Bet, Jan, Sien, Jacob.
BET (tot Sien, die mee de trap op wil). Waar mot dat na toe....
SIEN. Mag ’k niet effen hiernáast?
BET (wantrouwend). Waarvoor hiernaast? (de hand boven de oogen leggend
en de schaduw van ’n stappenden man ziend). Hier blijve!... Of ’k ’t
niet in ’t snotje heb... (de man buiten fluit). Jewel! Fluit je hond!
(nijdig de trap op en over de onderdeur vinnig pratend). As je maar
deurloopt, hè? Mot je ’t met me dochter achter me rug anlegge, vuile
kerel! (Een stem: „Wat mot je van mijn?”)... ’n Meid van nog geen
achttien! As ’t maar gedaan is!... (Een stem: „Is de stoep vrij! Ben
jij beduveld!”) ’k Ransel d’r net zoo lief dood, as je ’t maar...
JACOB (driftig de trap op). Laat mijn d’r is bij, moeder...
BET (drenserig-angstig). Nee toe Jacob—jij niet—nee geen gevecht—leg in
Jezisnaam dat mes uit je hande...
JACOB (naast haar dreigend).... Je ben gewaarschouwd, brani—me làte
niet voor ons huis fluite.... (Een stem: „Me late! Me late! ’k Zal
zooveel fluite as ’k lust”... fluit).
JACOB. Ga op zij, moeder...
BET. Leg nou dat mes neer—je ben ’r pas ongelukkig door geworde—je komt
’r niet door...
JACOB (driftig het mes tegen den grond smijtend). Daar dan—’k kan ’t
wel met me klauwe af....
BET (de bovendeur sluitend). Nee. Je gaat ’r niet uit... Wees jij nou
de wijste... (fel tot Sien). Bè-je in je schik? Ellendeling van ’n
meid! Ongeluk breng-ie an!...
SIEN (angstig). Heb ik die vent besteld?
JACOB (de trap afkomend). ’k Laat ’t voor jóú—de snotneus—nog niet
droog achter z’n oore... (raapt ’t mes op). As ’k je met ’m zie,
komt-ie niet gaaf uit me klauwe... (zit weer aan de werktafel).
BET (door den kier loerend). Kijk ’m afzakke, de schooier... (de trap
af en fel tegen Sien). Da’s de laatste keer! Dat mot nòg is gebeure.
Afspraakies make hier voor ’t huis...
SIEN (angstig). ’k Weet nie eens wie d’r stong! Hoe ken ’k dan...?
BET (feller). Dat lieg-ie! As ’k je niet tegenhiew, was je na buite
geloope.... Hou je bek: ’k geloof je geen word.... Bij God, ’k wor d’r
angstig van.... Dat neemt ’n faliekant einde met jou.... Heb-ie niks om
hande? Benne je vader z’n kouse klaar...? Veruit! Nieuwe voete
anbreije! (Sien begint mokkend te breien. Een stilte. Jacob’s
slijpsteen snort).
JAN. Je had ’m op z’n ooge motte timmere, Jacob! As je ze ’n pomp in
d’r maag geeft of ’n puist voor d’r neus, legge ze voor merakel....
(Een stilte.). Wat ’n loeder om te loope fluite, hè?... As je was komme
bakkeleije, had-ie ’m gesmeerd, hè? (Een stilte). ’k Ben zoo heet,
moeder...
BET. Zel wel overgaan....
JAN (klagerig). ’k Hé zoo’n dorst....
BET. Mot je nòg meer drinke? Daar ráák-ie van an ’t zweete....
JAN. Enne ’t trekt zoo over me ribbe—haal dan die lamme deken vort....
BET. Om je ’n kou te late vatte?... Is ’t zoo beter?...
JAN. As ’k drinke krijg....
BET. Eet liever straks ’n boterham, kind.
JAN (drensend). Nee... Drinke!... (op huilen af). ’k Hè zoo’n dorst....
BET (tot Jacob). Z’n hande gloeie! Zou ’k ’m....
JACOB. Wat ken water voor kwaad?... Misschien ha-je nièt met ’m motte
uitgaan....
BET. Het de dokter niet gezeid: met ’n zachte dag zou ’k ’t
prebeere....
JACOB. Prèbéére....
BET. Makkelijk klesse achteraf... (Jan water gevend). Meer krijg-ie
vedaag niet—doe d’r làngzaam over, dan hebbie d’r meer plezier van!
JAN (na gulzig geslokt te hebben). Hè! Hè! ’k Wou da-’k as de zwane op
de vijver van ’t Parrek lee, dan slurpte ’k me buik vol da’k as de
buurvrouw zoo dik wier (een stilte). Daar gaat de bel van de winkel
weer. „Geef me d’r van de twaalef”... ’k Wou dat ik d’r een had....
JACOB. Om in je broek te doen, jò!
JAN. Hù! ’k Hè vroeger de zwaarste endjes gerookt!
JACOB. Hak maar op, jò!... Van wie z’n cente?
JAN (vroolijk). As vader ’n endje liet slonzige, hèhèhè!—en van de
straat hóópe!...
BET. Hèhèhè! Lekker!
JAN. As je ’t boveste blaadje d’r af plukt smake ze best—enne as ze ’r
te lang op gelurkt hebbe, stop-ie ze in ’n pijp van ’n cent....
BET. ’k Had ’t motte zien ondeugende jongen!
JAN. Pieng. Pieng. Nou het-ie z’n twaalef om ’n dubbeltje... Zit jij te
pruime, Jacob?
JACOB. Ja, jò.
JAN. Dat zou ikke niet motte. Slik-ie dat in—die smurrie van de tebak?
JACOB. Ja, jò (een stilte).
JAN. Pieng. Pieng. Weer een. Hij verkoopt ze maar, hè? As ik in segare
dee, verkocht ’k ènkel stinkstokke—allemaal dezelfde—en de eene gaf ’k
voor vier en de andere voor vijf en voor zes en voor zeven—ze merreke
d’r toch geen mieter van!
JACOB. ’k Zou bij jóú motte weze....
JAN. Pieng. Pieng. Geholpe is-die. Gistere is-ie drie en veertig maal
overgegaan—eergistere zes en zeventig keere....
BET. Hoe zoo’n kind ’t onthoudt....
JAN. ’k Heb toch niks anders te doen....
BET. En de prenteboeke die Riessie je te leen het gegeve?
JAN. Ken ’k droome! Wil je d’r is hoore?
BET. Nee—je maakt je te moe op de nacht....
JAN (terwijl Bet en Sien kousen stoppen en Jacob ’n beitel aanzet).
Lang, zeer lang geleje woonde d’r in ’n ver, vreemd land ’n machtige
koning. En die ze peleis blonk van ’t goud. As ’t feest was droeg-ie ’n
jas van purper met allemaal diamante. En z’n troon was van diamante en
z’n kroon was van jeweele... Benne die duur, moeder?
BET (moeilijk door ’r tranen sprekend). Wàt, kind?
JAN. Of diamante duur benne?
BET. Ja, jongen.
JAN. Huil je, moeder? Werom huil je?
BET (zich inhoudend). Ik huil niet, gekke jongen....
JAN. Wat snuit je dan je neus?
BET. Mag dat niet?
JAN. Hoe duur benne diamante?
BET. Dat ken ’k je niet voorrekene—van duizend en van tienduizend....
JAN. An me kouwe zool!... Zoo’n vuile steen-met-lichies tienduizend
gulde? Wat hè-je d’r an? Zou jij d’r een motte, Jacob?... Voor an je
vinger?
JACOB. Je ken d’r mijn tien thuìs brenge....
JAN. Hù!... Hù!... As je nog ruitemaker was! Om ruite te snije, wat
moeder?... Au!...
BET. Wat scheelt ’r an?
JAN. Zoo’n verrekte scheut an me hart....
JACOB. Daar zit ommers je hart niet—je hart zit an je linkerkant....
JAN. Hù!... Zel jij wete! Bij de een zit ’t hier—bij de ander daar! Is
’t niet, moeder?
BET. Bij de meeste zit ’t nèrges—anders zou ’t ’n boel beter weze....
JAN. As ’k jou tien van die diamante in ’n pepieretje meebreng, ellek
van tienduizend—hij is goed hoor!—hoeveel cente benne dat?...
JACOB. Da’s de ton uit de Staatsloterij—ik ben met minder tevreje...
JAN. Wat zou jij d’r mee doen?... Met zoo’n zak vol daalders?
JACOB.... Dan stak ’k me kop onder de pomp, om wakker te worde....
JAN. En dan?
SIEN. Dan kocht-ie zich ’n bed met ’n dozijn dekes, om niet langer op
de grond te slape!
JAN. As ik dood ben, het-ie geen bed vannoodig, hé?
BET (schrikkend). Allemachtigste God, kind, zeg niet zulleke
krankzinnighede!
JAN. De dokter het ’t toch zellef....
BET (driftig). Hou je mond! Je maakt iemand koud.... (staat op). Je ben
werachentig niet wijs! (zoent hem, begint te huilen).
JAN. Au, moeder! Je drukt zoo op me....
BET. Val dan niet zoo dol uit, kind! (droogt zich de oogen, gaat naar
’r plaats terug).
JAN. Nou Jacob! As je je kop onder de pomp het gestoke.... Watte dan?
JACOB. Dan dronk ’k nog drie glaze water—en dan—en dan....
JAN. Hèhèhè! Mot ’k je daarvoor tien diamante van honderdduizend
gulde—dat motte wel keie weze, hèhèhè!—meesjouwe, om je te late wassche
en drinke....
JACOB.... En dan kochte me ’t huis hiernaast an de gracht van de dokter
en me ginge rije in ’n bakkie met twéé paarde na ’t Kalfie—en....
JAN.... En ìk op de bok bij de koessier! Mag ’k moeder?
BET (glimlachend). Daar prate me nog wel over....
JAN. Zijn dan de cente op?
JACOB. Ken je begrijpe.... Me koope ’t huis d’r naast ook....
SIEN. Da ’s ommers de pastorie.... De kappelaan zel je zien komme....
JACOB. Dan neme me ’t andere om de hoek—is toch te huur....
BET. En je vader z’n takels hale me uit de lommerd, voor ze
verstaan....
SIEN. En mijn geef je d’r twee voor me oore....
BET. Die mot zich weer toetakele.... Doe die gemeene kam uit je haar!
Hoe kom-ie daar an?
SIEN. Van een van de meide gekrege....
BET. Gekrege.... Gekrege.... Jij krijgt alles....
JAN. Wees nou stil, moeder—(met aandrang). Wees nou stil!... Jacob
vertelt toch!... Benne ze op, Jacob?
JACOB. Op? Da’s niet op te make! Stel je voor! Me kenne nog voor ’n
nieuwe potkachel zorrege—die daar rookt je blare an je tong—en voor ’n
kar met ’n ponnie met koper beslag—en voor ’n stel heele toffels—’k
loop op me tandvleesch en voor ’n...
BET.... Voor ’n hardgebakken pannebrood—ja, ja, knap as me d’r voor
morrege een los krijge....
SIEN. En voor ’n kaartje bij Carré—om de olifante te zien....
BET. Olifante.... Olifante.... Wie denkt ’r an olifante....
JAN. Lieg-ie niet? Ken je dat allemaal voor tien van die smerige steene
koope?
JACOB. Mot ’k ’r ’n vloek op doen?
JAN. Jessis, Jessis!... Waar vin je die dinge?
JACOB. ’k Wou da-’k ’t wist....
JAN. Me kenne toch gaan zoeke?
BET. Nee, je vindt ze niet zoo dichtebij....
JACOB. An de hemel ken je ze plukke—is ’t niet moeder? Da’s meteen de
manier om uit je hél te rake!
BET. Je mot niet van de hel prate, hè-’k je al zoo dikkels verboje!
(zachter tot Jan). Jan, me lieve jongen, àl de sterre benne diamante—àl
de sterre—da’s waar!
JAN. Hèhèhè, an me kouwe zool!... Pieng. Pieng. Alweer van de
twaalef.... An de hemel.... De sterre?... Diamante?... Wat ’n lak! Mot
je eerst ’n ladder hebbe, om d’r bij te kenne!
JACOB. Dach-ie dat ’t zoo makkelek gong?