Aaron. Esther. Sachel. Rose.
AARON. Wat ik hier doe? Beetje handel!
ESTHER. Mot je daarvoor zoo laat kommen? ’t Is kinderen-bedtijd.
AARON. Kinderen-bedtijd? Noem je negen uur kinderen-bedtijd? Voor
handel is ’t nooit te laat. Al wou ’k in de nacht kommen! Wat jij,
Sachel? Zal ’t nooit vergeten, toen we jong waren, dreven we in ’t
hartje van de nacht nòg handel. En wat ’n gezegende tijd. Weet je
Sachel met die verkooping van de marine, hoe we om vier uur ’s morgens
opzaten met Jozef en Meijer? Toen konden we zeggen: we hebben ’n paar
droge centen verdiend—kwamen we met ’n stuk geld thuis. Nou is de
handel gedaan. Ze weten nie-meer wat handel is! ’t Wordt dalles troef.
ESTHER. Beklaag je! Klagers hebben geen nood. Je ken nog ’n boel van je
vet verliezen vóor je mager wordt.
AARON. Waar staat geschreven dat ik me vet mot verliezen? (tot Sachel)
’k Heb ’n partijtje afval van wol.
SACHEL. Afval van wol? Niks voor mijn.
AARON. Niks voor jou? Hij weet nog niet eens wat ’t is! Heb ’n
monstertje meegebracht. Laat zich aardig fijn voelen.
SACHEL. Niks voor mijn. D’r loopt ’n katoenen draad door! Hoor hoe ’t
kraakt as je ’t scheurt.
AARON. Maak mijn wat wijs. Geen krummel katoenen draad! Wat zeg jij,
Esther?
ESTHER. Geen katoenen draad? Noem je dàt wol? En dat?
AARON. Is dat katoen? Je heb ’r geen verstand van! Dat noemt zij
katoen! Kijk hoe ’t brandt! Ruikt dat na wol of na katoen? Je zel mijn
wat opdringen! Nog geen pietsie zit ’r in! De fijnste wol! Over de
heele wereld vin je zoo’n fijne wol niet!
SACHEL. Hij maakt zich druk! Over wie maak jij je druk? Toen ’k ’n kind
van twee jaar was, wist ’k ’t onderscheid! Engelsch laken, anders niks!
AARON. Engelsch laken? Zoo zal jij gelukkig blijven en ik ’n goeie week
hebben, as dat Engelsch laken is.
ESTHER. Heb je niks anders....?
AARON. Is dàt dan niks? Heb ’r ’n heele partij van—over de twintig
pakken. Pracht van ’n goed. Reusachtig.
SACHEL. Niks voor mijn.
(Rose op met koffie).
ESTHER. Bakkie koffie, Aaron?
AARON. Geef me ’n kommetje.
ESTHER. Boterkoekie? Eigen gebak.
AARON. Geef me ’n brokkie.
(Rose gaat bij de open deur zitten).
ESTHER. Smaakt ze? Heb ’r anderhalf pond boter in.
AARON. Z’is ook aardig fijn. ’t Is of me dochter Rebecca ’r geen slag
van krijgen kan. Je heb ’n goeie hand van suiker. Rebecca maakt ze te
zoet of heelemaal geen suiker. En altijd half gaar. Nooit zal ze zoo
knappen as jouw kiks.—Nou, hoe is ’t, kennen me handelen?
SACHEL. Hoeveel mot je ’r voor?
AARON. Zeg wat ze jou waard is.
SACHEL. Ik doe geen bod. Jij ken beter vragen as ik biejen.
ESTHER. Ach, wat motten wij ’r mee doen? Wat heb je ’r an?—Is je
dochter Rebecca al beter?
AARON. Zoo gezond as ’n visch. Mankeert niks meer. Rafaël niet thuis?
SACHEL. Natuurlijk bij de weg.
AARON. Heit-ie ongelijk? Wat heit-ie hier? Wat mot zoo’n jonge jongen
altijd thuis zitten?
SACHEL. Wat had ìk toen ’k jong was? Wat had jìj toen je jong was? Op
’n klein kamertje woonde ’k met vijf broertjes en zussies en me ouwers
en me grootmoeder. Gebrek en honger heb ’k gelejen. Gevòchten hebben we
om ’n korst brood. Op ’n morgen ben ’k wakker geworden—met z’n vieren
sliepen we op de grond—en—en ’n zussie lag dood naast me. Zal ’t nooit
vergeten—pakte d’r hand—ijskoud. Voel ’k nòg! Van gebrek is me
grootmoeder gestorven. In één jaar zijn ’r drié kinderen begraven. Ik
heb wat meegemaakt. ’t Is ’n wonder dat ’k nog léef, dat Esther nog
leeft.... Wat heit zich mijn zoon te beklàgen? Die kent geen gebrek.
Die kent geen zorg. De tijd is veranderd. Zoo vrij as ’n christen
loopt-ie door de stad, komt op allemaal plaatsen waarvan ik nooit
gedroomd heb, waar wij joden, vroeger, ons niet konden vertoonen. ’n
Halve christen is-ie geworden. Ik beleef niet veel vreugd an ’m....
Soms lijkt ’t of ’k geen kind heb.
AARON. Je mot ’t zoo zwaar niet opnemen. Jeugd, niks as jeugd. As-ie
maar eenmaal ’n meissie heit.
ESTHER. Zeg ’k zoo dikwels. Maar hij kijkt niet na meissies.
AARON. Dan motten júllie voor hèm kijken.—Nou, doen me handel? Wat is
’t je waard?
SACHEL. Waard is ’t me niks. Maar as ’k je ’r ’n plezier mee doe....
AARON. Ja, je bewijst me ’n dienst! Overal kan ’k ’t kwijt.
SACHEL. Nou, dan niet. In Godsnaam!
ESTHER. Wi-je nog ’n kommetje?
AARON. As je heb.
ESTHER. Nog wel tien.
SACHEL. Wat blijft-ie uit!
AARON. Wie?
SACHEL. Hij....
AARON. Over wat maak je je ongerust? ’t Is geen kind, loopt in geen
zeven sloten gelijk.
SACHEL. Vanmorgen zou-die bij Abram angaan.... Bij Abram is-ie niet
geweest. De heele dag heb ’k ’m niet gezien. As ’m maar niks overkommen
is.
ESTHER. D’r overkomt ’m wat! ’n Luilak! ’n Niksnut!
AARON. As-die maar eerst tróúwt.
ESTHER. Heb jij ’n meissie voor ’m?
AARON. D’r zijn ’r zoo’n boel. ’n Knappe jongen, die centen anbrengt.
SACHEL. Centen? Centen? Ik klee me niet uit voor ’k na bed ga.
AARON. Wat doet dat ’r toe? Rafaël is je eenige zoon. En je zal ’m toch
wel wàt meegeven?
SACHEL. As ’t meissie wat meebrengt.... Ik heb niet me heele leven
gewerkt voor ’n vreemde.... Ik geef ’n andermans kind niet te eten.
AARON. Hij mot trouwen.
ESTHER. Ja—as die getrouwd is....
SACHEL. Trouwen? Met wie? Van mijn zaak kennen geen twee gezinnen
leven. De verdiensten leveren tegenswoordig nog al wat op! Ik zou wel
willen dat-ie trouwde. Maar ’t meissie mot minstes vijfduizend gulden
meebrengen. Geen cent minder.
AARON. Vijfduizend gulden! Bagatel! Vijfduizend gulden! Mot ’n ander
zich voor jóú uitkleejen? Wie geeft ’n meissie vijfduizend gulden mee?
’t Is daar ’n prinses! Jouw zoon is toch ook geen graaf? Hij durft! Wat
’n brutaaligheid!
ESTHER. Om wat maak jij je kwaad? ’t Is toch bij wijze van spreken?
SACHEL. En ik doe ’t geen cent minder as vijfduizend! En as ze maar ’n
spetje, ’n kleinigheid mankeert, mot ze mèer inbrengen!
AARON. Dat ken ’k niet uitstaan! Hij vraagt! En as ’r nou is iemand zoo
gek is om z’n dochter zoo’n kapitaal mee te geven, wat krijgt jouw
zoon?
SACHEL. Mijn zoon geef ’k niks. Die zit in de zaak.
AARON. Wat zeg je me daarvan? Hij wil zich niet uitkleejen voor die na
bed gaat en ’n ander zet-ie ’t mes op de keel. Wat ’n onzin! Dat gààt
niet. Jij alles en ’n ander niks!
SACHEL. Waar bemoei jij je mee? Vraag ik jou wat?
AARON. Nou—nee! Mijn me zorg! (Stilte) Nou, doe je ’n bod op de wol?
Zoo’n fijne partij zie je in geen jaren terug. Voel wat ’n goed!
SACHEL. Jij weet wat ’t jou ingekocht kost.
AARON. Esther—zeg jij ’t dan!
ESTHER. Ik? God zal me beware! Ik zeg niks.
AARON. Zij zegt niks. Hij zegt niks. Zoo kommen we ’n boel verder. Wil
je de heele partij in de roest?
SACHEL. Zou je danken.
AARON. Wat is ’t je waard?
SACHEL. Ik geef je twee gulden de honderd kilo.
AARON. Daar heb ’k jou voor noodig! Dank je wel! Ben ’r met stelen an
gekommen! Omdat ’r ’n klein stukkie Engelsch doorloopt ken je ’t
krijgen voor vier.
SACHEL. Néé! Je wor bedankt. Voor vier ken je ’t van mijn krijgen.
AARON. Dan niet!—Wat is ’t kolossaal heet, hè? En die koffie maakt je
zoo warm. Geef mijn nog ’n brokkie van je koek.
ESTHER. Je schijnt ze te lusten.
AARON. Hoe is ’t nou mogelijk dat mijn Rebecca ze nooit zóó maakt en
anders mot je d’r zien!—Wat doe je ’r allemaal in?
ESTHER. Laat Rebecca maar is hier kommen, zal ’k ’t ’r wel leeren. Wat
zal ’k ’t joù zeggen? Je heb ’r tòch geen verstand van. ’n Goed meissie
is ’t, ’n best meissie, je dochter. Waarachtig, ik hou van ’r.
AARON. Dat zal waar wezen. De man die d’r trouwt heit ’n huisvrouw an
d’r. Ze ken van alles, van alles! Met recht wat d’r oogen zien, kennen
d’r handen. Je ken ’t zoo gek niet prakkizeeren of ze verstaat ’t. Ze
wascht, ze plast, ze kookt, ze smookt! En piender in de winkel!
Reusachtig. D’r is geen vrouw die ’t ’r verbetert! Precies me vrouw
zaliger. Tot d’r eigen japonnen maakt ze. En je mot ’r zien schrijven.
Kolossaal. ’n Rijkeluiskind doet ’t ’r niet na.
SACHEL. Da’s allemaal mooi. Maar as ze geen geld heit blijft ze tòch
zitten.
AARON. Geen geld? Geen geld? Je zel ’t èlk jaar overleggen wat ’k ’r
mee geef.
SACHEL. En wat kan jij ’r meegeven? Elke som geld heb je noodig voor je
zaak.
AARON. Nou—drie bankies van duizend heb ’k altijd oor d’r over. (Een
stilte).
ESTHER. Puf! Wat is ’t heet! Kwam ’r maar ’n tochie! Verbeel je: hij
heit ijskouwe voeten!
AARON. Zal van ’t stilzitten kommen.
SACHEL. Drie bankies van duizend. Drie bankies.... Denk jij dat daar ’n
rèchtschapen man voor komt?
AARON (driftig). En denk jij dat ’n vrouw met vijfduizend gulden voor
jóuw zoon klaar staat?
SACHEL. ’t Most mijn zoon niet overkommen ’n vrouw te nemen met
drieduizend gulden!
AARON. En wie praat ’r van jóuw zoon?—Ik geef mijn dochter drieduizend
en ’n uitzet van alles twaalf. ’k Hoef me hand niet om te draaien of an
elke vinger heit ze d’r tien. Ze is maar niet knap. ’n Figuur en ’n
oogen! Oogen as ’n paar sterren. Geregeld ’n christen dame. Je mot ’r
zien as ze angekleed is. Denken ze allemaal: ’t Is ’n fransche vrouw!
ESTHER. Ja dat weet ik—’t is ’n engel. Ik heb ’t al zoo lang gezeid.
AARON. Nou, geef je drie gulden? Voor drie gulden heb je ’n koopie,
verlies ’k ’r de helft an.
SACHEL. Denk ’r niet an. Wat ’k gezeid heb.
AARON. Dan doene me geen zaken—Waar blijft nou die Rafaël?
SACHEL. God weet waar die zit.
ESTHER. Rebecca zou ’n tof meissie voor ’m zijn.
AARON. Ik geef geen vijfduizend!
SACHEL. Jij geeft geen vijfduizend en ik geef geen zoon.
AARON. Hij geeft z’n zoon niet! Die is goed! Heb ik joù wat gevraagd?
SACHEL (nijdig). Heb ik wat met joùw dochter noodig?
AARON. Mijn dochter! Mijn dochter daar ben ’k trotsch op! D’r naam mag
ik noemen!
SACHEL (nijdig). Wat heb ik an die praatjes! Doe jij met je dochter wat
jij wil! Vraag ik joù om raad?
AARON (nijdig). Maakt ’n drukte van z’n zoon! ’n Jongen die te lui is
om z’n pooten op te tillen, slentert de heele dag bij de weg!
SACHEL. Geef jij ’m te eten? Heb jij d’r last van?
AARON. En voor zóó’n jongen maakt-ie ’n bereddering van belang!
ESTHER. Jullie lijken wel gek! Over wàt maak je je warm? Is ’t niet
warm genog? Wat ’n onzin! Overleggen jullie kàlm. De gekheid om je zoo
op te winden! Rebecca is ’n gezegend meissie, Rafaël ’n goeie jongen,
maar mot ’n flinke vrouw hebben, die ’m leidt. Redeneeren jullie
verstandig. ’t Geld komt in orde. Sachel is zoo kwaad niet as-die d’r
uitziet. ’t Geeft wat duizend gulden meer of minder, ’t komt toch alles
làter terecht?
SACHEL. Zij gééft! Wìe geeft joù? Gooit met duizend gulden of ’t daar
niks is!
ESTHER. Dwarskop, wat maak je je de sappel? As jij je eenige zoon an
zijn eenige dochter geeft, blijft ’t toch in de familie!
SACHEL. En ik geef ’n andermanskind niet te eten!
AARON. Wat zeg je me van zoo’n stijfkop, van zoo’n geweldenaar!
ESTHER. Laat ’m maar gaan, ’t komt in orde. Ik mot je eerlijk bekennen:
beter meissie weet ’k niet voor ’m. Nou is Sachel ’r tegen en morgen
dankt-ie God dat-ie ’t gedaan heit. Laat-ie ’r maar eerst over slápen.
Ik ken ’m.
SACHEL. Ken je begrijpen! D’r komt hier geen schoondochter onder de
vijfduizend gulden over de vloer!....
ESTHER. Weet je wat je doet, deel ’t verschil!
AARON. Dank je. Geen cent meer of minder. Drieduizend gulden en van
alles twaalf. Wat zal ’k meer geven? ’t Is toch voor ’n begin? As ’k
sterf krijgt ze toch àlles?
ESTHER. Ik weet goeie raad: nemen jullie ’t ’n paar dagen in handen en
zeg dan ja of nee.
SACHEL. Bedenken kost niks—maar ik doe ’t tòch niet.
ESTHER (knipoogend tegen Aaron). Laat maar gaan. As ik je nou zeg: ’t
komt in orde.
AARON. Goed. Mijn goed. Dan tot overmorgen. Nou, de wol wil je niet
hebben?
SACHEL. Voor de prijs die ’k genoemd heb.
AARON. ’k Smijt ze nog net zoo lief in ’t water! Men kan met jou
tegenswoordig niet meer handele! Doe ’r vijftig centen bij en ze is
voor jou.
SACHEL. Geen cent!
ESTHER. Praten jullie daar nou ook overmorgen over. As ’t eene in orde
komt, komt ’t andere vanzelf in orde. ’t Is nou toch zoo laat!
AARON. Nou, goeien avond dan. Misschien ben je later beter te spreken.
SACHEL. Goeien avond.
ESTHER. Pas op val niet! Denk an ’t stoepie.