Men dinge af op zijn plan, zooveel men wil, niemand zal ontkennen, dat
het minstens _tweemaal_ zooveel land beschikbaar stelt als het plan
Lely, en dat nog wel »zonder overvoering der markt", omdat het
geleidelijk geschiedt.
De tijdsomstandigheden hebben het pl. L. doen verouderen, zoodat het
thans te weinig geeft voor veel geld.
_Ja, het plan Lely is verouderd!_
Het aantrekkelijk wicht, met moeite gebaard, en grootgebracht met
opoffering van verre over de f 50.000, is een dametje van ruim dertig
jaar geworden, dat vaak ten dans gevoerd werd en straks nogmaals op de
huwelijksmarkt wordt gepresenteerd, omdat het tot heden nog door niemand
voor 't altaar werd geleid. De vader en verzorger, maar ook de toeziende
voogden durven, willen of kunnen niet openlijk erkennen, wat de heer U.
niet _durft_, _wil_ of _mag verzwijgen_, n.l. dat het een geluk is, dat
het plan L. nog onuitgevoerd bleef. Hij beweert dat, indien het plan
Lely thans reeds uitgevoerd was, men nu alweer zou eischen:
Het noordelijk bekken der Zuiderzee, de Wadden en de Lauwerszee moeten
eveneens drooggelegd worden! Met andere woorden: men zou dubbele kosten
en dubbel werk moeten maken.
* * * * *
Zijn vernietigende uitspraak berust op deze twee axioma's:
_a._ De waterbouwkunde, voorgelicht door de scheikunde, kreeg te
beschikken over gewapend en cementbeton, eene specie, die uitnemend
geschikt is tot het leggen van den afsluitdijk en de bijkomende werken.
_b._ De landbouw kreeg, voorgelicht en geschraagd door de scheikunde, te
beschikken over de hulpmeststoffen, waarmede men zelfs »heide maakt tot
weide."
Van het onder _a_ genoemde kan bij uitvoering van 't pl. L. natuurlijk
ook gebruik gemaakt worden, hoewel de ontwerper rekende op 't gebruik
maken van »de Oud-Hollandsche beproefde methode van dijkenaanleg."
Volgens den heer U. geven deze twee grondwaarheden (doch vooral de
laatste) den doodsteek aan 't plan L. en doen ze het zijne zegevieren.
In verband met het onder _b_ genoemde redeneert hij op de volgende wijze
verder:
»De tijd, waarin men op Tessel stukken zandgrond weggaf, daar men er dan
geen grondbelasting van behoefde op te brengen, is voorbij. Die gronden
vertegenwoordigen aldaar thans eene handelswaarde van f 800 per H.A."
Men kan nu in de nabijheid van Glanerbrug niet meer eenige H.A.'s veld
in bezit krijgen voor 't verstrekken van een maal pannekoeken voor één
persoon, daar 1 H.A. ervan thans ver over de f 1000 waarde heeft.
De hooggelegen heidegrond in ons land, die eenigszins geschikt is voor
ontginning en met den wagen bereikt kan worden, is thans ongeveer f 300
per H.A. waard. Die grond, niet zelden 10 à 12 M. + A. P. gelegen, wordt
na 't verrichten van zwaren arbeid met groote kosten nog productief
gemaakt en winstgevend, en zou dan de zandgrond, thans nog sluimerend op
den bodem der zee, niet gemakkelijk f 400 per H.A. waard zijn? De felle
droogte zal daar de hoop des landmans waarschijnlijk nooit in rook doen
vervliegen!
Toch stelt de heer U. de waarde van dien grond op slechts de helft,
zijnde f 200 per H.A.
Zouden de zware droog te leggen kleigronden in _dezen_ tijd niet
evengoed eene verkoopwaarde van f 3000 per H.A. hebben als voor acht en
dertig jaar in den pas droog gelegden Grooten-IJpolder?
Hij stelt ze echter op eene handelswaarde van f 2200 per H.A. Daar
de Lauwerszee door hem buiten de berekening is gehouden, en deze bij
drooglegging genoegzaam niets anders zal opleveren dan zuivere, zware
klei, is de heer U. overtuigd, dat hij nooit van overdrijving ten
voordeele van zijn plan kan beticht worden, als hij stelt, dat de helft
van al de drooggelegde gronden zuiver zand is en de andere helft klei.
Buiten de Lauwerszee geeft zijn plan 422357 H.A. land; de gemiddelde
handelswaarde per H.A. wordt: (f 2200 + f 200) : 2 = f 1200. Uitgedrukt
in ronde getallen legt hij dus voor 420000 × f 1200 = f 504000000 aan
land droog. (Met recht zou hij naar den bestaanden prijs gemiddeld
f 1600 per H.A. mogen rekenen en een totaal van f 672 millioen boven
water halen).
Van 't plan Lely is nooit beweerd en zal nooit beweerd worden, dat de
waarde van den verkregen grond de te maken kosten zal kunnen dekken.
Hoe zou dat staan met het plan Ulehake? Zou 't niet zeer voorzichtig
en verstandig zijn, dit eens te onderzoeken, vóór men begint met de
uitvoering van 't pl. Lely?