Produced by Andrew Sly
HENRIK IBSEN
KONSTRUESTRO SOLNESS
(Byggmester Solness)
(1892)
Tradukita de Odd Tangerud
1997
Eldonejo: Jec Scandinavia a/s
Postboks 54, N - 3401 Lier
Tlf.. 32 85 50 03. Fax. 32 85 50 82
ISBN 82-91707-62-6
KONSTRUESTRO SOLNESS
ROLOJ:
KONSTRUESTRO HALVARD SOLNESS.
SINJORINO ALINE SOLNESS, lia edzino.
DOKTORO HERDAL, familia kuracisto.
KNUT BROVIK, antauxa arkitekto, nun asistanto cxe Solness.
RAGNAR BROVIK, lia filo, desegnisto.
KAJA FOSLI, lia nevino, librotenistino.
FRAUxLINO HILDE WANGEL.
KELKAJ SINJORINOJ.
HOMAMASO SUR LA STRATO.
(La agado havas lokon en la domo de _konstruestro Solness_.)
UNUA AKTO
(Simple ekipita laborcxambro cxe konstruestro Solness. Duflugila
pordo en la muro maldekstre kondukas al la antauxcxambro. Dekstre
estas la pordo al la internaj cxambroj de la domo. En la fonmuro
estas malferma pordo al la desegnejo. Antauxe maldekstre estas
pupitro kun libroj, paperoj kaj skribiloj. Kontrauxe al la pordo
estas forno. En la angulo dekstre estas sofo kun tablo kaj kelkaj
segxoj. Sur la tablo estas akvokarafo kaj glaso. Pli malgranda tablo
kaj balancsegxo kaj apogsegxo en la antauxo dekstre. Eklumigitaj
laborlampoj sur la tablo en la desegnejo, sur la tablo en la angulo
kaj sur la pupitro.)
(En la desegnejo sidas Knut Brovik kaj lia filo Ragnar okupataj pri
konstruajxoj kaj kalkuloj. Cxe la pupitro en la laborcxambro staras
Kaja Fosli skribante en la cxeflibron. Knut Brovik estas maljuna,
maldika viro kun blanka hararo kaj barbo. Li estas vestita en iom
uzita sed bone tenita nigra mantelo. Li portas okulvitrojn kaj
blankan, iom flavigxintan koltukon. Ragnar Brovik estas en la
tridekjaroj, bele vestita, helhara, kun iom klina pozo. Kaja Fosli
estas maldika, juna knabino de iom pli ol dudek jaroj, zorge vestita,
sed de malsaneca aspekto. Sxi havas verdan sxirmilon super la okuloj.
-- Cxiuj tri laboras iom da tempo en silento.)
KNUT BROVIK
(subite, kvazaux en timo, rektigas sin cxe la desegnotablo, suspiras
peze kaj pene dum li iras al la pordaperturo) Ne, nun mi baldaux ne
plu eltenos!
KAJA
(iras al li) Cxu estas pli malbone cxi-vespere, onklo?
BROVIK
Ho, sxajnas al mi, ke plimalbonigxas tagon post tago.
RAGNAR
(ekstaris kaj proksimigxas) Vi devus iri hejmen, patro. Provu iomete
dormi --
BROVIK
(senpacience) Enlitigxi, cxu? Cxu vi deziras, ke mi tute
sufokigxu!
KAJA
Sed faru almenaux etan promenadon.
RAGNAR
Jes, faru. Mi akompanos vin.
BROVIK
(impete) Mi ne foriros antaux ol li venas! Cxi-vespere mi alparolos
lin rekte -- (subpreme kolera) al li -- la cxefo.
KAJA
(en timo) Ho ne, onklo, -- nepre atendu pri tio!
RAGNAR
Jes, atendu do, patro!
BROVIK
(spiras pene) Hah, -- hah --! Mi, mi vere ne havas tempon atendi
multe pli longe.
KAJA
(auxskultante) Tsx! Jen mi auxdas lin malsupre sur la sxtuparo!
(Cxiuj tri reiras al sia laboro. Mallonga silento.)
(Konstruestro Halvard Solness envenas tra la antauxcxambra pordo.
Li estas iom agxa, sana kaj forta, kun dense tondita, krispa hararo,
malhelaj lipharoj kaj malhelaj, dikaj brovoj. Li portas grizeverdan,
butonumitan jakon kun nefleksebla kolumo kaj largxaj refaldajxoj. Sur
la kapo li havas molan, grizan feltcxapon, kaj sub la brako kelkajn
paperujojn.)
KONSTRUESTRO SOLNESS
(cxe la pordo, montras al la desegnejo kaj demandas flustre) Cxu ili
eliris?
KAJA
(mallauxte, skuante la kapon) Ne. (Sxi deprenas la okulsxirmilon.)
(Solness iras antauxen sur la planko, jxetas sian cxapelon sur
segxon, metas la ujojn sur la tablon apud la sofo, kaj denove
proksimigxas al la pupitro. _Kaja_ senhalte skribas, sed aspektas
nerve maltrankvila.)
SOLNESS
(lauxte) Kion vi tie enskribas, frauxlino Fosli?
KAJA
(ekskuigxas) Ho, estas nur io, kio --
SOLNESS
Vidigu, frauxlino. (klinas sin super sxin, pretendante rigardi en la
cxeflibron, kaj flustras) Kaja?
KAJA
(skribante; mallauxte) Jes?
SOLNESS
Kial vi cxiam deprenas tiun sxirmilon, kiam mi venas?
KAJA
(kiel antauxe) Cxar mi aspektas malbele kun gxi.
SOLNESS
(ridetas) Kaj _tion_ do ne _volas_, Kaja?
KAJA
(ekrigardas al li) Por nenio en la mondo. Ne en _viaj_ okuloj.
SOLNESS
(karesas milde sxian hararon) Kompatinda, kara, eta Kaja --
KAJA
(klinas la kapon) Tsx, -- ili povas auxdi vin!
(_Solness_ pasxadas trans la plankon dekstren, turnas sin kaj haltas
apud la pordo de la desegnejo.)
SOLNESS
Cxu iu venis por konsulti min?
RAGNAR
(ekstaras) Jes, la juna paro, kiu deziras konstruigi la vilaon
ekstere sur Lovstrand.
SOLNESS
(grumblante) Nu _ili_? _Ili_ devas atendi. Mi ankoraux ne suficxe
pripensis la planon.
RAGNAR
(pli proksime, iom hezitante) Urgxas por ili ekhavi la
desegnajxojn.
SOLNESS
(kiel antauxe) Jes, je Dio, -- tion volas ja cxiuj!
BROVIK
(ekrigardas) Cxar ili forte sopiras translogxigxi en propran domon,
ili diris.
SOLNESS
Nu ja; jes ja. _Tion_ ni ja scias! Kaj ili akceptas kion ajn.
Kontentaj pri tia aux tia logxejo. Nur ia restadejo. Sed nenia hejmo.
Ne dankon! Ke ili turnu sin al iu alia. Diru _tion_ al ili, kiam ili
revenos.
BROVIK
(pusxas la okulvitrojn supren al la frunto, kaj ekrigardas lin
surprizite) Al iu alia? Cxu vi volus fordoni tiun laboron?
SOLNESS
(senpacience) Jes, jes, jes, je diablo! Se tiel estu --. Prefere tio
ol konstrui sencele en la aero. (ekkrie) Cxar mi ja apenaux konas
tiujn homojn!
BROVIK
La homoj estas suficxe solidaj. Ragnar konas ilin. Li vizitadas la
familion. Tre solidaj homoj.
SOLNESS
Ho, solidaj, -- solidaj! Ne temas ja pri _tio_. Je Dio, -- cxu ecx ne
_vi_ komprenas min? (impete) Mi ne volas implikigxi en io kun tiuj
fremdaj homoj. Ke ili turnu sin al kiu ajn!
BROVIK
(ekstaras) Cxu _tio_ estas via sincera opinio?
SOLNESS
(moroze) Jes, estas. -- Definitive. (Li pasxadas antauxen tra
la cxambro.)
(_Brovik_ intersxangxas ekrigardon kun _Ragnar_, kiu faras avertan
geston. Poste li iras en la antauxan cxambron.)
BROVIK
Permesu al mi paroli kelkajn vortojn kun vi?
SOLNESS
Bone.
BROVIK
(al _Kaja_) Eniru _tien_ dume, vi.
KAJA
(timeme) Ho, sed onklo --
BROVIK
Faru kiel mi diras, infano. Kaj fermu la pordon post vi.
(_Kaja_ iras hezitante en la desegnejon, ekrigardas timeme kaj pete
al _Solness_, kaj fermas la pordon.)
BROVIK
(iom mallauxte) Mi ne volas, ke la infanoj sciu, kiel malbone statas
pri mi.
SOLNESS
Jes, vi vere aspektas malsane nuntempe.
BROVIK
Pri mi estas baldaux finite. La fortoj malkreskas -- de tago al tago.
SOLNESS
Sidu iomete.
BROVIK
Dankon, -- se mi rajtas?
SOLNESS
(tiras la apogsegxon pli konvena) Jen. Bonvolu. -- Nu?
BROVIK
(kun peno eksidas) Jes, estas tio pri Ragnar. Estas _tio_, kio estas
la plej premiga. Kio farigxos el li?
SOLNESS
Via filo, li kompreneble restos cxi tie cxe mi tiom longe, kiom li
deziras.
BROVIK
Estas ja gxuste _tio_, kion li ne volas. Trovas ke li ne povas -- nun
ne plu.
SOLNESS
Nu, li havas ja bonajn kondicxojn, mi opinius. Sed se li postulus
pli, mi ne estus malinklina al --
BROVIK
Ne, ne! Tute ne temas pri _tio_. (senpacience) Sed li devas iam havi
okazon labori memstare, ankaux li!
SOLNESS
(ne lin rigardante) Cxu vi opinias, ke Ragnar havas talentojn
necesajn por tio?
BROVIK
Ne, _jen_ la terurajxo -- ke mi komencis dubi pri la knabo. Cxar vi
ja neniam diris ecx -- ecx unu solan kuragxigan vorton pri li. Sed
tamen sxajnas al mi, ke nenio alia eblas. _Devas_ esti talentoj
en li.
SOLNESS
Nu, sed li ja nenion lernis -- tiel funde. Escepte desegni.
BROVIK
(rigardas lin kun kasxa malamo kaj diras rauxke:) Ankaux _vi_ ne
multe estis lerninta pri la fako, kiam vi servis cxe mi. Sed vi tamen
ekkomencis, vi. (spiras peze) Kaj progresis. Kaj superis min kaj --
kaj multajn aliajn.
SOLNESS
Jes, vidu, -- farigxis tiel por _mi_.
BROVIK
Vi pravas. Cxio farigxis por vi. Sed vi do ne havas koron por lasi
min iri tombejen -- sen vidi por kio Ragnar tauxgas. Kaj mi ankaux
dezirus vidi ilin geedzigxintaj -- antaux ol mi forpasos.
SOLNESS
(akre) Cxu estas sxi, kiu tion volas?
BROVIK
Ne tiom Kaja. Sed Ragnar priparolas tion cxiun tagon. (pete) Vi
_devas_, -- vi _devas_ helpi lin al iu memstara laboro nun! Mi
_devas_ vidi ion, kion la knabo faris. Cxu vi auxdas?
SOLNESS
(kolere) Sed, je la diablo, mi ne povas tiri mendojn por li de la
luno!
BROVIK
Gxuste nun li povas ekhavi bonan mendon. Grandan laboron.
SOLNESS
(maltrankvila, ekmire) Cxu _li_?
BROVIK
Se vi donus vian konsenton.
SOLNESS
Kia laboro estas _tiu_?
BROVIK
(iom hezite) Li povos konstrui tiun vilaon tie sur Lovstrand.
SOLNESS
Tiun! Sed gxin mi ja mem konstruos!
BROVIK
Ho, _vi_ ja ne vere emas.
SOLNESS
(ekkoleras) Ne emas! Mi! Kiu kuragxas diri tion?
BROVIK
Vi ja mem jxus diris.
SOLNESS
Ho, ne atentu kion mi tiel -- _diras_. -- Cxu ili petis al Ragnar
konstrui la vilaon?
BROVIK
Jes. Li ja konas la familion. Kaj li faris, -- nur pro amuzigxo --
faris desegnajxojn kaj kalkulon kaj la kromon --
SOLNESS
Kaj pri la desegnajxoj ili estas kontentaj? Tiuj kiuj logxos tie?
BROVIK
Jes. Se vi nur volus trarigardi ilin kaj aprobi, ili --
SOLNESS
Ili volus igi Ragnar konstrui la hejmon por si?
BROVIK
Ege placxis al ili, kion li prezentis. Sxajnis al ili ke estas io
tute nova. Jen kion ili diris.
SOLNESS
Hoho! _Nova_! Ne tia eksmoda senvalorajxo, kian _mi_ kutimas
konstrui!
BROVIK
Sxajnis al ili, ke estas io _alia_.
SOLNESS
(en subpremata kolero) Do estis pro Ragnar, ke ili venis -- dum mi
estis for!
BROVIK
Ili venis por vin saluti. Kaj demandi, cxu vi estus volema retiri
vin --
SOLNESS
(ekkoleras) Retiri min! Mi!
BROVIK
Se vi trovus, ke la desegnajxoj de Ragnar --
SOLNESS
Mi! Retiri min por via filo!
BROVIK
Retiri vin de la interkonsento, ili pensis.
SOLNESS
Ho, tio ja estas la sama. (ridas kolere) Nu, cxu tiel! Halvard
Solness, -- li nun komencu retiri sin! Doni lokon al tiuj, kiuj estas
pli junaj. Al la plej junaj, eble! Nur doni lokon! Lokon! Lokon!
BROVIK
Je Dio, estas ja loko por pli ol nur unu sola --
SOLNESS
Ho, ne estas tiel _ege_ suficxa loko cxi tie. Nu, pri _tio_ estu kiel
estu. Sed mi neniam retiros min! Neniam cedos al kiu ajn! Neniam
libervole. Neniam je mia vivo mi _tion_ faros!
BROVIK
(ekstaras pene) Mi do eliru el la vivo sen trankvilo? Sen gxojo? Sen
fido kaj kredo pri Ragnar? Sen vidi unu solan verkon de li? Cxu tion
mi faru?
SOLNESS
(duone turnas sin flanken kaj murmuras) Hm, -- ne plu demandu.
BROVIK
Jes, respondu pri _tio_. Cxu mi eliru el la vivo tute mizera?
SOLNESS
(aspekte luktas kun si mem; fine li diras per mallauxta, sed firma
vocxo) Vi iru el la vivo tiel, kiel vi laux eblecoj scias kaj
povas.
BROVIK
Do, tiel estu. (li pasxas trans la plankon)
SOLNESS
(postiras, duone malespera) Mi ja ne _povas_ alie, komprenu! Mi ja
_estas_ kia mi _estas_! Kaj _rekrei_ min mem mi ja ne povas!
BROVIK
Ne, ne, -- vi eble ne povas. (sxancelas kaj haltas apud la
sofotablo) Permesu al mi glason da akvo?
SOLNESS
Bonvolu. (versxas kaj etendas al li la glason)
BROVIK
Dankon. (trinkas kaj demetas la glason)
(_Solness_ iras kaj malfermas la pordon al la desegnejo.)
SOLNESS
Ragnar, -- vi devas akompani vian patron hejmen.
(_Ragnar_ ekstaras rapide. Li kaj _Kaja_ venas en la laborejon.)
RAGNAR
Kio estas, patro?
BROVIK
Prenu min sub la brako. Kaj ni iru.
RAGNAR
Jes bone. Vestu vin ankaux vi, Kaja.
SOLNESS
Frauxlino Fosli devas resti. Nur momenton. _Mi_ havas leteron
skribendan.
BROVIK
(rigardas al _Solness_) Bonan nokton. Dormu bone -- se vi povos.
SOLNESS
Bonan nokton.
(_Brovik_ kaj _Ragnar_ eliras tra la antauxcxambra pordo. _Kaja_ iras
al la pupitro. _Solness_ staras kun klinita kapo dekstre apud la
apogsegxo.)
KAJA
(necerta) Cxu estas letero --?
SOLNESS
(mallonge) Ne, kompreneble ne. (rigardas sxin severe) Kaja!
KAJA
(timeme, mallauxte) Jes?
SOLNESS
(montras ordone per la fingro al la planko) Venu cxi tien! Tuj!
KAJA
(hezite) Jes.
SOLNESS
(kiel antauxe) Pli proksimen!
KAJA
(obeas) Kion vi volas?
SOLNESS
(rigardas sxin momenton) Cxu estas _vi_, kiun mi devas danki por
tio cxi?
KAJA
Ne, ne, tion ne kredu!
SOLNESS
Sed edzinigxi, -- tion vi ja nun volas.
KAJA
(mallauxte) Ragnar kaj mi estas gefiancxoj kvar -- kvin jarojn, kaj
tial --
SOLNESS
Kaj vi opinias, ke tio devas havi finon. Cxu tiel estas?
KAJA
Ragnar kaj onklo diras, ke mi _devas_. Kaj tial mi ja devas cedi.
SOLNESS
(pli indulge) Kaja, cxu vi ne tamen iomete amas Ragnar?
KAJA
Mi foje multe amis Ragnar. -- Antaux ol mi venis al vi.
SOLNESS
Sed nun ne plu? Tute ne?
KAJA
(pasie, plektas la manojn antaux li) Ho, vi ja scias, ke nun mi nur
amas unu solan! Neniun alian en la tuta mondo. Neniam amos
aliulon!
SOLNESS
Jes, tiel vi parolas. Kaj tamen vi foriros de mi. Lasos min sidi sola
kun cxio!
KAJA
Sed cxu mi ne povus resti cxe vi, ecx se Ragnar --?
SOLNESS
(rifuzante) Ne, ne, tio tute ne eblas. Se Ragnar foriros, kaj
komencos labori memstare, li ja mem bezonos vin.
KAJA
(tordas la manojn) Ho, sxajnas al mi, ke mi ne _povas_ disigxi de
vi! Estas ja tute, tute neeble, mi pensas!
SOLNESS
Do zorgu, ke Ragnar forlasos tiujn stultajn ideojn. Edzinigxu al li
se vi volas -- (sxangxas tonon) persvadu lin resti en sia bona ofico
cxe mi. Tiel mi ja povas reteni ankaux _vin_, kara Kaja.
KAJA
Ho jes, kiel belege estus, se povus tiel arangxigxi!
SOLNESS
(kaptas sxin per ambaux manoj cxe la kapo kaj flustras) Cxar mi ne
_povas_ esti sen vi, komprenu. Devas havi vin cxe mi cxiun tagon.
KAJA
(nervoze ravita) Ho Dio! Ho Dio!
SOLNESS
(kisas sxian hararon) Kaja, -- Kaja!
KAJA
(genuas antaux li) Ho kiel bona vi estas al mi! Kiel nedireble
bona!
SOLNESS
(impete) Ekstaru! Ekstaru do, je diab--! Sxajnas al mi, ke iu venas!
(helpas sxin ekstari. Sxi sxancelas al la pupitro.)
(_Sinjorino Solness_ aperas cxe la pordo dekstre. Sxi aspektas magre
kaj kun cxagrenoj, kun ioma spuro de pasinta beleco. Blondaj,
pendantaj bukloj. Elegante, nigre vestita. Parolas iom malrapide kaj
per plendanta vocxo.)
SINJORINO SOLNESS
(cxe la pordo) Halvard!
SOLNESS
(turnas sin) Ho, cxu vi, kara --?
SINJORINO SOLNESS
(kun rigardo al _Kaja_) Mi venas al gxeno, mi komprenas.
SOLNESS
Tute ne. Frauxlino Fosli nur skribos ankoraux letereton.
SINJORINO SOLNESS
Jes, tion mi vidas.
SOLNESS
Kion vi do volas de mi, Aline?
SINJORINO SOLNESS
Mi nur volas diri, ke doktoro Herdal sidas en la angulcxambro. Cxu
eble ankaux vi envenos, Halvard?
SOLNESS
(rigardas sxin suspekteme) Hm, -- cxu la doktoro nepre volas paroli
kun mi?
SINJORINO SOLNESS
Ne precize nepre. Li venis al mi vizite. Kaj kompreneble li deziras
saluti vin samtempe.
SOLNESS
(ridas silente) Mi imagas tion, jes. Nu, vi do petu lin iomete
atendi.
SINJORINO SOLNESS
Kaj vi do venos al li iom poste?
SOLNESS
Eble poste, -- poste, kara. Post iom.
SINJORINO SOLNESS
(kun denova rigardo al _Kaja_) Nu, ne forgesu do, Halvard.
(retiras sin kaj fermas la pordon post si)
KAJA
(mallauxte) Ho Dio, ho Dio, -- la sinjorino certe pensas ion malbonan
pri mi!
SOLNESS
Tute ne. Almenaux ne pli ol ordinare. Sed tamen estas pli bone, ke vi
nun foriru, Kaja.
KAJA
Jes, jes, nun mi _devas_ foriri.
SOLNESS
(severe) Kaj vi metos tion alian en ordo por mi. Cxu vi auxdas?
KAJA
Ho, se vere dependus nur de _mi_ --
SOLNESS
Mi _volas_ havi tion en ordo, mi diras! Kaj jam morgaux!
KAJA
(timeme) Se ne eblas alimaniere, mi volonte rompos la fiancxecon.
SOLNESS
(ekscite) Rompi la fiancxecon! Cxu vi estas freneza! Vi volas rompi --?
KAJA
(malespere) Jes, prefere tion. Cxar mi _devas_, -- mi _devas_ resti
cxe vi! Ne _povas_ foriri de vi! Estas tiel -- tiel tute neeble!
SOLNESS
(ekflamigxas) Sed, je diablo, -- kaj Ragnar! Estas ja gxuste Ragnar
kiun mi --
KAJA
(rigardas lin per timigitaj okuloj) Cxu estas precipe pro Ragnar, ke
-- ke vi --?
SOLNESS
(regas sin) Ho ne, certe ne! Vi do nenion komprenas. (milde kaj
mallauxte) Kompreneble estas _vi_, kiun mi deziras havi. Unue vi,
Kaja. Sed gxuste tial vi devas persvadi ankaux Ragnar, ke li restu en
la okupo. Nu, nu, -- iru nun hejmen.
KAJA
Jes, jes, bonan nokton do.
SOLNESS
Bonan nokton. (kiam sxi estas elironta) Auxskultu! Cxu la
desegnajxoj de Ragnar estas tie ene?
KAJA
Jes, mi ne vidis ke li kunprenis ilin.
SOLNESS
Do, eniru, kaj trovu ilin por mi. Eble mi povus tamen trarigardi
ilin.
KAJA
(gxoja) Ho jes, faru tion!
SOLNESS
Pro vi, kara Kaja. Nu, rapidu por trovi ilin!
(_Kaja_ rapidas en la desegnejon, sercxas timeme en la tirkesto,
eltrovas dokumentujon kaj alportas gxin.)
KAJA
Jen cxiuj desegnajxoj.
SOLNESS
Metu ilin tien sur la tablon.
KAJA
(demetas la ujon) Bonan nokton, do. (pete) Kaj pensu bone kaj
gxentile pri mi.
SOLNESS
Ho, tion mi ja cxiam faras. Bonan nokton, kara eta Kaja. (ekrigardas
dekstren) Do foriru!
(_Sinjorino Solness_ kaj _doktoro Herdal_ venas tra la pordo dekstre.
Li estas iom agxa, diketa sinjoro kun ronda, memkontenta vizagxo,
senbarba, kun maldensa, hela hararo, kaj portas orajn okulvitrojn.)
SINJORINO SOLNESS
(ankoraux cxe la pordo) Halvard, mi ne povas plu reteni la
doktoron.
SOLNESS
Nu, do venu cxi tien.
SINJORINO SOLNESS
(al _Kaja_, kiu estingas la pupitran lampon) Vi jam finis la leteron,
frauxlino?
KAJA
(konfuzita) La leteron --?
SOLNESS
Jes, estis mallonga.
SINJORINO SOLNESS
Certe estis tre mallonga.
SOLNESS
Vi povas foriri, frauxlino Fosli. Kaj revenu gxustatempe morgaux.
KAJA
Mi faros. -- Bonan nokton, sinjorino. (Sxi eliras tra la
antauxcxambra pordo)
SINJORINO SOLNESS
Certe estas bone por vi, Halvard, ke vi ekhavis tiun frauxlinon.
SOLNESS
Jes, efektive. Sxi estas uzebla por io el cxio, sxi.
SINJORINO SOLNESS
Lauxsxajne sxi estas.
DOKTORO HERDAL
Ankaux lerta en librotenado, cxu?
SOLNESS
Nu, -- ioman sperton sxi ja akiris dum tiuj du jaroj. Kaj sxi estas
gxentila kaj bonvolas fari kion ajn.
SINJORINO SOLNESS
Jes _tio_ devas ja esti granda agrableco --
SOLNESS
_Tiel_ estas. Precipe kiam oni ne estas dorlotita en tiu rilato.
SINJORINO SOLNESS
(milde riprocxe) Cxu _tion_ vi povas diri, Halvard?
SOLNESS
Ho ne, ne, kara Aline. Mi petas pardonon.
SINJORINO SOLNESS
Neniu kauxzo. -- Nu, doktoro, vi do revenos poste por trinki teon cxe
ni?
DOKTORO HERDAL
Tuj post la vizito al iu malsanulo mi venos.
SINJORINO SOLNESS
Tre afable. (Sxi eliras tra la pordo dekstre.)
SOLNESS
Cxu urgxas, doktoro?
DOKTORO HERDAL
Ne, tute ne.
SOLNESS
Cxu ni iomete interparolu?
DOKTORO HERDAL
Jes, bonvole.
SOLNESS
Ni eksidu.
(Li montras por la doktoro lokon en la balancsegxo kaj mem eksidas en
la apogsegxon)
SOLNESS
(rigardas lin esplore) Diru al mi, -- cxu vi ion rimarkis pri
Aline?
DOKTORO HERDAL
Nun, kiam sxi estis cxi tie, vi aludas?
SOLNESS
Jes. Rilate al _mi_. Cxu vi ion rimarkis?
DOKTORO HERDAL
(ridetas) Jes, je diablo, -- ne estis eviteble rimarki, ke via
edzino, -- hm --
SOLNESS
Nu?
DOKTORO HERDAL
-- ke via edzino ne aparte sxatas tiun frauxlinon Fosli.
SOLNESS
Nenion alian? Tion mi ja mem rimarkis.
DOKTORO HERDAL
Kaj tio ja ne estas stranga.
SOLNESS
Kio?
DOKTORO HERDAL
Ke sxi ne precipe sxatas, ke vi tiel tagon post tago havas alian
virinon cxe vi.
SOLNESS
Ne, ne, vi eble pravas. Kaj ankaux Aline. Sed tiu afero, -- gxi ne
povas esti alia.
DOKTORO HERDAL
Cxu vi ne povas dungi oficiston?
SOLNESS
La unuan ulon sin prezentantan? Ne dankon, -- per tio mi ne povas
kontentigxi.
DOKTORO HERDAL
Sed cxar via edzino --? Tiel malforta, kia sxi estas --. Cxar sxi ne
eltenas vidi tion cxi?
SOLNESS
Jes, je Dio, devas esti kiel estas -- mi dirus. Mi _devas_ reteni
Kaja Fosli. Ne povas uzi iun alian ol gxuste sxin.
DOKTORO HERDAL
Neniun alian?
SOLNESS
(mallonge) Ne, neniun alian.
DOKTORO HERDAL
(tiras la segxon pli proksimen) Auxskultu nun, kara sinjoro Solness.
Permesu al mi fari demandon en plena konfido.
SOLNESS
Jes, bonvolu.
DOKTORO HERDAL
La virinoj, vidu, -- en certaj aferoj ili havas damnite bonan
spurflaron --
SOLNESS
Ili ja havas. Certe. Sed --?
DOKTORO HERDAL
Nu. Do, auxskultu. Cxar via edzino tute ne povas toleri tiun Kaja
Fosli --?
SOLNESS
Jes, kio do?
DOKTORO HERDAL
-- cxu sxi ne havas ian -- ian etan kauxzon por tiu senvola
maltoleremo?
SOLNESS
(rigardas lin kaj ekstaras) Hoho!
DOKTORO HERDAL
Ne ofendigxu. Sed cxu sxi ne _havas_?
SOLNESS
(mallonge kaj decide) Ne.
DOKTORO HERDAL
Tute neniun kauxzon do?
SOLNESS
Neniun alian kauxzon ol sian propran suspektemon.
DOKTORO HERDAL
Mi scias, ke vi konis multajn virinojn dum via vivo.
SOLNESS
Jes, mi konis.
DOKTORO HERDAL
Kaj ankaux trovas kelkajn el ili allogaj.
SOLNESS
Ho jes, ankaux tio.
DOKTORO HERDAL
Sed en tio cxi pri frauxlino Fosli --? Do ne estas iu tiajxo en tiu
cxi rilato?
SOLNESS
Ne. Nenio -- de _mia_ flanko.
DOKTORO HERDAL
Sed de sxia?
SOLNESS
Pri tio mi opinias, ke vi ne rajtas demandi, doktoro.
DOKTORO HERDAL
Ni eliris de la spurflaro de via edzino.
SOLNESS
Ni ja faris. Kaj pri tio -- (malaltigas la vocxon) La spurflaro de
Aline, kiel vi diras, -- gxi en certa maniero eltenis la provon, gxi.
DOKTORO HERDAL
Nu, -- jen _jen_!
SOLNESS
(eksidas) Doktoro Herdal, -- mi nun rakontos al vi pri stranga
okazajxo. Se vi do volas auxskulti.
DOKTORO HERDAL
Mi volonte auxskultas strangajn rakontojn.
SOLNESS
Nu, bone. Vi eble memoras, ke mi prenis Knut Brovik kaj la filon en
mian servon, -- kiam ege malprogresis por la maljunulo.
DOKTORO HERDAL
Pri tio mi estas ja informita, jes.
SOLNESS
Cxar ili ja estas paro da lertuloj, tiuj du. Ili havas talentojn,
ambaux siaflanke. Sed jen la filo ekpensis fiancxigxi. Sekve,
kompreneble, li volis edzigxi, -- kaj komenci konstrui mem. Cxar tiel
ja pensas ili cxiuj, la junuloj.
DOKTORO HERDAL
(ridas) Jes, ili havas tiun malbonan kutimon, ke ili volas
kunigxi.
SOLNESS
Nu. Sed pri tio _mi_ ja ne povis esti kontenta. Cxar mi ja mem
bezonis Ragnar. Kaj ankaux la maljunulon. Li estas ja tre lerta por
kalkuli porteblecon kaj volumon -- kaj cxiajn tiajn diablajxojn,
li.
DOKTORO HERDAL
Nu ja, ankaux tio ja apartenas al la metio.
SOLNESS
Jes certe. Sed Ragnar, li volis absolute komenci memstare. Nenio
malhelpis _tion_.
DOKTORO HERDAL
Sed li ja tamen restis cxe vi.
SOLNESS
Jes, auxdu nun. Unu tagon tiu Kaja Fosli venis en ilian desegnejon
kun misio. Sxi neniam antauxe estis tie. Kiam mi vidis kiel kore ili
cxarmigxis unu de la alia, mi ekhavis la penson, ke se mi povis dungi
sxin en la oficejo, eble Ragnar restus, ankaux li.
DOKTORO HERDAL
Estis ja komprenebla penso.
SOLNESS
Jes, sed tiam mi neniel aludis pri io tia. Nur staris sxin rigardante
-- kaj ege deziris havi sxin cxi tie. Mi iomete afable parolis kun
sxi, -- tiel pri sensignifajxoj. Kaj poste sxi foriris.
DOKTORO HERDAL
Nu?
SOLNESS
Sed la sekvan tagon, je la vespero, kiam Brovik kaj Ragnar estis
irintaj hejmen, sxi revenis al mi kaj kondutis kvazaux mi estus
farinta interkonsenton kun sxi.
DOKTORO HERDAL
Interkonsenton? Pri kio?
SOLNESS
Gxuste pri _tio_, kion kasxe mi estis dezirinta. Sed kion mi tute ne
menciis ecx per unu sola vorto.
DOKTORO HERDAL
Tre strange.
SOLNESS
Jes, cxu ne? Kaj nun sxi volis scii kion sxi devus fari cxi tie. Cxu
sxi komencu tuj la sekvan matenon. Kaj tiel plu.
DOKTORO HERDAL
Cxu vi ne opinias, ke sxi tion faris por povi esti kune kun sia
amanto?
SOLNESS
Ankaux _mi_ havis tiun penson en la komenco. Sed ne estis tiel. De
_li_ sxi kvazaux tute forglitis, -- kiam sxi estis establita cxe
mi.
DOKTORO HERDAL
Forglitis al vi do?
SOLNESS
Jes, komplete. Mi povas rimarki, ke sxi sentas mian rigardon al si de
malantauxe. Sxi tremas, ecx se mi nur proksimigxas al sxi. Kion vi
pensas pri _tio_?
DOKTORO HERDAL
Hm, -- estas ja klarigeble.
SOLNESS
Nu, sed jen tio alia? Ke sxi kredis ke mi estis dirinta al sxi tion,
kion mi nur volis kaj deziris -- tiel silente. Interne. Por mi mem.
Kion vi diras pri tio? Cxu vi povas klarigi al mi tiajxon, doktoro
Herdal?
DOKTORO HERDAL
Ne, pri tiajxoj mi ne okupas min.
SOLNESS
Tion mi antauxsentus. Tial gxis nun mi ne volis paroli pri tio. --
Sed estas diable embarase lauxlonge, komprenu. Jen mi devas cxiun
tagon sxajnigi kvazaux mi --. Kaj estas ja bedauxrinde por sxi, la
kompatindulino. (impete) Sed mi ne _povas_ ion alian! Cxar se _sxi_
forkuros de mi, -- ankaux Ragnar foriros.
DOKTORO HERDAL
Kaj vi ne rakontis al via edzino la konekson en tio cxi?
SOLNESS
Ne.
DOKTORO HERDAL
Sed, je Dio, kial vi ne faras?
SOLNESS
(fiksrigardas lin kaj diras mallauxte) Cxar sxajnas al mi ke estas
kvazaux -- kvazaux ia bonfara memturmentado por mi en _tio,_ ke
Aline rajtas esti maljusta al mi.
DOKTORO HERDAL
(agitas la kapon) El tio cxi mi komprenas ecx ne dian vorteron.
SOLNESS
Jen vidu, -- estas ja kvazaux iu partopago por senlima, senmezura
sxuldo --
DOKTORO HERDAL
Al via edzino?
SOLNESS
Jes. Kaj tio iomete malpezigas la konsciencon. Oni povas spiri iom
pli libere momenton, komprenu.
DOKTORO HERDAL
Je Dio, cxu mi vorton komprenas --
SOLNESS
(interrompas; denove ekstaras) Jes, jes, jes, -- do ni ne plu parolu
pri tio.
(Li pasxadas sur la planko, revenas kaj haltas cxe la tablo.)
SOLNESS
(rigardas la doktoron kun sxercema rideto) Certe sxajnas al vi, ke
vi lerte ekigis min rakonti, doktoro?
DOKTORO HERDAL
(iom cxagrenita) Igis vin rakonti? Ankaux el tio mi nenion
komprenas, sinjoro Solness.
SOLNESS
Ho, diru nur tute malkasxe. Mi ja bone rimarkis tion, komprenu!
DOKTORO HERDAL
_Kion_ vi rimarkis?
SOLNESS
(mallauxte, malrapide) Ke vi afablas cxi tie tenante okulon sur
min.
DOKTORO HERDAL
Cxu _mi_! Diable, kial mi _tion_ farus?
SOLNESS
Cxar vi kredas, ke mi -- (ekscite) Nu, je diablo, -- vi kredas la
samon pri mi kiel Aline!
DOKTORO HERDAL
Kaj kion do _sxi_ kredas pri vi?
SOLNESS
(denove sinrega) Sxi komencas kredi, ke mi estas tiel -- tiel --
malsana.
DOKTORO HERDAL
Malsana! _Vi_! Pri tio sxi neniam eligis vivan vorton al mi. Kio do
estus al vi, kara?
SOLNESS
(klinas sin sur la segxdorson kaj flustras) Aline kredadas, ke mi
estas freneza. _Jen_ kion sxi kredas.
DOKTORO HERDAL
(ekstaras) Sed kara bona sinjoro Solness --!
SOLNESS
Jes, je mia eterna savo --! Tiel estas. Kaj _tion_ sxi ankaux
kredigis al _vi_! Ho, mi povas certigi vin, doktoro, -- mi klare
rimarkas tion el via sinteno. Cxar tiel facile ne estas ruzi kontraux
mi, vi sciu.
DOKTORO HERDAL
(rigardas lin en surprizo) Neniam, sinjoro Solness -- neniam tian
penson mi ekhavis.
SOLNESS
(kun malkredema rideto) Cxu? Vere ne, cxu?
DOKTORO HERDAL
Neniam! Kaj certe neniam via edzino. Pri tio mi opinias, ke mi povus
jxuri.
SOLNESS
Nu, pri tio vi prefere rezignus. Cxar iamaniere, vidu, sxi -- sxi
eble havus kauxzon por kredi ion tian.
DOKTORO HERDAL
Ne, nun mi vere devas diri --!
SOLNESS
(interrompante, elsvingas la manon) Bone, bone, kara doktoro, -- ni
tion cxi ne pli profunde priparolu. Pli bone estas, ke cxiu tenas sin
al _la sia_. (sxangxas al silenta gajeco) Sed auxskultu nun,
doktoro -- hm --
DOKTORO HERDAL
Jes?
SOLNESS
Cxar vi tamen ne kredas, ke mi estas -- tiel -- malsana -- aux
freneza -- kaj tiel plu --
DOKTORO HERDAL
Kion do, vi aludas?
SOLNESS
Tial vi certe imagas, ke mi estas treege felicxa viro?
DOKTORO HERDAL
Cxu _tio_ do estus nura imago?
SOLNESS
(ridas) Ne, ne, -- komprenu min! Je Dio! Imagu, -- esti konstruestro
Solness! Halvard Solness! Ho jes, dankon!
DOKTORO HERDAL
Jes, mi devas konfesi, ke al _mi_ sxajnas kvazaux la felicxo sekvis
vin en vere nekredebla grado.
SOLNESS
(subpremas sombran rideton) Gxi faris. Mi ne povas plendi pri _tio_.
DOKTORO HERDAL
Unue ja brulis tiu malnova, terura rabistkastelo por vi. Kaj _tio_
estis ja granda bonsxanco.
SOLNESS
(serioze) Estis la familia hejmo de Aline, kiu forbrulis. Memoru
_tion_.
DOKTORO HERDAL
Jes, por _sxi_ tio certe estis peza aflikto.
SOLNESS
Gxis hodiaux sxi ne liberigxis el gxi. Ecx ne post tiuj dek du -- dek
tri jaroj.
DOKTORO HERDAL
Kio sekvis poste certe estis la plej peza bato por sxi.
SOLNESS
Io kun la alia.
DOKTORO HERDAL
Sed vi, -- vi mem, -- vi progresis pro tio. Komencis kiel malricxa
knabo el la kamparo, -- kaj staras nun kiel la unua en via brancxo.
Ho jes, sinjoro Solness, _vi_ ja vere estis bonsxanca.
SOLNESS
(ekrigardas lin eviteme) Jes, sed estas ja gxuste _tio_, kion mi tiel
forte timas.
DOKTORO HERDAL
Timas? Cxar la sukceso sekvas vin?
SOLNESS
Frue kaj malfrue mi timas, -- timas. Cxar iam la sxangxigxo ja venos,
komprenu.
DOKTORO HERDAL
Babilajxo! De kie venus la sxangxigxo?
SOLNESS
(firme kaj certe) Venos de la junularo.
DOKTORO HERDAL
Pa! La junularo! Vi ja ne estas eksmoda, vi, mi opinius. Ho ne, -- Vi
staras ja nun tiel solide cxi tie, kiel neniam antauxe.
SOLNESS
La sxangxigxo venos. Mi antauxsentas. Kaj mi vidas gxin proksimigxi.
Iu komencas postuli: retiru vin por mi! Kaj cxiuj la aliaj sturmas
post li kaj minacas kaj krias: spacon -- spacon -- spacon! Jes,
atentu nur, doktoro. Iam venos la junuloj frapante sur la pordon --
DOKTORO HERDAL
(ridetas) Nu, bona Dio, kio sekve?
SOLNESS
Kio sekve? Jes, tiam estos finite pri konstruestro Solness.
(Iu frapas la maldekstran pordon.)
SOLNESS
(skuigxas) Kio _estas_? Cxu vi auxdis??
DOKTORO HERDAL
Iu frapis.
SOLNESS
(lauxte) Envenu!
(_Hilde Wangel_ envenas tra la antauxcxambra pordo. Sxi estas meze
alta, elasta kaj belstatura. Iom sunbruna. Vestita en turisma
kostumo, kun suprenfiksita jupo, kaj etendita maristkolumo kaj
maristcxapeto sur la kapo. Dorsosako, plejdo en rimeno kaj longa
montar-bastono.)
HILDE WANGEL
(iras kun brilantaj, gxojaj okuloj al _Solness_) Bonan vesperon!
SOLNESS
(rigardas sxin necerte) Bonan vesperon --
HILDE
(ridas) Aspekte vi ne rekonas min!
SOLNESS
Ne, vere mi devas diri, ke -- tiel en la momento --
DOKTORO HERDAL
(proksimigxas) Sed _mi_ rekonas vin, frauxlino --
HILDE
(kontente) Ho, cxu estas vi, kiu --!
DOKTORO HERDAL
Jes, certe estas mi. (al _Solness_) Ni renkontigxis cxi-somere supre
en montodometo. (al _Hilde_) Kio do okazis pri la aliaj virinoj?
HILDE
Ho, ili prenis la vojon okcidenten, ili.
DOKTORO HERDAL
Certe ne placxis al ili la bruo, kiun ni faris en la vespero.
HILDE
Ne, certe ili tion ne sxatis.
DOKTORO HERDAL
(minacas per la fingro) Kaj ne estas eble nei, ke vi iomete koketis
kun ni.
HILDE
Tio estis ja pli amuza, ol sidi trikante sxtrumpojn kune kun tiuj
virinoj.
DOKTORO HERDAL
(ridas) Mi tute samopinias kun vi!
SOLNESS
Cxu vi venis al la urbo nun-vespere?
HILDE
Jes, mi jxus venis.
DOKTORO HERDAL
Tute sola, frauxlino Wangel?
HILDE
Jes!
SOLNESS
Wangel? Cxu vi nomigxas Wangel?
HILDE
(rigardas lin gaje, surprize) Kompreneble mi ja _tiel_ nomigxas.
SOLNESS
Vi do estas filino de la distrikta kuracisto en Lysanger?
HILDE
(kiel antauxe) Jes, kies filino mi alie estus?
SOLNESS
Nu, ni do renkontigxis _tie_. La someron, kiam mi konstruis turon sur
la malnova pregxejo.
HILDE
(pli serioze) Jes, kompreneble tiam estis.
SOLNESS
Nu, estas longe de tiam.
HILDE
(rigardas lin firme) _Estas_ nun precize tiuj dek jaroj de tiam.
SOLNESS
Kaj tiam vi estis nur infano, mi pensas.
HILDE
(pase rimarkante) Tamen dek du -- dek tri jarojn.
DOKTORO HERDAL
Cxu estas la unua fojo, ke vi vizitas cxi tiun urbon, frauxlino
Wangel?
HILDE
Jes, vere estas.
SOLNESS
Kaj vi eble neniun konas cxi tie?
HILDE
Neniun escepte vin. Jes, kaj vian edzinon.
SOLNESS
Nu, ankaux _sxin_ vi konas?
HILDE
Nur _iomete_. Ni estis kune kelkajn tagojn en la sanatorio --
SOLNESS
Nu _tie_.
HILDE
Sxi diris, ke mi venu viziti sxin, se mi venus cxi tien en la urbon.
(ridetas) Cetere inviti ne estus necese.
SOLNESS
Kaj sxi neniam _tion_ priparolis --
(_Hilde_ metas la bastonon apud la fornon, malligas la dorsosakon kaj
metas gxin kaj la plejdon sur la sofon. _Doktoro Herdal_ volas helpi
sxin. _Solness_ staras sxin rigardante.)
HILDE
(iras al li) Nu, do mi petas permeson resti cxi tie cxi tiun
nokton.
SOLNESS
Tio certe bone eblas.
HILDE
Cxar mi ne havas aliajn vestajxojn ol tiujn, kiujn mi nun surhavas.
Jes, kaj kompleton de subvestajxoj en la dorsosako. Sed _tiu_ bezonas
lavadon. Cxar gxi estas tre malpura.
SOLNESS
Ho jes, _tio_ eblas. Mi nur informu mian edzinon --
DOKTORO HERDAL
Kaj intertempe mi faros mian viziton al tiu malsanulo.
SOLNESS
Jes, faru. Kaj poste vi ja revenos.
DOKTORO HERDAL
(sxerce, kun ekrigardo al _Hilde_) Jes, pri tio vi povas jxuri!
(ridas) Vi tamen profetis vere, sinjoro Solness!
SOLNESS
Kiel?
DOKTORO HERDAL
La junuloj _tamen_ venis frapante vian pordon.
SOLNESS
(vivigita) Jes, sed tamen alimaniere.
DOKTORO HERDAL
Jes. Sendube!
(Li eliras tra la antauxcxambra pordo. _Solness_ malfermas la pordon
dekstre, kaj vokas en la apudan cxambron.)
SOLNESS
Aline! Bonvolu enveni. Venis iu frauxlino Wangel, kiun vi konas.
SINJORINO SOLNESS
(aperas cxe la pordo) Kiu _estas,_ vi diras? (ekvidas _Hilde_) Ho,
cxu estas _vi_? (alproksimigxas kaj etendas manon) Vi do tamen venis
al la urbo.
SOLNESS
Frauxlino Wangel jxus alvenis. Kaj sxi petas resti cxi tie la
nokton.
SINJORINO SOLNESS
Cxe ni? Jes kompreneble.
SOLNESS
Por ordigi siajn vestajxojn, vidu.
SINJORINO SOLNESS
Mi zorgos pri vi kiel eble bone. Estas ja nur devo. Via valizo do
postvenos?
HILDE
Mi ne _havas_ valizon.
SINJORINO SOLNESS
Nu, tio ordigxos, mi esperas. Sed nun vi devas kontentigxi cxi tie
cxe mia edzo. Kaj mi prizorgos cxambron agrablan por vi.
SOLNESS
Cxu ni ne povas preni unu el la infancxambretoj? Cxar ili ja staras
tute pretaj.
SINJORINO SOLNESS
Ho jes. _Tie_ ni havas pli ol suficxe da loko. (al _Hilde_) Eksidu
nun kaj iomete ripozu. (Sxi eliras dekstren)
(_Hilde_, kun la manoj sur la dorso, pasxadas en la cxambro kaj
ekrigardas ion aux alian. _Solness_ staras antaux la tablo, ankaux li
kun la manoj surdorse, kaj sxin sekvante per la okuloj.)
HILDE
(haltas kaj rigardas lin) Cxu vi havas plurajn infancxambretojn?
SOLNESS
Estas tri infancxambretoj en la domo.
HILDE
Oho, multe. Vi do havas ege multajn infanojn, cxu?
SOLNESS
Ne. Ni havas neniun infanon. Sed nun _vi_ ja povas esti infano
cxi tie.
HILDE
Cxi tiun nokton, jes. Mi ne krios. Mi provos dormi kiel sxtono.
SOLNESS
Jes. Vi certe estas tre laca, mi pensas.
HILDE
Ho ne! Sed tamen --. Cxar estas terure bonege kusxi tiel
ongxante.
SOLNESS
Vi ofte songxas nokte, cxu?
HILDE
Ho jes! Preskaux cxiam.
SOLNESS
Pri kio vi _pleje_ songxas?
HILDE
Tion mi ne diras cxi-vespere. Alian fojon -- eble.
(Sxi denove pasxadas sur la planko, haltas apud la pupitro kaj
foliumas iomete inter la libroj kaj la paperoj.)
SOLNESS
(iras pli proksimen) Cxu vi ion sercxas?
HILDE
Ne, mi nur staras rigardante tion cxi. (turnas sin) Eble mi ne
rajtas?
SOLNESS
Jes, bonvolu.
HILDE
Cxu estas _vi_, kiu skribas en tiun grandan protokolon?
SOLNESS
Ne, tion faras la librotenistino.
HILDE
Virino?
SOLNESS
(ridetas) Jes, kompreneble.
HILDE
Tia, kian vi tenas cxe vi tie cxi?
SOLNESS
Jes.
HILDE
Cxu sxi estas edzinigxinta?
SOLNESS
Sxi estas frauxlino.
HILDE
Nu tiel.
SOLNESS
Sed sxi eble baldaux edzinigxos.
HILDE
Estas bone por _sxi_, tio.
SOLNESS
Sed ne precipe bone por _mi_. Cxar tiam mi havos neniun por helpi min.
HILDE
Cxu vi ne povas havigi iun alian, kiu estas same tauxga?
SOLNESS
Eble _vi_ volus resti cxi tie kaj -- kaj skribi en la protokolon?
HILDE
(rigardas lin de supre malsupren) Nu, _tion_ vi kredus! Ne dankon, --
tio ne okazu.
(Sxi denove pasxadas trans la plankon kaj eksidas sur la
balancsegxon. Ankaux _Solness_ iras al la tablo.)
HILDE
(kvazaux dauxrigante) -- cxar cxi tie certe estas aliaj eblecoj por
okupigxi ol tiajxoj. (rigardas lin ridete) Cxu ne ankaux _vi_ tion opinias?
SOLNESS
Kompreneble. Unue vi eble volas viziti la butikojn por provizi vin
per bezonajxoj.
HILDE
(sxerce) Ne, _tion_ mi ne intencas!
SOLNESS
Cxu?
HILDE
Jes, cxar mi jam plene elspezis mian monon.
SOLNESS
(ridas) Do, nek valizo kaj nek mono!
HILDE
Nenio el ambaux. Sed cxit, -- ne gravas nun.
SOLNESS
Jen, pro _tio_ mi sxatas vin!
HILDE
Nur pro _tio_?
SOLNESS
Pro diversaj kialoj. (eksidas sur la apogsegxon) Cxu via patro
ankoraux vivas?
HILDE
Jes, patro vivas.
SOLNESS
Kaj nun vi eble intencas studi cxi tie?
HILDE
Ne, pri tio mi ne ekpensis.
SOLNESS
Sed vi do restos cxi tie dum ioma tempo, mi pensas?
HILDE
Laux la okazajxoj.
(Sxi sidas momenton balancante, kaj rigardante lin, duone serioze,
duone kun subpremata rideto. Sxi deprenas sian cxapelon, kaj metas
gxin antaux sin sur la tablon.)
HILDE
Konstruestro Solness?
SOLNESS
Jes?
HILDE
Vi estas tre forgesema, cxu?
SOLNESS
Forgesema? Ne, ne laux _mia_ scio.
HILDE
Sed cxu vi nepre ne volas paroli kun mi pri _tio_ tie norde?
SOLNESS
(ekmiras) Norde en Lysanger? (indiferente) Nu, pri tio ne estas multe
irenda, mi pensas.
HILDE
(rigardas lin riprocxe) Kial vi nun sidas tie dirante tiajxon!
SOLNESS
Nu, do _vi_ parolu al _mi_ pri tio.
HILDE
Kiam la turo estis finkonstruita, estis granda solenajxo en la
urbo.
SOLNESS
Jes, tiun tagon mi ne facile forgesos.
HILDE
(ridetas) Cxu ne? Estas afable de _vi_, tio!
SOLNESS
Afable?
HILDE
Estis muziko en la pregxeja placo. Kaj multaj, multaj centoj da
homoj. Ni lernantinoj estis blanke vestitaj. Kaj ni cxiuj portis
flagojn.
SOLNESS
Ho jes, la flagojn, -- tiujn mi ja efektive memoras!
HILDE
Kaj vi grimpis rapide supren la skafaldon. Tute supren al la plej
alta pinto. Kaj grandan florkronon vi kunportis. Kaj tiun florkronon
vi pendigis tute supre sur la ventomontrilo.
SOLNESS
(mallonge, interrompante) Tiel mi tiam faris. Cxar estis malnova
kutimo.
HILDE
Estis mirinde incite stari tie sube kaj rigardi supren al vi. Imagu
se li falus! Li, -- la konstruestro mem!
SOLNESS
(kvazaux deturnante) Jes, jes, jes, povus okazi. Cxar unu el tiuj
blanke vestitaj diablidoj, -- sxi _kondutis_ tiel freneze kaj kriis
supren al mi --
HILDE
(brile gxoje) "Hura por konstruestro Solness"! Jes!
SOLNESS
-- kaj svingadis tiel per la flago, ke mi -- ke mi preskaux
kapturnigxis rigardante.
HILDE
(pli mallauxte, serioze) Tiu diablido, -- tiu estis _mi_.
SOLNESS
(fiksas rigide la okulojn sur sxin) Pri tio mi nun certas. Devas esti
_vi_.
HILDE
(denove vigla) Cxar estis terure loge kaj incite. Mi ne povis kredi,
ke trovigxas en la mondo konstruestro, kiu povus konstrui tian
senmezure altan turon. Kaj jen tio, ke vi mem staris tie supre cxe la
plej alta pinto! Tute vivanta! Kaj ke vi tute ne kaptigxis de
vertigxo! _Tio_ estis ja la pli -- pli -- vertigxanta imago.
SOLNESS
Kiel vi do tiel certe sciis, ke mi ne vertigxis --?
HILDE
(repusxante) Ho ne! Ne! Tion mi sentis interne. Cxar alie vi ne estus
povinta stari tie supre kantanta.
SOLNESS
(rigardas sxin mire) Kantanta? Cxu _mi_ kantis?
HILDE
Jes, vi efektive faris.
SOLNESS
(agitas la kapon) Mi neniam dum mia vivo kantis strofon.
HILDE
Jes, tiam vi kantis. Sonis kiel harpoj en la aero.
SOLNESS
(penseme) Estas iom stranga, -- tio cxi.
HILDE
(silentas momenton, rigardas lin kaj diras mallauxte) Sed _jen_, --
poste, -- _tiam_ sekvis la _gxusta._
SOLNESS
La gxusta?
HILDE
(brile vigle) Jes, pri _tio_ mi ja ne bezonas memorigi vin?
SOLNESS
Ho jes, memorigu min iomete ankaux pri _tio_.
HILDE
Cxu vi ne povas memori, ke oni arangxis grandan bankedon por vi en la
klubo?
SOLNESS
Nu jes. Okazis certe la saman posttagmezon. Cxar la sekvan matenon
mi forvojagxis.
HILDE
Kaj post la klubo vi estis invitata hejmen al ni por la
vespermangxo.
SOLNESS
Tute gxuste, frauxlino Wangel. Strange, kiel bone vi memoras cxi
tiujn bagatelajxojn.
HILDE
Bagatelajxojn! Ho, _vi_ parolas! Cxu eble estis bagatelajxo ankaux
tio, ke mi estis _sola_ en la cxambro, kiam vi venis?
SOLNESS
Vi do vere _estis_?
HILDE
(ne lin respondante) Tiam vi ne nomis min diablido.
SOLNESS
Ne, tion mi eble ne faris.
HILDE
Vi diris, ke mi estas belega en tiu blanka robo, kaj ke mi aspektas
kvazaux eta princino.
SOLNESS
Vi certe tiel aspektis, frauxlino Wangel. Kaj krome -- kiom mi sentis
min libera kaj vigla tiun tagon --
HILDE
Kaj vi diris, ke kiam mi farigxos granda, mi estos _via_
princino.
SOLNESS
(ridas iomete) Jen, jen, -- cxu ankaux _tion_ mi diris?
HILDE
Jes, vi faris. Kaj kiam mi demandis kiom longe mi devus atendi, vi
diris ke vi revenos post dek jaroj, -- kiel trolo, -- por forrabi
in. Al Hispanio aux ien. Kaj _tie_ vi acxetus regxlandon por mi, vi
promesis.
SOLNESS
(kiel antauxe) Jes, post bona tagmangxo oni ne precize nombras la
monerojn. Sed cxu mi vere _diris_ cxion tion?
HILDE
(ridas silente) Jes. Kaj vi ankaux diris la nomon de tiu
regxlando.
SOLNESS
Nu?
HILDE
Gxi nomigxus Orangxosinio, vi diris.
SOLNESS
Nu, estas ja apetitodona nomo.
HILDE
Ne, al mi gxi tute ne placxis. Cxar aspekte vi mokis min.
SOLNESS
Sed _tio_ certe ne estis mia intenco.
HILDE
Ne, tion oni ja ne kredus. Laux tio, kion vi faris poste --
SOLNESS
Kion mi do poste faris?
HILDE
Jes, mankis nur ke vi ankaux _tion_ forgesis! Cxar tiajxon oni devas
ja memori, mi opinias.
SOLNESS
Jes, jes, iomete memorigu min, kaj eble --. Nu?
HILDE
(fiksrigardas lin) Vi kaptis min kaj kisis min, konstruestro
Solness.
SOLNESS
(gapante ekstaras de la segxo) Cxu faris _mi_!
HILDE
Jes ja, vi faris. Vi prenis min per ambaux manoj kaj klinis min
malantauxen kaj kisis min. Multajn fojojn.
SOLNESS
Ho, sed kara, bona frauxlino Wangel --!
HILDE
(ekstaras) Vi do ne volas tion nei?
SOLNESS
Jes, tion mi vere neas!
HILDE
(rigardas lin malestime) Nu tiel.
(Sxi turnas sin kaj iras malrapide tute al la forno, kie sxi restas
staranta forturnita kaj senmova kun la manoj surdorse. Mallonga
auxzo.)
SOLNESS
(iras singardeme al sxi malantauxe) Frauxlino Wangel --?
HILDE
(silentas kaj ne movas sin)
SOLNESS
Ne staru tie kiel sxtonstatuo. Kion vi diris, devas esti io, kion vi
songxis. (metas la manon sur sxian brakon) Auxskultu nun --
HILDE
(faras senpaciencan movon per la brako)
SOLNESS
(kvazaux penso eklumas en li) Aux --! Atendu! -- Kasxas sin io pli
profunda sube, vidu!
HILDE
(ne movas sin)
SOLNESS
(mallauxte sed intense) Mi eble estis _pensinta_ tion cxi. Mi eble
_volis_ tion. _Deziris_ tion. _Emis_ fari tion. Kaj --. Cxu ne povus
esti tiel?
HILDE
(dauxre silentas)
SOLNESS
(senpacience) Nu ja, jes, je diablo, -- do mi _faris_!
HILDE
(iomete turnas la kapon, sen lin rigardi) Vi do nun konfesas?
SOLNESS
Jes, cxion kion vi volas.
HILDE
Ke vi cxirkauxbrakis min?
SOLNESS
Jes jes!
HILDE
Kaj klinis min malantauxen?
SOLNESS
Tre profunde malantauxen.
HILDE
Kaj kisis min?
SOLNESS
Jes, mi faris.
HILDE
Multajn fojojn?
SOLNESS
Tiom da fojoj kiom vi volas.
HILDE
(rapide turnas sin al li kaj reprenas la brile gxojan esprimon) Nu
vidu, ke mi fine sukcesis tion eltiri el vi!
SOLNESS
(ekridetas) Jes, imagu nur, -- ke mi povis forgesi tion.
HILDE
(denove iomete malgajhumora, iras for de li) Ho, vi certe kisis tiom
multajn dum via vivo, mi kredas.
SOLNESS
Ne, _tion_ vi do ne kredu pri mi.
(_Hilde_ eksidas en la apogsegxon. _Solness_ staras sin apogante al
la balancsegxo.)
SOLNESS
(rigardas sxin esplore) Frauxlino Wangel?
HILDE
Jes?
SOLNESS
Kiel do _estis_? Kio do okazis poste, -- tio inter ni du?
HILDE
Nenio pli okazis. Tion vi ja scias. Cxar venis ja la aliaj gastoj,
kaj -- isx!
SOLNESS
Jes gxuste! La aliuloj venis. Ke mi povis ankaux _tion_ forgesi.
HILDE
Ho, vi ja efektive nenion forgesis. Nur hontis iomete. Tiajxon oni ne
forgesas, mi scias.
SOLNESS
Ne. Aspektus ja tiel.
HILDE
(denove vigla, rigardas lin) Aux eble vi ankaux forgesis kiun tagon
tio okazis?
SOLNESS
Kiun tagon --?
HILDE
Jes, kiun tagon vi metis la florkronon sur la turon? Nu? Diru
tuj!
SOLNESS
Hm, -- la gxustan tagon mi vere forgesis. Mi nur scias, ke estis
antaux dek jaroj. Tiel dum la auxtuno.
HILDE
(kelkfoje kapjesas malrapide) Estis antaux dek jaroj. La 19an de
Septembro.
SOLNESS
Nu ja, tiam do eble estis. Jen, ankaux _tion_ vi memoras, vi!
(haltas) Sed auxdu --! Jes, -- hodiaux estas ankaux la 19a de
Septembro.
HILDE
Jes, estas. Kaj la dek jaroj forpasis. Kaj vi ne venis, -- kiel vi
promesis al mi.
SOLNESS
Promesis? Timigis vin per tio, vi certe pensas?
HILDE
Mi opinias, ke _tio_ ne estas io timiga.
SOLNESS
Nu, moketis vin do.
HILDE
Cxu estis nur _tio_, kion vi volis? Moki min?
SOLNESS
Nu, aux nur sxerci iomete kun vi. Je Dio, mi ne gxuste memoras. Sed
io tia certe estis. Cxar vi estis ja nur infano tiam.
HILDE
Ho, mi eble ne estis tiel nura infano. Ne tia knabineto, kian _vi_
opinias.
SOLNESS
(rigardas sxin esplore) Cxu vi vere tute serioze pensis, ke mi
revenus?
HILDE
(kasxas duone sxercan rideton) Jes vere! _Tion_ mi atendis de vi.
SOLNESS
Ke mi revenus al vi por preni vin kun mi?
HILDE
Gxuste kiel trolo, jes.
SOLNESS
Kaj fari vin princino?
HILDE
Tion vi ja promesis.
SOLNESS
Kaj ankaux donaci al vi regxlandon?
HILDE
(rigardas al la plafono) Kial ne? Cxar ne devus ja nepre esti ia tia
ordinara, reala regxlando.
SOLNESS
Sed iu alia, same bona?
HILDE
Jes, almenaux same bona. (rigardas lin iomete) Se vi kapablis
konstrui la plej altajn pregxejturojn en la mondo, vi ja certe ankaux
povus trovi eblecon por iu regxlando, -- mi pensis.
SOLNESS
(skuas la kapon) Mi vere ne kapablas kompreni vin, frauxlino
Wangel.
HILDE
Cxu ne? Sxajnas al mi tre simple.
SOLNESS
Ne, mi tute ne komprenas cxu vi vere imagas, kion vi diras. Aux cxu
vi nur sidas tie sxercante --
HILDE
(ridetas) Eble mokas? Ankaux mi?
SOLNESS
Jes gxuste. Mokas. Nin ambaux. (ekrigardas sxin) Cxu vi longe scias,
ke mi estas edzigxinta?
HILDE
Jes, tion mi estas scianta la tutan tempon. Kial vi demandas pri
_tio_?
SOLNESS
(pase) Ne, ne, mi nur ekpensis tiel. (rigardas sxin serioze kaj
diras mallauxte) Kial vi venis?
HILDE
Cxar mi volas havi mian regxlandon. Forpasis la interkonsentita
tempo.
SOLNESS
(ridas senvole) Vi estas sxercemulino!
HILDE
(gaje) Prezentu mian regxlandon, konstruestro! (frapas per la fingro)
La regxlandon sur la tablon!
SOLNESS
(sxovas la balancsegxon pli proksimen kaj eksidas) Serioze dirite, --
kial vi venis? Kion vi intencas fari cxi tie?
HILDE
Ho, unue mi volas cxirkauxiri kaj rigardi cxion, kion vi
konstruis.
SOLNESS
Do vi havas suficxe por cxirkauxkuri.
HILDE
Jes, vi ja konstruis ege multe.
SOLNESS
Jes, mi faris. Pleje la lastajn jarojn.
HILDE
Ankaux multajn pregxejturojn? Tiajn ege altajn?
SOLNESS
Ne. Nun mi ne plu konstruas pregxejturojn. Kaj ankaux ne
pregxejojn.
HILDE
Kion vi do _nun_ konstruas?
SOLNESS
Hejmojn por homoj.
HILDE
(penseme) Cxu vi ne povus fari ion, -- ion similan al pregxejturoj
ankaux sur tiuj hejmoj?
SOLNESS
(miras) Kion vi aludas per _tio_?
HILDE
Mi aludas ion, -- ion montranta -- kvazaux libere supren. Kun la
ventomontrilo vertigxe tute alte.
SOLNESS
(pripensas) Strange ke vi _tion_ diras. Cxar estas ja tio, kion mi
pleje sxatus fari.
HILDE
(senpacience) Sed kial vi tion ne _faras_?
SOLNESS
(agitas la kapon) Ne, cxar la homoj ne volas gxin _havi_!
HILDE
Imagu, -- ke ili ne volas!
SOLNESS
(pli facile) Sed nun mi konstruas novan hejmon por mi. Jen, tute
proksime.
HILDE
Por vi mem?
SOLNESS
Jes. Gxi preskaux finigxis. Kaj sur _gxi_ estas turo.
HILDE
Alta turo?
SOLNESS
Jes.
HILDE
Tre alta?
SOLNESS
Homoj certe diros, ke gxi estas tro alta. Almenaux por hejmo.
HILDE
Tiun turon mi volas tuj rigardi morgaux matene.
SOLNESS
(sidas la mentonon apogitan sur la mano sxin rigardante) Diru al mi,
frauxlino Wangel, -- kiel vi nomigxas? Baptonome, mi volas diri.
HILDE
Mi nomigxas Hilde.
SOLNESS
(kiel antauxe) Hilde? Cxu?
HILDE
Cxu vi _tion_ ne memoras? Vi ja mem nomis min Hilde. La tagon kiam vi
malbonkondutis.
SOLNESS
Cxu ankaux _tion_ mi faris?
HILDE
Sed tiam vi diris _eta_ Hilde. Kaj _tion_ mi ne sxatis.
SOLNESS
Cxu tion vi ne sxatis, frauxlino Hilde?
HILDE
Ne. Ne je _tiu_ okazo. -- Cetere -- "princino Hilde" --
Tio aspektos tre bone, mi opinias.
SOLNESS
Nu jes. Princino Hilde el -- el --. Kiel do tiu regxlando
nomigxus?
HILDE
Isxsx do! Mi ne volas auxdi pli pri tiu stulta regxlando. Mi volas
havi iun tute alian, mi!
SOLNESS
(klinas sin malantauxen en la segxo, kaj dauxre rigardas sxin) Cxu ne
estas strange --? Ju pli mi pensas pri tio nun, -- estas por mi
kvazaux mi tutajn longajn jarojn turmentadis min mem por -- hm --
HILDE
Por kio?
SOLNESS
Por _memori_ ion -- ion _travivitan,_ kion aspekte mi forgesis. Sed
neniam mi kaptis tion, kio gxi estus.
HILDE
Vi devus fari nodon sur vian posxtukon, konstruestro.
SOLNESS
Tiam mi estus devinta pensadi, kion tiu nodo signifus.
HILDE
Nu ja, trovigxas ankaux _tiaj_ troloj en la mondo.
SOLNESS
(ekstaras malrapide) Bonege ke vi venis al mi nun.
HILDE
(rigardas lin profunde) Cxu _estis_ bone?
SOLNESS
Cxar mi sidis cxi tie tute sola. Kaj fiksrigardis senhelpe al cxio.
(pli malrapide) Mi diru al vi, -- mi komencigxis farigxi timema, --
ege timema pro la junuloj.
HILDE
(blovas) Pa, -- la junuloj, cxu ili estas timigaj!
SOLNESS
Jes, gxuste ili. Tial mi sxlosis kaj enfermis min. (mistere) Sciu,
ke la junuloj venos frapegante mian pordon! Enrompi enen al mi!
HILDE
Mi do pensas, ke vi devas eliri kaj malfermi por la junuloj.
SOLNESS
Malfermi?
HILDE
Jes. Por ke la junuloj envenu al vi. Tiel libere.
SOLNESS
Ne, ne, ne! La junuloj, vidu -- ili estas la vengxo. Ili venas fronte
de la nova tempo. Kvazaux sub nova standardo.
HILDE
(ekstaras, rigardas lin kaj diras kun trema tiko cxe la busxo) Cxu vi
povas uzi _min_ por io, konstruestro?
SOLNESS
Jes, mi ja povas nun! Cxar sxajnas al mi ke ankaux _vi_ venas --
kvazaux sub nova standardo. Junulo kontraux junuloj do --!