FIDIO
Sed kiel finiĝis la batalo?
PERIKLO
Ni renkontis la Spartanojn en la nombro dufoje pli granda ol la
nia. Rimarkinte sian superecon, ili tuj ekatakis nin kaj rompis en
kelkaj lokoj niajn kolonojn. Estis unu momento de senordo, en kiu
ni perdis la tutan esperon, precipe kiam la Tesalanoj forŝiriĝis
de ni kaj transiris al la malamiko. Tamen mi feliĉe rekunligis la
distranĉitajn rotojn kaj rebatis la atakon. La Spartanoj ankoraŭ
pli furioze reatakis, sed ni forĵetis ilin ĝis la fortifikaĵoj.
Ses fojojn ili penadis disbati la muron de nia armeo kaj ĉiufoje
estis deciditaj reiri. Fine, vidante la vanecon de sia fortstreĉado
kaj timante, ke ni ne alkonduku novan helpon, ili proponis interrompi
la batalon, deviginte sin forlasi Attikon kun la kondiĉo, ke ni
malfermos al ili liberan reiron. Mi konsentis kaj alvenis ĉi
tien por ekaŭdi la volon de l' popolo. Mi subtenos la traktaton,
ĉar unue mi deziras liberiĝon de la tre danĝera malamiko kaj
poste... mi komencos kapti kaj neniigi tiujn amikiĝintajn kun ili
krokodilojn, kiuj englutas la popolon kaj hipokrite ploras pri
ĝia malfeliĉo. Mi instruos tiun ĉi popolon serĉi siajn rajtojn
kaj metos sur la tombon de Efialto oferon de venĝo. Verŝajne la
morto antaŭsciigis lin pri sia alveno, ĉar forirante por eterna
ripozo, li diris al mi: se mi pereos, defendu malprave suferantajn
sen mi, kiel vi defendis ilin kun mi. Bedaŭrinde lian mortiginton
mi ne trovis. La tero ne tremas, kiam tiu ĉi krimulo paŝas sur
ĝi. Mi devus antaŭe doni la raporton pri la batalo kaj prezenti
la traktaton al la arĥontoj kaj al la areopago, sed ĉar mi scias,
kiom da memamaj kaj venditaj al la Spartanoj animoj kaŝas sin en
tiuj noblaj korpoj, mi preterpaŝos ilin kaj turnos min senpere al la
popolo kaj tiamaniere mi ekcelos novan ekbaton en tiun ĉi putrintan
konstruaĵon de l' areopago, kiun Efialto komencis detrui.
SOFOKLO
Kie estas lia korpo?
PERIKLO
Soldatoj ĝin kondukas post mi kaj mi starigos ĝin al la vido
publika kaj montros okulvideble al la popolo, kiel pereas ĝiaj
defendantoj. Ni iru... Ankoraŭ hodiaŭan nokton mi devas reveni al
la tendaro.
VIRINO (_elŝoviĝante el post la kolono_)
Periklo...
ANAKSAGORO (_haltigante ŝin_)
Ne senmaskiĝu...
PERIKLO (_rimarkinte ŝin_)
Kiu estas ĉi tio?
ASPAZIO (_forĵetante la vizaĝkovrilon_)
Mi.
PERIKLO
Aspazio!
PROTAGORO, FIDIO, SOFOKLO
Aspazio!
PERIKLO
Kion vi faras ĉi tie?
ASPAZIO
Vi min demandas kvazaŭ en Atenoj estus alia koro batanta per egala
malkvieto pro vi. Mi alkuris ĉi tien por kontroli la terurajn
sciigojn kaj restis, esperante, ke eble kiel Elpiniko al sia frato,
mi purigos al vi la piedojn de polvo, alportos akvon kaj...
PERIKLO (_kaptante ŝiajn manojn_)
Ah! ne ŝercu, mia kara!... Anaksagoro konas ŝin -- Fidio, Sofoklo,
Protagoro -- jen mia plej kora... amikino, kun kiu bonvolu lasi min
por momento kaj sciigi, kiam la popolo amasiĝos.
PROTAGORO (_forirante, al Anaksagoro_)
Mi farus tion saman, se min vizitus tiel ĉarma amikino.
SCENO DEKA
PERIKLO kaj ASPAZIO, poste CIMONO.
PERIKLO
Kiel bone estas, ke vi alvenis ĉi tien. Vi ne timis fremdajn virojn?
ASPAZIO
Mi pensis pri nenio krom pri tio, kio okazis kun vi. Cetere estis
ĉi tie Anaksagoro, kiu rekonis min laŭ la voĉo kaj kune kun Fidio
riproĉis Protagoron pro lia malafabla mokado.
PERIKLO
Protagoro ofendis vin?
ASPAZIO
Li pensis, ke mi estas unu el tiuj, kiuj venas vin... dormigi.
PERIKLO
Mi ĵuras, ke krom mia edzino vi estas la unua...
ASPAZIO
Mi supozis, ke, kiel la doma instruisto, li konas viajn interrilatojn
kaj kutimojn.
PERIKLO
Li estas homo ribelema kaj sarkasma, sed kvankam li ne unu fojon
pruvis sian bondeziron por mi kaj sendube nur pro eraro kaj petolo
ofendis vin, la lastan fojon li hodiaŭ ektuŝis mian manon.
ASPAZIO
Vi diras, ke li estas por vi bondezira kaj eble li estus por vi
bezona?
PERIKLO
Jes, sed tio ĉi ne estas grava afero.
ASPAZIO
Kontraŭe. Mi ne dezirus forigi de vi iun ajn, kiu estas kapabla
helpi viajn intencojn. Permesu, ke mi mem punu Protagoron. Vi okupu
vin pri la malamikoj, kiujn vi havas en granda, tre granda nombro.
Kiam mi trapasis la urbon, ĝi bruegis kiel maro kaj en ĝi kvazaŭ
arego da minace knarantaj mevoj turniĝis la bando da sinjoraj
servuloj kun Elpiniko en la fronto. Mi deziregis tiam, ke vi ekstaru
en tiu ĉi maro forta kiel ŝtonego kaj ke tiuj furiozaj ondoj
disbatiĝu senforte de via brusto. Ah, kiom da fojoj dum tiuj ĉi
kelkaj tagoj mi mortis de timo kaj malespero. Kaj tamen mi neniam
estis timema, tia faris min nur la amo.
PERIKLO
Stelo mia, ŝajnas al mi, ke dum nia disiĝo mi estis en mallumo kaj
nur nun mi ree ekvidis helecon. Antaŭ mia penso konstante pendis
via ĉarma bildo, kiu estis por mi ebriiga. Sur la lipoj mi sentis
freŝan dolĉecon de viaj lipoj, en la okuloj penetrantan varmegon
de viaj rigardoj, sur la vizaĝo molan ektuŝeton de viaj haroj. Kaj
jen ree mi estas apud vi, Aspazio, vi ĉarma rideto de l' naturo!
La patrino gravediĝis per vi sendube en sonĝo, en kiu revigis
ŝin ĉiuj belecoj de l' tero. Se Dio vin rimarkus, li forlasus la
ĉielon. La rigardo glitante sur via figuro elvokas en miaj nervoj
plezuregajn ektremojn kaj varmigas en la vejnoj la sangon ĝis
bolado. Mi malsobriĝas de vi.
ASPAZIO
Kaj tamen vi devas esti sobra... tie amasiĝas la popolo.
PERIKLO
Mi baldaŭ revenos kaj forveturos matene -- vi restos ĉe mi -- ĉu
vere?
ASPAZIO
Kiel -- la edzino.
PERIKLO
Edzino?
ASPAZIO
Vi ja eksedziĝis...
PERIKLO
Sed, hodiaŭ...
ASPAZIO (_gaje_)
Por kelkaj oraj moneroj pastro ne sole el la lito sed ankaŭ el
la tombo leviĝos kaj je nia nomo buĉos por la diofero kelkajn
grasajn bovidojn, kiujn li poste je dia nomo formanĝos. Mia patrino
atendas min antaŭ la domo kaj benos nian edziĝon, viaj amikoj
kantos la edziĝan kanton.
PERIKLO
Mi ne estas preparita por ĉi tio... Oni devus antaŭe forigi la
malhelpaĵojn... Vi neniam postulis ĉi tion...
ASPAZIO
Ĉar vi ankaŭ ne postulis de mi pruvon de l' amo, kiun sen perdo
de l' honoro mi ne povus al vi doni. Sed ne pensu, ke oferdonaco,
banado en la akvo el la fonto destinita por gefianĉoj, formanĝado
de kukaĵoj kaj elaŭskultado de edziĝfestaj kantoj, -- ke ĉiuj
tiuj ceremonioj edziĝaj faras laŭ mia opinio sankta kaj leĝa
la ligon de sin reciproke amantaj koroj. Tute ne, se la mondo ne
estus senpensema, se ĝi ne malrespektus homojn liberigitajn de
ĝiaj antaŭjuĝoj, se tiuj lastaj ne estus enradikiĝintaj en plej
bonajn animojn -- mi restus ĉi tie por ĉiam kaj mi eĉ ne dirus
al la sklavoj, ke mi estas via edzino. Sed tiu ĉi nia mondo, kiu
kreis al si malĉastajn diojn por ilin senpune imiti, dispremus min
per malrespekto kaj stampus sur mia frunto la nomon de hetero. Kaj
ankaŭ vi Periklo konsentus kun ĝi, ĉar kiam mi ekparolis al vi pri
edziĝo, vi forpuŝiĝis mirigita. Viro por konvinki sian amatinon
pri la amo havas milojn da rimedoj, sed pri sia estimo nur unu --
edziĝon. Por mi via estimo valoras tiom, kiom via amo. Mi povas
resti kaj plue tiu Aspazio, antaŭ kiu genuas la plej potenca homo en
Atenoj, sed reĝino en lia dormejo kaj malhonorita servulino en lia
tuta vivo kaj patrino de liaj forpelitaj el la societo infanoj -- mi
ne estos! Por tio ĉi mi posedas tro malmulte da bruta voluptemo kaj
tro multe da homa fiero!
PERIKLO (_konfuzita_)
Vi forgesas mia kara, ke vi ne estas regnanino Atena, ke oni ne
rekonus en vi mian edzinon, niajn infanojn oni ne enskribus en la
leĝan genealogion...
ASPAZIO
Sekve, estas pli bone sen ia kontraŭstaro kondamni ilin al
disŝiro de ĉiuj malbonaj sortoj kaj ĵeti en la faŭkon de tiu
ĉi raba monstro, kiu sin nomas leĝo regnana! Mi tiun ĉi krimon
ne plenumos! Por vi viroj estas gloro batali pro la regado de
aristokrataro aŭ demokrataro, pro respubliko aŭ monarĥio, pro
privilegioj de areopagoj kaj kunvenoj popolaj, sed levi batalan
flagon de maljustaĵoj kontraŭ homo ne posedanta nobeligitajn
antaŭulojn -- tio estas celo, kiu ne indas vian grandecon. Mi ne
estas regnanino, miaj infanoj ne estus enskribitaj en la genealogiaj
libroj, sed vi estas ja potenculo! Se vi dezirus, mi ne starus
kun miaj infanoj tiel malalte, kiam vi staros alte. Sed vi timas
batalon... vi min ne amas kaj eble eĉ ne deziregas!
PERIKLO
Aspazio!... Ĉesu!...
ASPAZIO
Ha, ha, ha, ĉu nervoj viaj ankoraŭ tremas plezure kaj la sango
bolas?... Ĝis revido, ĉagrenita amato. (_Laŭta parolado post la
scenejo._)
PERIKLO
Aŭskultu min... (_Al la eniranta sklavo_) Kio okazis tie?
SKLAVO
Kelkaj regnanoj alkondukis Cimonon, kiu deziras interparoli kun mia
sinjoro.
PERIKLO
Cimono? Petu lin eniri. (_Al Aspazio_) Mi petegas vin -- atendu --
eniru en tiun ĉi ĉambron. (_Aspazio foriras._)
SCENO DEKUNUA
CIMONO kaj PERIKLO.
CIMONO
Vi certigis min apud Tanagro, ke mi povas sendanĝere reveni Atenojn
kaj ke vi elpetos por mi la revokon el la eksilejo. Ĝis nun mi ne
scias, ĝis kia grado mi povas konfidi al viaj vortoj. Apenaŭ mi
aperis sur la strato, oni ekkaptis min kiel forkurinton kaj, kiam
mi defendis min per via nomo, oni min alkondukis ĉi tien. Se mi
eĉ estus meritinta punon, tamen mi ne meritis mokturmentadon de tiu
ĝi kanajlaro. Bonvolu ja publikigi al tiuj nudpiedaj regnanoj, kiuj
atendas tie, al kiu mi apartenas nun.
PERIKLO (_alproksimiĝinte al la enirejo_)
Cimono estas mia gasto kaj baldaŭ estos la via.
CIMONO
Mi ilia gasto? Fulmotondro! ne insultu min! Mi malestimis nigran
popolamason, kiam mi ordonis al ĝi, kaj mi malestimas ĝin ankoraŭ
pli, kiam ĝi ordonas al mi.
PERIKLO
Kaj kun tiu ĉi sento vi volis partopreni en la batalo apud Tanagro,
kiam ia bandito el via partio, kaŝita en niaj vicoj, perfide
mortigis la dormintan Efialton?
CIMONO
Mi estis nur estro de la soldatoj, sed ne de la banditoj: la
raporton pri tiu ĉi krimo sekve mi ne intencas doni al vi, kiel
mi ne postulas ĝin de vi pri la morto de miaj cent amikoj, kiuj
partoprenis en la batalo kaj ĉiuj mortfalis por vin konvinki, ke ni
ne scias perfidi.
PERIKLO
Mi ne dubis pri vi.
CIMONO
Sekve kiu?
PERIKLO
La armeo ekscitita per la mortigo de Efialto postulis, ke oni vin
retenu.
CIMONO
La armeo Atena, kun kiu mi atingis tiom da venkoj, min kulpigis je
krimo... je perfido. Grekujo -- mi, kiu estis via fiero, ĉu en la
fino de l' vivo mi devas esti via honto? Dioj justaj, ĉu tio estas
vero? Ne, Periklo, tian malhonoron ne postulis por mi la armeo, sed
drinkuloj, diboĉuloj, ĉifonuloj, la tuta tiu ĉi via Atena popolo,
kiun vi kunpelis al Tanagro, esperante, ke vi infektos per ĝi la
aeron, kaj la Spartanoj, ŝtopinte la nazojn forkuros.
PERIKLO
Se tiu ĉi popolo estas tia, kulpa estas via nesatigebla avideco,
via premado, via arbitreco, via fiereco, viaj perfortoj, ĉiuj
deflankiĝoj de via egoismo. Vi forŝtelis de ĝi ĝiajn rajtojn kaj
rekompensis ĝin per malrespekto. Vi faris ĝin malklera, malriĉa
kaj koruptita kaj nun vi volas forigi de vi ĝian bildon. Sed ĝi
forskuos de si la piedojn, kiuj ĝin batas, leviĝos el la humileco
kaj moralfalo, reatingos siajn rajtojn. Ĝi forpelas jam Cimonojn kaj
baldaŭ komencos detrui iliajn rifuĝejojn. Mi helpos ĝin en ĉi
tio!
CIMONO
Vi revas... vi revas! Vi deziras suprenruli sur monton senaniman
korpegon, kiu eĉ sur plej alta pinto restas malviva kaj putra.
Eĉ, se vi kiel eble plej longe lavus kaj premus argilon, noblan
metalon vi ne faros el ĝi. Dio konstruis la mondon kaj al la homoj
li ordonis nur diveni liajn planojn. Al unuj li donis kapablecon
sarki legomojn al aliaj regi; li firmigas en posteuloj la talentojn
de antaŭuloj. Vane vi batalus kun la volo de l' ĉielo.
PERIKLO
Pri agoj prudentaj kaj noblaj vi laŭdas vin mem, la malsaĝajn
kaj malnoblajn vi alskribas al la dioj. Bone konata taktiko! Dume
tiuj ĉi viaj kapabloj, firmigataj herede, se ili ne estas hirudoj
ruinigantaj la popolon -- ili estas en plej bona okazo -- fortoj
uzantaj liberecon. La supozata supereco do la aristokrataro estas
nur ĝia privilegio. Cervon kun ligitaj piedoj facile antaŭkuros
libera azeno. Trakribru ĉiujn aristokratojn tra mizero kaj sklaveco,
kaj iliaj filoj forgesos, ke la patroj sciis manĝi granatojn kaj
meti en elektan urnon globetojn. La popolo Atena eksilentis, sed
ĝia dormetanta genio vekiĝas. Tio ne estas jam Atenoj, kiujn vi
forlasis, Cimono; tio ne estas jam oportuna kuŝejo de l' aristokrata
pigmeo, sed lulilo de l' juna grandegulo. Mi ĝin edukos, amasigos
ĉirkaŭ ĝi kaj kunigos ĉiujn regnojn de Grekujo, mi turnos ĝin
kune kun ili kontraŭ la kaverno de barbareco kaj perforto --
kontraŭ Sparto.
CIMONO
Per kio mi povas esti al vi utila en la edukado de tiu ĉi
grandegulo?
PERIKLO
Por ni estus sufiĉe da loko en Atenoj, por niaj partioj tro
malmulte. Kiel la plej granda militestro en Atenoj -- servu vian
patrujon, sed kiel gvidanto de l' aristokrata partio vi devas cedi.
Ĉu vi volas veturi Egiptujon kaj forigi de tie la Persojn?
CIMONO
Kaj poste?
PERIKLO
Ĉu ni jam estos en sendanĝero? Por la tuta vivo sufiĉos al vi da
milito.
CIMONO
Sekve, mi jam neniam revenos ĉi tien?
PERIKLO
Neniam!
CIMONO
Terura verdikto! Esti eterna vagulo... ne ekvidi eĉ antaŭ la morto
la patrujon, kiun mi tiel adoris -- senkompata destino!
PERIKLO
Ĝi devas esti plenumita.
CIMONO
Mi veturos!
FIDIO (_eniras_)
La popolo kolektiĝis kaj atendas.
PERIKLO (_al Cimono_)
Ni rapidu.
ASPAZIO (_alkurante el la ĉambro_)
Mi estas ĉi tie.
PERIKLO (_al Cimono_)
Cimono jen mia... edzino.
CIMONO
La dua. Ĉu mi povas scii, kies filino?
PERIKLO
De Arioĥo el Mileto.
CIMONO
Ne regnanino atena? (_Ili eliras._)
SCENO DEKDUA
ASPAZIO, poste ŝia PATRINO.
ASPAZIO (_al si mem_)
Ne regnanino... (_Dum unu momento ŝi staras sufokante la koleron,
fine ŝi gajiĝas iom post iom._)
PATRINO (_enŝoviĝante mallaŭte_)
Periklo ordonis al mi eniri...
ASPAZIO (_entuziasmigita_)
Alportu al mi, patrino, florojn sur la kapon kaj lumigu la torĉon de
Himeno, ĉar hodiaŭ edziĝas je mi Periklo!
(_La kurteno falas._)
AKTO DUA
(En la domo de Periklo)
SCENO UNUA
PERIKLO, ASPAZIO.
PERIKLO
Jes, laŭ mia opinio tio estas penso nepraktika, sed vi povas
amuziĝi per ĉi tio.
ASPAZIO
Amuziĝi? Ĉu tiom da jaroj de la kunvivo kaj de l' sperto konvinkis
vin, ke mi amuziĝas kun vivo... Malĝoje...
PERIKLO
Ĉu mi diris ĉi tion? Ĉu mi vin ankoraŭ ne sufiĉe respektas? Ĉu
mi ne ŝatas vian prudenton?
ASPAZIO
Kaj tamen iafoje vi parolas kun mi kvazaŭ kun infano, kies pepado
estas agrabla sed naiva. Fine mi ĉesu esti por vi favorata papago,
kiun vi ne karesas kontraŭ la plumoj kaj al kiu vi permesas petoli.
Mi estas homo vere pli bona ol multaj lipharaj sinjoroj...
PERIKLO
Sed mi ne neas tion, tian ja Aspazion mi amas. Kaj se eĉ la tuta
gento virina konsistus nur el vi sola, el mia buŝo eliradus nur
senĉesa por ĝi adorado.
ASPAZIO
Ordinara bonodorfumaĵo de l' edzo por lia edzino, en kiu li vidas
bukedon de ĉiuspecaj perfektecoj kaj en aliaj virinoj vidas apenaŭ
apartajn floretojn.
PERIKLO
Ah, ne blasfemu vin mem! Tiel sola vi estas en Grekujo, kiel sola
estas en ĝi mia amo. Vian nomon eble la estonteco enskribos en la
historion kaj la nomojn de aliaj grekaj virinoj ĝi apenaŭ enskribas
en la urbajn registrolibrojn.
ASPAZIO (_fermante al li la buŝon per la mano_)
Flatulo. Iru jam al la kunveno popola kaj ne malhelpu nin en la
interkonsiliĝo.
PERIKLO
Dume vi aliformigu la mondon ĝis kiam mi revenos.
ASPAZIO
Ne ŝercu, ĉu vi mem ĝin ne ŝanĝos hodiaŭ?
PERIKLO
Jes, hodiaŭ mi bezonas novan bonan stelon. Mi esperas, ke ĝi
ankoraŭ lumas super mi. Mi malfortigis Sparton, forprenis de ĝi
ĝiajn kunliganojn, plinombrigis la niajn, firmigis por kelkaj jaroj
la pacon -- ĉu Atenoj por ĉi tio deturnos sin de mi, kiam mi
postulos monon por la konstruado de l' granda nacia sanktejo, en kiu
enkorpiĝos ilia gloro kaj en kiu loĝos iliaj dioj?
ASPAZIO
Vi klopodas pri dioj?
PERIKLO
Mi respektas nur la bele skulptitajn kaj nur tiajn mi enkondukos en
Partenonon. Mi konstruos ĝin, eĉ se en la vojo al ĝi oni fosus
abismojn kaj ŝutus montojn. Hodiaŭ mi ludos la grandan loton de mia
vivo!
ASPAZIO
Se vi eĉ malgajnus, mi tamen ne vidus ankoraŭ en tiu ĉi malvenko
-- malfeliĉon.
PERIKLO
Kara aŭgurino, profetu, ke mi venkos. Mi ne etendas la manon al
pendigita alte bagatelaĵo. Ĉu vi supozas, ke mi batalas por tio, ke
la urbo havu ornamitan konstruaĵon kaj ĝiaj dioj luksan loĝejon?
Tute ne. Mi volas per la artista genio de Atenoj potencigi ilian
forton politikan, starigi belegan monumenton de l' arto, kiu ne sole
koncentrigus en si la tutan vivon de l' popolo, sed ankaŭ allogus
kaj ravus ĝiajn amikojn kaj humiligus la malamikojn. Partenono estos
plej kara juvelo sur la tero, objekto de admiro en la tuta Hellado,
celo de ĝiaj pilgrimadoj -- tiun ĉi esperon garantias al mi la
genio de Fidio. Cetere...
ASPAZIO
Finu.
PERIKLO
Cetere... mi devas nutri tiujn ĉi malsatajn kaj senpaciencajn
amasojn, por kiuj mi akiras la rajtojn kaj al kiuj mi ne donas
panon. Oni devas ilin okupigi, liveri al ili laboron, malfermi
noblan elfluon al iliaj pasioj, oni devas satigi iliajn stomakojn
kaj ravi okulojn. La popolo jam estas sata de honoroj kaj postulas
laborenspezojn kaj, se mi nenion donos al ĝi por manĝi, ĝi
formanĝos min.
ASPAZIO
Per Partenono vi ĝin vivigos dum kelkaj jaroj -- kaj poste?
PERIKLO
Mi pripensos.
ASPAZIO
Vi donos al ĝi novajn rajtojn kaj honorojn? Eble mi eraras, sed
ŝajnas al mi, ke vi, kiel ankaŭ ĉiuj aliaj direktantoj de tiuj
popolamasoj, feliĉigas ilin per iluzioj. La aristokrataro elŝiris
al la popolo dentojn, vi restarigas ilin al ĝi, sed nur por tio, ke
ĝi libere povu grinci kun ili. Kaj kion gajnas mizerulo, ricevinte
la rajton firmigi leĝojn kaj okupi plej altajn oficojn, se por ĉiuj
ĉi senpagaj honoroj li forlasos nek la kampon nek sian laborejon,
nek iun ajn okupon, kiu lin nutras. Sur la kontraŭa bordo de l'
rapida kaj larĝa rivero vi dismetis diversajn bonfaraĵojn, al kiuj
li devas naĝi sur mallarĝa breteto kaj la aliaj sur vastaj ŝipoj.
PERIKLO (_enpensiĝinta_)
Doloriga ĝi estas nepreco, sed tamen nepreco.
ASPAZIO (_nekuraĝe_)
Se vi enkondukus kaj rajtigus la projekton pri la pensioj aŭ la
mona rekompenco por la plenumado de oficoj kaj regnanaj devoj...
Tiamaniere vi ebligus al la elementoj demokrataj okupadon de ĉiuj
postenoj. Malriĉuloj ne estras... nur laboras aŭ almozpetas.
PERIKLO (_kiel supre_)
Jes, malriĉuloj ne estras... (_Li leviĝas subite_) La lota enmeto
pligrandiĝis. (_Kisante Aspazion_) Mi dankas vin, vi mia...
Konscienco. (_Li eliras._)
SCENO DUA
ASPAZIO, TEORO, LEJO, FILEZIO, poste DIOTIMO kaj ERO.
FILEZIO (_enirinte kun Lejo kaj Teoro al la enpensiĝinta Aspazio_)
Ne pri ni...
ASPAZIO
Ah, vi estas. Pri Periklo mi pensis, kiu antaŭ momento foriris.
TEORO
Ja grava kunveno, ĉar eĉ maljunuloj rapidas al ĝi.
LEJO
Kaj Elpiniko elrulis sian dikegulon, kiu, ŝajnas, malofte ŝvitas
por la patrujo.
ASPAZIO
La hodiaŭa tago tiel grandiĝos en nia vivo, ke la aliaj estos
kompare kun ĝi nur momentoj. Hodiaŭ Periklo revenos hejmen aŭ la
unua inter la Atenanaj aŭ la lasta.
LEJO
Mi ne timas pri li; kiu regas en Atenoj kiel li?...
ASPAZIO
Li regas per la spirito, elokventeco, sed ne per la estrado. Se li
nur unu fojon en grava afero ne konvinkos la popolon, plej mizera
senfeligisto de brutoj volos lin piedbati senpune. Eh, oni devas
rektiĝi, kvankam la sorto klinas nin... Eksidu. Mi invitis ankaŭ
mian konatulinon el Mileto, Diotimon, kiu antaŭ nelonge venis el
Atenoj.
TEORO
Kaj jam sukcesis ilin ekmuĝigi?
FILEZIO
Kiel oni diras, ŝi estas tre riĉa kaj stranga.
LEJO
Patrinoj murmuretas al la filinoj, ke ŝi estas nemorala, ke ŝi
embuskas la junularon Atenan, ke ŝi inokulas malĉaston.
ASPAZIO
Pri kiu el ni oni ĉi tion ne murmuretis aŭ ne parolis laŭte! Tio
estas ordinara ĉikana ŝpinaĵo, el kiu tiuj noblaj matroninoj
ŝpinas kalumnion kontraŭ ĉiu memstara virino. Laŭ ili fraŭlinoj
devas nur scii forte bati sklavinojn, varmege preĝi al dioj kaj
lerte froti siajn korpojn per bonodoraj oleoj por la estontaj edzoj.
Kaj, se jam fali morale -- tiam sen ia brueto. Diotimo estas vere
riĉa, aroganta, fantaziema sed la purecon de ŝiaj sentoj nenia
malpurigos blasfemo.
DIOTIMO (_enfalas_)
Mi freneziĝos de rido!... Bedaŭru Aspazio... Pardonu -- vi min ne
konas ankoraŭ...
ASPAZIO
Restis al ili nur vin ekvidi -- Teoro, Lejo kaj Filezio.
DIOTIMO
Bedaŭru do vi ĉiuj, ke vi ne vidis la iradon de miaj adorantoj.
Hieraŭ en la teatro eksieĝis min kvaro: unu certigis, ke mi
ekbruligis lian koron en Teboj, kie mi neniam estis, la dua, ke mi
adorigos por mi tutajn Atenojn, la tria, ke mi jam adorigis ilin kaj
la kvara, la plej maljuna, anoncis, ke li jam de longe ĵuris edziĝi
nur je virino el Mileto. Mi permesis al ili viziti min la sekvantan
tagon kaj al la servantino mi ordonis ĉiun enkonduki en alian
ĉambron. La maljuna alvenis plej frue. Ĉu vi permesas peti vin
pri malgranda servo? -- mi demandis, Ordonu -- li respondis flame. Mi
havis klarvidadon, diras mi, kiu min ofte avertas, ke hodiaŭ en la
kunveno de l' popolo Kalio, la edzo de Elpiniko kun la helpo de siaj
multenombraj adeptoj penos sin proklamigi reĝo de Atenoj. Mi petas
do vin, kaŝu en la brustan poŝon tiun ĉi katon, kies la patrino
en mia naska urbo estis oferdonita al Zeŭso kaj kiu forpelas ĉiun
malbonon. Ĵetu ĝin sur la parolejon, kiam tien supreniros Kalio
kaj poste rekaptu ĝin kaj alportu al mi. La maljuna mia adoranto
larĝigis la okulojn, ekbalancis la kapon, sed prenis la katon kaj
iris. Tion ĉi saman mi efikis ĉe la tri aliaj. Ah! kian ili havis
mienon alpremante sub la vestoj la katojn, kiuj miaŭis malespere!
Ne, mi mortos de rido... Kalio volas hodiaŭ ribeligi la popolon
kontraŭ Periklo. Prezentu al vi sur la parolejo tiun ĉi barelon da
fandiĝanta sebo ĉirkaŭita de katoj, kiujn la senfrukta Elpiniko
edukas por li.
ASPAZIO
Vi elmetas vin al danĝero.
DIOTIMO
Kontraŭ kiu?
TEORO
La adorantoj tamen postulos rekompencon.
DIOTIMO