Onder alle swaricheden ende hindernissen die den spoedigen voortganck
van dese Negotie in haeren aenvanck seer hebben gesteut, is wel de
voornaemste geweest, dat vanden beginsel aff de Schepen deser landen ter
voorszeide Neringe vande Walvischvangst wtvaerende meest alle jaeren, de
Engelsche Schepen opde Costen van Spitsbergen, hebben ontmoet, dije soo
t’ schijnt op gelijcke neringe wtwaeren, welcke Engelsche men beuont dat
sij haer int hooft hadden ingebeelt (men weet niet op wat fondament)
datte souuereiniteijt van dat lant haren Coninck was toebehoorende, ende
sulcx dat sij hadden recht omme tselve alleene ende met seclusie van
alle andere Natien te mogen beuisschen, daerop sij oock wel soo moedich
waren, dat t’elckens als sij aldaer de schepen van dese Landen hebben
connen beseijlen, ofte vermeesteren, bestaen hebben dselve, ofte vant
landt ende neringe te verdryven ofte met gewelt inne te nemen ende schip
ende goet nae Engelant voeren, ofte oock wel de Schepen aent Boort te
leggen ende daerwt met gewelt over te nemen alle tgene ter neringe als
Traen, speck ende Walvischbaerden hadden becommen, daertoe haer
affhandicht makende alle haerlieder tuijg als ketels, lijnen, harpoenen,
lancen, Chaloupen, ende geschut, ende amunitie van oorloge, ende voorts
alles meer, wat totte Walvischneringe ende Scheepstoerustinge was
dienende, latende voorts d’selve Schepen alsoo cael ende onversijen
weder na het Vaderlant keeren, gelijck alle tselve in verscheijden tyden
ende occurentien soo aende Schepen van Hollant als van Zeelant is
gebleken ende voornementlyck inden jaere 1613 wanneer eenige Coopluijden
tot Amsterdam twee Schepen ter voorszeide Neeringe nae Spitsbergen
hadden wtgesonden, het eene nae de Baije van Belsont, ende het andere na
Horesont daervan dat in Belsont liggende op sijnne Neeringe, is
onversiens vande Engelschen oueruallen ende vermeestert, het andere in
Horesont geattrappeert sijnde, ende meynende te ontseijlen is vande
Engelschen dije het vervolchden sijn seijlen omstucken ende voorts
nieddeloos geschoten, ende van gelijcken daermede in handen vande
Engelschen geuallen. Ende hoewel sijlieden daerna wel looselyck
toegelaten jae selfs gepersuadeert hebben dat het vermeesterde
Scheepsvolck hare Neringe ter Walvischvangst souden int Werck stellen,
gelijck oock geschiet is, soo hebben sijlieden oock wel weeten den teelt
ende neringe al gedaen sijnde den ganschen Vanght tot haer te trecken,
ende die met eenen der vermeesterde Scheepen nae Engelant te veruoeren,
alwaer sijlieden het selve Schip hebben gelost, ende de waren tot haren
eijgen proffijte na haren wille gebeneficieert, daervan de Memorien ende
de bescheeden Mitsgaders noch van alle t’gene meer dat sijlieden wtte
voorszeide Schepen hebben genoten, onder de Reeders van de selve noch
jegenwoordich sijn berustende ende alhoewel de selve Reeders daerna alle
behoorlijcke devoiren tot recouure van haere affgenomen goederen ende
vergoedinge van schade in Engelandt hebben gedaen nochtans hebben
dijenaengaende na veele oncosten te vergeefs daeromme gedoocht, niets
connen obtineren, maer wel dat haere Gecommitteerde aldaer seer
onhebbelijcken, ende met groote versmaetheijt, is bejegent geworden.
Het jaer daeraenvolgende synde 1614 den ijver ende genegentheijt totte
neringe van Walvischvanght, bij veelen ingesetenen deser landen noch
meer als oijt te vooren ontsteken sijnde, uijt de Rapporten ende
advertentien dijemen vercreeg, vande gene dije het jaer te vooren ter
selver neringe wtgeweest waeren, ende datmen verstondt wat effecten de
Engelschen daervan waren genietende, soo hebben verscheijden persoonen
geraden geuonden de neringe te hervatten ende omme haer te meer te
verseeckeren jegens alle hostiliteijten soo vande Engelschen als anderen
natien, dije haer daerjnne souden willen troubleren, van Uwe Ho: Mo: te
versoucken een generael Octroij, onder beneficie van twelcke, sekere
Compagnien in dese landen mochten werden gedresseert, dije met meerder
ordre ende eenicheijt als wel te vooren de voorszeide neringe aenvangen
mochten; ende nae dat tselve Octroij by Uwe Ho: Mo: was vergunt ende
daaronder alles in redelijcke goede ordre gebracht, daertoe oock
becommen hebbende het Convoij van drije suffisante ende wel gemonteerde
Schepen van Oorloge, soo js daermede met meerder verseeckerheijt de
Neringe dat selfde Jaer als oock de twee navolgende aen Spitsbergen
gecontinueert. Ende hoewel de Engelsche (soot schijnt) de Schepen van
Oorloge aldaer vernemende, de banniere van Uwe Ho: Mo: hebben
gerespecteert, sulcx dat sijlieden haer onthouden hebben van soodanige
hostiliteijten den schepen van dese landen aen te doen, als inden jare
1613 geschijet was; niettemin sijluijden over al lettende op hare
auantage, hebben ondertusschen allesints weten inden wege te brengen soo
veele empeschementen, ende dije van dese landen met soodanige vileynien
te bejegenen, datmen eijntelijcken is genootsaeckt geweest, omme daervan
eenmael ontslagen te sijn, ende den vrede met haer te coopen voor eenige
jaren haer in te ruijmen de principale Baijen ende commoditeijten van
tlandt[1364], ende voorts op een onseker, andere onbekende hauenen ofte
reen gaen soucken, twelck tot een onwtsprekelijcke schade ende nadeel
van deser landen ingesetenen is wtgevallen, het welcke eijntelijcken
eenige der voorszeide Compagnien heeft gemoueert (als mede om datte
Engelschen allentwegen niet ontsagen hun te laten verluijden ingevalle
sijlieden deser landen schepen eens conden meester worden, dat sijlieden
d’ selve niet minder souden tracteren als int jaer 1613 geschijet was
affirmerende noch daerenbouen daertoe expressen last te hebben) hare
equipagie van Spitsbergen te diuerteren opt Eijlant Mauritius dat doen
ter tijt nieulijcx was ontdect ende totte Walvisch Neeringe bequaem
beuonden, Waer naer gebeurt is, dat sekere drije schepen vande
Compaignie van Vlissingen inden jaere 1617 wtgeseijlt sijnde na
Spitsbergen, eijntelyck den dertichsten Meij sijn gearriueert inde Baije
van Horesont, aldaer sijlieden de Schepen vande Compaignie van Hollant
als mede het Ordinaris Convoij (twelck voor dat jaer opt eylant
gedestineert was) hebben gemist, daerop gecommen is datten Engelschen
Vice Admirael des anderen daegs inde selfde Baije arriverende, stracx
sijnen admirael (dije in Belsont lag) aduiseerde van het arriuement
vande voornoemde Zeeuse Schepen dije hij aldaer hadde geuonden. Middeler
tijt die vande Zeeuse Schepen vresende tgene haer aenstaende was, nijet
naergelaten hebben eene Chaloupe nae Belsont te senden omme te vernemen
ofte het Convoij ofte de Vlote van Hollandt aldaer aengecommen mochten
sijn, met meijninge soo t’selfde alsoo waere, haer onder de selve te
begeuen omme haere neeringe met meerder verseeckertheyt te mogen
exerceren, Doch de Chaloupe in Belsont geene Hollantse Schepen heeft
vernomen, maer int gesichte vande Engelschen Admirael gecommen sijnde,
heeft die terstont aen sijn Boort doen ontbieden, ende met eenen geboden
hare Schippers aen te seggen dat sylieden vandaer souden vertrecken ofte
dat hij selffs in Horesont commen soude, ende hem met gewelt van daer
slaen, hebbende niettemin te voren een pinasken metten selfden last aen
synen Vice Admirael na Horesont gedepescheert, ende bouen dijen daerna
noch eene van sijne Chaloupen ten selven fijne. De voorszeide van
Vlissingen hiermede genough gewaerschowt synde, ende niet willende
verwachten het gewelt der Engelschen, twelcke sijlieden onmogelijck
waeren te connen wederstaen, ende omme nijet te vallen int ongemack als
die van Hollandt anno 1613 gedaen hadden, Vonden geraden haere Anckers
te lichten, ende na ’t Beijren Eylandt, een goet stuck weegs van daer
gelegen, te verseijlen, om haere fortuine aldaer te gaen versoucken,
Doch alsoo ondertusschen den tijt ende het Saysoen vast was verlopende,
ende dat sijlieden aldaer gants geene Neeringe nochte commoditeijten en
vonden, hebben met maelcanderen beraetslaecht wederomme na Spitsbergen
te keeren, op hoope dat middeler tijt de Hollantse Schepen mettet
Convoij aldaer gearriueert mochte sijn ofte bij faute vandijen dat
sijlieden ergens buijten t’ gesichte vande Engelschen ofte ontrent
eenige andere plaetsen (vant landt) bequaemer totte Neringe vinden
mochten, Alle twelcke hunluijden oock faillerende, sijlieden eijntelyck
door noot geperst sijn geweest om de oncosten van haere Reijse te
salueren, haer wederomme inde Baije van Horesont te begeuen, ende met
vrunschap aenden Engelsen Vice Admirael te versoucken dat sijlieden
alleene buyten de houcken vande Baije in Zee visschen mochten, t’ welcke
hoewel hun byden Vice Admirael toegestaen werde met belofte dat hij in
hun faueur aen sijnen Admirael schryven soude, nochtans soo is het
contrarie daerop gevolgt, als namentlyck dat hij sijnen Admirael vande
neeringe van dije van Vlissingen ten ergsten heeft gejnformeert, ende
daerna (soo t’ schijnt) last becommen hebbende, heeft het fortselijcken
na de Zeeusche Schepen toegeset, ende eene der selver dat met sijne
neringe geempescheert int ongereede lach, vermeestert; ende tselffde
ontrooft ende geplundert nyet allene alle tgene vanden Vanght was
vercregen, bestaende in merckelijcke pertijen van Traen, doode
Walvisschen ende Walvischvinnen, maer oock van alle schut ammunitie van
Oorloge Vischtuijg ende Scheepsgereetschappen ende voorts alles watter
los gemaect ende geport conde werden, synde ondertusschen de twee andere
Schepen van Vlissingen die haer in tijts noch hadden connen claer maken,
ontseijlt, ende hebben alsoo haer van vorderen overlast der Engelschen
gesalueert, In welcken staet tvoornoemde vermeesterde Schip int
Vaderlant weder gekeert sijnde, ende de Reeders vandijen van alles
watter gepasseert was rappoort gehoort hebbende, hebben haere clachten
aen Uwe Ho: Mo: gedresseert, ende van dselve vercregen brieuen van
faueur ende addresse van Mijn Heere de Ambassadeur Caron ende sekeren
gecommitteerde daermede na Engelandt gesonden, met hope de geleden
schade aldaer gerepareert te crijgen, Doch sonder eenich effect, euen
als die van Amsterdam anno 1613 wederuaeren was; allene dat sekere
gotelingen van tgenomen Schip bijde Engelschen inden Teems sijn geworpen
dije sijlieden noch toegelaten hebben datte eygenaers souden mogen
opdoen halen, ende haere wille daermede doen, twelcke noch met seer
groote oncosten heeft moeten geschieden. Hiermede conden die vande
Compagnien van dese landen wel considereren wat haer te doen stont,
ingevalle sijlieden de negotie vande Walvischvanght op Spitsbergen noch
voorts continueren wilden, namentlijcken met een naerder Contract tot
gemeene defentie maelcander te verbinden, hebben in gevolge vandijen
voorden navolgende Jaere 1618 aengegaen ende besloten seker
Admiraelschap omme maelcanderen te helpen defenderen jegens alle
hostiliteijten, met verbintenisse datte eene des anderen schade die door
eenige hostiliteijten geleden wierde, soude moeten helpen dragen, Item
gestelt ordre opde monture vande Schepen ende voorts meer wat tot
gemeene defentie van nooden was, daerenbouen hun mede versiende van
behoorlycke commissie defensiue van syne Fur. Doorl^{t}. den prince van
Orangien. Met dese ordre, de schepen soo van Hollant als Zeelant anno
1618 ter walvischneringe na Spitsbergen uijtgeseijlt sijnde, daervan
eenige de Baije van Horesont ingelopen sijn, geaccompaigneert met een
Schip van Oorloge, onder wiens Convoij sijlieden dat jaer haere neringe
vredelyck geexerceert hebben, eenige na Belsont namentlyck dije vant
noorder quartier daer den Engelschen Admirael met eenige andere Schepen
van sijne Vlote was liggende, eenige nae het Voorlant namentlijcken de
Zeeusche ende dije vande Camer van Delft, alwaer de Engelschen Vice
Admirael lag, dije van het noorder quartier sijnde in getalle twee
Schepen, sijn tot haerder eerster aencompste van haere Chaloupen die
sijluijden, om de Neringe te beginnen uijtgeset hadden vande Engelschen
berooft ende voorts gedreijgt van daer geslagen te werden, ten ware
sijlieden in tijts hun voorsien wilden, In welcken stant dije vant
noorderquartier hun beuindende, hebben een Chaloupe vande gene die
sijlieden noch behouden hadden na Horesont om assistentie aen het Schip
van Oorloge gesonden, Doch alsoo tselfde schip van Oorloge van daer
nijet conde vertrecken om de Hollantse Schepen die ontrent hem mede
onder de Engelsche lagen, in geen gelijcke periculen te laten, als die
in Belsont waren, soo jst datte selue Chaloupe troosteloos heeft
wederkeeren moeten, met rapport dat voor haer geen assistentie
voorhanden was, alsoo de schippers vande schepen in Horesont liggende
gelijckelijck aen die vande Chaloupe riepen, dattet principale Schip van
Oorloge in Belsont gedestineert was, welck Schip van oorloge aldaer voor
dat Saijsoen noijt is vernomen geweest, als sijnde door die van
Amsterdam (soomen verstaet) achtergehouden ende na ’t eijlandt Mauritius
(hoewel daer gants geen pericle van vianden was) gediuerteert het welcke
wel de principale occasie is geweest datte remonstranten in dit groot
ongemack mette Engelschen geuallen sijn ende voor dat Saijsoen haere
Neringe vruchteloos ende bedoruen is geworden. Den Engelschen Admirael
nijet allene met sijne Dreijgementen ter executie te stellen, daertoe
hem gants claer makende, ende voorts sijne Breede sijde biedende om inde
Noorthollantsche Schepen te schieten, hebben de selve van Noorthollant
moeten resolueren om een euident groot onheijl ende pericle te ontgaen,
met disordre ende ruine van haere begonnen neringe op te breken, ende
confuselyck van daer te vertrecken, ende voorts haer onder de Zeeusche
schepen ende die van Delft die aen ’t voorlant lagen te salueren.
Geduerende ’t gepasseerde aldus in Belsont den Engelschen Admirael noch
onderstaen heeft een Jacht aen sijne Vice Admirael mede aent Voorlant
liggende aff te senden, met advijs ende commandement dat hij hem soude
gereet houden, om de Zeeusche die daer bij hem lagen van daer te helpen
verdrijuen gelijck hij selfs de noorthollantse wt Belsont gedaen hadde,
ende soude hij admirael hem derwaerts bij hem met sijne bijhebbende
Schepen nae het Voorlant transporteren, ende ten waere de Zeeusche
vertrocken dat hij die noch erger, als dije van Noorthollant tracteren
zoude, alle twelcke bijden voorszeiden Vice Admirael selfs aen dije van
Zeelant is aengesegt geworden. Hijernaer de Noorthollantsche schepen bij
die van Zeelandt aent voorlant, als verhaelt is, gecommen sijnde, ende
gedaen hebbende haere Clachten van tgene haer in Belsont vande
Engelschen Admirael was bejegent soo sijn sijluijden namentlijck die van
Noorthollant Zeelant ende Delft voornoemt met maelcanderen ouer dit
stuck in deliberatie ende conferentie getreden, ende ouerleggende de
schade bij die van Noorthollant door de Dreijgementen ende feijtelijcke
proceduren vande Engelschen geleden, als namentlycken, behaluen tgene
hunlieden was affhandicht gemaect, sijlieden noch teenemael van hunne
neringe waren berooft, ende het saijsoen verlopen om noch ijets
proffytelyck voor te nemen, dat sijlieden daerdoor geuallen waren in
eene excessiue schade, welcke schade, als geleden sijnde door notoire
hostiliteijt, volgende de voorgaende gemaecte accoorden over alle d’
Compagnien moeste gedragen werden: datmen geene Reparatie vande selve
met eenige Clachten in Engelant te doen verwachten hadde, daeruan de
jaren 1613 ende 1617 suffisante preuuen hadden gegeuen, ende dat
ouersulcx die aldaer ter plaetse ende de facto gerepareert moeste
werden, tot dijen eynde men de commissie defensiue van sijne Fur.
Doorl^{t}. den prince van Orangien imploijeren moeste. Datmen moeste
letten opde Dreijgementen die hun int gemeen byde Engelschen noch
voorder werden aengedaen ende oversulcx gansch nodich was in tijts te
voorcommen, om in geen meerder swaricheijt als vooren te geraken, datte
macht vanden Engelsen Admirael bij die vande Vice Admirael nijet souden
tsamen gevoucht werden, Soo hebben sijlieden dienvolgende besloten het
Schip vande Engelschen Vice Admirael te verseeckeren ende voorts aenden
vangst bij hem gecregen te verhalen, de geleden schade, voor soo veele
denselven vanght strecken soude, Tot welcken eijnde hij Vice Admirael
tot meermalen is gesommeert geworden sijn schip sonder tegenstant te
willen doen ouer te geuen daertoe hem tot meermalen op sijn versouck
tijt is gegeuen om hem te bedencken, maer als hij eijntelyck hem daertoe
onwillich was toonende ende oock middel sochte om door te seijlen ende
alsoo te eschaperen, buijten twijffel meynende hem bij sijnen Admirael
te vougen om met hem versterct zijnde het voordeel op d’aude (?) Schepen
te nemen, soo heeftmen moetmen het gewelt jmploijeren ende na dat eenige
schoten soo met Canon als Musquetten ten wedersyden gegaen waren is hij
eijntelyck gedwongen geworden het schip in handen van die van Hollant
ende Zeelant voornoemt ouer te geuen. Vuijt welck schip sijlieden dan
gelost hebben alle t’ schut (dat naderhant is gerestitueert) Item alle
den traen die sijlieden ter Neeringe hadden becommen bestaende in
ontrent 470 quartelen mitsgaders noch een cleijne pertije vuijle
Walvischuinnen, alle welcke goederen prorata ouer de schepen die het
exploict hadden helpen executeren, sijn gerepartieert, ende hier te
lande ingebracht, ende voorts om naer te commen de ordre byde voorszeide
commissie defensiue geprescribeert heeftmen niet willen nalaten de selve
veroverde goederen ter dispositie ende iudicature vande respectiue
Admiraliteijten te presenteren, het welcke gedaen sijnde is vande selve
goederen volgende hare Ed. ordre gedisponeert, Dit exploict nu jn
Engelant ten quaetsten gerapporteert ende met veele onwaerachtige
lasteringen ende logenen geexaggereert sijnde; soo is t’ selfde (soot
schijnt) aldaer bijde Engelsche soo hooch genomen datmen daerop heeft
gaen fonderen ongehoorde ende exorbitante pretensien de clachten daervan
met sulcken heuicheijt ende bitterheijt jegens de Ingesetenen deser
landen, aen haren Coninck te doen, dat sijne Maij^{t}. daerdoor bewogen
is geworden het stuck selfs bijder hant te nemen, ende tot meermalen met
seer grootten ernst ende instantien aende Ed: Heeren aenwesende
Ambassadeurs van uwe Ho: Mo: inden jaere 1619 te begeeren, dat desselffs
onderdanen dienaengaende satisfactie soude werden gedaen, hebbende tot
dijen eijnde hare Ed: soo verre geperst dat sijlieden genootsaeckt sijn
geweest om nijet te stremmen hare Ed: negotiatien in andere saken den
dienst vant landt betreffende, ouer dit stuck met sijne Maj^{t}. (doch
sonder eenige kennisse vande Remonstranten) te commen jn conferentie,
maer niet connende voor datmael ende geduijrende de selue Ambassade de
sake bij sijne Maj^{t}. finalijcken geaccommodeert werden, is noch ten
tijde vande laestvoorgaende Ambassade[1365] t’ selve point wederomme met
seer groote hefticheijt veroppert, in dijer vougen soot blijckt, dat de
Ed: Heeren de selve laeste legatie bedient hebbende nijet langer hebben
connen excuseren van eijntelijck sijne Maj^{t}. toe te seggen dat van
dese sake binnen corten tijt een eynde ende besluijt soude werden
gemaect, ende dat mijn Heer de Ambassadeur Caron daertoe last vercregen
hadde, Tot welcken eynde dan de gejnteresseerde Compagnien in dese
landen Remonstranten in desen bij uwe Ho: Mo: beschreuen sijn, de welcke
oock dyenvolgende nijet hebben willen in gebreke sijn van haere
gedeputeerde nae den hage te senden omme met uwe Ho: Mo: te helpen
beraetslagen met wat middelen syne Hoochgem: Maj^{t}. ende subjecten
soude connen gegeuen werden contentement, ende tlandt van repressalien
ende andere jnconvenienten gevrijt. Hierover de voorszeide gedeputeerde
tot meermalen in conferentie sijn geweest mette gecommitteerde van uwe
Ho: Mo: alwaer bij haere Ed: sekeren voorslach is gedaen geweest tot
accommodatie van dese sake, sijnde (onder correctie) in effecte dese,
~datte gejnteresseerde Compagnien eenige persoonen na Engelant souden
committeren omme aen Mijn Heer den Ambassadeur Caron instructie van dese
sake te subministreren, op datmen aldaer tot eene liquidatie mochte
geraken vande goederen, die de parthijen hinc inde malcanderen hebben
affgenomen~. Ingevalle desen voorslach bijde Remonstranten moeste werden
geamplecteert sonder dat alvooren behoorlyck werde geexamineert de
rechtveerdicheijt vande sake, om daerwt te oordeelen, aen welcke van
beyde pertijen syde, het gelijck ofte ongelijck gelegen mochte sijn,
ende dienvolgende hoeverre d’ eene in dandere tot eenige restitutie
waere gehouden, ofte wat schaden ende interesten, ende aen welcke syde
behoorden te werden vergoet, alle twelcke niet can voorbij gegaen,
sonder de Remonstranten een groot ende notoir ongelijck aen te doen, soo
soude wtten selven voorslag volgen dat inde liquidatie alleene in
consideratie souden commen de goederen die de eene van den anderen cum
effectu heeft genoten, sonder op eenige vordere schaden ofte Interesten
regard genomen te werden, ende consequentelyck, datte Remonstranten, als
dije meer vande Engelsche dan de Engelsche van haer hebben genoten,
souden moeten penningen van huijs brengen, ofte mette Compaignie van
Amsterdam accorderen ouer haere actie, die sijlieden opde Engelschen
sijn hebbende wegen de goederen haer bijde Engelschen anno 1613 ontnomen
daervan hiervooren verhael is gedaen. Uwe Ho: Mo: gelieue hierjegens met
een rechtveerdich oordeel te ouerwegen, Eensdeels de rechtveerdicheijt
van der Remonstranten cause in dese sake, anderdeels den jegenwoordigen
standt van haere Respectiue Compaignien Belangende de rechtvaerdicheijt
der cause, nademael de Engelschen oueral, ende altijt (sonder haer
eenige Reden daertoe gegeuen te sijn) der Remonstranten Schepen met
onverdraechelijcke hostiliteijten hebben geaggresseert, ende de
participanten daermede tot een onwtspreeckelycke schade geprecipiteert,
wat reden het soude sijn dat sijlieden noch souden gehouden sijn te
restitueren de goederen die sijlieden niet anders als met goeden tijtle
ende met ordre volgens hare commissie defensiue tot reparatie van haere
geleden schade vande Engelschen hebben genoten alsoo noch daermede de
selve schade in het minste paert niet gerepareert en is, Te meer om dat
wt soodanigen Restitutie niet anders soude connen besloten werden dan
datte Remonstranten onbehoorlyck ofte sonder fondament mette Engelschen
souden hebben geprocedeert Ofte oock wel datte Engelsen met recht
vermocht hebben den Participanten met gewelt in Spitsbergen van haere
neeringe te verdryven ende het hare te ontnemen, met welcke besluijt dan
soo wel het lant ten aensien vande sake ten principale raeckende de
pretentien van souuereiniteijt vant landt van Spitsbergen, als mede de
Remonstranten souden werden in haer ongelijck gestelt, ende
dijenvolgende, daermede voor haer een irreparabel preiuditie gelegt,
Item wat Reden het soude sijn dat In soodanigen liquidatie alleene
souden gebracht werden de goederen die de pertijen den eenen vande
anderen hebben genoten, ende datmen in geen consideratie nemen soude,
ende ouersulcx tot schade nyet mogen rekenen de oncosten dije de
Remonstranten wt haer Beursen hebben verstrect totte equipagien vande
Reijsen, die byde Engelschen sijn geruineert, alsmen noch all ter syden
sette de jnteresten diemen wt sodanige Reijsen soude connen hebben
proffiteren, ingevalle die onverhindert haren voortganck hadden mogen
hebben; in welcken deele de Remonstranten dije altijt viantlyck sijn
geaggresseert geworden, den Engelschen soo wel in rechtveerdicheijt
vande sake als ten reguarde van meerderheijt van somme verre ouerwegen,
ende ouersulcx niet vremt is, datte Engelschen van soodanige schaden
niet willen hooren spreken; Belangende den tegenwoordigen standt vande
Respectiue Compaignien de selue sijn doorde voorverhaelde hostiliteijten
als oock verscheijden andere ongelucken daertoe gecommen, gelijck alle
de Weerelt kenbaer is, dat sijlieden nijet als met te seer groot verlies
ende achterstel van Capitalen, hare Equipagien hebben gedaen, als aen
dije van Delft claerlyck heeft gebleken, het noorder quartier wel
ontrent anderhalff Capitael ten achteren geuaeren sijnde, ende die van
Zeelant somtijts ende tot meermalen een heel Capitael op eene Reijse
alleene; sulcx dat eenige Participanten aldaer merckelijcke pertijen van
hare middelen hebben daerjnne gebrockt ende te soucken gemaect, Om
welcke oorsaken de voorszeide Compaignien meest alle sijn gedissolueert
als dije vant noorder quartier metten wtganck vande jaere 1621, dije van
Zeelant all metten wtganck vanden Jare 1618. Ende hoewel in de selve
quartieren dese neringe wederomme is hervat, doch is tselve nijet
geschiet dan bij nieuwe Compaignien daeronder seer weijnige persoonen
vande oude Compagnien sijn heriderende, hebbende ondertusschen die van
Zeelant soo drije soo vier jaeren door vrese vande Engelschen haer vande
neeringe t’ eenemael moeten onthouden[1366].--Hierwt is wel aff te nemen
dat het den Remonstranten gants ongelegen is jae onmogelijcken is,
eenige oncosten te connen vervallen tot coopen van soodanigen actie, als
in desen van noode soude zijn, principalijcken moetende te doene hebben
met weijnige persoonen ofte eene Compaignie alleene, dijemen dan naer
haerer begeeren ende fantasije soude contenteren moeten, ende ofte al
schoon sommige vande Remonstranten tot coopen van soodanigen actie
verstaen conde, soo is nochtans seker dat sijliedeu alle t’ samen
daertoe nijet sullen sijn te brengen, ende souden dan de recusanten met
goet fondament mogen sustineren daerjnne nijet gehouden te sijn,
emploierende daertoe de middelen hijervooren verhaelt sulcx dat jn desen
geualle gebeuren soude datten last die veelen is rakende, op weijnige
persoonen soude werden gelegt, twelck nijet alleene t’ eenemael buijten
reeden waere, maer soude oock sijn bouen t’ vermogen van soodanige
cleijnen getal van persoonen dije daertoe souden hebben verstaen, Omme
alle welcke redenen ende andere breeder des noot te verhalen, Uwe Ho:
Mo: gelieue in dese sake sulcx te versien, datte remonstranten met
soodanigen preiudiciabelen voor slach van reciproque restitutie ende
tgene daerwt volgen soude mogen, mitsgaders eenige besendinge na
Engelant te doen nijet en werden beswaert, sijlieden te vreden sijnde
tot allen tijden hare Actien voor haere Competente Rechters te
justificeren, ofte jngevalle den dienst vant landt, omme van vorder
onheijlen ende inconvenientien bevrijt te sijn, is vereysschende, dat
opden voet bij Uwe Ho: Mo: in Engelant begonnen ende sulcx bij
reciproque restitutie de Engelsen contentement werde gegeuen, dat uwe
Ho: Mo: gelieue tselve tot laste van tgemeene landt te doen beleijden,
op dat de remonstranten jegens Recht ofte Reden noch bouen haer vermogen
nijet belast en werden nochte in pericle gestelt om bij gevalle t’
eenemael geruijneert te werden, het welcke daeromme te meer reden is
datte Compagnie mette voorszeide neeringe ter Walvischvanght in groote
ende excessiue schaden sijn vervallen, daer jegens het gemeene lants
incommen bijden ingebrachten Traen grootelijcx is vermeerdert, soo in
Convoijen als licenten, oock selfs datte selfde neeringe, twelck is een
simpele Visscherije, altijt met incommende Convoijen is belast geweest,
daerjegens alle andere Visscherien altijt daervan vrij sijn gehouden,
Behoudelyck dat noch kennelyck is, hoe seere verscheijden Ambachten ende
andere Neringen in dese landen bij de voorszeide Compagnien sijn
geuordert geworden, sulcx oock dat veele honderden persoonen soo te
water als te lande alhier bij haer geemploijeert, ende onderhouden sijn
geweest, ende dijenvolgende met goede Redenen mach werden gesegt datte
Participanten der selver Compagnien den welstant van tlandt ende van
veele ingesetenen vandien tot hun eijgen groote schade beuordert hebben;
[1364] Dit is onjuist: de N. C. trok zich eerst na 1618 naar de
Mauritius-baai terug. (Vgl. hiervóor p. 137.)--Zie echter hiervóor
(p. 388) het verhaal van Edge ad 1616.
[1365] Namelijk de ambassade van 1621-1623.--Zie daarover: hiervóor
p. 224, 25.
[1366] Hoe zonderling het schijnen moge, deze mededeeling is
onjuist. Vgl. hiervóor p. 109 Noot 5{[357]}.
* * * * *
Hooge ende Mogende Heeren, dit is tgene de remonstranten noodich hebben
geacht uwe Ho: Mo: eerbiedentlijcken int corte te remonstreren, tot
iustificatie van hare procedure jegens de Engelschen anno 1618 in
Spitsbergen geuallen, met verhael van haerlieder ongelegentheijt om van
haerentwegen ijemant na Engelandt te committeren ten eijnde de Engelsen
dijenaengaende contentement werde gedaen, het sij dan bij reciproque
restitutie van genomen goederen bij liquidatie ofte op eenige andere
maniere; Ende willende de remonstranten niet dissimuleren ront vuijt te
verclaren, verstaen te hebben, dat dije vande Engelsche Compagnie haere
gepretendeerde Actie wegen de voorszeide proceduren, aen verscheyden
Heeren van syne Hooggemelte Ma^{ts}. Raedt hebben opgedragen, dije het
meer om eene goede somme gelts te trecken, als om eenich redelyck
contentement te hebben ofte liquidatie sal te doene sijn, Ende datte
Remonstranten daeromme met goede reden te vresen hebben soo wanneer de
Engelschen souden bemercken alsmen totte liquidatie ware gecommen datter
Remonstranten Reeckeninge den haren verre is ouertreffende dat sijlieden
dan sullen weten met recht ofte onrecht, ofte de Reeckeninge der
Remonstranten te extenueren, ofte t’ eenemael te verniettigen, Ofte
andersints lichtelijcken het Schip op eenen anderen Bouch wenden ende
dus ijet anders voorwenden om tot hare voornemen te geraken, Daertoe hem
in sulcken gevalle de dreijgementen van repressalien nijet min als
jegenwoordich souden ontbreken; De welcke jngevalle sijlieden jn tijden
ende wijlen vervorderen ter executie te leggen soo verclaren de
Remonstranten dattet hun sal van herten leedt sijn, datte landen ofte
goede jngesetenen vandijen daerdoor in eenich ongemack sullen geraken,
Biddende uwe Ho: Mo: dattet onheijl daervan commende, den Remonstranten
nijet en werde geimputeert, de welcke wel versekert sijn ingevallen hare
sake te rechten ende soot behoort werde geexamineert dat sijlieden
daervan gansch onschuldich sullen beuonden worden, Protesterende voorts
ter Weerelt niet meer te wenschen als s’landts Dienst ende welstant
altijt ende jn alles te sijen gevordert, daertoe sijlieden altijt sullen
bereijt sijn te contribueren alle t’gene dat in haere dispositie ende
vermogen is[1367].
[1367] Naar een afschrift in de verzameling: Noordsche togten. 4.
Loopende N. C. R.-A.
Rec. 18 September 1624.
BIJLAGE XVII. (p. 211, 212.)
TWEE GETUIGENISSEN van deelnemers aan de reis ter walvischvangst van
1617 over het met de Engelschen voorgevallene op Spitsbergen in dat
jaar.
Op huyden den vyfthienden Septembris a^{o}. XVI^{c} zeventhien
compareerden voor my notaris nagenomt, binnen de stadt Vlissyngen
residerende; in de presentie van de getugen ondergeschreven Jan Verrelle
schipper, out dertich jaren, Matheus Willemsz. stierman out XXV jaren,
Cent Bastiaenssen hoochbootsman out XXX jaren ende Teunis Symonssen
schimman out XX jaren, alle vier woonende binnen deser stede van
Vlissyngen gevaren hebbende met huerluyde mede schipsvolck op den schepe
genaemt de Arcke Noë op de voyage van walvischvanck dit jaer XVI^{c}
zeventhiene, dewelcke gevende der waerheyt getuychnisse ter instantie
ende versoecke van Ian Lampsins, Jan Gyselijn, Adriaen Adriaenssen ende
hunne mede rederen, cooplieden binnen der voorseide stadt, hebben op
hunne mannen waerheyt in plaetse van eede getuycht ende geattesteert,
warachtich te zijne ’t gene volght.
Eerstelick dat warachtig is, dat zylieden metten voornoemden schepe, in
compagnie van noch een ander schip, daer schipper op was Hubrecht
Cornelissen, beyde in dienste van Ian Lampsins, Ian Gyselyn, Adriaen
Adriaenssen ende hunne medereederen voornoemt op den XII^{c} Meye
voorleden deses jaers XVI^{c} zeventhiene, vertrocken zyn van
Vlissynghen na Spitsbergen, alwaer zy op den XXX^{n} derselver maent
zijn gearriveert in de baye genaemt Oresont, voor welcke reede des
daechs te voren gearriveert was het schip van Cornelis de Cock mede van
Vlissynghen, die des daechs na hun, van gelijcken in dezelve reede is
gecomen.
Item dat twee dagen daer naer, aldaer op dezelve reede noch gecomen is
een Engels schip van de compagnie van Londen daer schipper op was eene
Herry Smit den welcken aldaer vindende de voorszeide drye schepen van
Vlissynghen, heeft van stonden aen (gelijck hy tegens hemlieden geseyt
ende bekent heeft aen desselfs boort ontboden zynde) geschreven aen
zynen admirael die gelegen was op de reede van Belsont ontrent acht
mylen Noort van daer, hem adverterende van het arriveren van de
voornoemde Zeeusche schepen.
Daer op dat oock de voorszeide schippers van Vlissynghen als doen hare
sloepe hebben gesonden na Belsont vernomt, omme te besien off daer geene
Hollantsche schepen en waren, de welcke (zoo zy naderhant rapporteerden)
aldaer geene en vonden, dan wel den voorseiden Engelsen admirael met
noch eenige andere Engelsche schepen, welcke sloepe aldaer gecomen
zynde, heeft den voorseiden Engelsch admirael, dezelve doen aen boort
commen ende henlieden sprekende, haer belast, hunlieden schippers aen te
seggen, dat se van daer zouden vertrecken ofte dat hy selfs in Oresont
comen zoude ende hun van daer slaen.
Onderentusschen, terwyle de voorszeide slouppe na den admirael gesonden
was, hadde den zelven admirael affgesonden een pinasken om te besien
offer aldaer in Oresont geen Duytsche schepen en lagen, ende aldaer
bevindende de voorseide drye schepen van Vlissynghen, heeft henlieden
van des admiraels wege verbot gedaen hare nerynge ende visserye te
doene.
Middelertyt den voorseiden Verhelle, hebbende gevangen twee walvisschen,
heeft dezelve met hare ketels ende vaten aen lant gebracht, ende is
onderentusschen haerlieder sloepe wedergekeert rapporterende haerlieder
wedervaren.
Daer naer heeft den voorszeiden admirael noch affgesonden eene zyner
slouppe, met expresse last aen hemlieden van Vlissyngen te zeggen, dat
zy heur van daer souden maken ofte dat den admirael selfs daer commen
soude met zyne schepen, hun met gewelt van daer te smyten.
Op welcke dreygementen zylieden (als maer drye schepen zynde tegens
derthiene van de Engelsche, ende geen assistentie bevindende van de
Hollantsche schepen) genootsaect zyn geweest van daer te vertrecken,
ende zyn te rade geworden haerlieden met heure schepen te vervoegen na
het Beren eijlant eensdeels omme te vernemen of de Hollantsche schepen
aldaer lagen ende andersdeels om te besien off daer oock eenige neringe
was te doene.
Doch aldaer geene schepen vindende dan alleen een Enghels schip dat van
de compagnie van Londen niet en was, ende seijde vyf weken onderwege
geweest te zyn, zynde alsdoen maer zes weken geleden dat zylieden van
Vlissynghen waren geseylt, ende daeruyt gissende dat de Hollantsche
schepen noch wel mochten onderwegen zyn; daer beneffens aldaer niet
vindende te visschen ende considererende dat hare tyt soude beginnen
verloopen, dat se haer ketels niet meer en souden connen aen lant
zetten, indien se noch eenige onsekere plaetsen hadden gaen zoucken.
Soo zyn sij wederom van advyse geworden te keren na Spitsberge op eenige
plaetsen daer zij dochten dat de Engelsen niet en souden wesen, maer
aldaer geene bequaemheyt vindende zyn weergekeert na hunne eerste
plaetse, verhoopende dat de Hollantse schepen, aldaer zouden gecommen
wesen, ende hebben die van het schip van Verhelle onderwegen twee
visschen becomen.
Alwaer wederomme gecommen zynde, hebben aldaer noch gevonden het
voorszeide schip van Herry Smit ende noch een ander daer schipper op was
Iems Feverson, mette welcke zylieden in gespreck ende onderhandelynge
gecomen zijn ende veraccordeert dat de Engelsche hun soude toelaten op
d’ander zyde van de baye te loopen ende visschen buyten de houcken in
zee; belovende de zelve Engelsche dat zij in ’t faveur van de Vlissingse
schryven souden aen den admirael; dat zy deur quaet weer aldaer gecomen
waren met twee visschen ende dat zy weder van daer waren geseylt; doch
in contrarie van de zelfde hunne belofte, hebben zy den admirael
geinformeert van de voorszeide hare nerynge ende visscherye, gelyck zy
naderhant zelfs bekent hebben.
Waeruyt gevolght is, dat den admirael heeft geschreven aen den vice
admirael wesende het clouckste schip van alle, gemonteert zynde met
achtien gotelyngen meest alle stucken van ontrent drye dusent wegens, ’t
welcke schip liggende was aen het Voorlant, hem gelastende (zoo de
zelfde vice admirael naderhant bekent heeft, ende gelyck uyt het
vervolch van de sake gebleken is) dat hy de Zeeusche schepen feytelick
zoude aentasten.
Doch alsoo het schip van Hubrecht Cornelissen ende ’t gene van Cornelis
de Cock onderentusschen na huys zeylden, ende de voorseide Verhelle noch
meest al zyn goet aen lant hadde namelijck noch hondert ende twintich
oxhooffden speck ende daerenboven alle zijn baleynen, hooffden, want
ende gereetschap van haerlieder nerynge ende midsdien zeer ongereet om
te connen vertrecken, hebbende ontrent hondert ende zeven, off hondert
acht oxhooffden speck in ’t schip ende noch twee walvisschen ende
ontrent een halve aen boort liggende ende daer toe zoo vele te vangen
als men wenschte; soo is ’t gebeurt dat den voorszeiden Engelschen
vice-admirael aengetast heeft het schip van den voorszeiden Ian
Verhelle. Ende heeft haerlieden ontbloot ende ontnomen alle haerlieder
vanck, zoo wel die zy aen boort ende binnen den schepe hadden als allen
’t gene aen lande was, met alle haerlieder gereetschappe selfs tot
haerlieder spyckers toe met ’t samen zes gotelyngen uyt het schip ende
alle haer buscruyt tot ontrent zes hondert wegens, haer alleenelyck
latende een halff kinneken na gissynge van ontrent dertich pont, ende
voorts haer afnemende alle heurlieder vischtuijch, van arpoenen, lancen,
lynen, cabelstanden, blocken, slouppen, messen, ketels ende in somma
alle ’t gene hem belieffde, na uytwyse de neffens gaende specificatie.
Alsoo dat zylieden ledich scheeps hebben moeten na huys comen, hebbende
moeten zien voor haer oogen, aleer zy noch van daer trocken, dat de
Engelse, het meerendeel van het voorseide speck aldaer aen lande hebben
gecoect tot traen gemaect ende in haerlieder schip geladen, zonder dat
zy daer tegens conden doen, het welcke niet en soude geschiet hebben,
indien zylieden met hulpe van de Hollantsche schepen hadden versterct
geweest, gelijck de Engelsche zelfs tegens hemlieden hebben bekent
gehat.
Alle ’t welcke de voorseide deposanten verclaerden ende getuyghden te
wesen de gerechtighe waerheyt. Bereet zynde alle ’t zelve (des noodich
ende versocht zynde) solempnelick ende met eede te bevestigen.
Aldus gedaen ende geattesteert binnen de stadt Vlissynghen voor my
Gheleyn Pietersz. openbaer notaris, binnen dezelve stadt residerende,
geadmitteert by den hove provinciael over Hollandt, Zeelant; ende ter
presentie van Gilles van der Beke ende Evert Cornelissen, beyde
inwoonderen ende borghers aldaer als getuyghen ten desen versocht. Ende
hebben de comparanten dese tegenwoordige beneffens my notaris
onderteyckent ten dage ende jare voorseit. Jan Verrelle, Matues Wilhem,
Cent Bastiaenssen, Tuenys Tyemmenssen.
Mij ’t oirconde
Gheleyn Pieters, notarius publicus[1368].
[1368] Naar een afschrift in de verzameling: Noordsche togten. 4.
Loopende N. C. R.-A.
* * * * *
In den jare onses Heeren Iesu Christi zesthienhondert ende zeventhiene,
den vyfthienden dach der maendt Septembri, syn gecompareert voor mij
Gedion Morris, openbaer notaris bij den provinciaelen hove van Hollandt,
Zeelandt en Westvrieslandt geadmitteert binnen der stadt Vlissinghen
residerende, ende in presentie van de nagenoemde ghetuygen d’eersame
Pierre d’Hallegory, domingo de Hallegory ende domingo de Turbide, alle
dry harponiers, ende Pierre d’ Hayet meester van de chaloupe Basques,
dese laetste reyse, vuytgeweest zijnde ter walvischvanck ten dienste van
S^{r}. Ian Lampsins ende consoorten op d’eylandt van Spitsberghe, mette
schepen d’ Arke Noë, daer schipper op is Ian Verelle, ende de schepe de
Peerle, daer schipper op is Huybrecht Cornelisz. beyde van Vlissinghen,
dewelcke omme der waerheyt getuygenisse te gheven, aengaende de zaecken
naer beschreven, daartoe versocht zynde van weghen de voorseide reeders,
hebben in fransche tale, daer aff dit de translatie is, geseght,
verclaert ende geattesteert bij heurlieder mannewaerheden in plaetse van
eede, warachtich te zyne, dat zylieden deponenten in de maent Mey
laetstleden mette voorseide schepen van hier vuytgeloopen zynde, naer de
visscherie van walvisch; zyn in ’t laetste van Mey voorseit gearriveert
in de baye van Horenzont. Is aldaer gecommen zekere chaloupe van den
Engelschen admirael met eenen brieff ende commissie medebrengende
expressen last, dat den schippers dadelijck mette schepen vuyte
voorseide baye zouden hebben te loopen ofte anderssins zoude hemlieden
doen vertrecken, verdreygende de Basque te doen hanghen aen den
boechspriet, ofte handen ende voeten te binden ende hemlieden in zee te
worpen, zulcx dat zylieden genootsaeckt zyn geweest vuyte voorseide baye
te loopen naer dat de Engelsche hemlieden twee walvisschen hadden
ontnomen; verclarende voorts dat de voorseide Engelsche hemlieden vuyten
voorseiden schepe noch hebben genomen hondert ende acht ocxhooffden
gecapt speck, ende hondert ende twintich ocxhooffden speck aen ’t landt,
alle vol zynde, metgaders noch dry visschen in masse (boven d’ eerste
twee) welcke drij visschen zylieden gereet hadden aen boort om te gaen
cappen. Ende dit alles naer dat de voorseide Engelsche hemlieden consent
gegeven hadden om buyten de hoecken wel twee mylen in zee te gaen
visschen, doende de voorseide Basque naer hunnen appetite dezelve
visschen boucksarden wel twee mylen verre aen heurlieder boort hun
commanderende ende gourmanderende als ofte zylieden hunne slaven geweest
waren, wordende onder andere zylieden deponenten zeer vileinelijck
verdreyght ende getracteert van den vice admirael van de Engelsche,
dewelcke wesende een jonck ende outrequidant persoon, sich zeer
violentelijck comporteerde, verclarende voorts dat de voorseide
Engelsche hemlieden insgelycx hebben genomen eenen grooten rooden
coperen ketel, de lepels, harpoenen, lancen, messen, lyme, vier
chaloupen, ses ysere gotelingen met hunne ramparden, musquetten poeder,
twee windasen ende veel andere dingen die hemlieden dienden ende
aenstonden, in alle manieren, als off zi onder vyanden handen geweest
waren, verclarende voorts dat de voorseide Engelsche overmits het
verboet ende beleth van visschen oorsaecke zyn dat de reeders wel
ontrent acht hondert ocxhooffden faulx frect oft wanladinghe hebben, d’
welck zoude bedraeghen veerthien visschen daeraff de baleines ofte
baerden, ontrent dertich duysent wegens zouden connen bedragen. Item dat
indien zylieden in de voorseide baye vredelyck hadden mogen ligghen ende
visschen, zylieden in veerthien daeghen tydts wel eens zoo veel visschen
zouden hebben bekommen als zy van doene hadden, deur dyender zulcken
menichte van visch was, dat eenen Engelsman neghen visschen op eenen
dach vinck, ende zoude de reyse dyenvolgende wel eene maent ofte bet,
corter gevallen hebben, als zy gedaen heeft. Verclarende voorts dat
zylieden op de voorseide reyse gheene Hollandtsche schepen en hebben
vernomen, waerdeure de Engelsche te bouter aenginghen, als seggende, zoo
de Hollanders comen en zylieden stercker zijn dan wylieden, zoo sullen
zij visschen, maer anderssins soo ick my stercker vinde als ghylieden,
soo sal ick UL. sincken. Sluytende hiermede hunne verclaringhe die
zylieden presenteren des noot by eede te stercken voor alle heeren jugie
ende gerechte des versocht zynde. Ghedaen tot Vlissinghe voorseit in den
comtoire myns notaris, in presentie van Ian Iansz. Cock, ende Willem
Beukelaer, inwoonders alhier als getuyghen, Ende de voorseide deponenten
mette voorseide getuygen hebben de minute deser, onder my notario
rustende geteeckent.
Ita attestor.
Gidion Morris, notarius publicus[1369].
[1369] Naar een afschrift in de verzameling: Noordsche togten. 4.
Loopende N. C. R.-A.
BIJLAGE XVIII. (p. 290-300.)
MEMORIE van de Noordsche Compagnie aan de Staten-Generaal over de
onaangenaamheden met Jean Vrolicq in 1632 en 1633.
Tres hauts et Puissants Seigneurs.
Les Administrateurs de la Compagnie octroyée du Nord d’ Hollande,
Zelande et Pays de la Frise occidentale exposent bien humblement a Vos
Seigneuries les troubles, molestations et violences, que fait un certain
Jan Vrolicq de St. Jan de Luz (se qualifiant Capitaine de la Marine) à
ceux de la Compagnie du Nord de ces Provinces Unies: Comme et en quelle
façon aussi il ait a fausses et mensongeues ententes, obtenu du Siege de
l’admiraulté à Rouen mandement d’arrest sur les biens et marchandises de
ladite Compagnie du Nord de cesdites Provinces. Et en vertu d’iceluij
arresté et saisi plusieurs marchandises.
Aussi, comme l’an 1632, Ceux de ladicte Compagnie sont grandement et
deplorablement pillez et vollez en l’Isle Maurice, située au Quartier du
Nord, par quelques navires Françoises dudict St. Jan de Luz,
Et pour bien et clairement demonstrer les procedures Iniques, et
reparations d’icelles, servira a Vos Seigneuries d’avis que c’est chose
notoire et manifeste à tout le monde, voire les Itineraires Histoires et
recueils Journailliers, imprimez en plusieurs languages, demonstrent
aussi assez Comme divers manans et subiects de ces paijs et provinces,
d’anciennecté et long temps se sont tousiours esvertuez, et n’ont rien
espargné, pour recercher et descouvrir Paijs et contrées longtaines et
incognues.
Quelques habitans d’icelles, entreprindrent aussi es années 1594 et 1595
l’equippement et envoij de plusieurs navires aux Quartiers du Nord, pour
ij descouvrir les Paijs et Costes situées sous le Pole Septentrional,
lors incogneues, et point navigées. Et tout d’un train cercher un Court
chemin et passage pour Cathaij et Chine: L’an 1596 quelques marchands
d’Amstredam expedierent aussi a cest effect deux navires sous la
conduicte de Jacob Heemsquercq, Willem Barentsz, et Jan Cornelisz. Reip,
Esquels voijages lesdictes navires descouvrirent et trouverent beaucoup
et plusieurs Paijs, Isles, Costes, fleuves et Rivieres, qui auparavant
n’avoijent encores jamais esté designées en Mappemondes ni Cartes
Geographiques, et notamment le Paijs de Spitsberguen, S’estendant des
les degrés 76 Jusques au 82. Duquel ils s’emparerent et l’occuperent au
nom des Treshauts et Puissants Seigneurs les Estats generaulx des
Provinces Unies des Paijs bas, ij erigeans leurs armes et usans de tous
Actes Possessoires dont on est accoustumé d’user en pareil Cas et
semblable occasion, Et luij donnerent ce mesme nom de Spitsberguen a
cause des Montaignes hautes et poinctues qu’il ij a, comme appert de
l’attestation cij joincte A[1370] de quelques uns de ceux qui furent
presens à la descouverte et emparement d’iceluij,
[1370] Deze stukken zijn hiervóor afgedrukt als bijlage VI.