Sachel. Aaron. Esther.
ESTHER. Dacht ’k ’t niet? Dàcht ’k ’t niet? Hij mot zich wreken. Groot
gelijk hei-je, Aaron—gelijk tot over ’t end van je jaren! Is ’t geen
schande wat ’r gebeurt?
AARON. Schande? Schande? Jullie weten nog niks? Jullie weet niet van
vanmorgen—wat-ie met mijn Rebecca gedaan heit!
SACHEL. Ken me niks, niemendal schelen.
ESTHER. Mijn wel! Mijn wel! Nòg trekt-ie z’n partij!
AARON. Heb jij niet gezeid dat Rebecca bij je most kommen?
ESTHER. Zeker heb ’k ’t gezeid!
AARON. En is ze niet grienend teruggekeerd? Grienend om ’t affront!
Zat-ie niet met die christenmeid, met die sjikse op z’n schoot? Mot je
zoo mijn dochter ontvangen? Mijn dochter is geen schanddochter! Mijn
dochter is geen vulnis! Mijn dochter ken huwelijken doen, reusachtig!
Mijn dochter hoeft door jóúw zoon niet van de deur gewezen te worden!
SACHEL. Had ze nièt gekommen!
ESTHER. Hoor hèm! Hoor hèm! Daar ken ’k me nou zoo bij opwinden! Daar
sta ’k geregeld bij te beven! O, o, as ’k geen meelij met je had! Mot
je die man nog òngelijk geven? Die man die zich komt beklagen! Die man
die in ’t fatsoenlijke tot je spreekt!
SACHEL. We hadden geen accoord..... Met de wol niet. Met me zoon niet.
ESTHER. Komt ’r op an!..... Zoo’n engel van ’n meissie!—Zat ze op z’n
schóót? Zat die vuilik op z’n schóót?
AARON. Met d’r eigen oogen—met d’r eigen oogen heit ze ’t gezien. En
was ’t daar bij gebleven! Maar beleedigd heit-ie ’r, geaffronteerd in
’t bijzijn van die meid! Is mijn dochter ’n opraapsel van de straat?
Staat mijn dochter bij jòu in de schuld? De brutaaligheid—de
brutaaligheid van die kwajongen! En jòuw schuld. Jòuw schuld!
ESTHER. Net wat ’k zei!
SACHEL. Smoezen jullie! Ik wor ’t zwaarst gestraft... Voelen jullie
geen meelij?
ESTHER. Jij ben te koppig. Jij néémt je gelijk. Met jou ken niemand
overweg.
SACHEL. Ik heb ’t ’t éérst zien ankommen. Ik vóélde dat ’r wat was. Ik
wist ’t vóór jullie.....
AARON. Hoor, wat ’n redeneering! Hij ziet ’t ankommen, hij weet ’t voor
ons..... En geen bek doet-ie open! As ìk in me huis ’n meid heb en me
zoon—hàd ’k ’r een!—me zoon kruipt in ’r bed—dan—dan waarschouw ’k me
zoon—dan ben ’k as vader verplicht te waarschouwen, dat-ie niet hàngen
blijft—dat-ie geen strop krijgt—zooas mijn vader-zaliger mijn
gewaarschouwd heit—toen—toen—’t was ’n mooie meid—gekheid, ’t is lang
voorbij!—toen ’k in me jonge jaren was. Dat ben je as vader verplicht.
En luistert-ie niet—dan—dan roep je de meid—en dan maak je geen
herrie—herrie maakt ’n nàr—en je geeft ’r twintig gulden, dertig,
veertig—as ze lastig wordt honderd—’t is weggesmeten geld—maar as je ’t
nièt doet?—as je ’t nièt doet, krijg je grijze haren van zorg en
ellende—en, en, en je zet ’r met ’t geld je deur uit—en je neemt ’n
reçu—zonder reçu geen geld—en je belooft as ze stil is en wegblijft nòg
wat geld na maànden.—D’r is geen meid die néé zeit—fèl zijn ze op
honderd gulden! Ze doen ’r ’n moord voor...... Nou? Nou? En wat doe
jij? Jij smoest voor jezelf. Jij laat God’s water over God’s akker
loopen—en, en, en, as ’t te laat is maak je lawaai. Maak lawaai vóór ’t
te laat is. Wat is je verdienste da-je ’t heb zien ankommen? Waar laat
je je winst? Nog nooit heb ’k iemand zoo dwars zien handelen, zoo
averechs. ’t Is bijzonder. ’t Is reusachtig. Hèb je je zoon
gewaarschouwd? Heb je de meid afgekocht?
SACHEL. Hij laat zich niet waarschouwen.....
AARON. En de meid? Nou?
SACHEL. Die laat zich niet afkoopen.....
AARON. Zal ik jou is wat zeggen? Je mag ’n goed koopman zijn—goed!
goed! Over de wol van eergister práát ’k niet!—maar van diè dingen
heb-ie geen cent verstand, geen cent, geen hàlve cent. Daar heb-ie de
zoon van Salomon—Salomon van de Dwarsstraat. Heb-ie niet gehoord van de
zoon van Salomon? Zal ’k ’t je vertelle! Die had ’n strop—en wát ’n
strop. Zoover is jouw Rafaël nog niet eens. Daar mag je dankbaar voor
zijn. Toen Salomon zich d’r mee bemoeide had de meid al ’n kind. Wat
heit Salomon gedaan? Salomon heit z’n zoon op de reis gestuurd, de meid
afgekocht, voor twee, driehonderd gulden, weisz-ich-viel! En toen ze
werom kwam—vertrouwen ken je ze niet—heit-ie ’n agent late kommen, ’n
agent van politie en toe was ’t ùit. Zal ’n verstandig man anders
handelen? En handelen de Christenen anders? Spiegel je an de
christenen. Met geld krijgen joden èn christenen alles gedaan. Heb je
geld? Je heb geld. Gebruik ’t. Eergister zag ’k ’n christene
trouwpartij. En bij ’t stadhuis had je ’n sjène, ’n sjène! Daar stond
’n meid met ’n kind. En die maakte spiktakel! Reusachtig! En in ’n
óógwenk was ze gebrocht na ’t bureau! Had ze ’t niet angeleid met ’n
heer boven d’r stand! Had ze niet ja gezeid! As ze nee zegge gebeurt ’r
niks. Allemaal d’r eigen schuld. As ze niet luistere willen motten ze
vóélen!
SACHEL. ’t Is nou te laat.....
ESTHER. Wàt is te laat? D’r is niks te laat. Aaron heit recht.
SACHEL. Ik ken me zoon—ik ken de meid....
AARON. Gammer! Gróóte Gammer!.....
ESTHER. (hem in de rede vallend)..... ’n Gammer ben jij da-je
kostelijke woorden verspilt! Snij brandhout van stéén! Pluk bloemen van
de keien! Tel de sterren an de luch!—Laten we over ’t weer praten.—Wàrm
geweest vandaag!
AARON. Warm? Om te smelten.... En morgen wéér heet! Hahaha!
ESTHER. En overmorrege krijg je.....
AARON. Suscht! Hou je mond! Daar komt je schoondochter, Sachel!—Sachel,
de verloofde van je zoon! Hoe vind ìk niet zoo’n geluk? Misschien jà
krijgt mìjn dochter idee in ’n vodden-sorteerder! ’k Wou dat ze mìjn
schoondochter werd! Da’s om te benijen—bij God, om te benijen—wat zeg
jij, Essie?—’n schoondochter met ’n kapot hemd an ’r lijf!
ESTHER. ’n Kapot hemd? Géén hemd!
AARON. Schadt wat! Rebecca drie duizend en van alles twáálf—was ’m niet
genog—kon-ie ’t niet voor doen—zat-ie over te klagen as over ’t uur van
z’n dood—Noù ’n schoondochter met weisz-ich-viel hoeveel duizend en van
alles niks! Reusachtig! Bijzonder!