't Is een groote, mooie bezitting, de hoeve "Zorgwijk", en de
eigenaar, boer Barend van Gulven, wordt dan ook voor een der rijkste
boeren van het dorp gehouden.
In hoeverre dit waarheid bevatte, zullen we in het midden laten, doch
zeker is, dat boer Van Gulven graag had dat er op zijn rijkdom
gezinspeeld werd, en niemand had daar beter slag van dan Gerrit
Dubbe, een boerenzoon uit de buurt, met wiens vader Van Gulven
bevriend was.
Reeds lang was tusschen de wederzijdsche ouders besloten, dat Martha
en Gerrit man en vrouw zouden worden, doch de mooie Martha lachte en
spotte met den rooden Gerrit, en het werd de oude geschiedenis; de
mensch maakt plannen en berekeningen: zoo zullen we doen en zoo zal
het gaan, en hij denkt meester te zijn van den toestand, doch vergeet
den grooten Meester daarboven, wiens heilige wil alleen wet is, en
dat slechts Hij en Hij alleen den weg bepaalt, dien wij, nietige
stervelingen, hebben te bewandelen.
Eerst met zachtheid en toen met toornige bedreigingen had Van Gulven
zijn dochter aan het verstand gebracht, dat het zijn wil was, dat zij
de vrouw werd van Gerrit Dubbe, maar noch het een, noch het ander had
het gewenschte gevolg.
Eerst lachte Martha met haars vaders woorden, toen werd ze driftig,
en een heftig tooneel volgde, waarbij het meisje verklaarde, dat ze
nog liever met den armsten daglooner zou trouwen dan met den rijken
Gerrit Dubbe, dien ze niet uitstaan kon.
Met een dreunenden vuistslag op de tafel schreeuwde Van Gulven, paars
van woede, dat ze met Gerrit Dubbe zou trouwen of anders met niemand,
doch deze bedreiging liet Martha koud, en ze verliet trotsch het
vertrek, waarin de woordenwisseling plaats had, en waarin haar vader
woedend en haar moeder schreiend achterbleef.
Kort na het hierboven verhaalde had boer Van Gulven een nieuwen
bouwknecht noodig, en omdat de boerenknechts altijd met November in
een anderen dienst gaan, en het nu reeds bijna Kerstmis was,
wanhoopte de boer er al aan, of het hem gelukken zou een goeden
bouwknecht machtig te worden. Maar eindelijk meldde er zich een aan,
en daar diens persoon hem goed aanstond, haastte Van Gulven zich hem
in zijn dienst te nemen.
Gelderschman van geboorte, was Hannes Klinge soldaat geweest in een
Zuidhollandsch garnizoen, en na volbrachten diensttijd was hij in een
naburig dorp boerenknecht geworden. Daar hij niets meer op de wereld
had dan een broeder, die als schippersknecht op den Rijn voer, was er
ook niets dat hem aan Gelderland bond, en zoo was dan Hannes Klinge
bouwknecht bij boer Van Gulven.
De boer was niet gemakkelijk voor zijn knechts, maar met dezen
Gelderschman kon hij goed opschieten. Geen boerenknecht, uren in den
omtrek, die zulke rechte voren ploegde als de bouwknecht van
"Zorgwijk," en toen Van Gulven een jong paard gekocht had op de
B.-sche paardenmarkt, dat hij zelf niet temmen kon, had Hannes Klinge
gevraagd of hij het eens mocht probeeren, en hoewel het er Spaansch
genoeg naar toe ging, gelukte het den Gelderschman toch, het wilde
dier onder den duim te krijgen, en boer Van Gulven had er voortaan
een buitengewoon goed paard aan, waarop hij wat trotsch was. Een jaar
lang ging alles goed; de jongens uit het dorp mochten den knecht van
"Zorgwijk" bijna allen goed lijden. Echter had hij ook zijn vijanden,
maar was Hannes een goed vriend, als vijand was hij geducht.
Nog maar kort was hij bij Van Gulven, of reeds toonde Hannes, dat het
hem in geen geval aan moed ontbrak, en een paar boerenzoons moesten
dat tot hun schade ondervinden.
't Had gesneeuwd en de wegen en voetpaden van het dorp lagen dik
onder de wollige vacht. Thans sneeuwde het niet meer, maar een helder
winterzonnetje aan de reine blauwe lucht gaf levendigheid en licht
aan het doodsche winterlandschap.
Vroolijk babbelend loopen een drietal boerendochters de dorpsstraat
uit: zoo aanstonds zullen ze het voetpad volgen, dat naar "Zorgwijk"
voert, want een der drie meisjes is Martha van Gulven; de twee andere
zijn haar vriendinnen.
Ze zijn ter kerk geweest, want het is Zondagvoormiddag, en omdat ze
een poosje bij het kerkpad hebben staan praten met meisjes, die een
anderen kant uit moesten, is het wat laat geworden; en nu haasten ze
zich huiswaarts, want daar wacht haar de dampende koffie. Een poosje
geleden was de dorpsstraat nog vol kerkgangers, maar nu zijn ze allen
binnenshuis, want al schijnt de zon, de ijzige noordoostenwind kleurt
de neuzen rood en paars en doet vingers en ooren tintelen.
Toch zijn er behalve Martha en haar vriendinnen nog andere lieden,
die de koude niet schromen, want daar achter die groote schuur bij
het voetpad naar "Zorgwijk" staat een groepje jonge boeren te praten
en te rooken.
Ze staan uit den wind en in het zonnetje, en ze kunnen trouwens wel
tegen de koude, want de meesten van hen zijn stevige, gezonde
klanten, aan het leven in de open lucht gewoon.
Het gesprek heeft over arren en schaatsenrijden geloopen en een
hunner voert het hoogste woord. Hoor, hoe schettert zijn stem, als
hij beweert dat er nog veel meer sneeuw in de lucht zit; en als een
ander zulks betwijfelt, dan wil hij om tien gulden wedden, dat er nog
eer de zon is ondergegaan sneeuw zal vallen.
't Is toch zoo'n bluffer, die roode Gerrit Dubbe, maar ondanks zijn
hatelijk optreden wordt hij toch door allen ontzien, want hij is de
rijkste boerenzoon uit het dorp, en nergens meer dan op het
platteland geeft veel geld den bezitter daarvan tevens gezag en
overwicht.
Slechts één man in het dorp heeft den naam van in rijkdom niet voor
den ouden Dubbe (de vader van den rooden Gerrit) onder te doen, en
dat is de boer van "Zorgwijk". Daarom ook zal Van Gulven met vreugde
zijn dochter Martha, zijn eenig kind, tot vrouw geven aan Gerrit
Dubbe, den eenigen erfgenaam van zijn schatrijken vader.
Dat Martha niet wil, acht haar vader van geen beteekenis; zijn wil is
wet, en hij is gewoon steeds te worden gehoorzaamd.
Trouwens geen der boerenzoons uit het dorp zou het wagen als
mededinger van den rooden Gerrit op te treden, want ontziet men hem
om zijn geld, men vreest nog veel meer zijn geweldige lichaamskracht
en zijn blinde drift.
"Ik ga koffiedrinken, jongens," zegt een der jongere boeren achter de
schuur, en treedt een weinig ter zijde. "Ha!" vervolgt hij, "daar
komt Martha van Gulven ook nog aan. Gerrit, moet je haar niet vragen
of ze morgen meê gaat arren?"
Het is op het dorp een publiek geheim, dat de roode Gerrit door den
vader wordt begunstigd, maar door de mooie Martha niet wordt begeerd,
want deze maakt er volstrekt geen geheim van, dat ze den jongen Dubbe
niet kan uitstaan.
De jonge boeren weten dat en daarom zeggen ze plagend: "Toe, Gerrit,
laat ons eens zien hoe ze tegen je lacht, als je haar vraagt morgen
met je te gaan arren, of durf je niet?"
Het bloed stijgt Dubbe in het toch reeds zoo roode gelaat, en zijn
borstelige wenkbrauwen samentrekkend, roept hij dreigend: "Wie praat
van durven; heb je wel eens iets gezien dat ik niet durf?" Maar
glimlachend laat hij er op volgen: "Hou je stil, jongens; ik zal de
dames eens verschrikken!"
Zijn groote handen grijpen in de sneeuw, en juist als de argeloos
babbelende meisjes de schuur passeeren, vliegt een groote sneeuwbal
Martha vlak in den hals.
De jongens lachen uitbundig, en de beide vriendinnen van Martha
vluchten, om voor meerdere projectielen beveiligd te zijn, het
voetpad af naar "Zorgwijk"; doch Martha vlucht niet. Zij heeft zeer
goed gezien, wie den sneeuwbal wierp, en een minachtende blik uit de
mooie oogen treft den "rooden Gerrit". Zonder haar tred te verhaasten
wil ze doorloopen, doch dit is niet naar den zin van den rijken
boerenzoon, die niet gewoon is geminacht te worden. Naar het meisje
toeloopend, plaatst hij zijn logge, vierkante gestalte vlak voor haar
op het voetpad en verspert haar aldus den weg naar huis.
"Kom, kom, Martha," zegt Dubbe, "word nu niet boos om het gooien van
een lossen sneeuwbal; geef me de hand en ga morgen met me arren; dat
was ik juist van plan je te vragen. Nou meid, wat zeg je daarvan? Sla
toe, dan ga ik nu met je meê naar "Zorgwijk", en zal dadelijk je
vader vragen of hij het goedvindt."
Gerrit blijft met uitgestoken hand voor Martha staan, doch deze doet
alsof ze zijn groote hand niet ziet, en wil hem zonder een enkel
woord te spreken voorbij loopen op het smalle pad. Hij hoort het
spottend lachen van zijn vrienden en dat maakt hem inwendig woedend,
en brutaal blijft hij haar den weg versperren.
"Laat mij toch door, vervelende vent!" roept nu Martha heftig, "zie
je dan niet, dat ik van je opdringen niet gediend ben? Laat mij door,
en gedraag je niet als een kwajongen!"
Maar koppig blijft roode Gerrit staan, en lachend, hoewel hij geen
lach in het hart heeft, klinkt het: "Neen, neen, ik laat je niet door
voor je me de hand geeft, al moeten we hier nog een uur staan. Je
komt er niet door."
Daar nadert met de handen in de broekzakken, op zijn gemak, Hannes
Klinge; hij heeft de koffie al op, en komt zoo de poort van
"Zorgwijk" uit. Hij wil nog even een kijkje nemen in de dorpsstraat,
daarom heeft hij zijn pijp opgestoken en loopt lustig te dampen. Maar
met eenige verwondering blijft zijn scherpe blik op het tweetal
rusten, daar vóór hem op het pad.
Wat beteekenen het toornige gelaat van Martha en haar van woede
glinsterende oogen? En waarom blijft die boer daar zoo sarrend haar
den weg versperren? Hannes verhaast zijn tred, en nu krijgt ook
Martha hem in het oog.
"Hannes!" roept ze heftig tot den bouwknecht van haar vader, "Hannes!
maak jij hier voor mij het pad eens vrij, want deze vent denkt, dat
hij hier in het dorp alles doen mag, omdat allen bang voor hem zijn;
maar jij bent niet bang voor hem, dat weet ik zeker!"
Neen, Hannes Klinge vreesde Gerrit Dubbe niet, want regelrecht op hem
toeloopend, voegt hij den jongen boer op forschen toon toe: "Dubbe,
je hebt geen recht hier op dit pad iemand tegen zijn wil den weg te
versperren, dus maak plaats."
Verbaasd kijkt Gerrit Dubbe den vermeteler spreker aan, als begrijpt
hij niet wat deze bedoelt; doch ook maar één oogenblik duurt zijn
verbazing. Dan maakt een geweldige woede zich van hem meester, doch
eer hij één woord zeggen kan, geeft Hannes Klinge hem een duw, zoodat
hij zijdelings van het pad in de mulle sneeuw terecht komt. Met een
helderen spotlach loopt Martha hem voorbij.
"Dank je, Hannes," roept ze, "dat is kloek gedaan," en met vluggen
tred spoedt ze zich naar haar beide vriendinnen, die bij de poort van
"Zorgwijk" op haar staan te wachten.
Maar Hannes is er nog niet af, want als een woedende bulhond stormt
Gerrit Dubbe op hem los.
"Ellendige Gelderschman," brult hij, en trilt als een toornige stier,
"dat zal ik je duur laten betalen," en met opgeheven vuist werpt hij
zich op Hannes Klinge. Doch de bouwknecht van "Zorgwijk" was een
uiterst gevaarlijke tegenpartij, en als soldaat was hij een der beste
schermers van zijn bataillon geweest. Behendig ontwijkt hij de
geweldige slagen van den boer, en snel uitvallend treft zijn
gespierde vuist Gerrit Dubbe vlak in het gelaat.
Deze verliest thans alle zelfbeheersching; razend grijpt en slaat hij
om zich heen, en doet geweldige pogingen om Hannes Klinge te pakken
te krijgen, doch glijdt hem als een paling door de vingers, en
vuistslag op vuistslag treft Dubbe in het gelaat.
Het bloed stroomt den boer uit neus en mond, zijn oogen zijn bont en
blauw geslagen, en met toenemende verbittering vecht de bouwknecht.
Maar er daagt hulp voor den rooden Gerrit Dubbe.
De meeste toeschouwers van dit Sabbat-ontheiligend tooneel gunden
Gerrit Dubbe zijn nederlaag van ganscher harte, en de geheele
geschiedenis ging zoo snel in zijn werk, dat eigenlijk nog niemand
tusschenbeiden kon komen.
Maar een der jonge boeren had nu de laagheid om achter de vechtenden
om te loopen, en verraderlijk Hannes Klinge van achteren aan te
vallen.
Het was de lange Gijs Lemmer, en deze meende zich verdienstelijk te
maken door partij te kiezen tegen den vreemdeling; mogelijk met de
gedachte, dat er wel meer zouden komen, die hem hielpen den
gevaarlijken Gelderschman onschadelijk te maken.
Hij bracht Hannes Klinge een geduchter vuistslag op het hoofd toe, en
greep hem met de linkerhand bij den nek. Maar met een sprong als van
een tijger maakte deze zich los, en trok knarsetandend van woede zijn
mes.
Het breede, scherpe lemmet schittert in het zonlicht, en indien God
het niet verhoedt, zal deze rampzalige twist een noodlottiger afloop
hebben; want een scherp geslepen mes is een vreeselijk wapen in een
zoo forsche vuist als die van Hannes Klinge.
Plotseling komt van achter de schuur de in het zwart gekleede
gestalte van een oud man te voorschijn.
Leunend op zijn wandelstok, en zoo snel zijn voeten hem kunnen
dragen, nadert hij de vechtenden en de hen omringende opgewonden
boeren.
Zijn verschijning oefent een buitengewonen invloed uit op den man,
tot wier hij zich wendt.
Zelfs Gerrit Dubbe komt tot bedaren, en veegt met zijn zakdoek het
bloed van zijn gelaat.
Gijs Lemmer sluipt tusschen de anderen in, maar Hannes Klinge blijft
staan op het pad, met het mes in de vuist en de woede in het oog. Het
is tot dezen dat de oude heer het woord richt.
Ernstig en droevig klinkt zijn stem: "Steek uw mes weg, jonge man. Is
het niet vreeselijk, dezen schoonen dag des Heeren te ontwijden, door
u in des Satans dienst te stellen, en elkander als wilde dieren te
bevechten? Komt mannen, begeeft u allen huiswaarts en bidt den goeden
God, dat Hij u deze dingen genadiglijk vergeeft!"
Wat mogelijk geen tien politiemannen zoo spoedig zouden hebben gedaan
gekregen, bereikte de oude heer met zijn eenvoudig woord. Het was de
predikant van het dorp, en het zou niemand in de gedachten komen zich
tegen hem te verzetten, geacht en geëerd als hij werd door allen.
Beschaamd en verlegen verliet men de plaats, waar het werpen van een
sneeuwbal bijna manslag tengevolge had gehad.
Doch Gerrit Dubbe vertrok niet zonder Hannes Klinge nog eerst een
wraakzuchtigen blik toegeworpen te hebben; toen verdween hij met Gijs
Lemmer om den hoek der schuur, en een oogenblik daarna lag het
voetpad van boer Van Gulven zoo stil en verlaten in den kouden
noordenwind, als hadden er nimmer dwaze jongelingen den schoonen
Zondag ontheiligd.