PETRI AZARII _notarii novariensis synchroni auctoris chronicon de gestis
principum Vicecomitum_.
Luchinus _gessit et æegrum animum contra magnates, qui conversationem
habuerant cum præfato domino Azone. Et dicebatur, quod id faciebat
propter alterum de duobus; scilicet, aut pro co quod morti domini Marci
fratris sui assenserant consulendo, aut quia, tempore domini Azonis, ipse
paucum profictum ex titulo et honore habebat. Nam præfatus dominus Azo
consiliariis suis multum credidit, et eum eo in infinitum facti sunt
opulenti. Et pro eo dictos consiliarios male tractabat, etiamsi essent de
optimatibus Mediolani. Et inter alios erat Franciscolus de Pusterla, ditior
et felicior quovis Lombardo, si tamen temporalia hominem possunt facere
felicem. Et quod sit rerum, audietis. Nam pulchriorem et nobiliorem
mulierem Mediolani habebat in uxorem. Nobiliorem quia de Vicecomitibus;
pulchriorem, quia etiam vocabatur Margarita. Et certe mirum fuit, quod nemo
in luxuria erat dicto Franciscolo coæqualis, in tantum quod a prandio se
levabat ut haberet coitum cum ipsa Margarita uxore. Et sic faciebat
equitando, si debuisset de equo descendere, et invadere publicas
meretrices. Ex ea habuerat tres filios mares, pulchriores forma aliquibus
Mediolani. Et si aliter fuissent, degenerassent, quia ipsorum parentes tam
vir quam mulier formosi ultra modum erant et valde pulchri. Domum autem in
Mediolano habebat pulchriorem; possessiones, mobilia, in tantum quod
numerus non extabat, et certe alter Job potuit dici_. _Sed quia ad plenum
enarrare longum nimis esset, concludam, quod præfatus dominus
Franciscolus accusatus fuit de quodam tractactu. Et certe potuit esse
verum. Nam dicebatur, quod ipsius uxor prædicta conquesta fuerat, quod
dominus Luchinus voluerat nobilitatem ipsius turpi coitu fædare. Nam
præfatus dominus Luchinus extiti luxuriosus. Et quod gravius erat,
propter ægrum animum, quem in eo ridebat, habebat de statu dubitare. Et
certe si, prædictus dominus Franciscolus cogitata cito explevisset, de
facili fuissent effectum consequuta. Sed quia tanti et potentes cives ipsi
tractatui assentiebant, necessarium fuit ab aliquo publicari, et male.
Quocirca dominus Luchinus multos cepit, et capti fuerunt statim decapitati,
et fame aliisque tormentis necati. Et quia nimis longum esset enarrare
opus, de ipsis ad præseus tacetur. Dicam, quod prædictus Franciscolus
fugit, ed eum pluribus ex filiis Avenionem se reduxit. Sed quia nec ibi,
nec ultra mare, nec citra permisisset cum vivere, necessarium, fuit alio
divertere; nam exploratores ipsum sequebantur: et captus fuit in marinis
partibus, super Portum Pisanorum, et ducti fuerunt Mediolanum. Multos alios
publicatos accusavit, quos morte, peremit. Et demum ipsum et filios duos
cum parentibus in Broleto decapitari fecit, et quosque tam mares quam
fminas, et ipsam Margaritam consumavit, quæ propterea alia fuit
Hecuba, ut legitur in processibus Trojanorum. Purgavit adeo dominus
Luchinus corum contumaciam, quod credo nunquam Mediolanenses ausuros
tractare (etiam quia timidi sunt a natura) contra Vicecomites_.
BERNARDINO CORIO, _L'Istoria di Milano_.
_Nel medesimo anno (1340), ancora nell'agosto, Francesco da Pusterla, il
quale in Milano sopra ogni altro cittadino di ricchezze abbondava, avendo
ridotto a sua divozione Galeazzo et Bernabò supradetti, insieme con
Pinella et Martino fratelli de' Liprandi; Borollo da Castelletto, et un
Bertoldo d'Amico, conspirarono contra di Luchino Prencipe di Milano, da gli
antecessori del quale erano fatti grandi, tanto di ricchezza, quanto di
riputatione, et nome. Cominciarono adunque a trattare della morte_ _del
Prencipe, onde Giuliano, fratello di Francesco, impetrando aiuto ad
Alpinolo Casale, li manifestò il tutto, per esser lui suo caro amico.
Costui di subito al fratello Ramengo riuelò il trattato, la qual cosa
intendendo Francesco sopradetto, non essendogli Ramengo beniuolo, pensò
che la cosa saria palesata al Prencipe, il perchè di subito insieme col
fratello, et due figliuoli già di età perfetta, fuggì da Milano,
et secretamente andò in Auignone, et Ramengo senza metterli tempo,
hauuta la certezza del fratello, fece intendere a Luchino Visconte quanto
contra di lui s'era ordinato. Onde Pinalla, Martino, Borollo et Beltramolo
gli fece imprigionare, et posti al tormento manifestarono la cosa. Fatto
dunque che hebbero il processo di tanto maleficio, gli furono confiscati
tutti i suoi beni, et posti nelle carceri furono fatti gli ambi fratelli
morir di fame. L'Amico, à più uituperoso fine fu reseruato. Le
famiglie sue restarono in somma pouertà. Malgherita, mogliera di
Francesco, germana di Luchino per esser lei sorella di Ottorino Visconte,
et figliuola di Vberto, quale fu fratello di Matteo Magno, essendo stata la
inuentrice di tanta scelleraggine, fu crudelmente incarcerata, et Francesco
dall'altro canto per le continue insidie, in Auignone quasi non era sicuro.
Et così finalmente un Milanese con simulazione fuggì da Milano et
andò in Auignone; il perchè da Luchino fu messo nel bando, et lui
dell'altro canto faceva venire a Francesco lettere contrafatte da parte di
Mastino della Scala, che volesse andare a Verona, concio fosse che da lui
sarebbe honorato con onesto stipendio. Credette Francesco alle false
lettere, il perchè partendosi giunse a porto Pisano, dove la potenza di
Luchino era oltra modo estimata, per difendere lui i Pisani dai Lucchesi.
Quivi mandò adunque Buonincontro di San Miniato Toscano, et suo
Condottiero, il quale come Francesco, ed i figliuoli furono giunti, li fece
prigioni, et fra pochi giorni essendo condotti a Milano, nella pubblica
piazza del Broletto furono decapitati; per impositione del Prencipe,
Beltramolo sopradetto, palesamente fu il manegoldo. E dopo per essere molto
odiato da Luchino, cantra del quale ancora nei tempi passati altri
mancamenti hauea commesso, fu strasinato a coda di due Asini fino alle
forche, fuora della città, dove senza dimandar perdono de i suoi
peccati, con una catena al collo per insino dai corvi fu devorato, restò
impiccato con perpetue esecrazioni d'ogni viandante._